Wyrok z 28 listopada 2025, sygn. I C 875/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 listopada 2025 r.

Sąd Okręgowy w O. I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	sędzia Ewa Oknińska
Protokolant:	sekretarz sądowy (...),

po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2025 r. w O.

na rozprawie

sprawy z powództwa T. M., M. M.

przeciwko Bankowi (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W.

o ustalenie ewentualnie o ustalenie

I.oddala powództwo główne i ewentualne,

II.zasądza od powodów na rzecz pozwanego kwotę 5.417 zł tytułem kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

sędzia Ewa Oknińska

Sygn. akt I C 875/25

UZASADNIENIE

Powodowie T. M. i M. M. pozwem skierowanym przeciwko Bankowi (...) S.A. z siedzibą w W., wnieśli o:

1. ustalenie, że pomiędzy powodami a pozwanym nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy kredytu nr (...) zawartej w dniu 16.05.2008 r., z uwagi na nieważność tej umowy,

2. ewentualnie na wypadek uznania przez Sąd, że nie zachodzą podstawy do ustalenia nieważności umowy tj. w przypadku oddalenia w całości żądań zawartych w pkt 1 wnieśli o ustalenie, że postanowienia dotyczące waloryzacji kredytu zawarte w:

- § 2 ust. 2 oraz § 7 ust. 1 umowy kredytu nr (...) zawartej w dniu 16.05.2008 r. a także § 9 ust. 3 regulaminu kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) S.A.

- nie wiążą powodów, ponieważ stanowią niedozwolone klauzule, które kształtują prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, a ponadto rażąco naruszają ich interes bowiem odnoszą się do zmiennych wartości ustalanych jednostronnie przez pozwanego.

Ponadto powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanego solidarnie na ich rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia je zasądzającego do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu powodowie wskazali, że zawarli z pozwanym umowę kredytu nr (...) w dniu 16.05.2008 r. Pozwany udzielił powodom kredytu w wysokości 174.120,00 zł. Kredyt został wypłacony w kwocie 174.121,01 zł co po kursie wypłaty pozwanego stanowiło równowartość 75.891,50 CHF. Zdaniem powodów zawarta przez strony umowa kredytu jest nieważna, ponieważ występujące w niej klauzule waloryzacyjne są sprzeczne z naturą stosunku prawnego oraz zasadami współżycia społecznego oraz zasadą równości stron – nieważność na podstawie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 353 ^{( 1)} k.c.

W ocenie strony powodowej umowa została zawarta na przygotowanym przez pozwanego wzorcu umowy, na którego treść strona powodowa nie miała żadnego wpływu. Powodowie podkreślili, że niedozwolony charakter postanowień umownych może być badany jedynie z uwzględnieniem okoliczności z chwili zawarcia umowy kredytu. Zawarte porozumienie do umowy kredytu z dnia 25.11.2021 r. nie wpływa na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Strona powodowa wskazała, że pozwany w momencie podpisywania przez powodów porozumienia do umowy, nie poinformował ich należycie o tym, że klauzule abuzywne z umowy muszą zostać przez nich wyraźnie zaaprobowane. Powodowie przed podpisaniem porozumienia nie zostali poinformowani przez pozwanego, że w umowie występują niedozwolone postanowienia. Gdyby powodowie wiedzieli, że ich umowa może zostać unieważniona przez Sąd, nigdy nie zdecydowaliby się na zawarcie porozumienia. Zdaniem powodów porozumienie zostało przedstawione im jedynie jako propozycja przewalutowania kredytu. W chwili zawierania porozumienie powodowie działali pod wpływem błędu co do istotnej części treści czynności prawnej, bowiem w chwili podpisywania porozumienia działali w mylnym przekonaniu, że dotyczy ono jedynie przewalutowania kredytu na walutę PLN. Strona powodowa wskazała, że błąd był istotny i oczywisty i bez wątpienia, nie działając pod wpływem błędu powodowie nie złożyliby oświadczenia o wskazanej treści. (pozew k. 4-14v., oświadczenie złożone na rozprawie w dniu 15.10.2025 r. – k. 308 v.)

Pozwany Bank (...) S.A. z siedzibą w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powodów zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz opłat skarbowych od pełnomocnictw.

Pozwany zaprzeczył wszelkim podnoszonym w pozwie faktom, których jednoznacznie nie przyznał. W szczególności zaprzeczył jakoby:

a) umowa (lub jakiekolwiek jej postanowienie) była sprzeczna z przepisami ustawy kodeks cywilny, w szczególności z art. 353 k.c., art. 358 ¹ § 1 i 2 k.c. przepisami ustawy Prawo bankowe, w szczególności z art. 69 ust. 1 tej ustawy lub z jakimkolwiek innym aktem normatywnym,

b) umowa była nieważna,

c) umowa zawierała jakiekolwiek postanowienia abuzywne (niedozwolone),

d) powodowie nie byli związani jakimkolwiek postanowieniem umownym,

e) kwestionowane postanowienia umowy nie zostały indywidualnie uzgodnione z powodami,

f) warunki umowy nie podlegały negocjacjom,

g) powodowie nie mieli możliwości jakichkolwiek negocjacji warunków umowy,

h) bank nie wypełnił jakichkolwiek obowiązków informacyjnych, w szczególności w zakresie ryzyka związanego z zaciągnięciem kredytu, zmian kursu walutowego, zmiennej stopy procentowej i ich wpływu na wykonywanie umowy,

i) bank narzucił powodom jakiekolwiek rozwiązanie, w szczególności indeksację,

j) pracownik banku rekomendował powodom rozwiązanie w postaci kredytu indeksowanego do CHF,

k) powodom nie została przedstawiona rzetelna informacja dotycząca ich praw i obowiązków,

l) powodów nie poinformowano o rzeczywistym zakresie ryzyka związanego z umową,

m) bank pobrał od powodów „ukryte" wynagrodzenie,

n) powodom nie zostały w sposób zrozumiały wyjaśnione zasady działania mechanizmu klauzuli indeksacyjnej lub zmienności kursów walut,

o) powodowie nie mieli możliwości zapoznać się z projektem umowy i regulaminu oraz pozostałą dokumentacją w sposób pełny i rzetelny przed podpisaniem umowy,

p) pozwany nie poinformował powodów w sposób zrozumiały o wiążącym się z zawarciem umowy ryzyku, możliwych konsekwencjach ekonomicznych wzrostu kursu waluty i jego potencjalnym wpływie na wysokość kapitału kredytu oraz jego poszczególnych rat,

q) postanowienia umowy były niejasne, niejednoznaczne lub nieprecyzyjne,

r) powodowie nie mieli wpływu na treść postanowień umowy,

s) bank stosował jakikolwiek nieweryfikowalny mechanizm;

t) na powodów został przerzucony cały ciężar ryzyka kursowego związany z zawartą umową,

u) bank arbitralnie lub dowolnie ustalał kurs CHF publikowany w TKWO,

v) kwestionowane postanowienia umowy kształtowały prawa i obowiązki stron w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub naruszając interesy powodów, tym bardziej w stopniu rażącym,

w) doszło do naruszenia równowagi kontraktowej stron,

x) powodowie dokonali jakiejkolwiek „nadpłaty" na rzecz banku;

y) bank pobrał od powodów raty kapitałowo-odsetkowe lub jakiekolwiek inne świadczenie w wysokości wyższej niż powodowie powinni spłacić,

z) jakiekolwiek świadczenie powodów na rzecz banku było świadczeniem nienależnym,

aa) jakikolwiek z zarzutów stawianych bankowi przez powodów dla poparcia żądań pozwu był zasadny,

bb) pierwotny kredyt waloryzowany kursem CHF nie został przez Powoda przewalutowany na kredyt złotowy,

cc) strona powodowa posiada interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy kredytu.

W uzasadnieniu pozwany wskazał, że w wyniku negocjacji w dniu 26 listopada 2021 r. doszło do zawarcia porozumienia, wskutek którego przeliczono zadłużenie kredytu na PLN wg kursu wskazanego w treści porozumienia i wprost określono, że wynosi ono 162.619,09 PLN. Zdaniem pozwanego powodowie na etapie zawierania porozumienia byli w pełni świadomi, że w umowie znajdują się klauzule, które mogłyby zostać uznane za niewiążące ich. Na podstawie ww. porozumienia strony dokonały przewalutowania umowy – z umowy indeksowanej do kursu franka szwajcarskiego na typową umowę złotową opartą o wskaźnik WIBOR 3M.

W ocenie pozwanego zawarte porozumienie doprowadziło do kompleksowego uregulowania roszczeń kredytobiorcy, a twierdzenia powodów jakoby nie wiedzieli, że zawierając porozumienia zrzekają się roszczeń dotyczących unieważnienia spornej umowy, nie są prawdziwe. (odpowiedź na pozew k. 61-182)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Powodowie w dniu 16.04.2008 r. wystąpili z wnioskiem do pozwanego o udzielenie kredytu w wysokości 200.000 PLN. Jako walutę kredytu wskazali we wniosku walutę CHF.

Powodowie podpisali oświadczenie zatytułowane „Informacja dla wnioskodawców ubiegających się produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej”. W informacji tej wskazano, że wybierając zadłużenie w walucie obcej, kredytobiorcy korzystają aktualnie z oprocentowania niższego w porównaniu z kredytem złotowym i spłacają miesięcznie niższą ratę kredytu. Podkreślono przy tym, że zaciągając zobowiązanie w walucie obcej, kredytobiorcy narażeni są na ryzyko zmiany kursów walutowych, co sprawia, że zarówno rata spłaty jak i wysokość zadłużenia tytułem zaciągniętego kredytu przeliczona na PLN na dany dzień podlega ciągłym wahaniom, w zależności od aktualnego kursu waluty. Ryzyko kursowe jest znacznie mniejsze, jeżeli o kredyt walutowy ubiega się kredytobiorca osiągający dochody w tej samej walucie obcej. W informacji tej, zachęcono również do rozważania zaciągnięcia długoterminowego kredytu w PLN jako korzystniejszą alternatywę w stosunku do kredytów walutowych, które mimo atrakcyjnych aktualnie warunków cenowych w długim okresie mogą okazać się droższe na skutek wzrostu kursów walutowych. Zapoznano powodów z przykładową symulacją wpływu zmiany stopy procentowej oraz kursu waluty na wysokość raty kredytu.

Powodowie oświadczyli, że zapoznali się z powyższą informacją, oraz że w pierwszej kolejności przedstawiono im ofertę kredytu w PLN, z której zrezygnowali.

( dowód: wniosek - k. 207-209, informacja k. 242-243v)

W dniu 16.05.2008 r. powodowie zawarli z pozwanym bankiem umowę o kredyt hipoteczny nr (...) (umowa została sporządzona w dniu 13.05.2008 r.).

Zgodnie z § 2 ust. 1 umowy, pozwany udzielił powodom kredytu w kwocie 174.120,00 PLN.

W § 2 ust. 2 umowy wskazano, że kredyt jest indeksowany do CHF, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Po uruchomieniu kredytu lub pierwszej transzy kredytu wypłacanego w transzach Bank wysyła do kredytobiorcy pismo informujące o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w CHF oraz jego równowartości w PLN zgodnie z kursem kupna CHF wg Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w banku w dniu uruchomienia kredytu/transzy, przy czym zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania mają wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo-odsetkowej.

Kredyt, zgodnie z § 2 ust. 3 i 4, miał być przeznaczony na budowę domu metodą gospodarczą. Zgodnie z § 3 umowy kredyt miał być wypłacony w transzach na rachunek kredytobiorcy.

W związku z udzielonym kredytem powód poniósł koszt zlecenia wyceny nieruchomości w wysokości 300 zł (§ 4 ust. 7).

Zgodnie z § 6 kredyt był oprocentowany wg zmiennej stopy procentowej, a kredytobiorca ponosił ryzyko zmiany stóp procentowych, co miało oznaczać, że w przypadku wzrostu poziomu stopy referencyjnej wyższe będzie oprocentowanie kredytu i wzrośnie wysokość miesięcznej raty kapitałowo – odsetkowej.

Oprocentowanie kredytu wynosiło 3,8350 % w stosunku rocznym i stanowiło sumę stawki referencyjnej LIBOR 3M (CHF), obowiązującej w dniu sporządzenia umowy oraz marży w wysokości 0,9500 p.p., stałej w całym okresie kredytowania. Oprocentowanie kredytu miało ulegać zmianie w zależności od zmiany stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) (§ 6 ust. 5). Stopa referencyjna zmieniała się w cyklu kwartalnym i przyjmowała wartość z ostatniego dnia roboczego ostatniego miesiąca poprzedzającego kolejny kwartał kalendarzowy (§ 6 ust. 6).

Zgodnie z § 7 ust. 1 umowy, kredytobiorca zobowiązywał się spłacić kwotę kredytu
w CHF, ustaloną zgodnie z § 2 w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF, obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z (...) Banku (...) S.A.

Spłata kredytu następować miała przez bezpośrednie potrącanie przez bank należnych mu kwot z rachunku kredytobiorcy (§ 7 ust. 3).

Spłata kredytu miała być dokonana w 420 ratach miesięcznych (§ 7 ust. 2).

Zabezpieczeniem spłaty kredytu wraz z odsetkami i innymi kosztami było ustanowienie przez kredytobiorców na rzecz banku hipoteki kaucyjnej do sumy 296.004,00 PLN na nieruchomości wskazanej w § 9 ust 1 pkt 1, cesja na bank praw z polisy ubezpieczeniowej od ognia i innych zdarzeń losowych oraz cesja na bank praw z polisy ubezpieczeniowej na życie kredytobiorców (§ 9 ust.1 umowy).

Zamiana waluty kredytu ma wpływ na wysokość kwoty kredytu oraz wysokość rat kapitałowo-odsetkowych i dokonywana jest w oparciu o następujące zasady:

1) w przypadku zmiany waluty z PLN na walutę obcą stosowany jest kurs kupna dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów Walut Obcych,

2) w przypadku zmiany waluty z waluty obcej na PLN stosowany jest kurs sprzedaży dewiz z dnia złożenia wniosku o przewalutowanie na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów Walut Obcych.

3) w przypadku zmiany waluty obcej na inną walutę obcą saldo kredytu oblicza się na podstawie obowiązujących w Banku w dniu" złożenia wniosku o przewalutowanie kursów walut dewiz, gdzie:

x - saldo kredytu w nowej walucie (kwota kapitału pozostała do spłaty w dniu podjęcia przez Bank decyzji o przewalutowaniu),

y - saldo kredytu w dotychczasowej walucie (z dnia decyzji Banku o przewalutowaniu),

a - kurs sprzedaży dotychczasowej waluty kredytu,

b - kurs kupna nowej waluty kredytu, według wzoru: x=y*(a/b). (§ 4 ust. 6 umowy).

Zgodnie z § 11 ust. 2 i 5 umowy, integralną część umowy stanowił między innymi Regulamin, którego postanowienia miały zastosowanie w zakresie nieuregulowanym umową
i stanowiący załącznik do umowy kredytu.

( dowód: umowa – k. 18-20)

Na dzień zawarcia umowy obowiązywał Regulamin Kredytowania Osób Fizycznych w ramach Usług (...) w Banku (...) S.A.

W Regulaminie w § 2 zawarty został słownik pojęć używanych w umowie kredytu, m.in. zmienna stopa procentowa została zdefiniowana jako – stopa, wg której oprocentowany jest kredyt, ustalana jako suma odpowiedniej dla danej waluty stopy referencyjnej i marży banku (§ 2 pkt 7). Stawka LIBOR 3M została zdefiniowana jako stopa procentowa podawana przez Reuters, ustalana o godzinie 11:00 (...) w L., na podstawie średniej arytmetycznej notowań 3-miesięcznych, po której banki gotowe są sprzedawać swoje nadwyżki finansowe na londyńskim rynki międzybankowym, w przypadku kredytu w CHF (§ 2 Regulaminu - pkt 8 lit. f). Marża została zdefiniowana jako stała wartość wyrażona w punktach procentowych, ustalona przez bank (§ 2 pkt 9). W § 2 pkt 18 została zawarta definicja kredytu w walucie obcej określonego jako kredyt udzielony w PLN, indeksowany kursem w waluty obcej wg Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w banku.

Dalej w § 3 ust. 1 Regulaminu wskazano, że kredyt jest udzielany w PLN, natomiast może być indeksowany kursem waluty obcej na podstawie obowiązującej w banku Tabeli Kursów Walut Obcych (§ 3 ust. 2).

Tabela Kursów Walut obcych nie została zdefiniowana ani w umowie, ani
w Regulaminie. Nie wyjaśniono jak jest ona konstruowana, nie informowano również powodów o sposobie ustalania kursów walut w ramach Tabeli.

Zgodnie z § 8 ust. 3 Regulaminu, w przypadku kredytu w walucie obcej (czyli indeksowanego) kwota raty spłaty obliczana miała być według kursu sprzedaży dewiz, zobowiązującego w banku na podstawie obowiązującej w banku Tabeli Kursów Walut Obcych z dnia spłaty.

Z kolei w § 8 ust. 4 Regulaminu wskazano, że kredytobiorca może zastrzec w umowie, iż bank pobierał będzie ratę spłaty z rachunku w walucie do jakiej kredyt jest indeksowany, o ile ten rachunek jest dostępny w aktualnej ofercie banku.

Zgodnie z § 9 ust. 3 Regulaminu bank naliczał od wymagalnego kapitału odsetki według stopy określonej w aktualnym cenniku dla zadłużenia przeterminowanego z zastrzeżeniem ust. 4.

W myśl § 9 ust. 4 Regulaminu, w przypadku kredytu indeksowanego kursem waluty obcej, bank w następnym dniu po upływie terminu wymagalności kredytu, dokonywać miał przewalutowania całego wymagalnego zadłużenia na PLN z zastosowaniem aktualnego kursu sprzedaży dewiz, określonego przez bank w Tabeli Kursów Walut Obcych, natomiast od wymagalnego kapitału wyrażonego w PLN bank naliczać miał dalsze odsetki w wysokości dwukrotności odsetek ustawowych.

Zgodnie z Regulaminem możliwa była wcześniejsza częściowa lub całkowita spłata kredytu. W przypadku kredytu indeksowanego kursem waluty obcej kwota wcześniejszej spłaty miała być obliczana według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w banku Tabeli Kursów Walut Obcych z dnia realizacji wskazanego przez kredytobiorcę w dyspozycji o dokonanie wcześniejszej spłaty (§ 10 ust. 4). Od tej czynności należna była prowizja ustalona od kwoty wcześniejszej spłaty i przeliczana według kursu sprzedaży dewiz na podstawie obowiązującej w banku tabeli kursów walut obcych z dnia realizacji wcześniejszej spłaty (§ 10 ust. 5).

(dowód: regulamin - k. 21-25v)

Wypłata kredytu nastąpiła w trzech transzach w łącznej wysokości 174.120,01 zł.

Dnia 25.11.2021 r. kredyt został przewalutowany z CHF na PLN, po przewalutowaniu saldo kredytu wyniosło 162.616,09 zł.

(dowód: zaświadczenia k. 31)

W dniu 28.06.2021 powód T. M. otrzymał maila od banku, w którym bank poinformował powoda o tym, że została dla niego przygotowana propozycja indywidualnej zmiany warunków kredytu hipotecznego.

W dniu 6 lipca 2021 r. pracownik banku zadzwonił do powoda z propozycją ustabilizowania salda zadłużenia kursu franka i możliwością przewalutowania kredytu z CHF na PLN po kursie 3.29. Pracownik banku proponował warunki, które sprawią, że spłata kredytu będzie niższa o 43.000 zł. Początkowo powód nie był zainteresowany przedstawionymi warunkami, twierdził, że jak będzie wydany wyrok SN, a on przyjmie zaproponowane warunki, to straci możliwość przewalutowania spłaty kredytu po kursie w jakim zaciągnął kredyt. Powód twierdził, że bank się zabezpiecza i obawia się wyroku SN. Pracownik banku poinformował powoda o możliwości zabrania projektu porozumienia do domu i wcześniejszego zapoznania się z nim. Ponadto poinformował powoda o zawarciu w porozumieniu zapisu o zrzeczeniu się możliwości dochodzenia roszczeń na drodze sądowej.

W dniu 10 listopada 2021 r. pracownik banku w rozmowie telefonicznej zaproponował powodowi warunki przewalutowania kredytu po kursie 3.19 oraz obniżenie marży o 20%, tłumaczył na czym polega wysokość marży.

W dniu 10.11.2021 r. powód T. M. otrzymał maila od banku z szczegółowymi informacjami dotyczącymi przewalutowania kredytu w CHF na PLN. Bank zaproponował kredytobiorcom przewalutowanie kredytu po kursie 3,19 zł oraz obniżenie marży o 20%. Bank poinformował kredytobiorcę, że aby mógł skorzystać z preferencyjnych warunków zostanie przygotowane porozumienie, które będzie zapewniało zastosowanie uzgodnionych parametrów oraz informację o odstąpieniu z potencjalnych roszczeń względem danego kredytu. Dokument ten musiał być podpisany przez wszystkich kredytobiorców.

W dniu 16 listopada 2021 r. powód zadzwonił do pracownika banku. Podczas rozmowy powodowi wyjaśniono kwestie organizacyjne oraz formalne związane z zawarciem porozumienia. Powód stwierdził, że wraz z małżonką jest w 90% zdecydowany na zawarcie porozumienia. Kredytobiorca dopytywał o kwestie związane z wskaźnikiem WIBOR 3M, o kalkulacje w przypadku wzrostu oprocentowania o 1% tzn. jaka będzie wysokość raty.

Powód przekazywał informował powódkę o propozycjach banku. W mailu z dnia 22.11.2021 r. powodowie poinformowali bank, że są zdecydowani na podpisanie przedstawionej oferty przewalutowania kredytu i poprosili o umówienie ich w placówce banku w M. na podpisanie stosownych dokumentów.

W dniu 22 listopada 2021 r. pracownik banku skontaktował się z powódką, w trakcie rozmowy strony ustaliły termin zawarcia porozumienia w placówce banku.

(dowód: mail z dnia 28.06.2021 r. k. 32, mail z dnia 10.11.2021 r. k. 33, mail z dnia 22.11.2021 r. k. 33-33v, nagrania rozmów - płyta CD k. 286, przesłuchanie powodów – k. 309- 310)

W dniu 25.11.2021 r. strony zawarły porozumienie zatytułowane „Porozumienie do umowy nr (...) indeksowanego do CHF z dnia 2008-05-16 (przewalutowanie kredytu indeksowanego do CHF na PLN).”.

W § 1 porozumienia strony wskazały, że na dzień 25.11.2021 r. saldo zadłużenia z tytułu umowy kredytu wynosi: zadłużenie główne (kapitał kredytu) w kwocie 50.976,83 CHF oraz odsetki w kwocie 1.06 CHF.

Zgodnie z § 2 ust. 1 porozumienia kwota zadłużenia z tytułu niespłaconego kapitału kredytu wynosząca 50.976,83 CHF została przeliczona na walutę PLN po kursie 3.1900 PLN i wyniosła 162.616,09 PLN. W § 3 porozumienia wskazano sposób postanowienia dotyczące oprocentowania kredytu. Kredyt oprocentowany jest według zmiennej stopy procentowej. Kredytobiorcy ponoszą ryzyko zmian procentowych, co oznacza, że w przypadku wzrostu poziomu wskaźnika referencyjnego wyższe będzie oprocentowanie kredytu, wzrośnie wówczas wysokość miesięcznej raty kapitałowo – odsetkowej i wzrośnie łączna wartość zapłaconych odsetek. Oprocentowanie kredytu stanowi sumę marży banku i wskaźnika referencyjnego (...).

W § 5 porozumienia zawarto zapis, że umowa kredytu w dotychczasowym brzmieniu zawierała postanowienia o treści tożsamej z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod numerami (...) oraz (...). (ust. 1) Postanowienie wpisane do Rejestru pod numerem (...) ma następującą treść: „Kredyt jest indeksowany do CHF/USD/EUR, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF/USD/EUR według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. (ust. 2). Postanowienie wpisane do Rejestru pod numerem (...) ma następującą treść: „W przypadku kredytu indeksowanego kursem waluty obcej kwota raty spłaty obliczona jest według kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w Banku na podstawie obowiązującej w Banku Tabeli Kursów Walut Obcych z dnia spłaty". (ust.3).

W § 5 ust. 4 porozumienia wskazano, że zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądów polskich, postanowienia takie jak klauzule indeksacyjne są uznawane w konkretnych umowach kredytu za niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 kodeksu cywilnego (tzw. klauzule abuzywne), które nie wiążą konsumenta (kredytobiorcy). Uznanie Klauzul Indeksacyjnych za niedozwolone postanowienia umowne może prowadzić do rozbieżnych ocen prawnych, jeżeli chodzi o dalsze obowiązywanie umowy kredytu. Zgodnie z dominującym aktualnie orzecznictwem sądów polskich w sprawach dotyczących postanowień umów kredytu takich jak klauzule indeksacyjne, skutkiem uznania klauzul indeksacyjnych za niedozwolone postanowienia umowne może być:

1) uznanie umowy kredytu za nieważną w całości albo

2) uznanie, że strony nie są związane klauzulami Indeksacyjnymi przy jednoczesnym związaniu umową kredytu w pozostałym zakresie

- w zależności od rozstrzygnięcia sądu.

W przypadku, o którym mowa w ust. 4 pkt. 1 powyżej tj. w przypadku uznania przez sąd umowy kredytu za nieważną w całości strony nie są związane tą umową i nie wywołuje ona skutków prawnych od początku, a wszystko co strony sobie świadczyły na jej podstawie podlega zwrotowi według przepisów kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu. W szczególności kredytobiorcy są zobowiązani do zwrotu bankowi wypłaconej mu kwoty kredytu, a bank jest zobowiązany do zwrotu kredytobiorcom rat kredytu, opłat i prowizji oraz innych kwot zapłaconych na rzecz banku na podstawie umowy kredytu. Ponadto, bank informuje, że w takim przypadku będzie żądał od kredytobiorców zapłaty za korzystanie przez kredytobiorców z oddanej mu do dyspozycji kwoty kredytu, przy czym zasadność i wysokość takiego żądania zostaną ustalone w postępowaniu sądowym w razie odmowy jego zapłaty przez kredytobiorców.

W przypadku, o którym mowa w ust. 4 pkt 2 powyżej tj. w przypadku uznania przez sąd, że strony nie są związane klauzulami indeksacyjnymi przy jednoczesnym związaniu umową kredytu w pozostałym zakresie, umowa kredytu traktowana jest tak, jakby kredyt od początku był kredytem złotowym, nieindeksowanym do CHF. Pozostałe warunki umowy kredytu, w tym oprocentowanie kredytu według stopy referencyjnej LIBOR (3M), pozostają bez zmian. Saldo kredytu oraz wszystkie raty kredytu podlegają przeliczeniu od początku bez dokonywania indeksacji kredytu do CHF. W wypadku, gdyby po przeliczeniu rat okazało się, że kredytobiorca zapłacił więcej niż wynosi suma rat po przeliczeniu, Bank byłby zobowiązany do zwrotu nadpłaty. W wypadku, gdyby po przeliczeniu rat okazało się, że kredytobiorca zapłacił mniej niż wynosi suma rat po przeliczeniu, kredytobiorca byłby zobowiązany do zapłaty różnicy. Kredytobiorca jest zobowiązany do zapłaty dalszych rat kredytu obliczonych zgodnie z umową kredytu z wyłączeniem indeksacji kredytu do CHF.

W porozumieniu w § 5 ust. 7 wskazano również, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, skutki uznania postanowień umownych za niedozwolone nie następują, jeżeli kredytobiorca potwierdzi, że odstępuje od powoływania się na ich niedozwolony charakter, wyrażając w ten sposób dobrowolną i świadomą zgodę na związanie umową kredytu uwzględniającą takie postanowienia umowne. Na gruncie umowy kredytu oznacza to, że w przypadku złożenia przez kredytobiorców oświadczenia o odstąpieniu od powoływania się na niedozwolony charakter klauzul indeksacyjnych strony pozostaną związane tą umową z uwzględnieniem klauzul indeksacyjnych - w tym również w zakresie dokonanych spłat kredytu - z zastrzeżeniem zmian wynikających z niniejszego porozumienia.

Zgodnie z § 5 ust. 8 ustalono, że mając na uwadze powyższe kredytobiorcy po rozważeniu skutków uznania klauzul indeksacyjnych za niedozwolone postanowienia umowne oświadczają, że odstępują od powoływania się na niedozwolony charakter klauzul indeksacyjnych oraz wyraża dobrowolną i świadomą zgodę na klauzule indeksacyjne i związanie umową kredytu z uwzględnieniem tych klauzul.

Ponadto strony podpisały informację o ryzyku zmiennej stopy procentowej.

(dowód: porozumienie k. 35-36, informacja o ryzyku zmiennej stopy procentowej – k.37-40)

Pismem z dnia 30 stycznia 2025 r. powodowie złożyli reklamację związaną ze stosowaniem niedozwolonych postanowień w umowie kredytu i wezwali bank do zapłaty w terminie 3 dni od doręczenia pisma kwoty 167.899,61 zł. Bank pismem z dnia 17 lutego 2025 r. odmówił uwzględnienia reklamacji.

(dowód: reklamacja k. 42-43v, odpowiedź banku k.46-47)

Pismami z dnia 03 kwietnia 2025 r. powodowie złożyli pozwanemu oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu. Powodowie oświadczyli, że na podstawie art. 84 § 1 i § 2 k.c. uchylają się od skutków prawnych oświadczenia złożonego dnia 25 listopada 2021 r. (porozumienie do umowy nr (...) indeksowanej do CHF z dnia 2008-05-16 (przewalutowanie kredytu indeksowanego do CHF na PLN)), w którym oświadczyli, że odstępują od powoływania się na niedozwolony charakter klauzul indeksacyjnych oraz wyrazili dobrowolną i świadomą zgodę na klauzule indeksacyjne i związanie umową kredytu z uwzględnieniem tych klauzul. W piśmie tym wskazali, że w chwili składania oświadczenia woli działali pod wpływem błędu co do istotnej części treści czynności prawnej, bowiem w chwili podpisywania porozumienia działali w mylnym przekonaniu, że dotyczy ono jedynie przewalutowania kredytu na walutę PLN. Nie mieli świadomości, że w porozumieniu znajduje się zapis § 5 ust. 8 umowy, bowiem pracownik banku ich o tym nie poinformował. Pisma zostały doręczone pozwanemu w dniu 2 maja 2025 r.

Bank w odpowiedzi na pismo wskazał, że umowa, wraz z późniejszym porozumieniem zawarta przez strony jest ważna, skuteczna i wiąże powodów.

(dowód: pismo z dnia 25 kwietnia 2025 r. k. 48, oświadczenia z dnia 03 kwietnia 2025 r. k. 49 i 50, potwierdzenie odbioru k. 51, odpowiedź banku k. 52)

A. T. pracuje w pozwanym banku od 2020 r., nie pamięta powodów oraz okoliczności zawarcia porozumienia. Klienci mogli przyjść do banku w celu otrzymania wzoru porozumienia i zapoznać się z nim. Kurs przewalutowania negocjowany był w centrali banku.

(dowód: zeznania świadka A. T. k. 308-308v)

Środki z kredytu zostały przeznaczone przez powodów na budowę domu, służącego do mieszkania przez powodów i ich dzieci. Powodowie mieszkają do tej pory w tym domu. W domu nie była prowadzona działalność gospodarcza. Działalność gospodarcza została zarejestrowana ok. 2017 r., polegała na wynajmowaniu domków letniskowych, położonych na działce, na której wybudowano dom. Działkę powód otrzymał w darowiźnie od rodziców. Koszty kredytu nie były wliczane w koszty działalności gospodarczej. Kredytowany dom nie był wynajmowany. Kredyt został wypłacony w złotówkach i spłacany jest w tej samej walucie. W mediach w czasie zawierania porozumienia dużo było informacji na temat kredytów frankowych i informowano, że ma zapaść wyrok SN korzystny dla kredytobiorców. Powodowie podczas podpisywania porozumienia nie mieli żadnych pytań, sprawdzili tylko czy dane się zgadzają.

Powodowie pouczeni o skutkach nieważności umowy oświadczyli, że jest są ich świadomi, jednocześnie podtrzymali żądanie pozwu.

(dowód: zeznania powodów k. 308v-310.)

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Żądanie strony powodowej o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego kredytu wynikającego z umowy kredytu hipotecznego nr (...) zawartej w dniu 16 maja 2008 r. nie zasługuje na uwzględnienie. Ponadto Sąd oddalił żądanie ewentualnie o ustalenie, że postanowienia § 2 ust. 2 oraz § 7 ust. 1 umowy kredytu, § 9 ust. 3 regulaminu kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) S.A. nie wiążą powodów.

Stan faktyczny w sprawie Sąd ustalił na podstawie niekwestionowanych przez strony dokumentów – w szczególności umowy kredytowej, regulaminu i porozumienia. Sąd dał wiarę również zeznaniom strony powodowej oraz świadka A. T. w takim zakresie w jakim znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym.

Sąd pominął wniosek dowodowy strony pozwanej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. Pominięcie dowodu zgłaszanego przez stronę jest bowiem dopuszczalne wtedy, gdy okoliczności sporne, na które dowód powołano, zostały dostatecznie wyjaśnione (wyrok Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2012 r. sygn. akt (...), wyroki SN: z 12 stycznia 2005 r., (...), z 5 lutego 2009 r., (...) i z 13 grudnia 2010 r., (...)). Opinia biegłego stanowi jedynie dowód dający Sądowi, rozstrzygającemu sprawę merytorycznie, dokonanie ustaleń w zakresie wymagającym wiadomości specjalnych (a więc wiedzy wykraczającej poza objętą zakresem wiedzy ogólnej – powszechnej). W tej sprawie Sąd uznał, że zgromadzone w sprawie dowody w postaci dokumentów i zeznań strony powodowej, w pełni pozwalają na dokonanie prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy, zaś wniosek dowodowy o dopuszczenie opinii biegłego potraktował jako nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy.

Przepis art. 189 k.p.c. wymaga od strony żądającej ustalenia wykazania interesu prawnego. W ocenie Sądu, powodowie mają interes prawny w wytoczeniu niniejszego powództwa, ponieważ merytoryczne rozstrzygnięcie w sprawie ostatecznie zniweluje jakiekolwiek wątpliwości co do treści umowy

W związku z zawartym przez strony porozumieniem z dnia 25.11.2021r. w pierwszym rzędzie należało poddać kontroli pierwotną treść umowy kredytowej z punktu widzenia art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG, a następnie zająć się problemem wpływu okoliczności zmiany (aneksu) klauzuli abuzywnej za porozumieniem stron na zakres ochrony przysługującej konsumentowi.

Przechodząc do rozważań wskazać należy, że konstrukcja umowy kredytu przedstawiona na gruncie niniejszej sprawy mieści się w granicach swobody umów i nie stanowi naruszenia art. 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowe. Zgodnie art. 69 ust. 1 i 2 ustawy – Prawo bankowe przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, zaś kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

Zasadnicze postanowienia umowy, w ocenie Sądu, spełniają więc przesłanki tego przepisu (w brzmieniu obowiązującym w dacie jej zawarcia). Znane są: strony umowy i kwota oraz waluta kredytu, cel na jaki został udzielony, zasady i termin jego spłaty, wysokość oprocentowania i zasady jego zmiany oraz inne niezbędne warunki.

Jak wynika z treści zawartej pomiędzy stronami umowy, stosownie do jej postanowień, strony umówiły się, że kwota kapitału kredytu początkowo wyrażona w walucie polskiej, zostanie w drodze indeksacji przeliczona na walutę CHF i oprocentowana w sposób właściwy dla tej waluty. Zważywszy bowiem, że wniosek kredytowy bezspornie dotyczył kredytu w walucie polskiej, zaś postanowienia umowy jednoznacznie wskazują, że Bank udziela kredytu w złotych polskich, a jego wypłata i spłata następuje w złotych polskich - nie ulega wątpliwości, że strony zgodnie zamierzały zawrzeć umowę kredytu bankowego w tej właśnie walucie.

Przepisy ustawy Prawo bankowe na dzień zawarcia umowy kredytu dopuszczały możliwość zawierania umów kredytu ze wskazaniem waluty obcej. Jest to nadto konstrukcja dopuszczalna na podstawie art. 353 ¹ k.c., zgodnie z którym strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego, jej istota polegała bowiem na stworzeniu przez Bank możliwości wykorzystania przez powoda określonej kwoty pieniędzy w walucie polskiej z obowiązkiem zwrotu w określonym czasie jej równowartości z zastosowaniem miernika w postaci kursu waluty szwajcarskiej.

Ponadto dopuszczalne jest zawieranie tego typu umów w świetle art. 358 ^{( 1)} § 2 k.c. Zgodnie z powołanym przepisem istnieje możliwość zastrzeżenia w umowie, że wysokość zobowiązania, którego przedmiotem od początku jest suma pieniężna, zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się przy tym, że w omawianym przepisie chodzi o pieniądz polski, a innym miernikiem wartości może być również waluta obca (por. wyrok SN w sprawie (...), (...), uzasadnienie wyrok SN w sprawie (...)).

Odnośnie ryzyka zmiany kursu to wskazać trzeba, że na zmianę kursu waluty wpływa szereg czynników ekonomicznych jak i pozaekonomicznych, niezależnych od woli stron zawartej umowy. Kursy walut z natury swojego funkcjonowania cechują się zmienną wartością, wykazując raz tendencję zwyżkową, a innym razem spadkową. Zmienność kursów walut jest faktem powszechnie znanym, nie wymagającym dowodu. Jak wynika z podpisanych oświadczeń, kredytobiorcy zostali poinformowani o ryzyku kursowym i że po zapoznaniu się z ofertą Banku zdecydowali się zawrzeć umowę kredytu. Co do zasady zatem uznać trzeba, że brak jest podstaw do uznania, że umowa łącząca strony ze względu na jej konstrukcję (umowa kredytu indeksowanego) była sprzeczna z prawem lub z zasadami współżycia społecznego.

W dalszej kolejności odnieść należało się do zgłoszonych przez stronę powodową zarzutów w zakresie zawartych w § 2 ust. 2 i § 7 ust. 1 umowy, § 9 ust. 3 regulaminu jako zawierających klauzule abuzywne. Dotyczy to klauzul indeksacyjnych określających sposób przeliczenia kwoty kredytu do wypłaty po kursie, który nie był znany w chwili zawarcia umowy, jak też kształtowania przez bank wysokości kursu waluty, według którego rozliczano następnie spłatę kredytu.

Niewątpliwie powodowie zawarli umowę kredytu jako konsumenci. Powyższa okoliczność nie była kwestionowana przez pozwanego. Środki z kredytu zostały przeznaczone na budowę domu, w którym powodowie nadal mieszkają. Powodowie w domu nie wykonują ani nie wykonywali działalności gospodarczej. Zeznania powodów w tym zakresie nie zostały podważone przez pozwanego żadnymi dowodami.

Zatem Sąd zbadał umowę pod kątem abuzywności klauzul zawartych w tejże umowie. Postanowienia § 2 ust. 2 i § 7 ust. 1 umowy, § 8 ust. 3 regulaminu przewidywały, że wysokość zobowiązań będzie przeliczana z zastosowaniem dwóch rodzajów kursu waluty. Bezspornie mechanizm (konkretny sposób) ustalania kursu nie został opisany w sposób, który pozwoliłby powodowi zweryfikować jego wysokość. Umowa w tym względzie odsyła tylko do tabeli kursów obowiązującej w banku w momencie dokonywania przeliczeń kursowych.

Mając na uwadze stanowisko TSUE wyrażone w wyroku z dnia 3.10.2019 r. w sprawie (...) dotyczące natury klauzul kursowych (tj. kursów walutowych stosowanych w rozliczeniach umów kredytowych), które wprowadzając do umów ryzyko kursowe – określają faktycznie główny przedmiot umowy, należy sprawdzić czy są one wystarczająco jednoznaczne, skoro wynikające z nich prawa lub obowiązki stron zostały ukształtowane w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i w sposób rażący naruszają interesy konsumentów. W tym zakresie istotne znaczenie należy także przypisać wymaganiu właściwej przejrzystości i jasności postanowienia umownego, czyli odpowiedzi na pytanie, czy zawarta umowa wskazuje w sposób jednoznaczny powody i specyfikę mechanizmu przeliczania waluty, tak by konsument mógł przewidzieć, na podstawie transparentnych i zrozumiałych kryteriów, wynikające dla niego z tego faktu konsekwencje ekonomiczne (vide: wyrok SN z dnia 2.10.2019 r., (...)).

Niewątpliwie tak sformułowane postanowienia nie mogą być uznane za wystarczająco jednoznaczne. Brak bowiem precyzyjnych i przystępnych regulacji umownych dotyczących sposobu ustalania kursu powoduje, że niemożliwa jest ich weryfikacja przez kredytobiorców.

Jak już zostało przedstawione, kwestionowane postanowienia umowy wskazywały na dwa rodzaje kursów – kurs kupna do ustalenia wysokości kredytu, którą należy wypłacić w PLN oraz kurs sprzedaży do ustalenia wysokości kolejnych rat spłaty w PLN.

Wiadomo powszechnie, że kurs kupna waluty to w pewnym uproszczeniu kurs, po którym deklarowane jest kupno danej waluty, a kurs sprzedaży to kurs, po którym deklarowana jest jej sprzedaż, względnie są to kursy, według których będą rozliczane takie transakcje. Kurs kupna z reguły jest niższy od kursu sprzedaży. Zastosowanie dwóch różnych kursów w opisany wyżej sposób w odniesieniu do umowy stron prowadziło do sytuacji, w której kredyt wypłacony w walucie polskiej według kursu niższego (kursu kupna), przy spłacie stawał się już kredytem w kwocie wyższej (bez uwzględnienia wahań kursowych samej waluty). Wysokość raty spłaty została bowiem ustalona według kursu wyższego (sprzedaży), co oznacza, że suma tych rat (czyli wysokość kredytu pozostałego do spłaty wraz z odsetkami) też była wyższa niż obliczona z zastosowaniem kursu niższego (kursu kupna), jaki obowiązywał przy wypłacie.

Skoro takim zapisom towarzyszyło postanowienie, że wysokość kursu, według którego będzie rozliczana spłata kredytu, ustalał będzie sam bank, mogło to prowadzić do sytuacji, w której bank mógłby arbitralnie podwyższać wysokość kursu sprzedaży, według którego rozlicza spłatę kredytu, w stosunku do wysokości rynkowej. Brak sprecyzowania jasnych i obiektywnych kryteriów ustalania przez Bank kursu waluty, przyjmowanego do rozliczania spłat kredytu w sposób, który pozwalałby na weryfikację poprawności kursu, a co za tym idzie sprawdzenie wysokości żądań banku (np. przez odwołanie do parametrów finansowych publikowanych lub znanych powszechnie) prowadził do zastrzeżenia dla banku wyłącznej i niczym nieograniczonej kompetencji do ustalania wysokości kursu, według którego będzie rozliczana spłata kredytu i ustalana wysokość zobowiązania powodów.

Powyższe w sposób oczywisty prowadziło do rażącego naruszenia interesów powodów. Narażało ich bowiem na niczym w zasadzie nieograniczone żądania pozwanego co do spłaty udzielonego kredytu i jego wysokości, zależne wyłącznie od kursu waluty ustalanego wszakże przez pozwanego. Co więcej, uprawnienie do określania kursów wymiany dawało Bankowi możliwość wpływania na wysokość zobowiązania do spłaty w PLN. W sposób dowolny zatem mógł kształtować wysokość zobowiązania powoda w walucie, w jakiej spłacał kredyt. Tym samym uzyskał też narzędzie do potencjalnego zminimalizowania niekorzystnych dla siebie skutków zmiany kursów na rynku międzybankowym lub zmian w zakresie oprocentowania (obniżka stopy bazowej), gdyż teoretycznie mógł je rekompensować podwyższeniem kursu sprzedaży przyjętego do rozliczenia spłat kredytu.

Powyższych ustaleń nie podważa okoliczność złożonego przez powodów oświadczenia w zakresie ryzyka kursowego. Wskazać bowiem należy, że czym innym jest ryzyko zmienności kursów, a czym innym ustalanie kursów walut przez Bank. Nie sposób z powyższego oświadczenia wyprowadzić wniosku by powodowie godzili się na mechanizm indeksacji stosowany przez bank, albowiem pomimo tego że oświadczył, że znane są mu postanowienia regulaminu w odniesieniu do kredytów indeksowanych do waluty obcej to bezspornie, tenże regulamin, w żadnej mierze nie określał w sposób precyzyjny sposobu ustalania kursów walut przez Bank.

W ocenie Sądu wszelkie bowiem postanowienia odwołujące się do kursów waluty obcej i możliwości jej samodzielnego ustalania w ramach tabeli były sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszały rażąco interesy powoda w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c., co podlegało ocenie na dzień zawarcia umowy. Takie rozwiązania dawały bowiem Bankowi, czyli tylko jednej ze stron stosunku prawnego, możliwość przerzucenia na powodów całego ryzyka wynikającego ze zmiany kursów waluty stanowiącej podstawę rozliczeń umowy i pozostawiały mu całkowitą swobodę w zakresie ustalania wysokości wzajemnych zobowiązań przez dowolną i pozbawioną jakichkolwiek czytelnych i obiektywnych kryteriów możliwość ustalania kursu przyjmowanego do wypłaty kredytu, a następnie rozliczenia jego spłat.

Zgodnie z aktualnym poglądem wyrażonym w orzecznictwie, klauzulę waloryzacyjną traktuje się jako główne świadczenie kredytobiorcy, gdyż wpływa ona na wysokość tego świadczenia (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019 r. sygn. akt: (...), legalis nr (...), wyrok Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 08 sierpnia 2019 r., (...)). Zatem, w odniesieniu do przeliczenia należności stron brak jest możliwości zastępowania niedozwolonych klauzul umownych przepisami o charakterze ogólnym, które są przepisami dyspozytywnymi. Pogląd ten został wypracowany w oparciu o związanie wszystkich sądów Unii Europejskiej wykładnią dyrektywy 93/13/EWG dokonaną przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 3 października 2019 r. w sprawie (...). TSUE podtrzymał pogląd, że w przypadku ustalenia, że w umowie zostało zawarte postanowienie niedozwolone w rozumieniu dyrektywy, skutkiem tego jest wyłącznie wyeliminowanie tego postanowienia z umowy, chyba że konsument następczo je zaakceptuje. Jedynie w drodze wyjątku możliwe jest zastosowanie w miejsce postanowienia niedozwolonego przepisu prawa o charakterze dyspozytywnym. Wyjątek ten obejmuje sytuacje w której jest zgoda stron na jego zastosowanie oraz okoliczność, że brak takiego zastąpienia skutkowałby upadkiem umowy i niekorzystnymi następstwami dla konsumenta, który na takie niekorzystne rozwiązanie się nie godzi.

Mając na uwadze powyższe rozważania prawne i stan faktyczny przedmiotowej sprawy należy dojść do wniosku, że umowa kredytu łącząca strony w swojej treści zawierała klauzule abuzywne.

Dlatego w tym miejscu należy przejść do merytorycznej oceny porozumienia zawartego między stornami w dniu 25.11.2021 r. i odpowiedzieć na pytanie czy miało wpływ na dalsze funkcjonowanie umowy i skutecznie wyłączyło obowiązywanie klauzul abuzywnych.

W kwestii tej wypowiedział się TSUE w wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 roku (sygn. akt (...)), w którym stwierdził, że zmiana nieuczciwej klauzuli umownej na mocy porozumienia stron i za świadomą zgodą konsumenta jest co do zasady dopuszczalna. Z przepisu art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG nie wynika, że stwierdzenie nieuczciwego charakteru pierwotnego warunku umownego miałoby co do zasady skutek w postaci unieważnienia umowy, jeśli zmiana tego warunku pozwala na przywrócenie równowagi między obowiązkami i prawami tych stron wynikającymi z umowy i na usunięcie wady obciążającej ten warunek. Przede wszystkim obiektywna nieuczciwość konkretnego postanowienia umownego nie stoi na przeszkodzie zarówno jego świadomej akceptacji przez konsumenta, jak i wyrażeniu zgody na jego zmianę, w tym przede wszystkim taką modyfikację, której celem jest jego usunięcie z umowy. Trybunał Sprawiedliwości stwierdził jednoznacznie, że uprawnienie do zaniechania dochodzenia swoich roszczeń będących konsekwencją stwierdzenia nieuczciwego charakteru postanowień umownych konsument może realizować nie tylko w postępowaniu sądowym, ale również składając oświadczenia woli, których skutkiem jest odstąpienie od wykonywania praw przyznanych mu dyrektywą 93/13/EWG. Dopuszczalność zmiany nieuczciwej klauzuli umownej na mocy porozumienia stron i za świadomą zgodą konsumenta na nową, nieabuzywną klauzulę, nie powinna w związku z tym budzić wątpliwości.

Wyraźne oświadczenie woli konsumenta o rezygnacji (zrzeczeniu się) z ochrony wynikającej z dyrektywy (co w przedmiotowej sprawie miało miejsce poprzez złożenie oświadczenia w § 5 ust. 8 porozumienia o zaniechaniu korzystania z zarzutu/żądania ustalenia abuzywności takiej klauzuli, po poinformowaniu powodów o możliwych skutkach stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku umowy) wyłącza powoływanie się na abuzywność. Mając na uwadze treść porozumienia (w szczególności §5) należy stwierdzić, że powodowie zostali poinformowani o negatywnych konsekwencjach prawnych, jakie zmiana treści zobowiązania niesie dla nich, w szczególności gdy chodzi o rezygnację z ochrony przewidzianej dyrektywą 93/13/EWG.

Ponadto jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 października 2024 r. sygn. akt. (...) - art. 385 ¹ i nast. KC nie wykluczają zawarcia przez przedsiębiorcę i konsumenta ugody w celu uchylenia niepewności co do skutków abuzywności niektórych postanowień umowy lub uchylającej istniejący lub mogący powstać spór co do abuzywności tych postanowień (art. 917 KC). Taka ugoda może potwierdzać abuzywne postanowienie, co jest dopuszczalne w świetle art. 385 ¹ § 1 KC (zwrot „nie wiążą go” dotyczący tylko konsumenta oznacza, że nie wolno stwierdzić braku mocy wiążącej wbrew konsumentowi), lub wyeliminować to postanowienie przy jednoczesnym sanowaniu dotychczasowego sposobu wykonywania umowy. Ponadto potwierdzenie ugodą abuzywnych postanowień sprawia, że stają się one postanowieniami uzgodnionymi indywidulanie, a tym samym w ogóle wyłączonymi z zakresu art. 385 ¹ § 1 KC.

Porozumienie z dnia 25.11.2021 r. zawarte między stronami niewątpliwie miało charakter ugody. Zgodnie z art. 917 k.c. przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego w tym celu, aby uchylić niepewność co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór istniejący lub mogący powstać.

Ugodę zalicza się do kategorii umów ustalających i następczych, tj. mających na celu nadanie już istniejącemu stosunkowi prawnemu cechy pewności i bezsporności (tak m.in. M. Pyziak-Szafnicka, w: System PrPryw, t. 8, 2011, Nb 2, s. 977; D. Dulęba, Ugoda, s. 14). Ugoda może zmierzać do potwierdzenia treści już istniejącego stosunku prawnego, jak i zmieniać bądź rozwiązywać ten stosunek.

W § 5 porozumienia bank wskazał, że umowa kredytu w dotychczasowym brzmieniu zawierała postanowienia o treści tożsamej z postanowieniami wpisanymi do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod numerami (...) oraz (...).

W § 5 ust. 4 porozumienia zawarto, że zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądów polskich, postanowienia takie jak klauzule indeksacyjne są uznawane w konkretnych umowach kredytu za niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 kodeksu cywilnego (tzw. klauzule abuzywne), które nie wiążą konsumenta (kredytobiorcy). W § 5 ust. 7 wskazano również, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, skutki uznania postanowień umownych za niedozwolone nie następują, jeżeli Kredytobiorca potwierdzi, że odstępuje od powoływania się na ich niedozwolony charakter, wyrażając w ten sposób dobrowolną i świadomą zgodę na związanie umową kredytu uwzględniającą takie postanowienia umowne.

W przypadku złożenia przez kredytobiorców oświadczenia o odstąpieniu od powoływania się na niedozwolony charakter klauzul indeksacyjnych strony pozostaną związane tą umową z uwzględnieniem klauzul indeksacyjnych - w tym również w zakresie dokonanych spłat kredytu - z zastrzeżeniem zmian wynikających z niniejszego porozumienia.

W § 5 ust. 8 porozumienia kredytobiorcy oświadczyli, że po rozważeniu skutków uznania klauzul indeksacyjnych za niedozwolone postanowienia umowne, odstępują od powoływania się na niedozwolony charakter klauzul indeksacyjnych oraz wyraża dobrowolną i świadomą zgodę na klauzule indeksacyjne i związanie umową kredytu z uwzględnieniem tych klauzul.

Mając na uwadze powyższą treść postanowień porozumienia, bank w sposób zrozumiały poinformował powodów, że umowa kredytu w swoim pierwotnym kształcie zawierała klauzule abuzywne, a powodowie zgodzili się na jej kontynuowanie po wyłączeniu obowiązujących dotychczas klauzul abuzywnych. Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 27 stycznia 2022 r. sygn. akt I ACa 256/21, nie można w drodze ugody konwalidować nieważnej od początku czynności prawnej chyba, że powód udzieliłby następczo w pełni świadomej i wolnej zgody na postanowienia abuzywne i w ten sposób przywróciłby im skuteczność z mocą wsteczną. Przekładając powyższe na przedmiotową sprawę należy dojść do wniosku, że w powyższym stanie faktycznym dochodzi do sytuacji, w której kredytobiorcy świadomi skutków abuzywności postanowień umowy kredytu oświadczają, że umowa w swoim pierwotnym kształcie zawierała postanowienia abuzywne i godzą się na jej kontynowanie po ich wyeliminowaniu będąc świadomi wszystkich tego konsekwencji.

Zgodnie z uchwałą SN z dnia 7 maja 2021 r. (...) której nadano moc zasady prawnej „sytuacja konsumenta jest korzystniejsza niż przedsiębiorcy, ponieważ w każdej chwili kredytobiorca może zakończyć stan bezskuteczności zawieszonej, udzielając zgody na związanie klauzulą abuzywną albo odmawiając tej zgody, z tym, że – stosowanie do orzecznictwa Trybunału sprawiedliwości Unii Europejskiej – skuteczność tych oświadczeń zależy od tego, czy był uprzednio należycie poinformowany o konsekwencjach tej abuzywności.”

Zdaniem Sądu nieprawdziwe są twierdzenia powodów, że nie zostali należycie poinformowani o konsekwencjach abuzywności przedmiotowej umowy kredytu, że nie mieli możliwości zapoznania się z treścią zawartego porozumienia, że zostali wprowadzeni w jakikolwiek sposób w błąd przez pracowników banku. Jak wynika z rozmów telefonicznych między pracownikami a powodem, pracownicy banku poinformowali powoda o możliwości zapoznania się projektem porozumienia przed jego podpisaniem czy to zabraniem projektu porozumienia do domu w celu jego przeanalizowania oraz o zawarciu w porozumieniu zapisu o zrzeczeniu się możliwości dochodzenia roszczeń na drodze sądowej.

Nie sposób uznać za skuteczne złożone przez powodów pozwanemu oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu.

Zgodnie z art. 84 k.c. (§ 1) W razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Jeżeli jednak oświadczenie woli było złożone innej osobie, uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to nie dotyczy czynności prawnej nieodpłatnej. (§ 2) Można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny).

Zgodnie z art. 918 § 1. Uchylenie się od skutków prawnych ugody zawartej pod wpływem błędu jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy błąd dotyczy stanu faktycznego, który według treści ugody obie strony uważały za niewątpliwy, a spór albo niepewność nie byłyby powstały, gdyby w chwili zawarcia ugody strony wiedziały o prawdziwym stanie rzeczy.

W przedmiotowej sprawie powodowie nie działali pod wpływem błędu, byli świadomi swoich działań. Strona powodowa aktywnie uczestniczyła w procesie zawierania porozumienia. Powodowie nie działali również pod wpływem przymusu a podpisanie porozumienia było ich świadomym i dobrowolnym wyrażeniem woli. Ponadto jak wynika z zeznań strony podwodowej i nagrań telefonicznych z pracownikami banku, powód był dobrze poinformowany w kwestii sporów sądowych między bankami a kredytobiorcami, śledził na bieżąco w mediach kwestie dotyczące umów powiązanych z CHF i był świadomi występowania abuzywnych klauzul w zawartej przez nich umowie kredytu. Jak wynika z przesłuchania powódki, powód przekazywał proponowane przez bank możliwości zmiany umowy.

Mając na uwadze artykuł 918 § 1 KC, należy wskazać, że ogranicza on uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu, by zwiększyć prawdopodobieństwo, że ugoda doprowadzi do definitywnego uregulowania spornego lub niepewnego stosunku prawnego.

Wskazać również należy, że możliwość powołania się na błąd jest wyłączona, jeśli wywołany był on lekkomyślnością osoby składającej oświadczenie woli, polegającą na niedołożeniu należytej staranności w celu zbadania okoliczności faktycznych. Kredytobiorcy jak już zostało wykazane mieli możliwość wcześniej zapoznać się z treścią porozumienia i je przeanalizować. Niedołożenie należytej staranności po stronie kredytobiorców nie może powodować negatywnych skutków prawnych dla drugiej strony stosunku prawnego.

Mając na uwadze okoliczność, że porozumienie doprowadziło do przywrócenia równowagi między obowiązkami i prawami stron i do usunięcia nieuczciwych warunków, należy stwierdzić, że umowa w kształcie zmienionym porozumieniem powinna nadal obowiązywać. Z tego powodu powództwo główne i ewentualne podlegało oddaleniu w całości o czym Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach procesu rozstrzygnięto w pkt II wyroku na podstawie art. 98 k.p.c., mając na względzie wynik procesu. Powodowie zostali zobowiązani do zwrotu na rzecz pozwanego wszystkie niezbędne koszty do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Na zasądzoną kwotę składają się: opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa w wysokości 17 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w wysokości 5.400 zł. W związku z tym, Sąd zasądził od powodów na rzecz pozwanego kwotę 5.417 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Przy czym, zasądzono również w trybie art. 98 §1 ¹ k.c. odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

sędzia Ewa Oknińska