Wyrok z 5 grudnia 2025, sygn. I C 2296/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 grudnia 2025 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący:	Sędzia Krystian Szeląg
Protokolant:	Sekretarz sądowy Kamila Lobert-Bruździak

po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2025 r. w Olsztynie

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W.

przeciwko A. S. (1)

o zapłatę

I.  oddala powództwo w całości;

II.  zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 10.817 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 2296/24

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 13 grudnia 2024 r. powód (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. wniósł przeciwko pozwanemu A. S. (1) o:

1.  zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 298.547,88 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 6 sierpnia 2024 roku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego stronie pozwanej (jako świadczenia nienależnego);

2.  zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wedle norm przepisanych wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia wydanego w sprawie do dnia zapłaty.

Powód w uzasadnieniu wskazał, że wnosząc pozew w niniejszej sprawie Bank zmierza do rozstrzygnięcia kwestii spornych pomiędzy stronami, które powstały w związku z zarzutem nieważności (bezskuteczności trwałej) umowy podniesionym w sprawie z powództwa strony pozwanej prowadzonej przez Sąd Okręgowy w (...) pod sygn. akt (...), toczącej się aktualnie przed Sądem Apelacyjnym w Białymstoku, sygn. akt. (...). Nie wszystkie kwestie sporne zostały rozstrzygnięte w sprawie z powództwa strony pozwanej. W ww. sprawie strona pozwana złożyła pozew o zapłatę oraz o ustalenie (art. 189 k.p.c.) nieważności bądź bezskuteczności umowy w całości, dochodząc tych roszczeń kumulatywnie. We wskazanej sprawie strona pozwana dochodziła roszczeń na podstawie zarzutu nieważności (bezskuteczności) umowy kredytu. Z uwagi na zgłoszenie roszczenia o ustalenie, rozstrzygnięcie w tym zakresie zawarte w sentencji wyroku byłoby wiążące w niniejszej sprawie w zakresie oceny ważności umowy. Zgłaszane pozwem roszczenie powoda ma charakter roszczenia restytucyjnego, związanego z koniecznością zwrotu przez strony wzajemnych świadczeń z tytułu umowy kredytu, która okazała się nieważna (trwale bezskuteczna). Bank zgłasza roszczenie o zapłatę zmierzające do rozliczenia należności wynikających z nieważności umowy (pozew: k. 3-11).

W odpowiedzi na pozew pozwany A. S. (1) wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Ponadto pozwany podniósł zarzut potrącenia wierzytelności.

W uzasadnieniu pozwany wskazał, że bank konsekwentnie uznaje umowę za w pełni ważną i skuteczną oraz kwestionuje zasadność postawionych przez kredytobiorcę zarzutów zmierzających do ustalenia nieważności umowy. Pozwany uznał, iż w tym stanie rzeczy wszczynanie przez bank procesu w przedmiocie zapłaty kapitału jest wyrazem niekonsekwencji. Pozwany podniósł, że powód nie może jednocześnie zaprzeczać faktom z których zaistnienia wywodzi żądanie zapłaty. Wskazał, że Sąd Okręgowy w Olsztynie wydał wyrok w sprawie z powództwa kredytobiorcy, natomiast bank złożył apelację od przedmiotowego wyroku. Obecnie sprawa zawisła przed SA w B. o sygn. akt I (...) (I instancja SO w Olsztynie, sygn. akt (...)). Pozwany wskazał, że roszczenia powoda są całkowicie sprzeczne ze stanowiskiem banku w sprawie o stwierdzenie nieważności umowy kredytu, w której przedstawia argumentację za ważnością umowy.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

Powód (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. jest następcą prawnym (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w G. (bezsporne).

W dniu 30 grudnia 2005 r. pozwany A. S. (1) wraz z byłą małżonką jako konsumenci wystąpili do poprzednika prawnego Banku (...) S.A. z siedzibą w G. – z wnioskiem o udzielenie kredytu z przeznaczeniem na budowę domu jednorodzinnego w kwocie 100.000,00 zł. Jako walutę kredytu wskazano franka szwajcarskiego ( (...)).

W dniu 25 stycznia 2006 r. strony podpisały umowę kredytu mieszkaniowego (...) nr (...)06- (...), na mocy której Bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie stanowiącej równowartość 41.260,93 CHF celem sfinansowania budowy domu jednorodzinnego położonego na nieruchomości zlokalizowanej w D. (§ 2 ust. 2 oraz § 3 umowy).

Kwota kredytu w złotych miała zostać określona poprzez przeliczenie kwoty (...) na złote według kursu kupna (...) zgodnie z Tabelą kursów z dnia uruchomienia środków (§ 2 ust. 3 umowy).

Rozliczenie z bankiem z tytułu zaciągniętego kredytu w zakresie prowizji, odsetek i rat dokonywane miało być w złotych według kursu sprzedaży (...) wskazanej w odpowiedniej Tabeli kursów (§ 2 ust. 4 oraz § 7 ust. 9 Umowy).

Umowa przewidywała, że ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca z zastrzeżeniem § 10 ust. 4 oraz § 21 ust. 4 umowy (§ 2 ust. 5 umowy, § 4 ust. 2 OWU).

W § 5 ust. 1 umowy wskazano, bank pobiera odsetki od uruchomionej kwoty kredytu według zmiennej stopy procentowej. Oprocentowanie kredytu stanowiło sumę stopy bazowej aktualnej w ostatnim dniu roboczym przed dniem uruchomienia środków oraz marży Banku, która wynosiła 1,55% w stosunku rocznym (§ 5 ust. 2 ). Zgodnie z § 6 ust. 1 umowy zmiana stopy bazowej na stopę bazową obowiązującą w ostatnim dniu roboczym przed dniem zmiany następuje ostatniego dnia każdego 6-miesięcznego okresu obrachunkowego (lub najbliższego dnia roboczego następującego po tym dniu), aż do dnia ostatecznej spłaty, przy czym pierwsza zmiana następuje po 6 miesiącach, licząc od dnia uruchomienia kredytu. Stopa bazowa odpowiadała stawce LIBOR 6 M – stosowanej w przypadku kredytów denominowanych w USD i (...) (§ 5 ust. 3 OWU). W zakresie marży umowa przewidywała, że ulega ona obniżeniu 1 p.p. po ustanowieniu docelowego zabezpieczenia spłaty kredytu, tj. po przedłożeniu w Banku odpisu z księgi wieczystej z prawomocnym wpisem hipoteki na rzecz banku. Ponadto, umowa wskazywała, że marża może ulec zmianie w przypadku dokonania przez kredytobiorcę ubezpieczenia finansowego od ryzyk związanych z niskim wkładem własnym ( § 6 ust. 4 i 5 umowy, § 7 OWU).

Jeżeli środki zostałyby uruchomione w dniu podpisania umowy, wówczas oprocentowanie kredytu wynosiłoby 2,70 % ( § 5 ust. 2 umowy).

W dniu podpisania umowy został kredytobiorcom otwarty rachunek obsługi kredytu (§ 9 ust. 1 umowy). Wypłata transzy kredytu miała nastąpić nie później niż 5 dni roboczych od daty złożenia przez kredytobiorcę wniosku o wypłatę środków, ale nie później niż w ciągu 30 dni od zawarcia umowy, pod warunkiem spełnienia przez kredytobiorcę określonych warunków (§ 9 ust. 2 umowy).

Środki miały zostać wypłacone w drodze przelewu na wskazany przez Kredytobiorcę rachunek bankowy. Wypłacona kwota w złotych stanowi równowartość kwoty wyrażonej w (...), przeliczona według kursu kupna (...) określonego w Tabeli kurów z dnia wypłaty środków (§ 10 ust. 1 - 3 umowy, § 9 ust. 6 - 7 OWU).

Całkowita spłata kredytu miała nastąpić do dnia 5 stycznia 2036 r. w 360 równych ratach kapitałowo-odsetkowych (za wyjątkiem ostatniej raty, która jest ratą wyrównującą). Raty miały być spłacane zgodnie z haromonogramem spłat doręczanym kredytobiorcy, który został wyrażony w (...). Zgodnie z umową bank był uprawniony do pobierania w dniu wymagalności określonym w harmonogramie spłat środków pieniężnych z rachunku wskazanego w § 9 ust. 1 lub rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego kredytobiorców. Spłata miała następować w złotych po przeliczeniu kwoty (...) według kursu sprzedaży określonego w Tabeli kursów obowiązującego w dniu spłaty ( § 12 umowy, § 11 ust. 5 OWU).

W § 17 ust. 1 umowa przewidywała możliwość ubiegania się przez kredytobiorcę o zmianę waluty kredytu, po spełnieniu warunków określonych w § 17 ust. 2 umowy. W przypadku przekształcenia kredytu denominowanego w (...) w opcję złotową, kapitał pozostały do spłaty wyrażony w (...) przeliczany będzie na złote po kursie sprzedaży (...) według Tabeli kursów obowiązującej w dniu podpisania aneksu do umowy (§ 17 ust. 5 umowy, § 15 OWU).

Tabela kursów została zdefiniowana w § 1 pkt 21 umowy jako aktualna „Tabela kursów walutowych (...) Bank (...) S.A.” obowiązująca w banku w momencie dokonywania przeliczeń kursowych.

Wszystkie zmiany umowy mogły być dokonywane w formie aneksu za zgodą obu stron. Za zmianę umowę nie uważa się zmiany stopy procentowej kredytu, stawek opłat i prowizji oraz wysokości oprocentowania dla zadłużenia przeterminowanego (§ 29 ust. 1 i 3 umowy oraz § 3 ust. 1 - 2 OWU).

(dowód: umowa k. 18-22v.)

W czasie zawarcia umowy kredytu pozwany pozostawał w związku małżeńskim z A. S. (2). Na skutek rozwodu oraz dokonania podziału majątku w dniu 2006 r. zawarty został aneks nr (...) do umowy, na mocy którego doszło do wyłączenia z umowy dotychczasowego współkredytobiorcy – A. S. (2).

W dniu 20 sierpnia 2007 r. strony zawarły aneks nr (...) do umowy, na mocy którego zwiększono kwotę kredytu o 65.138,09 CHF do łącznej kwoty 124.975,16 CHF.

(dowód: aneks nr (...) – k. 23-24; aneks nr (...) – k. 25-25v.)

W dniu 13 lutego 2014 r. strony zawarły porozumienie, w którego § 1 ust. 1 lit a) i b) wskazano, że w odniesieniu do kredytu denominowanego lub indeksowanego do waluty innej niż waluta polska, Kredytobiorca może:

a)  dokonywać spłaty rat kapitałowo-odsetkowych bezpośrednio w tej walucie,

b)  dokonywać w walucie, spłaty całości lub części kredytu, przed terminem

określonym w umowie.

W celu dokonywania spłat bezpośrednio w walucie kredytu Bank otworzył i prowadził Rachunek (...) (ROK) o numerze wskazanym w treści porozumienia (§ 2 ust. 1 porozumienia).

(dowód: porozumienie k. 26-26v.).

W dniu 27.01.2006 rachunek obsługi kredytu prowadzony w (...) nr (...) został zasilony przez (...) Bank (...) S.A. kwotą 16.504,37 CHF. Część tej kwoty w wysokości 16.448,04 CHF została przekazana na rachunek obsługi kredytu prowadzony w PLN nr (...) i po jej przeliczeniu na PLN zaewidencjonowano na tym rachunku jako kwota 40.000,00 PLN (równowartość kwoty 16.448,04 CHF po przeliczeniu po kursie 2, (...)), z którego:

⚫

38 862,56 PLN przekazano na rachunek nr (...) wskazany we wniosku Klienta,

⚫

1.137,44 PLN pobrano prowizję z tytułu udzielenia kredytu.

Pozostała część z kwoty 16.504,37 CHF w kwocie 56,33 CHF została zarachowana na wcześniejszą spłatę kredytu z tytułu różnic kursowych.

W dniu 21.02.2006 rachunek obsługi kredytu prowadzony w (...) nr (...) został zasilony przez (...) Bank (...) S.A. kwotą 24.756,56 CHF. Kwota ta została przekazana na rachunek obsługi kredytu prowadzony w PLN nr (...) i po jej przeliczeniu na PLN zaewidencjonowana na tym rachunku jako kwota 58.873,58 PLN (równowartość kwoty 24.756,56 CHF po przeliczeniu po kursie 2, (...)), która to z kolei została przekazana na rachunek nr (...) wskazany we wniosku Klienta.

W dniu 13.06.2006 rachunek obsługi kredytu prowadzony w (...) nr (...) został zasilony przez (...) Bank (...) S.A. kwotą 20.115,87 CHF podwyższenia kredytu. Część tej kwoty w wysokości 19.581,73 CHF została przekazana na rachunek obsługi kredytu prowadzony w PLN nr (...) i po jej przeliczeniu na PLN zaewidencjonowano na tym rachunku jako kwota 50.000,00 PLN (równowartość kwoty 19.581,73 CHF po przeliczeniu po kursie 2, (...)), z którego:

⚫

49.206,06 PLN przekazano na rachunek nr (...) wskazany we wniosku Klienta,

⚫

793,94 PLN pobrano prowizję z tytułu podwyższenia kwoty kredytu.

Pozostała część z kwoty 20.115,87 CHF w kwocie 534,14 CHF została zarachowana na wcześniejszą spłatę kredytu z tytułu różnic kursowych.

W dniu 23.08.2007 rachunek obsługi kredytu prowadzony w (...) nr (...) został zasilony przez (...) Bank (...) S.A. kwotą 65.138,09 CHF podwyższenia kredytu. Kwota ta została przekazana no rachunek obsługi kredytu prowadzony w PLN nr (...) i po jej przeliczeniu na PLN zaewidencjonowana na tym rachunku jako kwoto 149.674,30 PLN (równowartość kwoty 65.138,09 CHF po przeliczeniu po kursie 2, (...)), z którego:

⚫

1.860,19 PLN pobrano prowizję z tytułu podwyższenia kwoty kredytu,

⚫

147.814,11 PLN została przekazana no rachunek nr (...) wskazany we wniosku Klienta.

Od dnia 5 czerwca 2006 r. wyłącznie pozwany dokonuje wpłat tytułem rat kapitało- odsetkowych. W okresie od 5 czerwca 2006 r. do 5 czerwca 2023 r. powód uiścił na rzecz Banku z tytułu rat kapitałowo - odsetkowych łącznie kwotę 283.166,43 zł.

Oprócz tego kredytobiorcy zapłacili na rzecz banku prowizję za udzielenie kredytu w wysokości 1.137,44 zł, prowizję za podwyższenie kwoty kredytu w wysokości 793,94 zł i 1.860,19 zł., opłatę za monit w wysokości 30 zł, opłatę za wydanie zaświadczenia w wysokości 50,00 zł.

(dowód: zaświadczenie z banku – k. 27-32v.)

Pozwany zaciągnął przedmiotowy kredyt na budowę domu. To był jego pierwszy kredyt. Strona pozwana nie prowadziła nigdy działalności gospodarczej. Pozwany w momencie zawierania umowy pracował w (...) na stanowisku inżyniera. Skorzystał z usług powodowego banku, ponieważ znajdował się on niedaleko jego miejsca zamieszkania. W banku przedstawiono mu tylko ofertę kredytu frankowego. Pracownik banku informował go, że jest to dobra oferta, powtarzalna w szerokim wachlarzu przez różnych odbiorców. Nie przedstawiono mu tabeli kursów. Pozwany nie interesował się ofertami innych banków. Pracownik banku nie przedstawił mu historycznych kursów (...). Nie było mowy na temat negocjacji waluty wypłaty. Umowa była przedstawiona jako wzór, który nie podlega zmianom. Marża była ustalona z góry. Pozwany nie dostał umowy do domu przed jej podpisaniem. Czas na zapoznanie z umową był niewystarczający, umowa była podpisana w biurze. Pracownik banku twierdził, że szkoda czasu na czytanie tych warunków, bo one są standardowe, są to wzorce, i są powszechnie stosowane przez bank. Kredytobiorca przeczytał preambułę, pierwszą stronę, kwoty oraz wytłuszczone elementy. Nie było rozmów o roli franka w umowie. Nie mówiono mu, że wysokość salda się zmieni. Przed zawarciem umowy było jedno spotkanie.

Pozwany nie miał możliwości spłacania kredytu we frankach. W banku miał rachunek, na który wpływało jego wynagrodzenie i bank pobierał z rachunku ratę na poczet kredytu. Nie wiedział dokładnie ile pieniędzy bank pobierze z konta na poczet raty.

Od czasu wybudowania domu do chwili obecnej pozwany zamieszkuje w nim wraz z dziećmi. Dom nie był nigdy wynajmowany.

O tym, że umowa jest niekorzystna pozwany dowiedział się w 2020 r. z publikacji medialnych oraz internetowych. Stwierdził, że jest poszkodowany a umowa jest nieważna. Strona pozwana przed zawarciem umowy nie wiedziała, że istnieje możliwość spłaty rat kredytu w walucie (...). Kredyt nie został spłacony w całości.

Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie, Sąd posłużył się ustaleniami faktycznymi dokonanymi w sprawie o sygn. akt I C 2267/23, prowadzonej pomiędzy tymi samymi stronami, dotyczącej tej samej umowy kredytu. Ustalenia te zachowują pełną aktualność, a stan faktyczny w obu postępowaniach jest zbieżny, wobec czego Sąd przyjął je odpowiednio również na potrzeby niniejszego postępowania. Dodatkowego ustalenia wymagały więc fakty zaistniałe później.

Wyrokiem Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 27 czerwca 2024 r. ustalono że umowa o kredyt mieszkaniowy (...) (kredyt budowlano–hipoteczny przeznaczony na finansowanie inwestycji budowlanej) nr (...)06- (...), zawarta w dniu 25.01.2006r., pomiędzy pozwanym A. S. (1) i A. S. (2), a poprzednikiem prawnym pozwanego (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W., tj. (...) Bankiem (...) S.A. z siedzibą w G., zmieniona Aneksem nr (...) z dnia 05.06.2006r. oraz Aneksem nr (...) z dnia 20.08.2007r., jest nieważna; zasądzono od (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz pozwanego A. S. (1) kwotę 283.166,43 (dwieście osiemdziesiąt trzy tysiące sto sześćdziesiąt sześć 43/100) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 14.03.2024r. do dnia zapłaty; w pozostałej części powództwo oddalono oraz zasądzono od (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz pozwanego A. S. (1) kwotę 11.817 zł (jedenaście tysięcy osiemset siedemnaście złotych) wraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu.

(wyrok SO w Olsztynie, sygn. akt (...) k. 33)

Pismem z dnia 18 czerwca 2024 r. powodowy bank wezwał pozwanego do zwrotu na rzecz banku równowartości kwoty kapitału wypłaconego na podstawie umowy kredytu w kwocie 298.547,88 zł w terminie 1 miesiąca od doręczenia niniejszego pisma. Przedmiotowe pismo pozwany otrzymał w dniu 5 lipca 2024 r.

Strona pozwana wezwała powoda do zapłaty w terminie 7 dni kwoty 309.476 zł stanowiącej nienależne świadczenia pobrane od niej tytułem rat kapitałowo-odsetkowych w okresie od dnia zawarcia przedmiotowej umowy do dnia 12.07.2024 r. na podstawie umowy kredytu. Bank przedmiotowe wezwanie odebrał dnia 26.07.2024 r.

(wezwanie do zapłaty k. 46, wezwanie do zapłaty k. 60)

Z dniem 9 sierpnia 2024 r. pozwany złożył powodowemu bankowi oświadczenie o potrąceniu wierzytelności, zgodnie z którym potrącił wierzytelność przysługującą mu w kwocie 322.480.32 zł z wierzytelnością banku w kwocie 298.547.88 zł tytułem kapitału kredytu. Niniejsze oświadczenie bank otrzymał z dniem 16 sierpnia 2024 r.

(oświadczenie o potrąceniu k. 64-65, pocztowe potwierdzenie odbioru k. 66)

Sąd zważył, co następuje:

Stan faktyczny sprawy nie był sporny pomiędzy stronami. Ustalenia w tym zakresie Sąd poczynił na podstawie dokumentów złożonych przez obie strony procesu, które nie były wzajemnie kwestionowane, w szczególności wyroku Sądu Okręgowego w Olsztynie, sygn. akt (...).

Zauważyć również należy, że rozstrzygnięciem Sądu Okręgowego w Olsztynie w sprawie (...) Sąd w niniejszej sprawie jest związany na podstawie art. 365 §1 k.p.c. Jak słusznie podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie (wyroki Sądu Najwyższego z 12 lipca 2002 r., V CKN 1110/00, z 29 marca 1994 r., III CZP 29/94 oraz postanowienie z 21 października 1999 r., I CKN 169/98), jeżeli wcześniejszy wyrok rozstrzyga kwestię, która ma znaczenie prejudycjalne w sprawie aktualnie rozpoznawanej, kwestia ta nie może być w ogóle badana.

Wobec powyższego ustalenie przez Sąd Okręgowy w Olsztynie nieważności spornej umowy kredytu (...)06- (...) z dnia 25.01.2006 r. stanowiło podstawę do rozstrzygnięcia o żądaniu powoda.

Nieważność umowy oznacza, że nie istnieje stosunek zobowiązaniowy między stronami, jaki miałby powstać w wyniku jej zawarcia. W konsekwencji, strony, które zawarły nieważną umowę, powinny sobie zwrócić wzajemnie otrzymane świadczenia. Skoro bowiem podstawa tych świadczeń została uznana za nieważną i sprzeczną z prawem, świadczenia te są świadczeniami nienależnymi w rozumieniu art. 410 k.c. Zgodnie z nim w przypadku świadczeń nienależnych zastosowanie znajdują przepisy art. 405 i nast. k.c., które przewidują obowiązek zwrotu korzyści uzyskanych kosztem innej osoby.

Podkreślić także należy, że stwierdzenie, że świadczenie spełnione przez kredytobiorców na podstawie postanowienia abuzywnego jest świadczeniem nienależnym, oznacza, że podlega ono zwrotowi. Spełnienie świadczenia wypełnia przesłankę zubożenia po stronie powodowej, a uzyskanie tego świadczenia przez pozwanego – przesłankę jego wzbogacenia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku V Wydział Cywilny z dnia 18 grudnia 2020 r., V ACa 447/20, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, publ.). Stosownie do uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., mającej moc zasady prawnej, jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytobiorcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy. Kredytobiorca/Kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna.

Oczywistą konsekwencją powyższego – wobec zgłoszonego roszczenia o zapłatę - jest przyjęcie, że strony nabyły wierzytelności o zwrot swych świadczeń spełnionych w trakcie wykonywania tej umowy, w oparciu o art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.

Zarzuty sprzeczności stanowiska procesowego powoda, mówiące o tym, iż powód nie może jednocześnie zaprzeczać faktom z których zaistnienia wywodzi żądanie były niezasadne i opierały się na niesprawiedliwym, nierównym dla stron tej samej umowy założeniu, że w razie jej nieważności kredytobiorca nabywa roszczenie o zwrot swych świadczeń, zaś analogiczne roszczenie (oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej) przeciwstawne roszczenie banku ma czekać do daty prawomocnego sądowego ustalenia nieważności umowy kredytu. Otóż oba roszczenia powstają jednocześnie, i już powstały, a ich wymagalność zależy w każdym przypadku od wezwania drugiej strony do zwrotu świadczenia, bez potrzeby oczekiwania na sądowe ustalenie nieważności. Zatem chybiony był ten zarzut, a jego uwzględnienie zabierałoby bankowi możliwość sądowego dochodzenia należności.

Niemniej powództwo w zakresie roszczenia głównego – roszczenia o zapłatę nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z teorią dwóch kondykcji wyrażoną m.in. w uchwale SN z 16.02.2021r. (III CZP 11/20, OSNC 2021, nr 6, poz. 40), w razie nieważności umowy kredytu dokonywane przez kredytobiorcę płatności, mające stanowić spłatę wykorzystanego kredytu, są świadczeniami nienależnymi, podobnie jak świadczeniem nienależnym jest w takiej sytuacji wypłata środków pieniężnych przez bank. To oznacza, że każda ze stron nieważnego stosunku prawnego może skorzystać z prawa potrącenia.

W ocenie Sądu pozwany skutecznie złożył zarzut potrącenia swojej wierzytelności z tytułu spłat rat kapitałowo-odsetkowych w wykonaniu nieważnej umowy w wysokości 322.480,32 zł z wierzytelnością banku o zwrot wypłaconego kapitału w kwocie 298.547,88 zł. Celem zarzutu potrącenia jest zgłoszenie twierdzenia, że na skutek zdarzenia w postaci złożenia oświadczenia o potrąceniu doszło do umorzenia wzajemnych wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej. Skuteczność tego twierdzenia uzależniona jest od spełnienia przesłanek formalnych i materialnych. Do pierwszych zalicza się udowodnienie, że oświadczenie o potrąceniu zostało złożone w sposób pozwalający na dotarcie do adresata, zgłoszenie zarzutu potrącenia w procesie w wymaganym terminie i w wymaganej formie w postępowaniu, w którym zarzut taki jest dopuszczalny. Do przesłanek materialnych należy zaliczyć wykazanie, że pozwanemu przysługiwała wierzytelność wzajemna, która została potrącona. Niespełnienie przesłanek formalnych powoduje pominięcie twierdzenia o potrąceniu i nierozpoznanie zarzutu. Niespełnienie przesłanek materialnych skutkuje nieuwzględnieniem żądania oddalenia powództwa z powodu wygaśnięcia wierzytelności powoda (M. M. [w:] A. A., P. P., M. R., M. S., E. S., M. M., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom I. Art. 1-477(16), LEX/el. 2022, art. 203(1).

Mając powyższe na uwadze, wobec spełnienia przez pozwanego przesłanek formalnych zarzutu potrącenia poprzez dołączenie materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu z dowodem nadania na adres powoda i potwierdzeniem doręczenia, jak również przesłanek materialnych poprzez wykazanie, że przysługiwała im wierzytelność wzajemna, należało uznać, że doszło do umorzenia wzajemnych wierzytelności stron do kwoty 298.547,88 zł.

Z tego względu żądanie powoda polegało oddaleniu – punkt I sentencji wyroku.

Na wypadek uznania potrącenia z jakichkolwiek przyczyn za nieskuteczne powództwo i tak nie zasługiwałoby w omawianym zakresie na uwzględnienie.

W świetle najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – w szczególności wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r. w sprawie C 396/24 (L.), konsument nie może ponosić ryzyka finansowego wynikającego z nieważności umowy, do której doprowadził bank poprzez wprowadzenie niedozwolonych postanowień. W konsekwencji, ochrona praw konsumenta wymaga, by bank mógł dochodzić jedynie różnicy między kwotą wypłaconego kapitału a faktycznie dokonanymi przez konsumenta spłatami – jeśli takie saldo pozostaje na jego korzyść. Natomiast wszelkie żądania banku przekraczające ten bilans muszą zostać uznane za niezgodne z prawem unijnym. Wyrok C 396/24 (L.) wskazuje na konieczność oddalenia powództwa również w zakresie podstawowymi – dotyczącym zwrotu kapitału kredytu z odsetkami. Wynika z niego, że art. 7 ust. 1 tej dyrektywy stoi na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku, gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty. Wyrok ten powinien być interpretowany w ten sposób, że ponieważ jego założeniem jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumenta na gruncie dyrektywy 93/13, w sprawie z powództwa banku przeciwko kredytobiorcy o zwrot kapitału kredytu – niezależnie od tego, czy dokonano potrącenia wzajemnych wierzytelności i niezależnie od tego, czy prawomocnie lub nieprawomocnie zasądzono kredytobiorcy od banku zwrot sumy świadczeń kredytowych – bank może otrzymać w wyroku zasądzenie jedynie różnicy między kwotą kredytu, a sumą świadczeń kredytobiorców, oczywiście o ile kwota kredytu przekracza sumę wzajemnych świadczeń kredytobiorcy. Suma świadczeń kredytobiorców w tej sprawie to wynik przekraczający kwotę kapitału kredytu, niepozwalający na zasądzenie zwrotu jakiejkolwiek kwoty na rzecz banku (brak nadwyżki świadczeń po jego stronie) – na podstawie art. 410 i art. 405 k.c. oraz art. 481 k.c.

W ocenie Sądu nie było potrzeby utrzymywania stanu zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy z powództwa kredytobiorców, ponieważ niezależnie od tego, jak zakończy się tamta sprawa, wynik sprawy niniejszej powinien być ten sam. Jeśli apelacja banku zostanie oddalona (umowa zostanie prawomocnie uznana za nieważną), pozostaną aktualne wszystkie powyższe ustalenia i rozważania. Dotychczasowe rozpoznanie niniejszej sprawy oparte było na założeniu przedstawionym przez bank w pozwie – że umowa kredytu jest umową nieważną. Z założeniem takim zgadzała się strona pozwana. Sąd rozpoznający tę sprawę nie miał więc żadnych podstaw, by przyjąć założenie odmienne.

O kosztach procesu (pkt II) orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Sąd miał przy tym na uwadze nie tylko kwestię dokonanego potrącenia wierzytelności, ale również faktycznego braku zagrożenia interesów powoda.

Na koszty procesu pozwanego w łącznej kwocie 10.817 zł składają się: opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika w stawce wynikającej z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radcowskie (10.800 zł) i taką kwotę na jego rzecz należało zasądzić tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

sędzia Krystian Szeląg