Uzasadnienie z 12 stycznia 2026, sygn. I C 1578/24
Pokaż pozostałe podstawy prawne (3)
Sygn. akt I C 1578/24
UZASADNIENIE
W pozwie z dnia 27 maja 2024 roku (data nadania przesyłki pocztowej) skierowanym przeciwko (...) Bankowi (...) S.A. z siedzibą w W., powodowie P. W. i M. W. domagali się zasądzenia od pozwanego kwoty 181.277,47 zł, przy czym
a) na rzecz P. W. kwoty 156.913,26 zł jako zwrotu świadczenia nienależnego, wraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia odpisu pozwu Pozwanemu do dnia zapłaty, która stanowi połowę sumy spłat rat kapitałowo-odsetkowych kredytu w walucie pln za okres od dnia 20.10.2009 roku do dnia 19.09.2012 roku dokonywana z majątku wspólnego małżonków (kwota 24.364,21 zł) oraz za okres od 20.09.2012 roku do dnia 10.05.2019 roku dokonywana z majątków osobistych (132.549,05 zł) wskutek ustalenia nieważności, w całości Umowy kredytu (...)-09- (...) z dnia 17.09.2009 roku;
b) na rzecz M. W. kwoty 24.364,21 zł jako zwrotu świadczenia nienależnego, wraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia odpisu pozwu Pozwanemu do dnia zapłaty, która stanowi połowę sumy spłat rat kapitałowo-odsetkowych kredytu w walucie pln za okres od dnia 20.10.2009 roku do dnia 19.09.2012 roku dokonywana z majątku wspólnego małżonków wskutek ustalenia nieważności, w całości Umowy kredytu (...)-09- (...) z dnia 17.09.2009 roku;
Na wypadek nieuwzględnienia roszczenia głównego jak roszczenie ewentualne powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanego na rzecz Powoda łącznej kwoty 49.599,38 zł stanowiącej sumę nadpłat rat Kredytu za okres od 20.10.2009 roku do 10.05.2019 roku wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od; dnia doręczenia Pozwanemu odpisu pozwu do dnia zapłaty, wskutek ustalenia, że Umowa Kredytu nr (...)-09- (...) z dnia 17.09.2009 zawarta została w złotych polskich zastosowaniem mechanizmu oprocentowania wskazanego w Umowie Kredytu oraz uznania za niewiążącego Powoda (bezskutecznego) i wyeliminowania z Umowy Kredytu niedozwolonego mechanizmu waloryzacyjnego ( (...): par 1 ust 1, (...): par 1 ust 2, par 13 ust 2, par 15 ust 7 pkt 3), przy czym z tej kwoty dla powoda:
a) P. W. kwotę 45 160,29 zł stanowiącą połowę sumy nadpłat rat kapitałowo-odsetkowych kredytu w walucie pln za okres od dnia 20.10.200$ roku do dnia 19.09.2012 roku dokonywana z majątku wspólnego małżonków (4.439,09 zł) oraz za okres od 15 kwietnia 2011 roku do dnia 15 września 2011 roku dokonywana z majątków osobistych powoda (40 721,21 zł);
b) M. W. kwotę 4.439,09 zł stanowiącej połowę sumy spłat rat kapitałowo-odsetkowych kredytu w walucie pln za okres od 20.10.2009 roku do dnia 19.09.2012 roku dokonywana z majątku wspólnego małżonków.
Nadto powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty.
W części motywacyjnej pozwu powodowie szczegółowo odnieśli się do podstaw prawnych i faktycznych każdego z żądań. (pozew k. 2-38)
W odpowiedzi na pozew (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. z dnia 26 września 2024 roku (data stempla pocztowego) wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa. (odpowiedź na pozew k. 92-121).
Na rozprawie z dnia 4 grudnia 2025 roku powodowie zmodyfikowali powództwo w ten sposób, że domagali się zasądzenia od pozwanego wyłącznie na rzecz P. W. kwoty 65.458,09 zł wraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia odpisu pozwu, stanowiącą różnicę pomiędzy wypłaconym kapitałem kredytu, a sumą dokonanych wpłat przez powodów. (protokół rozprawy z dnia 4 grudnia 2025 roku k.279-280)
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Z dniem 31 października 2014 roku (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w G. (spółka przejmowana) połączył się z (...) Bank (...) S.A. w W. (spółka przejmująca) w trybie art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h., poprzez przeniesienie całego majątku spółki przejmowanej na rzecz spółki przejmującej. (...) S.A. w W. jest następcą prawnym (...) Bank (...) S.A. m.in. w zakresie umów kredytowych.
Okoliczność bezsporna.
W 2009 roku powodowie P. W. i M. W. powzięli zamiar zaciągnięcia kredytu w celu zakupu mieszkania na rynku wtórnym. Powodowie udali się do (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w G. (poprzednika prawnego pozwanego), gdzie pracownik pozwanego banku od razu zaproponował powodom zaciągnięcie zobowiązania kredytowego denominowanego do (...) bez przedstawienia w pierwszej kolejności oferty kredytu w walucie PLN. Pracownik banku zapewnił powodów, iż kredyt denominowany do (...) ma mniejsze raty i niższe oprocentowanie. Powodowie zostali zapewnieni również, że kurs franka szwajcarskiego jest stabilny, a wahania waluty są nieznaczne. Pracownik pozwanego banku nie przedstawił powodom wykresów okazujących kurs (...) w przeszłości. Powodowie nie zostali poinformowani, iż wraz ze wzrostem rat kapitałowo-odsetkowych będzie wzrastało również saldo kredytu. Pracownik pozwanego banku nie uświadomił powodom ryzyka kursowego związanego z walutą (...). Pracownik pozwanego banku nie wyjaśnił powodom mechanizmu działania instytucji spreadu walutowego, tj. różnicy między kursem kupna a kursem sprzedaży franka szwajcarskiego.
Na kredytowanej nieruchomości powodowie nigdy nie prowadzili działalności gospodarczej, wykorzystywali ją wyłącznie do zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych.
Dowód: zeznania powodów k. 279v-280 – protokół rozprawy z dnia 4 grudnia 2025 roku
W dniu 27 sierpnia 2009 roku powodowie złożyli w (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w G. wniosek kredytowy opiewający na kwotę 113.000,00 zł. Okres kredytowania wskazali na kwotę 120 miesięcy, zaś walutę wnioskowanego kredytu na (...).
Dowód: wniosek o kredyt mieszkaniowy k.141-145
W dniu 22 września 2019 roku powodowie oświadczyli, że zostali poinformowani przez (...) Bank (...) S.A. o ponoszeniu ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz zmiany wysokości spreadu walutowego, w przypadku zaciągnięcia kredytu denominowanego w walucie obcej oraz, iż odrzucili ofertę udzielenia kredytu w złotych.
Dowód: Informacja dla wnioskodawców o ryzyku zmiennej stopy procentowej oraz ryzyku kursowym k.149-150
W dniu 23 września 2009 roku pomiędzy (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w G. (poprzednikiem prawnym pozwanego) a P. W. i M. W. zawarta została umowa nr (...)-09- (...) o kredyt mieszkaniowy (...) (kredyt hipoteczny przeznaczony na zakup lub zamianę nieruchomości na rynku wtórnym). Umowa składała się z dwóch części: Części Szczególnej Umowy (zwanej (...)) i Części Ogólnej Umowy (zwanej (...)), w umowie zostało zapisane, że jej integralną część stanowią „Ogólne warunki udzielania przez (...) Bank (...) S.A. kredytu mieszkaniowego N.-H.”.
Na mocy zawartej umowy Bank udzielił powodom kredytu hipotecznego – kredytu denominowanego udzielonego w złotych w kwocie stanowiącej równowartość 44.513,72 CHF na okres kredytowania od dnia 17 września 2009 roku do dnia 20 sierpnia 2019 roku, z przeznaczeniem na finansowanie części kosztów nabycia nieruchomości położonej w K., ul. (...), dla której urządzona jest przez Sąd Rejonowy w Kielcach księga wieczysta Kw nr (...) w kwocie 111.000,00 zł oraz refinansowanie nakładów i kosztów poniesionych przez kredytobiorcę na zakup ww. nieruchomości w kwocie 3.000 zł. (§ 1 ust. 1-3 (...)).
Zgodnie z § 3 (...) zabezpieczeniem spłaty udzielonego kredytu były: hipoteka kaucyjna do kwoty 185.408,55 zł na zabezpieczenie nieruchomości będącej przedmiotem kredytowania, a także cesja na rzecz Banku praw z umowy ubezpieczenia nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych, potwierdzona przez ubezpieczyciela.
Zapis § 4 ust. 1, 3, 4 i 6 (...) stanowił, że wypłata środków z kredytu denominowanego na zasadach określonych w § 11 (...) miała nastąpić jednorazowo, nie później niż w ciągu 90 dni od daty spełnienia warunków określonych w ust. 5, przelewem na wskazany rachunek.
Zgodnie z § 5 ust. 1, 2, i 7 (...) spłata kredytu następować miała zgodnie z harmonogramem spłat doręczanym kredytobiorcy, równych ratach kapitałowo-odsetkowych, na zasadach określonych w (...).
Zapisy § 1 ust. 1-3 (...) wskazywały, iż kredyt mieszkaniowy (...) jest udzielany w złotych. W przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej, kwota kredytu w złotych zostać miała określona poprzez przeliczenie na złote kwoty wyrażonej w walucie, w której kredyt był denominowany, według kursu kupna tej waluty zgodnie z Tabelą kursów obowiązującą w Banku w dniu uruchomienia środków, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych. W przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej zmiana kursu waluty oraz wysokości zmiana spreadu walutowego wpływała na wypłacane w złotych przez Bank kwoty transz kredytu oraz na spłacane w złotych przez kredytobiorcę kwoty rat kapitałowo-odsetkowych, a ryzyko związane ze zmianą kursu waluty oraz zmianą wysokości spreadu walutowego ponosił kredytobiorca, z uwzględnieniem § 12 ust. 2-4 oraz § 20 ust. 6.
Zgodnie z § 2 ust. 1 (...) oprocentowanie kredytu ustalane było według zmiennej stopy procentowej stanowiącej sumę odpowiedniej stopy bazowej oraz marży Banku.
Jak wynikało z § 13 ust. 1 i 2 (...), w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej, wypłata środków następowała w złotych, w kwocie stanowiącej równowartość wypłacanej kwoty wyrażonej w walucie obcej. Do przeliczeń kwot walut uruchamianego kredytu stosuje się kurs kupna waluty obcej według Tabeli kursów obowiązującej w Banku w dniu wypłaty środków, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych.
Zgodnie z § 15 ust. 7 (...) w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej harmonogram spłat kredytu wyrażony jest w walucie, w której kredyt jest denominowany, a spłata następowała w złotych, w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej. Do przeliczeń wysokości rat kapitałowo-odsetkowych spłacanego kredytu miał być stosowany kurs sprzedaży danej waluty według Tabeli kursów obowiązującej w Banku w dniu spłaty, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych.
W ciągu całego okresu kredytowania kredytobiorcy mogli ubiegać się m.in. o zmianę waluty kredytu (§ 19 ust. 1 pkt 1 (...)).
Dowód: umowa nr (...)-09- (...) o kredyt mieszkaniowy (...) (kredyt hipoteczny przeznaczony na zakup lub zamianę nieruchomości na rynku wtórnym) z dnia 23 września 2009 roku k.39-53
Powodowie nie mieli wpływu na kształt podpisanej umowy – umowa została podpisana według wzoru opracowanego przez bank.
Dowód: zeznania powodów k. 279v-280 – protokół rozprawy z dnia 4 grudnia 2025 roku
Wyrokiem z dnia 19 września 2012 roku w sprawie I C 891/12 Sąd Okręgowy w Kielcach rozwiązał małżeństwo P. W. i M. W. przez rozwód.
Dowód: odpis wyroku k.70
W dniu 11 kwietnia 2014 roku pomiędzy stronami zostało zawarte porozumienie, na mocy którego powodowie uzyskali możliwość spłaty rat kapitałowo-odsetkowych bezpośrednio w walucie (...).
Dowód: porozumienie k.54-55
Kredyt z umowy nr (...)-09- (...) o kredyt mieszkaniowy (...) (kredyt hipoteczny przeznaczony na zakup lub zamianę nieruchomości na rynku wtórnym) z dnia 23 września 2009 roku został uruchomiony jednorazowo w walucie PLN, tj: w dniu 28 września 2009 roku w kwocie 115.819,38 zł, co stanowiło równowartość 44.513,72 CHF.
W okresie od dnia 23 września 2009 roku do dnia 10 maja 2019 roku powodowie w wykonaniu przedmiotowej umowy kredytowej dokonali na rzecz Banku spłaty kwoty 181.277,47 zł. Spłata kredytu odbywała się wyłącznie w walucie PLN. Umowa kredytu została wykonana w całości. W okresie trwania małżeństwa powodowie spłacali raty kredytu z majątku wspólnego, a po orzeczeniu rozwodu raty kredytu spłacał wyłącznie P. W.. Z majątku wspólnego powodowie spłacili kwotę 48.728,42 zł, a P. W. z majątku osobistego spłacił kwotę 132.549,05 zł.
Dowód: zaświadczenie Banku z dn. 16.02.2024 r. k.63-66, zeznania powodów k. 279v-280 – protokół rozprawy z dnia 4 grudnia 2025 roku
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci dowodów z przywołanych dokumentów oraz zeznań powodów. Zeznania powodów były spójne i konsekwentne, korespondowały z treścią dokumentów wytworzonych w procesie zawarcia umowy. Powołanym powyżej dokumentom, w tym złożonym w postaci kserokopii, Sąd w całości dał wiarę, albowiem nie wzbudziły wątpliwości Sądu co do swojej zgodności z oryginałem, nie nosiły bowiem śladów przerobienia lub podrobienia. Nie były również kwestionowane przez strony. Sąd nie oparł się nadto na pozostałych dokumentach złożonych przez strony do sprawy, albowiem były nieistotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, bądź też stanowiły dokumenty prywatne (opinie prawne) lub inne środki dowodowe prezentujące zagadnienia kredytów tzw. frankowych, działalności banków, traktowane jako sposób prezentacji i argumentacji stanowiska strony.
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo jest zasadne częściowo.
Stosownie bowiem do treści przepisu art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia przez strony umowy kredytu), przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Ust. 2 powołanego przepisu stanowił, iż umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.
Zawarta przez powodów z poprzednikiem prawnym pozwanego umowa kredytu była umową kredytu denominowanego, w której kwota kredytu została wyrażona w walucie obcej ( (...)), a wypłacona w walucie krajowej (PLN) według klauzuli umownej opartej na kursie kupna (...) obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu (jego poszczególnych transz), spłata kredytu następowała również w walucie krajowej, z tym że według klauzuli umownej opartej na kursie sprzedaży (...) obowiązującym w dniu wymagalności. Uznać zatem należy, iż udzielony powodom kredyt nie był kredytem walutowym, skoro mimo jego udzielenia w walucie obcej nie był on w tej walucie wypłacony. Nie różnił się on więc od kredytu indeksowanego w walucie obcej – posłużenie się w umowie walutą obcą służyło jedynie zastosowaniu – właśnie w postaci waluty obcej – innego niż pieniądz miernika wartości, a nie transferu waluty obcej do kredytobiorcy i spełnianiu świadczeń w tejże walucie.
Niewątpliwie, w dacie zawarcia przedmiotowej umowy dopuszczalne było zaciągnięcie zobowiązania kredytowego w walucie obcej przy ustaleniu, że wypłata i spłata tego kredytu nastąpi w walucie krajowej, a tego rodzaju zastrzeżenie dotyczyło – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – jedynie sposobu wykonania zobowiązania i nie wypływa na zmianę waluty wierzytelności.
Zawarcie tego rodzaju konstrukcji w umowie nie narusza istoty umowy kredytu, nadal bowiem zachowana jest zasada, zgodnie z którą Bank udostępnia kredytobiorcy kapitał, kredytobiorca go wykorzystuje i zobowiązany jest do jego zwrotu. Zawarta przez strony umowa była więc prawnie dopuszczalna, zawierając wszystkie elementy przedmiotowo istotne umowy kredytu bankowego.
Stosownie natomiast do treści przepisu art. 385 1 § 1 k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (art. 385 1 § 2 k.c.). Nieuzgodnione indywidualnie są zaś te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (art. 385 1 § 3 k.c.). Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (art. 385 1 § 4 k.c.).
Zgodnie z kolei z treścią przepisu art. 22 1 k.c., za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, iż powodowie zawierając umowę kredytu działali jako konsumenci, albowiem cel kredytu (finansowanie części kosztów nabycia nieruchomości położonej w K., ul. (...), dla której urządzona jest przez Sąd Rejonowy w Kielcach księga wieczysta Kw nr (...) w kwocie 111.000,00 zł oraz refinansowanie nakładów i kosztów poniesionych przez kredytobiorcę na zakup ww. nieruchomości w kwocie 3.000 zł) nie wskazuje na jakikolwiek związek z prowadzeniem działalności gospodarczej. Ze stanu faktycznego wynika, że na kredytowanej nieruchomości powodowie nigdy nie prowadzili działalności gospodarczej, wykorzystywali ją wyłącznie do zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych.
Nie ulega również wątpliwości, że powodowie nie uzgodnili indywidualnie z bankiem postanowień umowy. Przedmiotowy kontrakt zawarty został na podstawie opracowanego przez bank wzorca umowy, co wykluczyło możliwość wpływu powodów na jego treść. Sama możliwość określenia przez powodów wysokości kredytu i czasu jego spłaty (ilości rat) nie świadczy o indywidualnym uzgodnieniu postanowień umownych, w szczególności że kwestionowane przez powodów są zupełnie inne postanowienia umowne, a to te dotyczące mechanizmu denominacji. Indywidualne uzgodnienie postanowień umowy nie polega również na możliwości zapoznania się z warunkami umowy i ich rozważeniu oraz podjęciu decyzji o przystąpieniu do umowy. Indywidualne uzgodnienie warunków oznaczałoby bowiem, że powodowie mieli realny wpływ na kształt poszczególnych postanowień, a nie jedynie na to, czy zawierają umowę o określonej treści (akceptując tym samym przedstawione we wzorcu opracowanym przez bank jej postanowienia), czy też nie. Indywidualnym uzgodnieniem nie jest również dokonanie wyboru przez nich jednego z rodzajów umowy kredytowej, w tym wypadku kredytu denominowanego.
Postanowienia umowne określające mechanizm denominacji były postanowieniami określającymi główne świadczenia stron. To bowiem one wyróżniały ten rodzaj umowy od innych umów kredytu oraz miały bezpośredni wpływ na realną wysokość zobowiązania powodów. Nieuczciwymi klauzulami umownymi mogą być postanowienia określające główne świadczenia stron, jednak pod warunkiem, że zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny (art. 385 1 § 1 k.c). Na podstawie tejże klauzuli powodowie nie byli w stanie oszacować kwoty, którą mieli obowiązek świadczyć bankowi co miesiąc, gdyż zasady przewalutowania określał wyłącznie Bank. Określenie wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do Tabel kursowych ustalanych jednostronnie przez Bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów (co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie, o czym już była mowa wyżej), jest nietransparentne, zostawia pole do arbitralnego działania Banku i obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzkiem oraz narusza równorzędność stron (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 października 2019 roku, IV CSK 309/18).
Niewątpliwie powodowie nie zostali w sposób należyty poinformowani o tzw. ryzyku kursowym czy informacji o tzw. denominacji. Brak bowiem podstaw do dokonania odmiennych od poczynionych w tym zakresie ustaleń faktycznych. Oczywistym jest, że ciężar dowodu, iż przekazane powodom informacje w tym zakresie były jasne, przejrzyste i zrozumiałe spoczywa na banku (zob. wyrok (...) z 18.12.2014r. C – 449/13, (...) SA przeciwko I. B., C. B., F. B.). W ocenie Sądu w zakresie przekazania stosownych informacji powodom co do ryzyka walutowego i mechanizmu denominacji pozwany temu obowiązkowi nie sprostał. Zawieranie tego rodzaju umów nakładało na Bank obowiązek szczególnej staranności w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z tego rodzaju produktem. Ponownie natomiast wskazać należy, iż umowa nie precyzuje, w jaki sposób ustalane są kursy walut w Tabeli kursów obowiązującej w Banku, jakie dane, jakie czynniki mają wpływ na ustalenie tych kursów i kto dokładnie dokonuje ich ustalenia oraz czy Bank jest w jakikolwiek sposób ograniczony w swobodzie ustalania wysokości tych kursów, a zatem zapisy te nie były przejrzyste, co powoduje, iż Bank w tym zakresie nie wypełnił ciążącego na nim obowiązku należytego informowania kredytobiorców.
Powołać w tym miejscu należy wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 18 listopada 2021 r. w sprawie C-212/20, w którym Trybunał wskazał, iż:
1. artykuł 5 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że treść klauzuli umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinna, na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę;
2. artykuły 5 i 6 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy, który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej dyrektywy, dokonał wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron.
Trybunał podkreślił (punkt 41 wyroku), że wymóg przejrzystości warunków umownych nie może zostać zawężony do ich prostego i zrozumiałego charakteru pod względem formalnym i gramatycznym; ponieważ ustanowiony przez wskazaną dyrektywę system ochrony opiera się na założeniu, że konsument jest stroną słabszą niż przedsiębiorca, między innymi ze względu na stopień poinformowania, ten wymóg wyrażania warunków umownych prostym i zrozumiałym językiem, a więc wymóg przejrzystości ustanowiony w tej dyrektywie, musi podlegać wykładni rozszerzającej. Trybunał wskazał, że wymóg zredagowania w sposób jasny i zrozumiały zakłada, że w wypadku umów kredytu na instytucjach bankowych ciąży obowiązek dostarczania kredytobiorcom informacji wystarczających do podjęcia przez nich świadomej i rozważnej decyzji, w szczególności wymóg ów oznacza, że warunek, zgodnie z którym kredyt powinien zostać spłacony w tej samej walucie obcej co waluta, w której został zaciągnięty, ma być zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, ale także w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i racjonalny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, do której kredyt był indeksowany, ale również oszacować – potencjalnie istotne – konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych (punkt 43 wyroku).
Jak już wyżej wskazano, przepis art. 385 1 § 1 k.c. pozwala na uznanie postanowień umowy za niedozwolone w sytuacji, gdy postanowienia te kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są postanowienia umowne godzące w równowagę kontraktową stron, zmierzające do wprowadzenia konsumenta w błąd, wykorzystujące jego zaufanie i brak specjalistycznej wiedzy; klauzula dobrych obyczajów nawiązuje do wyobrażeń o uczciwych, rzetelnych działaniach stron, a także do zaufania, lojalności, a w stosunkach z konsumentami również do fachowości. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelnym traktowaniem (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2019 r. II CSK 483/18 i powołane tam orzecznictwo: m.in. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006r. I CK 297/05, z dnia 15 stycznia 2016r. I CSK 125/15, z dnia 27 listopada 2015r. I CSK 945/14, z dnia 30 września 2015r. I CSK 800/14 i z dnia 29 sierpnia 2013r. I CSK 660/12).
Zwrócić należy także uwagę, że treść umowy wskazuje jednoznacznie na to, że ustalenie wysokości poszczególnych rat wiązało się z koniecznością odwołania się do kursów (...) ustalonych w Tabeli kursów przez pozwany Bank/jego poprzednika prawnego, jednakże żadne z postanowień umowy w dacie zawarcia umowy nie określały zasad ustalania tych kursów (zob. np. § 12 ust. 3 (...)). Powyższe prowadzi do wniosku, że tak naprawdę kursy Banku mogły być wyższe (lub niższe) od np. średnich kursów na rynku międzybankowym, czy średniego kursu NBP, a łączące strony umowy w żaden sposób nie określały, w jaki sposób kursy te mogą się różnić.
Odwołanie do kursów walut zawartych w Tabeli kursów obowiązującej w Banku oznacza więc naruszenie równorzędności stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Bank mógł w zasadzie dowolnie określić kursy walut w tabeli kursów, a następnie przy ich wykorzystaniu jednostronnie określić kwotę rat w (...).
Zdaniem Sądu, postanowienia przedmiotowej umowy kredytu w zakresie sposobu dokonania przeliczenia (tj. § 1 ust. 2, § 13 ust. 1-2, § 15 ust. 7 pkt 1 i 2 (...)), w których Bankowi przyznano prawo do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu czy wysokości środków przekazanych kredytobiorcom przy pozbawieniu konsumenta jakiekolwiek wpływu i bez oznaczenia sposobu ustalania kursów walut, stanowią niedozwolone postanowienia umowne, albowiem kształtują prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. Zdaniem Sądu te postanowienia przedmiotowych umów godzą w równowagę kontraktową stron, gdyż sposób przeliczenia świadczenia uzależniony został od kompetencji silniejszej strony umowy – pozwanego Banku. Odwołanie do kursów walut zawartych w „Tabeli kursów” obowiązującej w Banku oznacza naruszenie równorzędności stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Jednocześnie prawo Banku do ustalania kursu waluty nie doznawało żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Swoista nierówność informacyjna stron, a w szczególności sytuacja, w której konsument dowiaduje się o poziomie zadłużenia ratalnego, już spłaconego w związku z podjęciem odpowiedniej sumy z jego rachunku jest nie do zaakceptowania w świetle art. 385 1 k.c. (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2019 r. II CSK 483/18 i powołane tam orzecznictwo).
Co do skutków uznania owych postawień za nieważące konsumenta to wskazać należy, że abuzywność klauzuli denominacyjnej przewidzianej w umowie, skutkuje jej upadkiem w całości, albowiem po wyłączeniu z niej tych nieuczciwych warunków nie jest możliwe jej dalsze obowiązywanie. Po eliminacji klauzul abuzywnych umowa łącząca strony nie zawiera wszystkich elementów koniecznych dla określenia treści stosunku prawnego – a to kwoty kredytu. Umowa bowiem w ogóle nie przewidywała możliwości oddania do dyspozycji powodów kwoty kredytu wskazanej w umowie we frankach szwajcarskich. Zawarta przez strony umowa bez klauzuli niedozwolonej nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym wobec braku koniecznego składnika umowy nazwanej „kredytu bankowego”.
Brak jest możliwości zastosowania w niniejszej sprawie przepisu art. 385 1 § 2 stanowiącego, że jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Umowa w pozostałej części będzie bowiem nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to w ogóle możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków – zgodnie z wykładnią przepisu w art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 dokonaną w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości, umowa zawierająca nieuczciwe warunki powinna w zasadzie nadal obowiązywać, bez jakiejkolwiek zmiany innej niż wynikająca z uchylenia nieuczciwych warunków, o ile takie dalsze obowiązywanie umowy jest prawnie możliwe zgodnie z zasadami prawa wewnętrznego. Jak była mowa wyżej, eliminacja wyżej opisanych, niedozwolonych postanowień umownych, powoduje, że nie jest możliwe dalsze funkcjonowanie umowy, albowiem nie dałoby się jej wykonać.
Jak już wskazano, Sąd w pełni aprobuje, dominujący w judykaturze pogląd, iż art. 385 1 § 2 k.c. wyłącza stosowanie art. 58 § 3 k.c., co uzasadnia stanowisko, że nieuczciwe postanowienia nie powinny być zastępowane innym mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu cywilnego. Również Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej co do zasady wyklucza, aby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w umowach. Zwraca się uwagę, że działania Sądu w razie stwierdzenia klauzuli abuzywnej mają mieć charakter sankcyjny, co oznacza osiągnięcie swoistego skutku zniechęcającego profesjonalnych kontrahentów, zawierających umowy z konsumentami do zawierania w umowach z nimi nieuczciwych postanowień umownych. Skutek ten nie mógłby zostać osiągnięty gdyby umowa mogła zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy przez wprowadzenie do umowy warunków uczciwych. Kontrahent konsumenta niczym by bowiem nie ryzykował, narzucając nieuczciwe postanowienia umowne, skoro mógłby liczyć na to, że Sąd uzupełni umowę przez wprowadzenie uczciwych warunków, które powinny być przez niego zaproponowane od razu.
Zastąpienie przez Sąd klauzul abuzywnych np. kursem średnim waluty obcej z dnia wymagalności roszczenia ogłaszanym przez NBP należy wykluczyć, jako sprzeczne z celem Dyrektywy 93/13, ryzyko przedsiębiorcy stosującego abuzywne klauzule byłoby bowiem w razie ich eliminacji ze stosunku umownego niewielkie i nie zniechęcałoby przedsiębiorców do stosowania nieuczciwych klauzul w przyszłości. W rezultacie zgodnie z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 po wyeliminowaniu z umowy niedozwolonych klauzul umowa będzie wiązała strony bez nieuczciwych postanowień, albo dojdzie do tak istotnego jej zniekształcenia, że nie będzie ona mogła być utrzymana, co Sąd meriti powinien ocenić w konkretnych okolicznościach sprawy.
W świetle powołanych wyżej przepisów polskiego prawa cywilnego, na skutek obiektywnego braku możliwości obowiązywania umowy kredytu bez abuzywnych postanowień, należało stwierdzić jej nieważność.
W następstwie powyższego, Sąd na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. przyjął, że świadczenia uiszczane przez powodów, którzy spłacali kredyt, były nienależne, nie wystąpiła również żadna z okoliczności wskazanych w art. 411 k.c.
W wyrokach z 15 czerwca 2023 r., C - 520/21, z 7 grudnia 2023 r., C-140/22 oraz w postanowieniu z 11 grudnia 2023 r., C-756/22 Trybunał stwierdził, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że w kontekście nieważności umowy kredytowej zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem, stoją one na przeszkodzie takiej wykładni prawa krajowego, że instytucja bankowa może domagać się od konsumenta rekompensaty przekraczającej zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania umowy oraz ustawowe odsetki za zwłokę liczone od dnia wezwania do zapłaty (zob. też - w kwestii niedopuszczalności roszczenia przedsiębiorcy przeciwko konsumentowi o waloryzację kwoty wypłaconego kapitału - wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 12 stycznia 2024 r., C - 488/23).
Z powyższych orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wynika, że w świetle Dyrektywy 93/13 w razie nieważności umowy kredytowej przedsiębiorcy (bankowi) przysługuje w stosunku do konsumenta roszczenie o zwrot nominalnej kwoty wypłaconego kapitału z odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia wezwania konsumenta do zapłaty, natomiast konsumentowi przysługuje przeciwko bankowi roszczenie o zwrot świadczenia spełnionego w postaci rat kapitałowo-odsetkowych stanowiących nadwyżkę ponad kwotę spłaconego kapitału w związku z realizacją nieważnej umowy kredytowej z odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia wezwania banku do zapłaty.
Taką interpretację orzecznictwa (...) należy uznać za słuszną i celową, albowiem rozstrzygnięcie Sądu polegające na zasądzeniu na rzecz kredytobiorców od banku jedynie nadwyżki ponad kwotę spłaconego już kapitału w związku z realizacją nieważnej umowy kredytowej definitywnie kończy spór istniejący pomiędzy stronami, gdyż niweluje konieczność wytoczenia przez bank przeciwko kredytobiorcom powództwa o zapłatę udzielonego kapitału kredytu oraz zawierania pomiędzy stronami dalszych porozumień kompensacyjnych w zakresie zwrotu wzajemnych świadczeń.
Mając na uwadze powyższe rozważania oraz zmodyfikowane żądanie powodów, Sąd zasądził od pozwanego banku na rzecz P. W. kwotę 65.458,09 zł stanowiącą różnicę pomiędzy sumą kwot wpłaconych przez powodów w okresie objętym pozwem, a kwotą wypłaconego kredytu przez pozwanego.
O odsetkach ustawowych za opóźnienie Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c., zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Zobowiązanie dochodzone w niniejszej sprawie ma charakter bezterminowy. Zatem termin spełnienia takiego świadczenia musi być wyznaczony zgodnie z art. 455 k.c., a więc niezwłocznie po wezwaniu skierowanym przez wierzyciela. W niniejszej sprawie Sąd zasądził ustawowe odsetki za opóźnienie od dnia 29 sierpnia 2024 roku (od dnia doręczenia odpisu pozwu pozwanemu, co nastąpiło w dniu 29 sierpnia 2024 roku) do dnia zapłaty.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w punktach I,II i III wyroku.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 100 k.p.c. Mając na uwadze powyższe przepisy, a także kierując się aktualnym orzecznictwem (...) (por. m.in. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 27.11.2025 r., C-746/24, LEX nr 3945910), Sąd uznał, iż unijne regulacje stoją na przeszkodzie obciążaniu, w tej sytuacji częściowo, przegrywającego konsumenta, wobec czego zasądził od pozwanego na rzecz P. W. koszty procesu w wysokości 6.434,00 zł. Na koszty procesu poniesione przez powodów złożyły się:
- kwota 1.000 zł tytułem opłaty od pozwu,
- kwota 34 zł tytułem opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa
-kwota 5.400 zł tytułem zwrotu kosztów wynagrodzenia pełnomocnika będącego adwokatem, ustalona stosownie do treści przepisu § 2 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w punkcie IV wyroku.
SSO Beata Kupiec
Zarządzenie: odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełn. stron.
SSO Beata Kupiec