Uzasadnienie z 28 stycznia 2025, sygn. VIII U 1637/24

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 5.06.2024 r. znak (...)-2024 Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 887) ustawy z dnia 5.03.2015 o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. z 2015 poz 552 ) po otrzymaniu nowych dowodów mających wpływ na wysokość kapitału początkowego ponownie ustalił A. S. wartość kapitału początkowego na dzień 1.01.1999 r.

Do ustalenia wartości kapitału początkowego organ rentowy przyjął podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 401,55 zł.

Do obliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego oraz obliczenia wskaźnika wysokości tej podstawy organ rentowy przyjął przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z 10 kolejnych lat kalendarzowych, tj. od 1.01.1989 r. do 31.12.1998 r. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wyniósł 32,89 %.

Podstawę wymiaru kapitału początkowego w kwocie 401,55 zł. ZUS ustalił w wyniku pomnożenia wskaźnika wysokości podstawy wymiaru wynoszącego 32,89 % przez kwotę 1220,89 zł, tj. kwotę bazową określoną w w/w ustawie o emeryturach i rentach z FUS (28,65 %. x 1 220,89 zł =401,55 zł).

Organ rentowy przyjął łącznie 10 lat, 3 miesiące, 22 dni, okresów składkowych.

Okresy nieskładkowe 10 miesięcy 28 dni okresy sprawowania opieki nad dzieckiem 3 lata 5 miesięcy 10 dni

W wysokość 24% kwoty bazowej wyniosła 293,01 zł.

Współczynnik proporcjonalny do osiągniętego do dnia 31 grudnia 1998 roku wieku oraz okresu składkowego i nieskładkowego wyniósł 55,10 %.

Średnie dalsze trwanie życia wyrażone w miesiącach dla osób w wieku 62 lat przyjęto w ilości 209 miesięcy.

W związku z powyższym wysokość kapitału początkowego ustalona na dzień 1 stycznia 1999 roku wyniosła 49144,26 złotych.

Do ustalenia wartości kapitału początkowego Zakład nie uwzględnił okresu:

01.01.1994-14.04.1994 ponieważ w kartotece płatników składek I Oddział ZUS w Ł. nie figuruje jako płatnik pod numerem (...)

/ decyzja k. 12-13 akt kapitałowych ZUS/

Decyzją z dnia 6.06.2024 r. (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. po rozpatrzeniu wniosku z dnia 7.05.2024 r. odmówił A. S. prawa do przeliczenia świadczenia z uwzględnieniem kart wynagrodzeń i kart zasiłkowych za lata 1984 -1988 z tytułu zatrudnienia w (...).

W uzasadnieniu podniesiono, że przedłożone dokumenty nie spełniają wymogów formalnych. Ze złożonej dokumentacji tj. kart wynagrodzeń i kart zasiłkowych za lata 1984-1988 wynika, że dokumenty te nie były przechowywane przez jednostki upoważnione do przechowywania dokumentacji zlikwidowanych lub przekształconych zakładów pracy (dokumenty te nie posiadają również żadnej pieczątki).

/ decyzja k. 49 plik I akt emerytalnych/

Decyzją z dnia 21.10.2024 (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. po rozpatrzeniu wniosku z dnia 27.09.2024 ponownie ustalił wysokość i podjął wypłatę emerytury A. S. od 1.09.2024 tj. od miesiąca w którym zgłoszono wniosek.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zaewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury. Emerytura została obliczona zgodnie z art. 26 ustawy emerytalnej jako równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia dla ustalone na dzień zgłoszenia wniosku o podjęcie wypłaty emerytury tj na dzień 27.09.2024 r.

Przy ustaleniu wysokości emerytury uwzględniono:

- kwotę składek zaewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji 145529,98 zł

- kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego 352150,07 zł;

- średnie dalsze trwanie życia wynosi 249,70 miesięcy;

- wyliczona kwota emerytury wynosi 1993,11, zł

Okresowa emerytura kapitałowa wynosi 275,73 zł

Od 1.11.2024 obliczona emerytura z FUS i okresowa emerytura kapitałowa brutto wynosi 2268,84 zł

/ decyzja plik (...) akt emerytalnych ZUS k. nienumerowane /

Decyzją z dnia 21.10.2024 (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. po rozpatrzeniu wniosku z dnia 27.09.2024 ponownie ustalił A. S. wysokość i podjął wypłatę okresowej emerytury kapitałowej od 1.09.2024 tj od miesiąca w którym zgłoszono wniosek.

Wysokość okresowej emerytury kapitałowej stanowi iloraz kwoty środków, z uwzględnieniem ich waloryzacji, zaewidencjonowanych na subkoncie, ustalonych na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o ponowne ustalenie wysokości okresowej emerytury kapitałowej tj 68850,95 zł i średniego dalszego trwania życia dla wieku danego ubezpieczonego w dniu złożenia wniosku o ponowne ustalenie wysokości okresowej emerytury kapitałowej tj. 249,70 m-cy.

Okresowa emerytura kapitałowa w nowej wysokości wynosi 275,73 zł

Okresowa emerytura kapitałowa będzie wypłacana łączne z emerytur przysługującą z Funduszu Ubezpieczeń społecznych

Prawo do okresowej emerytury kapitałowej wygaśnie z dniem 17.03.2029 tj z dniem poprzedzającym wiek o którym mowa w art. 7 ust. 2 ustawy o emeryturach kapitałowych, chyba ze prawo do tej emerytury wygaśnie wcześniej .

/ decyzja plik (...) akt emerytalnych ZUS k. nienumerowane /

Odwołania od wszystkich ww decyzji wniosła A. S. domagając się ich zmiany poprzez przeliczenie podstawy wymiaru kapitału początkowego i przeliczenie świadczenia z uwzględnieniem faktycznych zarobków za okres zatrudnienia w (...) od 15.02.1984 do 15.11.1988 r. w oparciu o złożone w ZUS a udostępnione jej przez likwidatora tego przedsiębiorstwa (...) zarobkowe i karty zasiłkowe.

/ odwołanie k. 3 akt VIII U 1637/24, odwołanie k. 3 akt VIII U 1638/24, odwołanie k. 3- akt VIII U 2895/24 i odwołanie k. 3 akt VIII U 2896/24/

W odpowiedziach na odwołania organ rentowy wniósł o oddalenie odwołań podtrzymując stanowisko zwarte w zaskarżonych decyzjach. Organ wywiódł, że przedłożone przez A. S. dowody karty wynagrodzeń i karty zasiłkowe za okres 15.02.1984 -15.11.1988 nie dają podstaw do przeliczenia, gdyż nie spełniają wymagań formalnych ( nie były przechowywane przez odpowiednie jednostki), nie są więc pełnym środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość osiąganego wynagrodzenia. Ponadto z informacji zwartych na koncie płatnika wynika, że zakład rozliczał się na podstawie deklaracji bezimiennych. Za powyższy okres wnioskodawczyni nie przedłożyła zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu wystawionego przez macierzysty zakład pracy lub następcę prawnego. Dlatego też zakład przyjął kwoty minimalnego wynagrodzenia proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy jej wykonywania.

/ odpowiedź na odwołanie k. 4-5 akt VIII U 1637/24, odpowiedź na odwołanie k. 4-5 akt VIII U 1638/24, odwołanie k. 4-5 akt VIII U 2895/24 i odwołanie k. 5-6 akt VIII U 2896/24/

Sprawy z ww. odwołań połączono do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

/ postanowienie k. 8 akt VIII U 1638/24, postanowienie k. 9 akt VIII U 2895/24 i postanowienie k. 9 akt VIII U 2896/24/

Na rozprawie w dniu 15.01.2025 r. ustanowiony w toku procesu pełnomocnik wnioskodawczyni poparł odwołania i wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołań.

/ końcowe stanowiska procesowe stron protokół z rozprawy z dnia15.01.2025 r. 00:25:11 -00:32:03/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Wnioskodawczyni A. S. urodziła się w dniu (...).

/okoliczność bezsporna/

W okresie od 15.02.1984 do 15.11.1988 r wnioskodawczyni była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy w Przedsiębiorstwie (...) w B.. W okresie od 26.08.1986 do 31.01.1987 i 01.12.1987 do 15.11.1988 korzystała z urlopu wychowawczego.

/ bezsporne, umowa o prace k. 16 plik I akt emerytalnych ZUS, dokumentacja osobowa k. 53-81, świadectwo pracy k. 8 oraz k. 15 plik I akt emerytalnych ZUS nadto k. 15-16/

Wnioskodawczyni za powyższy okres zatrudnienia legitymuje się całą dokumentacją osobową oraz kartoteką zarobkową i kartami zasiłkowymi - złożonymi w ZUS- udostępnionymi jej przez K. C., pełnomocnika, prezesa i późniejszego likwidatora spółki, który samodzielnie przechowywał wskazaną dokumentację z uwagi na brak środków by zdać ją do archiwum. Wydana wnioskodawczyni dokumentacja była oryginalna, generalnie nikt nie ma do niej wglądu. K. C. wydał oryginalne dokumenty za pokwitowaniem setkom zatrudnionym w zakładzie pracowników. Analogiczną dokumentacje za okres zatrudnienia w tym samym zakładzie otrzymał mąż wnioskodawczyni. Wskazana dokumentacja nie była kwestionowana przez organ rentowy przy ustaleniu prawa do świadczeń męża wnioskodawczyni.

/Kartoteki zarobkowe i karty zasiłkowe wnioskodawczyni k. 17 plik I akt emerytalnych ZUS oraz k. 18-29, oświadczenie K. C. k. 14 plik I akt emerytalnych ZUS oraz k. 17, zeznania wnioskodawczyni protokół z rozprawy z dnia 14.01.2025 00:24:21 -00:25:02 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 15.11.2024 00:04:28-00:12:18, kartoteki zarobkowe D. S. k. 95-96, zeznania świadka K. C. protokół z rozprawy z dnia 14.01.2025 00:05:00 -00:15:12, zeznania świadka D. S. protokół z rozprawy z dnia 14.01.2025 00:15:44-00:19:16/

Wnioskodawczyni w spornym okresie zatrudnienia pracując jako pomoc kuśnierza otrzymywała składniki wynagrodzenia wynikające z ww. kart. Wynagrodzenia z uwagi na charakter zakładu i wykonywana pracę - szycie kożuchów były stosunkowo wysokie.

/zeznania wnioskodawczyni protokół z rozprawy z dnia 14.01.2025 00:24:21 -00:25:02 w związku z informacyjnymi wyjaśnieniami protokół z rozprawy z dnia 15.11.2024 00:04:28-00:12:18 zeznania świadka K. C. protokół z rozprawy z dnia 14.01.2025 00:05:00 -00:15:12, zeznania świadka D. S. protokół z rozprawy z dnia 14.01.2025 00:15:44-00:19:16/

Przy uwzględnieniu kart wynagrodzeń oraz kart zasiłkowych za okres zatrudnienia wnioskodawczyni od 15.02.1984 do 15.11.1988 w Przedsiębiorstwie (...) tj wynagrodzeń:

- w 1984 -417650,00 zł

- w 1985 -553823,00 zł

- w 1986 -411089,00 zł

- w 1987 606276,00 zł

Hipotetycznie wyliczony wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wnioskodawczyni z 10 kolejnych lat kalendarzowych tj od 1.01.1983 -31.12.1992 wynosi 103, 44 % a kapitał początkowy ustalony na dzień 1.01.1999 - 82174, 62 zł

Hipotetyczna wysokość emerytury przy uwzględnieniu spornego wynagrodzenia od 1.09.2024 wyniosłaby 2940,98 zł

- kwota składek zaewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji 145529,98 zł

- kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego (...),73

- średnie dalsze trwanie życia 249,70 miesięcy

/ hipotetyczne wyliczenie kapitału początkowego i emerytury k. 86-91/

Powyższych ustaleń Sąd Okręgowy dokonał na podstawie powołanych dowodów w postaci dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, w tym w aktach ZUS. Sąd oparł się w szczególności na znajdujących się w aktach sprawy dostępnych, dokumentach osobowych i płacowych wnioskodawczyni za sporny okres zatrudnienia, nadto w oparciu o zeznania świadków i wnioskodawczyni, które wzajemnie ze sobą korespondowały. W ocenie Sądu wbrew zapatrywaniu organu rentowego brak podstaw do kwestionowania autentyczności przedłożonej przez wnioskodawczynię dokumentacji płacowej - kart wynagrodzeń oraz kart zasiłkowych oraz autentyczności dokonanych w nich zapisów. Wnioskodawczyni oraz świadkowie wiarygodnie wskazali w jakich okolicznościach wnioskodawczyni weszła w posiadanie tej dokumentacji, zaś świadek K. C. będący likwidatorem byłego pracodawcy wnioskodawczyni potwierdził jej autentyczność i integralność jej zapisów. Organ rentowy w procesie nie przedstawił żadnych okoliczności podważających wiarygodność tej dokumentacji i zawartych w niej danych.

Dokonując ustaleń faktycznych Sąd oparł się także na hipotetycznym wyliczeniu kapitału początkowego i świadczeń wnioskodawczyni z uwzględnieniem zarobków wynikających ze wskazanej dokumentacji. W ocenie Sądu wskazane wyliczenie było w pełni miarodajne dla rozstrzygnięcia. Sąd nie dopatrzył się żadnych okoliczności pozwalających na jego zdyskredytowanie. Wyliczenia te nie były też kwestionowane pod względem matematycznym przez wnioskodawczynię.

Sąd Okręgowy w Łodzi zważył, co następuje:

Odwołania zasługiwały na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią przepisu art. 173 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1631), dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek, ustala się kapitał początkowy.

Stosownie do art. 174 ust. 1 tejże ustawy, kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-12. Zgodnie z ust. 2, przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy:

1) okresy składkowe, o których mowa w art. 6;

2) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5;

3) okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-4 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2.

Zgodnie z ust. 3 przywołanego artykułu, podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999 r.

Według ust. 3b w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 października 2013 roku (w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 21 czerwca 2013 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) jeżeli okres wskazany do ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego obejmuje rok kalendarzowy, w którym ubezpieczony pozostawał w ubezpieczeniu społecznym na podstawie przepisów prawa polskiego jedynie przez część miesięcy tego roku, do obliczenia stosunku sumy kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w art. 15 ust. 3, w okresie tego roku do przeciętnego wynagrodzenia, przyjmuje się sumę kwot przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za ten rok kalendarzowy odpowiednią do liczby miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu.

Natomiast w myśl ust. 7 analizowanego przepisu do obliczenia kapitału początkowego przyjmuje się kwotę bazową wynoszącą 100 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w (...) kwartale kalendarzowym 1998 roku. Ustęp 8 powyższego przepisu stanowi, że przy obliczaniu kapitału początkowego część kwoty bazowej wynoszącej 24 % tej kwoty mnoży się przez współczynnik proporcjonalny do wieku ubezpieczonego oraz okresu składkowego i nieskładkowego osiągniętego do dnia 31 grudnia 1998 roku.

Zgodnie natomiast z treścią ust. 8 przy obliczaniu kapitału początkowego część kwoty bazowej wynoszącej 24% tej kwoty mnoży się przez współczynnik proporcjonalny do wieku ubezpieczonego oraz okresu składkowego i nieskładkowego osiągniętego do dnia 31 grudnia 1998 roku, według wskazanego w nim wzoru.

Z kolei w myśl art. 15 ust. 1 powyższej ustawy podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę, z uwzględnieniem ust. 6 i art. 176. Natomiast stosownie do brzmienia ust. 2a tego samego przepisu, jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy. Z kolei na postawie ust. 6 omawianego przepisu na wniosek ubezpieczonego podstawę wymiaru emerytury lub renty może stanowić ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu.

Jak stanowi art. 15 ust. 4 w/w ustawy w celu ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty:

1. oblicza się sumę kwot podstaw wymiaru składek i kwot, o których mowa w ust. 3, w okresie każdego roku z wybranych przez zainteresowanego lat kalendarzowych,

2. oblicza się stosunek każdej z tych sum kwot do rocznej kwoty przeciętnego wynagrodzenia, ogłoszonej za dany rok kalendarzowy, wyrażając go w procentach, z zaokrągleniem do setnych części procentu,

3. oblicza się średnią arytmetyczną tych procentów, która, z zastrzeżeniem ust. 5, stanowi wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury lub renty, oraz

4. mnoży się przez ten wskaźnik kwotę bazową, o której mowa w art. 19, przy czym wskaźnik wysokości podstawy wymiaru nie może być wyższy niż 250%, jednakże przy ponownym przeliczeniu wysokości emerytury należy mieć na względzie, iż zgodnie z art. 111 ust. 2 ustawy uwzględnia się kwotę bazową ostatnio przyjętą do obliczenia świadczenia.

W związku z treścią zacytowanych przepisów można stwierdzić, iż kwota kapitału początkowego zależy od długości udowodnionych okresów składkowych i nieskładkowych przebytych przed 1 stycznia 1999 rokiem, podstawy wymiaru oraz współczynnika proporcjonalnego do wieku ubezpieczonego, który służy do obliczenia tzw. części socjalnej.

Przytoczone zasady postępowania – w świetle uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2003 roku w sprawie o sygn. III UZP 2/03 (OSNP 2003/14/338) - tak przy ustalaniu prawa do świadczenia, jak i jego przeliczaniu, pozwalają na ogólną uwagę, iż zamiarem ustawodawcy było umożliwienie ubezpieczonym dokonanie wyboru, w ramach prawa, najkorzystniejszego z ich punktu widzenia okresu, z którego podstawa wymiaru składek ubezpieczeniowych, będzie stanowić podstawę wymiaru świadczenia.

Z kolei ogólne zasady nabywania prawa do emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31.12.1948 roku, a więc dla osób takich jak A. S. określa przepis art. 24 ustawy emerytalnej, zgodnie z którym ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego co najmniej 60 lat dla kobiet i co najmniej 65 lat dla mężczyzn, z zastrzeżeniem art. 46, 47, 50, 50a, 50e i 184.

Stosownie natomiast do treści art. 25 ust 1 ustawy emerytalnej, podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173-175 oraz kwot środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa wart 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b oraz art. 185.

Z kolei zgodnie z art. 26 ust 1 ustawy emerytalnej, emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego, z uwzględnieniem ust. 5 i art. 183. W ust. 2 wskazano, ze wiek ubezpieczonego w dniu przejścia na emeryturę wyraża się w ukończonych latach i miesiącach. Średnie dalsze trwanie życia ustala się wspólnie dla mężczyzn i kobiet oraz wyraża się w miesiącach (ust. 3). Przy czym w ust. 4 i 5 wskazano, że tablice trwania życia ogłasza w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" corocznie w terminie do dnia 31 marca Prezes Głównego Urzędu Statystycznego. Tablice, o których mowa w ust. 4, są podstawą przyznawania emerytur na wnioski zgłoszone od dnia 1 kwietnia do dnia 31 marca następnego roku kalendarzowego.

Z powyższych przepisów wynika jednoznacznie, że zasadą obowiązującą przy ustalaniu wysokości emerytury dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. jest zasada zdefiniowanej składki, zgodnie z którą wysokość świadczenia zależy z jednej strony od sumy składek emerytalnych jakie zostały zgromadzone na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS za okres poczynając od 1 stycznia 1999 r., zaś z drugiej od wysokości kapitału początkowego, tj. od kwoty ustalonej oddzielnie dla każdego ubezpieczonego według ustalonego przez ustawodawcę wzoru, odzwierciedlającej w przybliżeniu stan jego konta ubezpieczeniowego za okres do 31 grudnia 1998 r.

Natomiast zgodnie z art. 7 i 8 ustawy 2008-11-21 o emeryturach kapitałowych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 926). Ze środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanym dalej „subkontem”, przysługuje okresowa emerytura kapitałowa. Okresowa emerytura kapitałowa przysługuje członkowi otwartego funduszu emerytalnego do ukończenia 65. roku życia. Okresowa emerytura kapitałowa jest finansowana z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Członek otwartego funduszu emerytalnego nabywa prawo do okresowej emerytury kapitałowej, jeżeli: ukończył 60 lat oraz kwota środków zewidencjonowanych na subkoncie, ustalona na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego zostanie przyznana emerytura, jest równa lub wyższa od dwudziestokrotności kwoty dodatku pielęgnacyjnego.

W rozpoznawanej sprawie wobec treści zaskarżonych decyzji dotyczących przeliczenia kapitału początkowego i należnych wnioskodawczyni emerytur zarówno kapitałowej jak i Funduszu Ubezpieczeń Społecznych spór sprowadzał się do uwzględnia przy wyliczeniu należnych wnioskodawczyni świadczeń zarobków faktycznie otrzymywanych za okres zatrudnienia od 15.02.1984 do 15.11.1988 w Przedsiębiorstwie (...) w B. w oparciu o przedłożone przez wnioskodawczynię karty wynagrodzeń i karty zasiłkowe, które co bezsporne nie zostały pozyskane od przechowawcy -archiwum lecz były przechowywane samodzielnie przez byłego likwidatora przedsiębiorstwa. Za wskazane okresy ZUS przyjął do wyliczenia świadczeń wnioskodawczyni minimalne wynagrodzenie obowiązujące w sferze gospodarki narodowej uznając zarobki za niedostatecznie udokumentowane.

Odnosząc się do powyższej spornej kwestii wskazać należy, że zgodnie z treścią §21 ust.1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 roku sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz.U. nr 237, poz.1412) środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu oraz uposażenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty są zaświadczenia pracodawcy lub innego płatnika składek, legitymacja ubezpieczeniowa lub inny dokument, na podstawie którego można ustalić wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia.

Wskazana regulacja § 21 ust.1 powołanego rozporządzenia stanowiąca odpowiednik obowiązującego do dnia 23 listopada 2011 roku § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia
7 lutego 1983 roku w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno - rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. nr 10, poz.49) wyznacza kierunek postępowania dowodowego, nie oznacza to jednak, aby wysokość uzyskiwanego uposażenia nie mogła być wskazana i w inny sposób, tak przy pomocy pisemnych środków dowodowych pochodzących od pracodawcy, czy też nawet dowodów pośrednich, nie wyłączając zeznań świadków - aczkolwiek wskazujących wprost na wysokość wynagrodzenia danego zainteresowanego (tak stanowi m. in. teza wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 1997 roku - (...) UKN 186/97, OSNAP 1998/11/324, a także wyroki: Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 1997 roku - III AUa 105/97, Apel. W-wa 1997/2/7, Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 27 czerwca 1995 roku - III AUr 177/95, OSA 1996/10/32, czy Sądu Apelacyjnego Białymstoku - III AUr 294/93, PS - wkład. 1994/3/6).

Do ustalenia podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych może być uwzględnione tylko wynagrodzenie faktycznie uzyskane przez ubezpieczonego w danym okresie, a nie zaś wynagrodzenie ustalone na podstawie przypuszczeń czy też uśrednień. Jedynie wynagrodzenie ubezpieczonego ustalone w sposób niewątpliwy, wobec którego nie istnieje wątpliwość, iż zostało ono zawyżone, może być podstawą do ustalenia współczynnika wysokości podstawy wymiaru. Wysokości wynagrodzenia lub danego składnika wynagrodzenia nie można ustalać w sposób przybliżony, ale pewny, na podstawie konkretnego dokumentu bądź jego kopii, który zachował się w dokumentacji osobowej ubezpieczonego (ostatecznie w oparciu o wiarygodne i precyzyjne zeznania świadków). W takim wypadku uwzględnić można składniki wynagrodzenia, które są pewne, wypłacane były w danym okresie, stałe i w określonej wysokości (por. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 18 stycznia 2012 r., III AUa 1555/11, LEX nr 1113058).

Przepisy prawa ubezpieczeń społecznych są normami bezwzględnie obowiązującymi i nie zawierają unormowań pozwalających na ustalanie wynagrodzeń w sposób przybliżony lub prawdopodobny. Ustalenie rzeczywistych zarobków jest decydujące o rozmiarze opłacanej składki na ubezpieczenia społeczne. Właściwie tylko dokumentacja własna stanowi w postępowaniu sądowym precyzyjny dowód na wysokość wynagrodzenia świadczeniobiorcy. W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że co do zasady nie ma możliwości wyliczenia wynagrodzenia, a co za tym idzie wysokości składek na ubezpieczenie społeczne oraz wskaźnika podstawy wymiaru emerytury lub renty, w oparciu o wyliczenia hipotetyczne, uśrednione, czy też wynikające z porównania wynagrodzenia innych pracowników (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2007 r., I UK 36/07, Legalis nr 181419). Wprawdzie w toku postępowania sądowego strona może dowodzić wysokości wynagrodzeń na potrzeby ustalenia wysokości podstawy wymiaru świadczenia wszelkimi środkami dowodowymi, zatem dowodem na tę okoliczność mogą być zarówno dokumenty dotyczące wynagradzania osób zatrudnionych w tym samym okresie, w tym samym zakładzie pracy i przy pracy tego samego rodzaju, co ubezpieczony, jak też zeznania tych osób, nie oznacza to jednak, że wykazanie konkretnych zarobków w celu obliczenia wysokości świadczenia z ubezpieczenia społecznego może być dokonywane w sposób przybliżony, jedynie na zasadzie uprawdopodobnienia (tak Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 16 lipca 2013 r., III AUa 1714/12, Legalis nr 739136, w wyroku z dnia 29 września 2014 r., III AUa 2618/13, Legalis nr 1163500).

Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe obejmujące analizę zeznań wnioskodawczyni i świadków w kontekście udostępnej dokumentacji związanej ze spornym okresem zatrudnienia wnioskodawczyni od 15.02.1984 do 15.11.1988 w Przedsiębiorstwie (...) w B., co dało podstawę do oceny prawidłowości zaskarżonych decyzji w świetle zarzutów ubezpieczonej.

W ocenie Sądu, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zachowana dokumentacja z okresu zatrudnienia ubezpieczonej w Przedsiębiorstwie (...) w B. w postaci kart wynagrodzeń i kart zasiłkowych wskazuje, wysokość wynagrodzenia wnioskodawczyni w sposób niewątpliwy. Podnieść należy, iż zapisy we wskazanej dokumentacji korespondują z treścią akt osobowych oraz zeznań przesłuchanych w procesie świadków i wnioskodawczyni. Nie wykazanymi zostały żadne okoliczności, które autentyczność zapisów we wskazanej dokumentacji by podważały. Świadkowie i wnioskodawczyni potwierdzili też, iż ubezpieczonej wypłacano wynagrodzenia wyszczególnione w tych kartach wynagrodzeń. Uznać zatem należało, że dostępne dokumenty, mimo, iż faktycznie jak podniósł organ rentowy nie były przechowywane przez uprawniony do tego podmiot, są jednak miarodajnym źródłem dowodowym. Tym samym przy ustaleniu należnych wnioskodawczyni świadczeń uwzględnić należało kwoty wynagrodzeń wynikające ze wskazanych dokumentów.

Organ rentowy dokonał stosownego hipotetycznego wyliczenia wysokości kapitału początkowego jak i emerytury wnioskodawczyni. Przy przyjęciu wynagrodzeń wskazanych w tej dokumentacji tj. w 1984 -417650,00 zł, w 1985 -553823,00 zł, w 1986 -411089,00 zł, w 1987 606276,00 zł wyliczony wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego wnioskodawczyni z 10 kolejnych lat kalendarzowych tj od 1.01.1983 -31.12.1992 wynosi 103,44 % a kapitał początkowy ustalony na dzień 1.01.1999 - 82174, 62 zł. Hipotetyczna wysokość emerytury przy uwzględnieniu spornego wynagrodzenia od 1.09.2024 wyniosłaby 2940,98 zł. Tak wyliczony wskaźnik wysokości podstawy wymiaru, kapitał początkowy i ustalona na jego podstawie emerytura są ewidentnie korzystniejsze niż te przyjęte przez organ rentowy na dzień wydania zaskarżonych decyzji. Wobec tego w tym zakresie odwołanie wnioskodawczyni jako zasadne należało uwzględnić.

Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy w Łodzi na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżone decyzje i ustalił wysokość emerytury dla A. S. przy uwzględnieniu kapitału początkowego wyliczonego na dzień 1.01.1999 r, w wysokości 82174,62 zł ustalonego przy przyjęciu wskaźnika wysokości podstawy wymiaru w wysokości 103,44 % wyliczonego z lat 1983-1992.

W przedmiocie kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964) mając na uwadze fakt rozpoznania odwołań od czterech zaskarżonych decyzji. O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.