Wyrok z 16 grudnia 2025, sygn. I C 474/20

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 grudnia 2025 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący: sędzia Piotr Królikowski

po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2025 r. w Warszawie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa A. M. i N. P.

przeciwko J. P., Z. P. (1)

o zachowek

1.  oddala powództwo;

2.  zasądza od powódek A. M. i N. P. na rzecz pozwanych J. P. i Z. P. (1) kwotę 5.417,00 zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych 00/100) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kosztów procesu.

sędzia Piotr Królikowski

Sygn. akt: I C 474/20

UZASADNIENIE

Pozwem skierowanym do Sądu Okręgowego w Warszawie w dniu 25 lutego 2020 roku (koperta k. 18), Powódki, A. M. i N. P., domagały się od Pozwanych J. P. i Z. P. (1) zapłaty kwot po 97.500 zł tytułem zachowku po F. P. (2), dopełnienia wartości masy spadkowej i zwolnienia z kosztów sądowych (k.3). Powódki wzywane były do uzupełnienia braków formalnych i doprecyzowania przedmiotu sporu wskazały, ze dochodzą zapłaty kwot po 48.750 zł na rzecz każdej z nich od każdego z pozwanych.

Pozwani w swoich odpowiedziach na pozew wnieśli o oddalenie powództwa w całości (k.103 i k.174) ze względu na rażącą niewdzięczność powódek względem spadkodawcy oraz z uwagi na brak wykazania, że jedyna spadkobierczyni nie była w stanie spłacić całości zachowku oraz otrzymane przez powódki darowizny.

W dniu 24 stycznia 2022 roku do Sądu wpłynęła replika na odpowiedź na pozew, w której Powódki podtrzymały swoje dotychczasowe stanowisko. W toku postępowania strona Pozwana wniosła również o zawieszenie postępowania ze względu na toczące się już postępowanie dotyczące tego samego przedmiotu sporu, pomiędzy Powódkami a jedyną spadkobierczynią- H. P., toczące się w Sądzie Okręgowym w Warszawie IV Wydziale Cywilnym (sygn. Akt IV C 1022/22). Ze względu na umorzenie wyżej wymienionego postepowania (k.228), oddalono wniosek.

Do zakończenia postępowania stanowiska stron nie uległy zmianie.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 17 września 2003 r. H. P. i F. P. (1) zawarli umowę darowizny na podstawie której przekazali swoim dzieciom J. P. i Z. P. (1) własnośc po ½ udziału w zabudowanej nieruchomości położonej w Ł., w gminie W. przy ul(...) wchodzącej w skład ich majątku wspólnego. F. P. (1) zmarł 27 lutego 2015 roku pozostawiając po sobie testament w formie holograficznej. W wymienionym dokumencie jako jedyną wskazał żonę - H. P.. Spadkobierczyni nabyła spadek na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wydanego 4 lutego 2016 roku w Sądzie Rejonowym w Piasecznie. Spadkodawca miał czwórkę dzieci: J. P., Z. P. (1), A. M. i Z. P. (2).

Dowód: kopia umowy darowizny k. 200, postanowienie k. 60 akt I Ns 739/15, okoliczności niesporne mające potwierdzenie w kopi odpisu aktów stanu cywilnego k. 7, 8, 9, 10, 11, 28.

Powódki wniosły pozew przeciwko J. P. i Z. P. (1) jako pozostałym pozostającym w kręgu spadkobierców ustawowych, zobowiązanym do zapłaty zachowku z uwagi na otrzymaną darowiznę, jednocześnie wszczynając odrębne postępowanie przeciwko spadkobierczyni testamentowej H. P., umorzone 25 maja 2023 roku na podstawie art. 182 § 1 pkt 1 k.p.c. przez Sąd Okręgowy w Warszawie IV Wydział Cywilny.

Dowód: kopia postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie o umorzeniu postępowania o zachowek k. 288, zeznania świadka H. P. k. 321 - 323.

Spadkodawca utracił kontakt z córką A. M. w 1993 r., zaś z N. P. około 2002/2003 r. W skład spadku wchodzą roszczenia dekretowe o odzyskanie dwóch pałaców, obraz Z. N. oraz liczne ruchomości. Powódka N. P. otrzymywała od ojca drobne darowizny: obrusy, obrazy, złoty pierścionek oraz „inne rzeczy ruchome”. Obraz (...), który był darem Ł. P. dla F. P. (1), po śmierci obdarowanego otrzymał Z. P. (1), który sprzedał obraz i pieniądze ze sprzedaży przekazał matce – spadkobierczyni testamentowej.

Dowód: zeznania świadka H. P. k. 321 - 323.

Sąd oparł ustalenia faktyczne na dokumentach i ich kopiach złożonych do akt sprawy, których treść nie budziła wątpliwości i nie była kwestionowana przez strony. Wziął również pod uwagę przeprowadzony dowód osobowy tj. zeznania świadka H. P.. Były one zasadniczo spójne i logiczne oraz zgodne z pozostałym materiałem dowodowym wobec czego Sąd uznał je za wiarygodne w zakresie, w jakim odnosiły się do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Podkreślić wypadnie, iż wobec braku inicjatywy strony powodowej w zakresie składu i wartości całości masy spadkowej przeprowadzanie dalszego postepowania tak w zakresie dowodów osobowych, jak i z opinii biegłych w ocenie Sądu było niecelowe i tylko skutkowałoby wyższymi kosztami i dłuższym czasem postępowania.

Sąd Okręgowy zauważył co następuje:

Powództwo zasługiwało na oddalenie w całości z uwagi na niewykazanie tak podstaw do subsydiarnej odpowiedzialności pozwanych jak i jej zakresu.

Strona powodowa wniosła pozew wobec pozostałych zstępnych, nie dziedziczących wskutek sporządzenia przez spadkodawcę testamentu, bez uprzedniego skutecznego uzyskania swojej części zachowku od jedynej faktycznej spadkobierczyni. Po myśli art. 991 § 2 k.c. jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, bądź w postaci świadczenia od fundacji rodzinnej lub mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia. Zasadą jest więc odpowiedzialność spadkobierców za zachowek.

Zgodnie z art. 1000 § 1 k.c. jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może on żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty powyższej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny. Jest to wyjątek od reguły wyrażonej w art. 991 k.c. i jako taki nie może być wykładany rozszerzająco. Powódki wytoczyły niniejsze powództwo wobec Z. P. (1) i J. P., nie kontynuując postępowania mającego doprowadzić do stwierdzenia uzyskania bądź nieuzyskania należnej im części zachowku od H. P. będącej jedyną spadkobierczynią. Jak słusznie naprowadzali pozwani, umorzenie postępowania nie jest merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy i nie może prowadzić do przyjęcia, iż kwestia zachowku od spadkobierczyni była przedmiotem negatywnego rozstrzygnięcia sądu. Powołując się na dyspozycję art. 999 k.c. powódki argumentowały, iż oczywistym jest, iż wartość darowizny znacząco przenosi odziedziczone przez ich matkę składniki majątkowe. Ich wyliczenia przy tym nie zostały poparte żadnym materiałem dowodowym – zgłoszenie wniosku celem ustalenia wartości darowizny jest przy tym niewystarczające, bowiem nie pozwala na ustalenie całej masy spadkowej. Podkreślić wypadnie, iż pozwani od początku podnosili zarzut swej subsydiarnej odpowiedzialności z tytułu zachowku, a powódki mimo fachowej reprezentacji nie wypełniły ciążącego na nich obowiązku wynikającego z ogólnej normy zawartej w art. 6 k.c. Redakcja norm art. 991 i 1000 k.c. wskazuje, iż to strona powodowa ma wykazać istnienie odpowiedzialności subsydiarnej, a nie pozwana wykazywać możność uzyskania zaspokojenia od spadkobiercy. Z zeznań spadkobierczyni testamentowej wynika, iż spadek nie był pusty, zawierał w sobie na 2005 r. roszczenia dekretowe, które niezależnie od tego czy i w jakim zakresie zostały zrealizowane, to na datę otwarcia spadku niewątpliwie przedstawiały wartość majątkową której wysokość nijak nie została wykazana w niniejszym postepowaniu, jak i pozostałych składników majątkowych. Podkreślić należy, iż nawet wykazanie przez powódki, iż odziedziczony przez ich matkę spadek nie wystarczyłby na pokrycie przysługującego im zachowku nie było wystarczające dla uwzględnienia powództwa, bowiem winny wykazać w jakiej części jest on niewystarczający by móc wykazać zakres odpowiedzialności subsydiarnej pozwanych, tymczasem zaoferowany materiał dowodowy był w tym zakresie niewystarczający. Wyliczenia prezentowane przez nie w pismach procesowych były kwestionowane i miały charakter hipotetyczny. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w pkt 1 wyroku.

O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. zobowiązując powódki do zapłaty kwoty 5.417,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty- tytułem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanych na które złożyły się koszty zastępstwa procesowego i opłata skarbowa od pełnomocnictwa.

sędzia Piotr Królikowski