Wyrok z 29 maja 2024, sygn. I C 61/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 maja 2024 r.

Sąd Okręgowy w T. I Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodnicząca Sędzia SO Joanna Grzempka

Protokolant sekr. sąd. Natalia Kuc

po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2024 r. w T.na rozprawie

sprawy z powództwa(...) w W.

przeciwko E. D.. J. D., M. D. i S. D.

o zapłatę

1.  umarza postępowanie w zakresie żądania z pkt. II pozwu;

2.  oddala powództwo w pozostałym zakresie;

3.  zasądza od powoda na rzecz pozwanych w częściach równych 5417 zł (pięć tysięcy czterysta siedemnaście złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu;

4.  zwraca powodowi 971 zł (dziewięćset siedemdziesiąt jeden złotych) tytułem połowy opłaty od cofniętego powództwa pomniejszonej o opłatę minimalną.

Sygn. akt I C 61/24

UZASADNIENIE

Powód (...) w W. w pozwie przeciwko E. D., J. D., M. D. i S. D. wniósł o zasądzenie 135.827,21 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 21 grudnia 2023 r. do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kapitału kredytu, a także o zwaloryzowanie świadczenia uwagi na istotną zmianę siły nabywczej pieniądza i w związku z tym o zasądzenie na rzecz powoda dodatkowo 40.033,41 zł z odsetkami ustawowymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Powód wskazał, że strony wiązała umowa kredytu mieszkaniowego (...)z (...) r. którą pozwani kredytobiorcy zakwestionowali wnosząc o ustalenie jej nieważności, sprawa toczy się przez SO w T. pod sygn. akt I C 1683/22.

Pismem z dnia 20 lutego 20 lutego 2024 r. (przed rozprawą, po doręczeniu odpisu pozwu stronie pozwanej ) powód cofnął powództwo w zakresie żądania waloryzacyjnego.

Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa, podnosząc zarzut nadużycia prawa oraz zarzut potrącenia, przedstawiając do potrącenia wierzytelność przysługującą przeciwko banki w wysokości 206.809,25 zł tytułem świadczeń uiszczonych przez nich na mocy nieważnej umowy.

Sąd ustalił i zważył, co następuje.

Powoda i pozwanych jako kredytobiorców wiązała umowa kredytu mieszkaniowego (...) nr (...)zawarta (...) r. Na mocy tej umowy powodowy bank wypłacił powodom kwotę 135.827,21 zł tytułem kapitału kredytu.

W sprawie I C 1683/22 Sądu Okręgowego w T. kredytobiorcy jako powodowie domagają się ustalenia nieważności tej umowy oraz zasądzenia na rzecz E. D. i J. D. łącznie 144.728,74 zł tytułem nienależnych świadczeń uiszczonych na jej podstawie.

Oprócz powyższej kwoty pozwani, w wykonaniu umowy, uiścili na rzecz banku dalszą kwotę 17.709,58 zł (nieobjętą pozwem). Pismem z dnia 21 lutego 2024 r. kredytobiorcy wezwali bank do zwrotu powyższej kwoty w terminie 7 dni. Pismo zostało doręczone bankowi w dniu 26 lutego 2024 r.

Pismem z dnia 14 marca 2024 r. pozwani złożyli bankowi oświadczenie o potrąceniu wzajemnych roszczeń, w następującej kolejności: 17.709,58 zł z tytułem rat kredytu uiszczonych od 1 czerwca 2022 r., do 1 grudnia 2023 r.; 44.370,93 zł tytułem skapitalizowanych odsetek od dochodzonej w pierwotnym procesie, liczonych za okres od 17 września 2020 r. do 14 marca 2024 r., oraz 144. 728,74 zł jako wierzytelność dochodzona przez kredytobiorców od banku z tytułu nieważności kwestionowanej umowy kredytu.

(okoliczności bezsporne)

Okoliczności faktyczne sprawy dotyczące treści umowy między stronami, wysokości świadczeń spełnionych w wykonaniu powyższej umowy oraz treści dokumentów prywatnych nie były sporne między stronami. Spór dotyczył wyłącznie kwestii prawnej, mianowicie istnienia wierzytelności powodowego banku o zwrot równowartości wypłaconego kapitału

W zakresie cofniętego roszczenia postępowanie zostało umorzone (art. 355 k.p.c.).

W pozostałym zakresie powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

W ocenie Sądu nie było podstaw do zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy o ustalenie nieważności przedmiotowej umowy. Gdyby bowiem przyjąć, że powództwo kredytobiorców (sprawa I C 1683/22 SO w T.) zostanie prawomocnie oddalone, wówczas roszczenie banku również należy uznać za niezasadne, gdyż brak nieważności umowy wyklucza roszczenie o zwrot kapitału. Jeśli natomiast powództwo kredytobiorców zostanie uwzględnione i umowa zostanie prawomocnie uznana na nieważną, wówczas należy uznać, że zarzut potrącenia jest skuteczny i prowadzi do umorzenia wierzytelności banku względem kredytobiorców.

Zgodnie z art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a według art. 410 k.c. zasadę tę odnosi się w szczególności do nienależnego świadczenia, które występuje m.in. jeżeli czynność prawa zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia

Zgodnie z art. 498 § 1 k.c. gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym.

Przyjmując, że umowa kredytu jest nieważna, wskazane przesłanki zostały spełnione w odniesieniu do zarówno wierzytelności banku, jak i kredytobiorcy.

Oba roszczenia były wymagalne, gdyż w myśl art. 455 k.c. każda ze stron wezwała drugą stronę do wykonania zobowiązania (zwrotu nienależnego świadczenia). Wierzytelność banku wynosiła 135.827,21 zł i stała się wymagalna z datą wyznaczoną przez bank w wezwaniach do zapłaty (k. 31-34) tj. 1 miesiąca liczonego od daty doręczenia wezwań (k. 35-38). Wierzytelności kredytobiorców przedstawione do potrącenia stały się wymagalne – co do kwoty 17.709,58 zł (nieobjętej pozwem kredytobiorców) z dniem 5 marca 2024 r. tj. po upływie terminu wyznaczonego przez pozwanych, a co do kwoty objętej pozwem w zawisłej między stronami sprawie – najpóźniej z datą wyznaczoną przez kredytobiorców w przedsądowym wezwaniu do zapłaty (5 marca 2024 r.).

Według art. 499 k.c. potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe.

Skuteczność oświadczenia o potrąceniu złożonego przez kredytobiorców nie budzi wątpliwości, przy przyjęciu nieważności umowy. Każdej ze stron przysługuje bowiem względem drugiej roszczenie o zwrot spełnionego świadczenia.

W myśl art. 498 § 2 k.c. wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. W świetle tego przepisu, należy uznać, że kredytobiorcy składając oświadczenie o potrąceniu doprowadzili do umorzenia w całości przysługującej bankowi względem nich wierzytelności o zapłatę 135.827,21 zł, gdyż ich wierzytelności stały się wymagalne wcześniej i były wyższe.. Potrącenie prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania tak samo jak jego wykonanie przez dłużnika. Skoro bank, mimo potrącenia, nie cofnął pozwu w zakresie objętym potrąceniem, to w istocie dochodził zobowiązania już nieistniejącego. Kredytobiorcy nie są już jednak zobowiązani wobec banku z tytułu zwrotu 135.827,21 zł z żądanymi odsetkami. Powództwo podlegało zatem oddaleniu.

Sąd uznał, że nie doszło do przedawnienia roszczenia banku. Trzyletni termin przedawnienia biegł bowiem nie od daty wypłaty kapitału, ale dopiero od zakwestionowania przez kredytobiorcę ważności umowy. Dopiero z tą chwilą bank mógł skutecznie wezwać kredytobiorcę do zwrotu świadczenia, a pozwany nie wykazał, aby miało to miejsce wcześniej niż 3 lata przed wniesieniem pozwu.

O kosztach procesu orzeczono stosownie do art. 98§ 1, 1 ¹ i § 3 w zw. z art. 99 k.p.c. Koszty należne pozwanym obejmują jedną stawkę zastępstwa radcowskiego obliczoną od wartości przedmiotu sporu (5400 zł) oraz opłatę skarbową od złożenia dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa (17 zł).