Uzasadnienie z 1 grudnia 2025, sygn. VIII U 1344/24

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 kwietnia 2025 roku (...) (...), po rozpatrzeniu wniosku z dnia 26 lutego 2024 roku, odmówił P. G. prawa do przyznania niezrealizowanego świadczenia za okres od 1.09.2023 do 29.02.2024. po zmarłym J. G. na podstawie art. 52 ust. 1 pkt. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, art. 134 ust. 1 pkt. 5 , art. 135 ust. 1, art. 136 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że wypłata świadczenia J. G. została wstrzymana od 1.01.2024 roku i nigdy nie nastąpiło ustanie przyczyny powodującej wstrzymanie wypłaty świadczenia i nie ma podstawy do jej wznowienia, a co za tym idzie brak jest podstaw do wypłaty nierealizowanego świadczenia po zmarłym.

(decyzja – k. 99 akt KRUS)

Odwołanie od powyższej decyzji w dniu 14.05.2024 r wniósł P. G., wnosząc o zmianę decyzji i przyznanie prawa do niezrealizowanego świadczenia za okres 1.09.2023 – 18.02.2024 r.

(odwołanie – k. 3)

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu odpowiedzi na odwołanie organ rentowy przytoczył argumentację jak w zaskarżonej decyzji, podnosząc nadto, że faktycznie śmierć J. G. mogła nastąpić wcześniej. Wniósł o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym w (...) o uzupełnienie aktu zgonu o datę zgonu J. G..

(odpowiedź na odwołanie – k. 7)

Na rozprawie w dniu 9.09.2024 roku wnioskodawca reprezentowany przez pełnomocnika wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wraz z opłatą za pełnomocnictwo, wniósł o pominięcie wniosku o zawieszenie postępowania.

(e – prot. z dnia 9.09.2024 00:01:26)

Postanowieniem z dnia 9.09.2024 r postępowanie zostało zwieszone na podstawie art. 177 § 1 pkt. 1 kpc.

(postanowienie – k. 22)

Postanowieniem z dnia 30.09.2025 roku postępowanie zostało podjęte.

(postanowienie – k. 39)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Wnioskodawca był synem zmarłego J. G..

(bezsporne)

J. G. miał przyznane prawo do emerytury rolniczej od dnia 16 maja 2009 r. świadczenie wypłacano ok. 1 5 dnia każdego miesiąca.

(decyzja – k.60 akt KRUS)

W dniu 5.09.2023 r zostało zgłoszone na policji zawiadomienie o zaginięciu J. G..

(pismo – k. 70 akt KRUS)

Pismem z dnia 5.12.2023 r S. G. powiadomił organ rentowy, że J. G. zaginął.

(pismo – k. 69 akt KRUS)

S. G. bądź jego żona pobrali emeryturę należną za okres wrzesień – grudzień 2023 roku, a następnie zwrócili świadczenie za ten okres.

(okoliczność bezsporna)

Z odpisu skróconego aktu zgonu wynika, że zwłoki J. G. zostały znalezione w dniu 18 lutego 2024 roku o godzinie 16:00 w A..

( kserokopia odpisu skróconego aktu zgonu – k. 85 akt ZUS)

W dniu 26 lutego 2024 roku do KRUS wpłynął wniosek wnioskodawcy o wypłatę niezrealizowanego świadczenia.

(wniosek – k. 89 akt KRUS)

W wyniku tego wniosku organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję.

(bezsporne)

Organ rentowy wystąpił z wnioskiem do (...) o uzupełnienie aktu zgonu J. G. przez ustalenie daty zgonu.

(wniosek – k. 102 w aktach KRUS)

Prawomocnym postanowieniem z dnia 9.09.2025 r (...) oddalił ten wniosek.

( odpis postanowienia – k. 370)

Sąd Okręgowy w Łodzi dokonał następującej oceny dowodów zważył, co następuje:

W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego i poczynionych na jego podstawie ustaleń faktycznych odwołanie wnioskodawcy jest zasadne i jako takie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem sporu pomiędzy stronami było to, czy wnioskodawca ma prawo do niezrealizowanego świadczenia po zmarłym ojcu.

Zgodnie z art., 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 20.12.1990 /Dz.U. t.j2025 poz.197/ w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt. 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wypłatę świadczeń wstrzymuje się, jeżeli świadczenia nie mogą być doręczone z przyczyn niezależnych od organu rentowego. Zgodnie z art. 135 tej ustawy w razie ustania przyczyny powodującej wstrzymanie wypłaty świadczenia, wypłatę wznawia się od miesiąca ustania tej przyczyny, jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty lub wydano z urzędu decyzję o jej wznowieniu, z uwzględnieniem ust. 2. W przypadkach określonych w art. 134 ust. 1 pkt 5 wypłatę świadczenia wznawia się od miesiąca, w którym ją wstrzymano, jednak za okres nie dłuższy niż 3 lata poprzedzające bezpośrednio miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty.

W sytuacji wstrzymania wypłaty świadczenia na podstawie art. 134 ust. 1 pkt 5 u.e.r.f.u.s. prawo do niego nie wygasa i mimo jego niezrealizowania nadal przysługuje uprawnionemu do dnia śmierci. Brak wniosku emeryta czy rencisty o wypłatę wstrzymanego świadczenia nie oznacza jednak, że niepobrana emerytura lub renta przepada. /tak wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 11.08.2021 r, (...) SA /R. 915/21, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 3.08.2021 r (...) SA/R. 796/21,wyrok SA w Białymstoku z dnia 21. 02. 2018 roku, III AUa 824/17/

Roszczenia o emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych mogą być dochodzone według regulacji wyjątkowej, zawartej w art. 136 ustawy z dnia z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z jego brzmieniem w razie śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o świadczenia określone ustawą, świadczenia należne jej do dnia śmierci wypłaca się małżonkowi, dzieciom, z którymi prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, a w razie ich braku - małżonkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadziła wspólnego gospodarstwa domowego, a w razie ich braku - innym członkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawała ta osoba.

Zatem niezrealizowane świadczenie emerytalne lub rentowe w rozumieniu zacytowanego art. 136 ust. 1, to takie świadczenie, do którego prawo zostało już ustalone lub co najmniej osoba uprawniona wystąpiła o nie jeszcze za życia, ale nie zostało ono jej wypłacone, niezależnie od przyczyn opóźnienia w wypłacie świadczenia. A contrario świadczenie zrealizowane to takie świadczenie, które dotarło do rąk osoby uprawnionej albo zostało przekazane na konto bankowe wskazane przez uprawnionego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 4 grudnia 2013 r., sygn. akt III AUa 386/13, L.
nr (...)).

W niniejszej sprawie sporna okazała się kwestia wstrzymania wypłaty emerytury oraz dzień zgonu J. G., który winien określić datę końcową wypłaty niezrealizowanego świadczenia.

Jak wskazano powyżej w sytuacji wstrzymania wypłaty świadczenia na podstawie art. 134 ust. 1 pkt 5 u.e.r.f.u.s. prawo do niego nie wygasa i mimo jego niezrealizowania nadal przysługuje uprawnionemu do dnia śmierci. Brak wniosku emeryta czy rencisty o wypłatę wstrzymanego świadczenia nie oznacza jednak, że przepada emerytura lub renta niepobrana przez zaginionego do dnia śmierci. Niepobrane świadczenie nadal jest świadczeniem majątkowym uprawnionego.

Zatem wstrzymanie świadczenia zmarłemu pozostaje bez wpływu na prawo wnioskodawcy do nierealizowanego świadczenia po zmarłym ojcu.

W tym miejscu wskazać należy na przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (2025.poz. 594 t.j.). Zgodnie z art. 37 ust. 1 powołanej ustawy akt stanu cywilnego, który nie zawiera wszystkich wymaganych danych, uzupełnia kierownik urzędu stanu cywilnego, który go sporządził, na podstawie innych aktów stanu cywilnego, akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego prowadzonych dla tego aktu i innych dokumentów mających wpływ na stan cywilny. Uzupełnienia aktu stanu cywilnego można dokonać na podstawie zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, jeżeli w państwie wystawienia jest on uznawany za dokument stanu cywilnego, lub innego dokumentu zagranicznego potwierdzającego stan cywilny, wydanego w państwie, w którym nie jest prowadzona rejestracja stanu cywilnego, jeżeli stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej osoby lub jej wstępnych (art. 37 ust. 2). Uzupełnienia aktu stanu cywilnego dokonuje się z urzędu, na wniosek osoby, której ten akt dotyczy, lub jej przedstawiciela ustawowego, na wniosek osoby mającej w tym interes prawny lub prokuratora, w formie czynności materialno-technicznej (art. 37 ust. 3). Do wniosku o uzupełnienie aktu stanu cywilnego załącza się dokumenty, o których mowa w ust. 2 (art. 37 ust. 6). Wnioskując o uzupełnienie aktu stanu cywilnego na podstawie materiałów archiwalnych, do wniosku należy załączyć uwierzytelniony odpis lub wypis, lub uwierzytelnioną przez właściwy organ reprodukcję tych materiałów (art. 37 ust. 7). Kierownik urzędu stanu cywilnego, dokonując uzupełnienia, wydaje wnioskodawcy odpis zupełny uzupełnionego aktu stanu cywilnego (art. 37 ust. 8).

Zgodnie z art. 92 ust. 1 ww. ustawy akt zgonu sporządza się w dniu, w którym dokonano zgłoszenia zgonu, a jeżeli zgłoszenie zgonu nastąpiło w sposób określony w art. 17 - w następnym dniu roboczym po dniu zgłoszenia zgonu. Zgodnie zaś z ust. 2 art. 92 powołanej ustawy, akt zgonu sporządza się na podstawie karty zgonu oraz protokołu zgłoszenia zgonu. W tym zakresie, ustawodawca nie dał zatem kierownikowi USC możliwości uwzględnienia przy rejestracji zgonu innych dokumentów niż wyżej wymienione, dlatego też kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Ł. zobligowany był sporządzić przedmiotowy akt zgonu zawierający dane wynikające z przyjętego zgłoszenia i karty zgonu. Stosownie zaś do treści art. 38 ustawy z dnia 28 listopada 2014 roku - Prawo o aktach stanu cywilnego uzupełnienia aktu zgonu dokonuje sąd w postępowaniu nieprocesowym, na wniosek osoby zainteresowanej lub prokuratora, jeżeli akt zgonu nie zawiera daty lub godziny zgonu, a dane te nie wynikają z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego stanowiących podstawę sporządzenia aktu zgonu. Odmowa dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego następuje w formie decyzji administracyjnej (art. 2 ust. 6 ww. ustawy). Na podstawie art. 38 powierzono zatem sądom powszechnym uzupełnienie aktu zgonu, jeżeli akt ten nie zawiera daty lub godziny zgonu i jeżeli dane te nie wynikają z akt zbiorowych, stanowiących podstawę sporządzenia aktu zgonu. Uzupełnienia aktu zgonu o datę lub godzinę zgonu dokonuje sąd rejonowy w postępowaniu nieprocesowym. Orzeczenia sądu w postępowaniu nieprocesowym zapadają w formie postanowień, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Od postanowień sądu pierwszej instancji orzekających, co do istoty sprawy przysługuje apelacja.

Niesłusznym jest twierdzenie organu rentowego, że otrzymawszy niepełny akt zgonu w zakresie braku oznaczenia daty i miejsca zgonu, brak jest podstaw do wypłaty na rzecz odwołującego niezrealizowanego świadczenia po zmarłym ojcu. Wskazać bowiem należy, że obowiązujące przepisy prawne nie przewidują postępowania o uzupełnienie karty zgonu. Co istotniejsze z przepisu art. 94 ust. 2 pkt. 2 ww. ustawy wynika, że karta zgonu powinna zawierać datę, godzinę oraz miejsce zgonu albo jeżeli nie są znane - datę, godzinę oraz miejsce znalezienia zwłok. Również zgodnie ze wzorem karty zgonu, określonym w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 7.12. 2023 r. w sprawie wzoru karty zgonu (Dz. U. z 2023 r. poz. 2734), podaje się datę i godzinę zgonu albo datę i godzinę znalezienia zwłok. Ponadto, zgodnie z art. 95 ust. 1 pkt. 4 powołanej ustawy, akt zgonu może zawierać datę zgonu albo jeżeli nie są znane - datę znalezienia zwłok. Wychodząc bowiem naprzeciw potrzebie usunięcia ułomnych dotychczasowych przepisów ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, sugerujących w swym literalnym brzmieniu alternatywność wpisywania do aktu zgonu daty, godziny i miejsca zgonu bądź daty, godziny i miejsca znalezienia zwłok, wprowadzono regułę, że treść aktu zgonu obejmuje datę, godzinę oraz miejsce zdarzenia, zaś ulokowanie w akcie zgonu informacji identyfikujących czas i miejsce ujawnienia zwłok miało rangę wyjątku i dopuszczalne było tylko i wyłącznie wtedy, gdy nie są znane dane, umiejscawiające zgon w czasoprzestrzeni. Powyższa formuła oznacza, że względny obowiązek zamieszczenia w akcie zgonu danych, dotyczących znalezienia zwłok, będzie aktywizował się jedynie wówczas, gdy niemożliwe będzie ustalenie daty, godziny i miejsca śmierci osoby zmarłej. Za potrzebą takiej modyfikacji przemawia zresztą tak cel rejestrowania przez organy administracji publicznej zdarzeń wpływających na stan cywilny osób, jak i doniosłość informacji odnośnie do daty, godziny, miejsca zgonu, przypisywanej jej m.in. w sferze prawa spadkowego.

Należy zwrócić uwagę, że toczyło się postępowanie dotyczące uzupełnienia aktu zgonu na wniosek organu rentowego, jednakże wniosek ten został oddalony.

Zgodnie z zasadą domniemania życia, dopóki nie zostaną znalezione zwłoki osoby zaginionej albo nie zapadnie postanowienie o uznaniu osoby za zmarłą, osobę taką uważa się za żywą także na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych. Skoro prawo do emerytury przysługiwało zmarłemu ubezpieczonemu do dnia śmierci, to zgodnie z zasadą domniemania życia należy uznać, że emerytura należała się jej co najmniej do dnia oznaczonego w akcie zgonu jako data znalezienia zwłok. W sytuacji niewskazania w akcie zgonu daty śmierci przyjąć należy, że pewną, najpóźniejszą datą śmierci jest dzień znalezienia zwłok. W przeciwnym wypadku uprawnieni nigdy nie mogliby skorzystać z prawa do wypłaty niezrealizowanego świadczenia. Taka właśnie interpretacja art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS jest zgodna z konstytucyjną gwarancją prawa obywatela do przyznanych mu świadczeń z zabezpieczenia społecznego (art. 6 ust. 1 Konstytucji) i nie ogranicza uprawnienia następców prawnych zagwarantowanego przywołaną normą prawną./por. wyrok SA w Gdańsku z dnia 17.04.2019 r, III AUa 1620/18/

Mając na uwadze powyższe uregulowania prawne okoliczność ustalenia daty znalezienia zwłok, w ocenie Sądu Okręgowego, winna stanowić dla organu rentowego podstawę przyjęcia daty, do której niezrealizowane świadczenie jest należne.

Wobec powyższego, organ rentowy bezzasadnie odmówił wnioskodawcy prawa do wypłaty niezrealizowanego świadczenia za sporny okres, gdyż zdaniem Sądu odwołujący wykazał, że spełnia przesłanki z art. 136 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i świadczenie za wskazany powyżej okres, powinno zostać mu wypłacone.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał wnioskodawcy prawo do świadczenia niezrealizowanego po zmarłym J. G. za okres 1.09.2023 – 18.02.2024.

O kosztach zastępstwa procesowego wnioskodawcy Sąd orzekł na podstawie art. 98 kpc w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.). O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.Sąd oddalił wniosek w pozostałym zakresie, ponieważ uiszczenie opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w sprawach ubezpieczonych nie jest obowiązkowe, zatem nie były to koszty niezbędne ( art. 2 ust. 1 pkt. 1 b ustawy z dnia 16.11.2006 r o opłacie skarbowej./tj/.2025 poz. 1154/.