Wyrok z 5 grudnia 2025, sygn. I C 2536/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 grudnia 2025 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	Sędzia Krystian Szeląg
Protokolant:	Sekretarz sądowy Kamila Lobert-Bruździak

po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2025 r. w Olsztynie

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Banku (...) S.A. z siedzibą w W.

przeciwko A. Ł., M. Ł.

o zapłatę

I.  zasądza od pozwanych na rzecz powoda kwotę 57.473,6 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 12.11.2024 r. do dnia zapłaty;

II.  oddala powództwo w pozostałym zakresie;

III.  znosi wzajemnie koszty procesu pomiędzy stronami.

Sygn. akt I C 2536/24

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 30 grudnia 2024 r. powód (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. wniósł przeciwko pozwanym A. Ł. i M. Ł. o:

1.  zasądzenie od Strony pozwanej solidarnie na rzecz Powoda kwoty 324.948,20 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 12 listopada 2024 roku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego S. pozwanej (jako świadczenia nienależnego) z tytułu rozliczenia nieważności bądź bezskuteczności umowy kredytu nr (...) z dnia 6 października 2008 roku, ewentualnie, gdyby Sąd uznał, iż nie ma podstaw do zasądzenia ww. kwoty solidarnie wniósł o zasądzenie tej kwoty w częściach równych tj. po 162.474,10 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 12 listopada 2024 roku do dnia zapłaty,

2.  zasądzenie od Strony pozwanej solidarnie na rzecz Powoda zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wedle norm przepisanych wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia wydanego w sprawie do dnia zapłaty.

Powód w uzasadnieniu wskazał, że wnosząc pozew w niniejszej sprawie Bank zmierza do rozstrzygnięcia kwestii spornych pomiędzy stronami, które powstały w związku z zarzutem nieważności (bezskuteczności trwałej) Umowy podniesionym w sprawie z powództwa Strony pozwanej prowadzonej obecnie przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku pod sygn. akt (...). Nie wszystkie kwestie sporne zostały rozstrzygnięte w sprawie z powództwa Strony pozwanej. W ww. sprawie Strona pozwana złożyła pozew o zapłatę oraz o ustalenie (art. 189 k.p.c.) nieważności bądź bezskuteczności Umowy w całości, dochodząc tych roszczeń kumulatywnie. We wskazanej sprawie Strona pozwana dochodziła roszczeń na podstawie zarzutu nieważności (bezskuteczności) Umowy kredytu. Z uwagi na zgłoszenie roszczenia o ustalenie, rozstrzygnięcie w tym zakresie zawarte w sentencji wyroku byłoby wiążące w niniejszej sprawie w zakresie oceny ważności Umowy. Zgłaszane pozwem roszczenie Powoda ma charakter roszczenia restytucyjnego, związanego z koniecznością zwrotu przez strony wzajemnych świadczeń z tytułu Umowy kredytu, która okazała się nieważna (trwale bezskuteczna). Bank zgłasza roszczenie o zapłatę zmierzające do rozliczenia należności wynikających z nieważności Umowy (pozew: k. 4-12.).

W odpowiedzi na pozew pozwani A. Ł. i M. Ł. wnieśli o oddalenie powództwa w całości kwestionując je co do zasady i wysokości, a także o zasądzenie od powoda na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Pozwani podnieśli zarzut przedawnienia powództwa oraz nadużycia prawa. Ponadto podnieśli zarzut potrącenia.

W uzasadnieniu pozwani wskazali, że kwestionują roszczenie powoda co do zasady i wysokości. Wskazali, że powód działa w warunkach nadużycia prawa podmiotowego i procesowego, bowiem z jednej strony kwestionuje stanowisko pozwanych co do nieważności umowy kredytu, z drugiej strony natomiast, nie czekając na prawomocne zakończenie sprawy, wytoczył niniejsze powództwo, nie dając uprzednio szansy pozwanym na dobrowolne rozliczenie świadczeń wykonywanych w związku z przedmiotową umową kredytu. Zaprzeczyli, aby roszczenie powoda nie było przedawnione.

Sąd ustalił, co następuje:

Pozwani działając jako konsumenci wystąpili w dniu 23 września 2008 r. do powoda z wnioskiem o udzielenie kredytu mieszkaniowego (...) hipoteczny na zakup lokalu mieszkalnego w kwocie 329.400,00 zł. Jako wnioskowaną walutę kredytu wskazano franka szwajcarskiego. We wniosku zostało zawarte oświadczenie kredytobiorcy, że poniesie ryzyko zmiany kursów walutowych.

W dniu 6 października 2008 r. pomiędzy stronami została zawarta umowa kredytu mieszkaniowego (...) hipoteczny nr (...) na podstawie której bank zobowiązał się postawić do dyspozycji powodów kredyt w kwocie 134.168,16 CHF z przeznaczeniem na potrzeby własne, cel: budowa nieruchomości opisanej w Rozdziale 1 par. 2 ust. 3 pkt 1 (§ 2 ust. 1, 2 (...)).

Umowa składała się z części szczegółowej umowy ( (...)) oraz z części ogólnej umowy ( (...)).

Zgodnie z § 6 ust. 1 (...) całkowita wypłata kredytu nastąpi w terminie do 05.11.2008 r.. Środki pieniężne na spłatę kredytu miały być pobierane z rachunku numer (…) (§ 7 ust. 4 (...)).

Wypłata kredytu w walucie wymienialnej mogła nastąpić w przypadku finansowania zobowiązań kredytobiorcy poza granicami RP oraz w przypadku zaciągnięcia kredytu na spłatę kredytu walutowego, zaś w walucie polskiej w przypadku finansowania zobowiązań w RP (§ 4 ust. 1 pkt 1 i 2 (...)). W przypadku wypłaty kredytu albo transzy w walucie wymienialnej innej niż waluta kredytu, miały być stosowane kursy kupna/sprzedaży dla dewiz obowiązujące w (...) SA w dniu realizacji zlecenia płatniczego, według aktualnej tabeli kursów (§ 4 ust. 3 (...)).

W części ogólnej umowy ( (...)) w § 1 ust. 1 pkt 14, Tabela kursów została opisana jako tabela (...) SA obowiązująca w chwili dokonywania przez (...) SA przeliczeń kursowych, dostępna w (...) S.A. oraz na stronie internetowej Banku.

Z kolei zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 19, waluta wymienialna to waluta wymienialna, której kursy zamieszczane są w tabeli kursów.

Stosownie do § 6 i 7 (...) ustalono, że odsetki od kredytu będą ustalane w walucie kredytu według zmiennej stopy procentowej stanowiącej sumę stawki referencyjnej i marży (...) SA. Odsetki miały być naliczane w stosunku rocznym, a wysokość stopy procentowej miała być ustalona w dniu rozpoczynającym każdy pierwszy i kolejny trzymiesięczny okres obowiązywania stawki referencyjnej. Zmiana stawki referencyjnej dla potrzeb oprocentowania miała następować w dacie wymagalności rat i odsetek. Stawkę referencyjną określono jako stawkę LIBOR publikowaną o godzinie 11:00 (...) lub 11:00 na stronie informacyjnej R. w drugim dniu poprzedzającym dzień rozpoczynający pierwszy i kolejne trzymiesięczne okresy obowiązywania stawki referencyjnej, przy czym w § 1 ust. 1 pkt 12 lit b (...), wskazano, że dla kredytu w (...) stawką referencyjną jest stawka LIBOR dla międzybankowych depozytów trzymiesięcznych (LIBOR 3M).

W dniu zawarcia umowy kredytu, oprocentowanie wynosiło 4,2717% w skali roku, stawka referencyjna wynosiła 3,0217%, stała marża 1,25 p.p. (§ 2 ust. 5, 6 i 8 (...)). Kredyt został udzielony na 480 miesięcy, miał być spłacany w ratach annuitetowych, płatnych 10-go dnia każdego miesiąca, kredytobiorcy zobowiązani zostali do spłaty kredytu do dnia 10.09.2048 r. Szacunkowy całkowity koszt kredytu został określony na 310.549,98 zł (§ 2 ust. 4, § 3 ust. 1, § 7 ust 1 i 5 (...)).

W celu obliczenia stopy procentowej, o której mowa w § 2 pkt 10 (...), opłata przygotowawcza, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 (...) oraz koszty, o których mowa w § 3 (...) wyrażone w walucie polskiej – miały zostać przeliczone na równowartość w walucie kredytu, przy zastosowaniu obowiązującego w chwili rejestracji umowy w systemie informatycznym (...) SA kursu sprzedaży dla dewiz, zgodnie z aktualną Tabelą kursów (§ 10 ust. 2 (...)).

Zgodnie z § 14 ust. 4 (...) szacunkowy całkowity koszt kredytu został wyliczony zgodnie z ustawą z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim. Do obliczenia szacunkowego całkowitego kosztu kredytu – przy przeliczeniu kwot wyrażonych w walucie kredytu na równowartość kwot wyrażonych w walucie polskiej – (...) SA stosuje kurs sprzedaży dla dewiz, zgodnie z aktualną Tabelą kursów, obowiązujący w chwili rejestracji umowy w systemie informatycznym (...) SA.

Zgodnie z § 16 ust. 1 (...) prowizja od udzielonego kredytu, płatna w dniu zawarcia umowy, będzie przeliczona na walutę polską przy zastosowaniu wynikającego z aktualnej Tabeli kursów sprzedaży dla dewiz, w przypadku wpłaty w formie przelewu środków oraz pieniędzy, w przypadku wpłaty w formie gotówkowej

Spłata zadłużenia kredytobiorcy z tytułu kredytu i odsetek zgodnie z (...) mogła następować w drodze potrącenia przez (...) SA wierzytelności pieniężnych z tytułu udzielonego kredytu z wierzytelnościami pieniężnymi kredytobiorcy z tytułu środków pieniężnych prowadzonych na rachunku (...), rachunku walutowym, rachunku technicznym prowadzonym przez bank (§ 21 (...)), przy czym w przypadku dokonywania spłat zadłużenia z rachunku (...) środki z rachunku miały być pobierane w walucie polskiej w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty spłaty kredytu w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz, obowiązującego w (...) SA w dniu, o który mowa w § 7 ust. 5 (...) według aktualnej tabeli kursów. Natomiast w przypadku rachunku walutowego – środki z rachunku miały być pobierane w walucie innej niż waluta kredytu, w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty spłaty kredytu w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, przy zastosowaniu kursów kupna/sprzedaży dla dewiz obowiązujących w (...) SA wg aktualnej Tabeli kursów. W przypadku dokonywania spłat zadłużenia z rachunku technicznego środki z rachunku miały być pobierane w walucie kredytu, w wysokości stanowiącej kwotę kredytu lub raty. Wpłaty dokonywane w walucie innej niż waluta kredytu, miały być przeliczane na walutę kredytu przy zastosowaniu kursów kupna/sprzedaży dla dewiz obowiązujących w (...) SA wg aktualnej Tabeli kursów (§ 22 ust. 2 pkt 1, ust. 2 pkt 2, ust. 2 pkt 3 (...)).

Niespłacenie przez pozwanych części albo całości raty spłaty kredytu w terminie określonym w umowie powodowało, że należności z tytułu zaległej spłaty stawały się zadłużeniem przeterminowanym, które mogło zostać przez Bank przeliczone na walutę polską przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz obowiązującego w (...) SA w dniu wyznaczonym jako termin spłaty. Spłata zadłużenia przeterminowanego w walucie innej niż polska po takim przeliczeniu miała być przeliczana na PLN według kursu kupna z Tabeli obowiązującej w dacie wpływu środków (§ 32 ust. 1 (...) i § 36 ust. 1 pkt 1 i 2 (...)).

Zgodnie z § 39 ust. 1 i 2 (...) kredyt miał być uznany za spłacony w całości, jeżeli wynikające z umowy zadłużenie, po spłacie ostatniej raty kredytu i odsetek wynosi „zero”, albo jeżeli w wyniku ostatecznego rozliczenia, na rachunku do spłaty kredytu wystąpi nadpłata albo niedopłata nie wyższa niż dwukrotność kosztu pocztowej przesyłki poleconej do kredytobiorcy, wyrażona w walucie polskiej, przy zastosowaniu kursu średniego NBP, obowiązującego w dniu spłaty kredytu, o którym mowa w § 7 ust. 5 (...), zgodnie z aktualną Tabelą kursów. W przypadku wystąpienia nadpłaty wyższej niż dwukrotność kosztu pocztowej przesyłki poleconej do Kredytobiorcy, wyrażonej w walucie polskiej, przy zastosowaniu kursu średniego NBP obowiązującego w dniu spłaty, o którym mowa w § 7 ust 5 (...), zgodnie z aktualną Tabelą kursów, wypłata przez Bank kwoty nadpłaty zostanie dokonana w formie przelewu na:

1) wskazany przez Kredytobiorcę rachunek prowadzony w walucie polskiej, przy zastosowaniu obowiązującego w Banku, w dniu wypłaty kursu kupna dla dewiz, zgodnie z aktualną Tabelą kursów,

2) rachunek walutowy,

3) wskazany przez Kredytobiorcę rachunek prowadzony w walucie innej niż waluta kredytu, przy zastosowaniu kursów kupna/sprzedaży dla walut, obowiązujących w Banku w dniu wypłaty, wg aktualnej Tabeli kursów.

W § 10 ust. 2. (...) kredytobiorcy zostali poinformowani o istniejącym ryzyku co do zmiany kursów waluty polegającym na wzroście wysokości zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokości rat kredytu wyrażonych w walucie polskiej przy wzroście kursów waluty kredytu oraz stopie procentowej, polegającej na wzroście raty spłaty przy wzroście stawki referencyjnej.

Umowa była aneksowana w dnu 8 maja 2015 r. W aneksie wskazano, iż stan zadłużenia na dzień jego podpisania wynosi łącznie 119.304,92 CHF. Zmianie uległ § 7 ust. 3 i 4.

(dowód: umowa k. 27-33v., aneks k. 34)

Środki z kredytu zostały wypłacone w następujących transzach:



w dniu 15.10.2008 r. w wysokości 68.190 PLN, co po kursie 2,2045 stanowiło na ten dzień równowartość 30.932,18 CHF,



w dniu 28.10.2008 r. w wysokości 201.810 PLN, co po kursie 2, (...) stanowiło na ten dzień równowartość 81.142,70 CHF,



w dniu 28.10.2008 r. w wysokości 54.948,20 PLN, co po kursie 2, (...) stanowiło na ten dzień równowartość 22.093,28 CHF.

W okresie od 10 grudnia 2008 r. do 10 czerwca 2022 r. pozwani uiścili na rzecz powoda tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych kwotę 190.869,12 zł.

(dowód: zaświadczenie k. 35-40v.)

Pozwani, pismem z dnia 23 września 2022 r., zareklamowali przedmiotową umowę kredytu, wskazując na jej nieważność oraz wezwali powoda do zapłaty na ich rzecz kwoty odpowiadającej sumie wszystkich uiszczonych przez nich rat kredytu, a także innych opłat około kredytowych.

W odpowiedzi na powyższe bank pismem z dnia 18 października 2022 r. odrzucił żądania kredytobiorców.

Pozwani zaciągnęli kredyt w celu zakupu mieszkania. Pracownik banku nie pokazywał im historycznych kursów waluty (...). Nie tłumaczono czym jest spread ani tabela kursowa. Kredytobiorcy podpisali umowę w kształcie przedstawionym przez bank. Umowa była gotowa do podpisu, bez możliwości negocjacji. Kredyt pozwani otrzymali w PLN i w tej walucie go spłacali. Kredytobiorcy w 2020 r. dowiedzieli się, iż w umowie zawarto klauzule abuzywne.

Pozwani zostali pouczeni o konsekwencjach uznania umowy za nieważną. Mimo to podtrzymują żądanie pozwu.

Wyrokiem Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 24 maja 2024 r. ustalono że stosunek prawny wynikający z umowy kredytu nr (...) z dnia 6.10.2008 r. zawartej pomiędzy stronami nie istnieje; zasądzono od (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz A. Ł., M. Ł. kwotę 190.869,12 złotych (sto dziewięćdziesiąt tysięcy osiemset sześćdziesiąt dziewięć, 12/100 złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 17 maja 2024 r. do dnia zapłaty; w pozostałej części powództwo oddalono oraz zasądzono od (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz powodów A. Ł. i M. Ł. łącznie kwotę 11.834 zł (jedenaście tysięcy osiemset siedemnaście złotych) wraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu.

(wyrok SO w Olsztynie, sygn. akt (...))

Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie, Sąd posłużył się ustaleniami faktycznymi dokonanymi w sprawie o sygn. akt (...), prowadzonej pomiędzy tymi samymi stronami, dotyczącej tej samej umowy kredytu. Ustalenia te zachowują pełną aktualność, a stan faktyczny w obu postępowaniach jest zbieżny, wobec czego Sąd przyjął je odpowiednio również na potrzeby niniejszego postępowania. Dodatkowego ustalenia wymagały więc tylko fakty zaistniałe później.

Pismami z dnia 18 września 2024 r. powodowy bank wezwał pozwanych do zwrotu na rzecz banku równowartości kwoty kapitału wypłaconego na podstawie umowy kredytu w kwocie 324.948,20 zł w terminie 1 miesiąca od doręczenia niniejszego pisma. Przedmiotowe pisma pozwani otrzymali w dniu 11 października 2024 r.

Strona pozwana pismem z dnia 28 października 2024 r. wezwała powoda do zapłaty w terminie 3 dni od otrzymania niniejszego pisma kwoty 56.218 zł stanowiącej nienależne świadczenia pobrane od nich tytułem rat kapitałowo-odsetkowych w okresie od dnia 08.07.2022 r. do dnia 10.10.2024 r. na podstawie umowy kredytu. Bank przedmiotowe wezwanie odebrał dnia 31.10.2024 r.

Pismem z dnia 13 listopada 2024 r. pozwani złożyli powodowemu bankowi oświadczenie o potrąceniu, zgodnie z którym przedstawili do potrącenia wierzytelności wzajemnie przysługujące względem ich tj. w pierwszej kolejności wierzytelności nieobjęte żądaniem zasądzenia od banku w procesie sądowym:

- skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie w kwocie 155,95 zł;

-wierzytelności główne w kwocie 56.218 zł z tytułu rat kredytu nienależnie świadczonych.

W drugiej kolejności potrącili wierzytelności objęte żądaniem zasądzenia od banku w procesie sądowym tj.:

-skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie w kwocie 46.323,68 zł;

-wierzytelności główne w kwocie 190.869,12 zł.

Tak wskazane wierzytelności potrącili z wierzytelnością banku w kwocie 324.948,20 zł. Przedmiotowe oświadczenie bank odebrał w dniu 15 listopada 2024 r.

Z dniem 17 kwietnia 2025 r. pozwani ponownie wystosowali do banku oświadczenie o potrąceniu, zgodnie z którym w ślad za oświadczeniem o potrąceniu z dnia 13 listopada 2024 r., w którym dokonali potrącenia kwoty 293.565,75 zł z wierzytelnością banku o zwrot kapitału kredytu w wysokości 324.948,20 zł, niniejszym pismem potrącili w pierwszej kolejności skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienia w kwocie 46,14 zł, a następnie wierzytelności główne w kwocie 8.806 zł z tytułu rat kredytu nienależnie świadczonych. Tak wskazane wierzytelności potrącili z wierzytelnościami banku w kwocie wypłaconego kapitału kredytu, nieumorzonego wskutek oświadczenia o potrąceniu z dnia 13 listopada 2024 r. tj. 31.382,45 zł. Przedmiotowe oświadczenie bank odebrał w dniu 24 kwietnia 2025 r.

(wezwania do zapłaty k. 19 i 41, oświadczenie o potrąceniu k. 43 i 90)

Na datę wyrokowania kwota wypłaconego pozwanym kapitału dochodzonego przez powodowy Bank w niniejszym postępowaniu wynosiła 324.948,20 złotych, zaś suma spłat pozwanych na rzecz banku wyniosła 267.474,60 złotych.

(okoliczność bezsporna, niezaprzeczona skutecznie przez stronę powodową, a nadto k. 114v.)

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało częściowo na uwzględnienie.

Stan faktyczny sprawy nie był sporny pomiędzy stronami. Ustalenia w tym zakresie Sąd poczynił na podstawie dokumentów złożonych przez obie strony procesu, które nie były wzajemnie kwestionowane, w szczególności wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie, sygn. akt (...).

W kontekście rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w Olsztynie w sprawie (...) , jak słusznie podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie (wyroki Sądu Najwyższego z 12 lipca 2002 r., V CKN 1110/00, z 29 marca 1994 r., III CZP 29/94 oraz postanowienie z 21 października 1999 r., I CKN 169/98), jeżeli wcześniejszy wyrok rozstrzyga kwestię, która ma znaczenie prejudycjalne w sprawie aktualnie rozpoznawanej, kwestia ta nie może być w ogóle badana.

Wobec powyższego ustalenie przez Sąd Okręgowy w Olsztynie nieważności spornej umowy kredytu nr (...) z dnia 6 października 2008 roku stanowiło podstawę do rozstrzygnięcia o żądaniu powoda.

Zarzut nadużycia prawa opierał się na niesprawiedliwym, nierównym dla stron tej samej umowy założeniu, że w razie jej nieważności kredytobiorca nabywa roszczenie o zwrot swych świadczeń, zaś analogiczne roszczenie (oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej) przeciwstawne roszczenie banku ma czekać do daty prawomocnego sądowego ustalenia nieważności umowy kredytu. Otóż oba roszczenia powstają jednocześnie, i już powstały, a ich wymagalność zależy w każdym przypadku od wezwania drugiej strony do zwrotu świadczenia, bez potrzeby oczekiwania na sądowe ustalenie nieważności. Zatem chybiony był zarzut sprzeczności powództwa o zwrot kapitału kredytu z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Jego uwzględnienie zabierałoby bankowi możliwość sądowego dochodzenia należności.

Przechodząc do sedna rozważań prawnych, w zakresie zarzutów odpowiedzi na pozew odnieść się należy do kwestii przedawnienia.

W tym miejscu godzi się przypomnieć, iż według art. 117 § 1 i 2 k.c. roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Zgodnie z art. 118 k.c. termin przedawnienia wynosi lat sześć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. W świetle art. 120 § 1 zdanie pierwsze k.c. bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że roszczenie banku o zwrot kwoty wypłaconej w wykonaniu nieważnej gwarancji bankowej (art. 410 k.c.), jako związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, przedawnia się z upływem trzyletniego terminu (art. 118 k.c.). Bieg przedawnienia roszczenia wynikającego z zobowiązania bezterminowego rozpoczyna się w dniu, w którym świadczenie powinno być spełnione, gdyby wierzyciel wezwał dłużnika do wykonania zobowiązania w najwcześniej możliwym terminie (art. 120 § 1 zdanie drugie w zw. z art. 455 k.c.), niezależnie od świadomości uprawnionego co do przysługiwania mu roszczenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2003 r., I CKN 316/01, OSNC 2004/7-8/117). W ocenie Sądu przedstawiony pogląd judykatury należy uwzględnić w niniejszej sprawie, która dotyczy żądania zwrotu kwoty wypłaconej w wykonaniu nieważnej umowy kredytu. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2357) do czynności bankowych zaliczane jest, między innymi, udzielanie kredytów. Zatem takie czynności, choćby nawet zostały wadliwie dokonane, mieszczą się w zakresie działalności gospodarczej. Wynikające z nich roszczenia są konsekwencją tej działalności, której istotą jest udzielanie kredytów. Do roszczeń tych należy zaliczyć więc także roszczenia wynikające z nieważnych umów ponieważ zachodzi ścisły związek między działalnością gospodarczą banku, przejawiającą się w zawieraniu umów kredytowych a wynikającymi z nich roszczeniami, które mogą być oparte na różnych podstawach prawnych, w tym na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu czy nienależnym świadczeniu. Dlatego Sąd uznał, iż do roszczenia powoda, będącego przedmiotem sprawy, jako związanego w prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej, powinien mieć zastosowanie trzyletni okres przedawnienia, o którym mowa w art. 118 k.c.

Powyższa konstatacja na gruncie niniejszej sprawy nie oznacza jeszcze jednak, że roszczenie to faktycznie uległo przedawnieniu. Wypowiadając się częściowo co do tej kwestii, w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 i w uchwale z dnia 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ze względu na przyznaną kredytobiorcy-konsumentowi możliwość podjęcia wiążącej decyzji co do sanowania niedozwolonej klauzuli i co do zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy (i sprzeciwienia się zarazem udzieleniu mu ochrony przed tymi konsekwencjami przez wprowadzenie regulacji zastępczej), należy uznać, iż co do zasady termin przedawnienia tych roszczeń może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę-konsumenta wiążącej decyzji w tym względzie. Dopiero wtedy bowiem można uznać, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny (podobnie jak w przypadku condictio causa finita), a strony mogły zażądać skutecznie zwrotu nienależnego świadczenia (por. art. 120 § 1 zd. 1 k.c.). Oznacza to w szczególności, że kredytobiorca-konsument nie może zakładać, iż roszczenie banku uległo przedawnieniu w terminie liczonym tak, jakby wezwanie do zwrotu udostępnionego kredytu było możliwe już w dniu jego udostępnienia (art. 120 § 1 zd. 2 k.c.). Podzielając stanowisko wyrażone w uchwale SN z 7.05.2021 r. (III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), należy uznać, iż wystąpienie przez konsumenta z żądaniem restytucyjnym opartym na twierdzeniu o całkowitej i trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy kredytu nie może być uznane za równoznaczne z zakończeniem stanu bezskuteczności zawieszonej tej umowy, jeżeli nie towarzyszy mu wyraźne oświadczenie konsumenta, potwierdzające otrzymanie wyczerpującej informacji. Oczywiście w toku postępowania sądowego brak takiego oświadczenia może być substytuowany przez uczynienie zadość obowiązkowi informacyjnemu przez sąd, a podtrzymanie żądania restytucyjnego przez konsumenta - po uzyskaniu stosownej informacji - będzie równoznaczne z odmową potwierdzenia klauzuli i (ewentualnie) ze sprzeciwem co do udzielenia mu ochrony przed konsekwencjami całkowitej i trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy. W związku z powyższym tut. Sąd uznał, że dochodzone w niniejszej sprawie roszczenie powoda nie może być uznane jako przedawnione.

Przechodząc do dalszych rozważań nieważność umowy oznacza, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy między stronami, jaki miałby powstać w wyniku jej zawarcia. W konsekwencji, strony, które zawarły nieważną umowę, powinny sobie zwrócić wzajemnie otrzymane świadczenia. Skoro bowiem podstawa tych świadczeń została uznana za nieważną i sprzeczną z prawem, świadczenia te są świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 k.c. Zgodnie z nim w przypadku świadczeń nienależnych zastosowanie znajdują przepisy art. 405 i nast. k.c., które przewidują obowiązek zwrotu korzyści uzyskanych kosztem innej osoby.

Podkreślić także należy, że stwierdzenie, że świadczenie spełnione przez kredytobiorców na podstawie postanowienia abuzywnego jest świadczeniem nienależnym, oznacza, że podlega ono zwrotowi. Spełnienie świadczenia wypełnia przesłankę zubożenia po stronie powodowej, a uzyskanie tego świadczenia przez pozwanego – przesłankę jego wzbogacenia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku V Wydział Cywilny z dnia 18 grudnia 2020 r., V ACa 447/20, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, publ.). Stosownie do uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., mającej moc zasady prawnej, jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytobiorcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy. Kredytobiorca/Kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna.

Oczywistą konsekwencją powyższego – wobec zgłoszonego roszczenia o zapłatę - jest przyjęcie, że strony nabyły wierzytelności o zwrot swych świadczeń spełnionych w trakcie wykonywania tej umowy, w oparciu o art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.

Na gruncie przedmiotowej sprawy powództwo w zakresie roszczenia głównego roszczenia o zapłatę zasługiwało na częściowe uwzględnienie.

Zgodnie z teorią salda w razie nieważności umowy kredytu dokonywane przez kredytobiorcę płatności, mające stanowić spłatę wykorzystanego kredytu, są świadczeniami nienależnymi, podobnie jak świadczeniem nienależnym jest w takiej sytuacji wypłata środków pieniężnych przez bank. To oznacza, że każda ze stron nieważnego stosunku prawnego może skorzystać z prawa potrącenia.

W ocenie Sądu pozwani skutecznie złożyli zarzut potrącenia swojej wierzytelności z tytułu spłat rat kapitałowo-odsetkowych w wykonaniu nieważnej umowy, jednak wyłącznie do kwoty 267 474,60 zł z wierzytelnością banku o zwrot wypłaconego kapitału w kwocie 324.948,20 zł. Kwota ta obejmuje spłaty dokonane przez pozwanych na rzecz powoda, które sam powód -bank- wskazał w toku postępowania jako spełnione. Celem zarzutu potrącenia jest zgłoszenie twierdzenia, że na skutek zdarzenia w postaci złożenia oświadczenia o potrąceniu doszło do umorzenia wzajemnych wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej. Skuteczność tego twierdzenia uzależniona jest od spełnienia przesłanek formalnych i materialnych. Do pierwszych zalicza się udowodnienie, że oświadczenie o potrąceniu zostało złożone w sposób pozwalający na dotarcie do adresata, zgłoszenie zarzutu potrącenia w procesie w wymaganym terminie i w wymaganej formie w postępowaniu, w którym zarzut taki jest dopuszczalny. Do przesłanek materialnych należy zaliczyć wykazanie, że pozwanemu przysługiwała wierzytelność wzajemna, która została potrącona. Niespełnienie przesłanek formalnych powoduje pominięcie twierdzenia o potrąceniu i nierozpoznanie zarzutu. Niespełnienie przesłanek materialnych skutkuje nieuwzględnieniem żądania oddalenia powództwa z powodu wygaśnięcia wierzytelności powoda (M. M. [w:] A. A., P. P., M. R., M. S., E. S., M. M., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477(16), LEX/el. 2022, art. 203(1).

W ocenie Sądu pozwani nie udowodnili, aby przed dokonaniem potrącenia kwoty 8.806 zł wezwali bank do jej zapłaty, a tym samym nie wykazali wymagalności roszczenia kwoty 8.806 zł przedstawionej do potrącenia pismem z dnia 17.04.2025 r.. Skoro zatem wskazane kwoty w sytuacji ustalenia przez Sąd nieważności uowy zostały umorzone we wskazanych datach, to powód nie pozostawał w opóźnieniu z ich zapłatą, a co za tym idzie pozwanym nie przysługiwało prawo do naliczania odsetek od kwoty wierzytelności, a konkretnie od tej części, w jakiej została ona umorzona.

Wobec powyższego oświadczenie o potrąceniu jest nieskuteczne w zakresie w jakim obejmowało wierzytelności odsetkowe, jak również co do kwoty 8.806 zł.

Podobnie za nieskuteczne należy uznać oświadczenie odnośnie kwoty 46.323,68 złotych. Strona pozwana nie wykazała, aby reklamacja poprzedzająca pozew została złożona przez należycie umocowanego pełnomocnika (w tym do składania oświadczeń materialnoprawnych), a ponadto w reklamacji nie określono terminu zapłaty wskazanej kwoty. Na marginesie należy wskazać, że w toku rozprawy głównej sam pozwany na pytanie pełnomocnika banku przyznał, że nadal do spłaty pozostało mu około 50.000 złotych, nie zaprzeczył przy tym skutecznie matematycznych wyliczeń banku.

Mając powyższe na uwadze, wobec spełnienia przez pozwanych przesłanek formalnych zarzutu potrącenia poprzez materialnoprawne oświadczenie o potrąceniu, jak również przesłanek materialnych poprzez wykazanie, że przysługiwała im wierzytelność wzajemna, należało uznać, że doszło do umorzenia wzajemnych wierzytelności stron do kwoty 267 474,60 zł. Tym samym, na dzień wyrokowania do zapłaty na rzecz banku przez pozwanych pozostała kwota 57.473,60 zł. Stąd też Sąd zasądził w punkcie I sentencji wyroku wskazaną powyżej kwotę. W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu (punkt II sentencji wyroku).

W ocenie Sądu nie było potrzeby utrzymywania stanu zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy z powództwa kredytobiorców, ponieważ niezależnie od tego, jak zakończy się tamta sprawa, wynik sprawy niniejszej powinien być ten sam. Dotychczasowe rozpoznanie niniejszej sprawy oparte było na założeniu przedstawionym przez bank w pozwie – że umowa kredytu jest umową nieważną. Z założeniem takim zgadzała się strona pozwana. Sąd rozpoznający tę sprawę nie miał więc żadnych podstaw, by przyjąć założenie odmienne.

Mając na uwadze wynik procesu, o kosztach procesu, Sąd orzekł w oparciu o art. 100 k.p.c., wzajemnie je znosząc. Sąd nie znalazł podstaw do zasądzenia kosztów procesu w podwójnej stawce minimalnej, o którą wnosiła strona pozwana. Strona nie wykazała, by sprawa wymagała ponadprzeciętnego nakładu pracy pełnomocnika, szczególnej zawiłości bądź występowania innych okoliczności szczególnych. Sprawa dotyczyła problematyki, która jest obecnie powszechna i szeroko rozpoznawana w orzecznictwie.

sędzia Krystian Szeląg