Wyrok z 25 lutego 2025, sygn. VII U 675/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 lutego 2025 r.

Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia SO Renata Gąsior

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 lutego 2025 r. w Warszawie

sprawy J. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...) Oddział w W.

o rentę socjalną

na skutek odwołania J. K.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 31 stycznia 2024 roku, znak: (...)

oddala odwołanie.

Renata Gąsior

UZASADNIENIE

W dniu 5 marca 2024 r. J. K. wniosła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 31 stycznia 2024 r., znak: (...) odmawiającej jej przyznania prawa do renty socjalnej. Ubezpieczona wniosła o ponowne rozpoznanie jej sprawy. Uzasadniając odwołanie odwołująca się wskazała, że wcześniej pobierała rentę socjalną i od tego czasu jej stan zdrowia nie uległ poprawie, w dalszym ciągu musi korzystać z pomocy innych osób w codziennym funkcjonowaniu (odwołanie z 28 lutego 2024 r. k. 3-4 a.s).

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c., a uzasadniając przedstawione stanowisko wskazał, że ubezpieczonej przysługiwała renta socjalna do dnia 31 grudnia 2023 roku i w dniu 27 listopada 2023 roku złożyła wniosek o ustalenie prawa do renty socjalnej na dalszy okres. W toku postępowania Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z dnia 26 stycznia 2024 r. uznała, że badana nie jest całkowicie niezdolna do pracy. W oparciu o powyższe orzeczenie organ rentowy zaskarżoną decyzją odmówił ubezpieczonej prawa do renty socjalnej (odpowiedź na odwołanie k. 5 a.s.).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

J. K., urodzona (...), ukończyła technikum ogrodnicze, zdobywając zawód technika architektury krajobrazu, ale nigdy nie pracowała w zawodzie. Ubezpieczona w przeszłości pracowała przy produkcji pojemników plastikowych, następnie w pralni. Obecnie jest zatrudniona w firmie ochrony mienia i jest zadowolona z tego zatrudnienia, od czasu jego rozpoczęcia nie korzystała z długotrwałych zwolnień lekarskich z powodu pogorszenia samopoczucia psychicznego. J. K. jest w stanie zadbać o siebie i swoje otoczenie, sama jeździ do pracy komunikacją miejską i w taki sam sposób wraca po pracy do domu, a w wolnym czasie realizuje swoje zainteresowania. Ubezpieczona od końca grudnia 2010 roku cierpi na endogenną psychozę o obrazie schizofrenii paranoidalnej, leczy się psychiatrycznie ambulatoryjnie w PZP (...) SP ZOZ, gdzie systematycznie zgłasza się na wizyty kontrolne. Nie zaobserwowano u ubezpieczonej nawrotów ostrych objawów psychotycznych ( dokumentacja medyczna, opinia biegłego sądowego psychiatry J. U. k. 57-57v. a.s., opinia biegłego sądowego psychiatry M. B., k. 17-30 a.s.).

Orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 17 lutego 2021 roku, J. K. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 17 lutego 2026 roku. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od 20-go roku życia ( orzeczenie (...) z 17.02.2021 r. k. 51 a.s.).

W dniu 27 listopada 2023 r. J. K. złożyła wniosek o przyznanie renty socjalnej. Lekarz orzecznik ZUS w orzeczeniu z dnia 7 grudnia 2023 r., a następnie Komisja Lekarska ZUS w orzeczeniu z dnia 26 stycznia 2024 r. ustalili, że badana nie jest całkowicie niezdolna do pracy. W oparciu o powyższe organ rentowy wydał decyzję odmowną z 31 stycznia 2024 r., znak: (...) ( wniosek o rentę socjalną k. 59-60 v. akt rentowych, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS k. 63 a.r., orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS k. 64 a.r., decyzja ZUS k. 65 a.r.).

W dniu 5 marca 2024 r. J. K. odwołała się od ww. decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W., a sąd postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2024 r. dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego psychiatry na okoliczność ustalenia, czy ubezpieczona jest całkowicie niezdolna do pracy zarobkowej oraz czy jest to niezdolność trwała czy okresowa, a jeżeli okresowa, to na jaki okres oraz czy naruszenie sprawności organizmu powstało przed ukończeniem 18 roku życia, w trakcie nauki w szkole wyższej przed ukończeniem 25 roku życia albo w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej (postanowienie z 19 kwietnia 2024 r. – k. 7 a.s.).

Biegły sądowy psychiatra M. B. w opinii z dnia 14 sierpnia 2024 roku (data wpływu), po przeprowadzeniu badania psychiatrycznego oraz dokonaniu analizy akt sprawy wraz ze zgromadzoną dokumentacją medyczną, stwierdził, że J. K. jest całkowicie niezdolna do pracy zarobkowej z powodu przewlekłej schizofrenii paranoidalnej i związanych z nią zaburzeń poznawczych. W ocenie biegłego niezdolność ta jest prawdopodobne trwała, biorąc pod uwagę przewlekły charakter choroby i brak znaczącej poprawy pomimo leczenia. Biegły wskazał, że początkowe objawy i późniejsze rozpoznanie miały miejsce podczas nauki w szkole średniej, badana zachorowała w klasie maturalnej i wtedy po raz pierwszy była hospitalizowana w Szpitalu (...) (opinia biegłego sądowego psychiatry M. B., k. 17-30 a.s.).

Organ rentowy w piśmie z dnia 4 października 2024 roku zgłosił zastrzeżenia do opinii biegłego psychiatry M. B. i wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego. Organ rentowy wskazał, że J. K. obecnie pracuje w firmie zajmującej się ochroną obiektów, co potwierdza, że nie jest całkowicie niezdolna do pracy ( pismo ZUS z 3 października 2024 r. k. 42-43v. a.s.).

Mając na uwadze powyższe, Sąd postanowieniem z dnia 9 października 2024 r. dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego psychiatry (z pominięciem biegłego M. B.) na okoliczność ustalenia, czy ubezpieczona jest całkowicie niezdolna do pracy zarobkowej oraz czy jest to niezdolność trwała czy okresowa, a jeżeli okresowa, to na jaki okres oraz czy naruszenie sprawności organizmu powstało przed ukończeniem 18 roku życia, w trakcie nauki w szkole wyższej przed ukończeniem 25 roku życia albo w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej (postanowienie z 9 października 2024 r. k. 44 a.s.).

Biegły sądowy psychiatra J. U. w opinii z dnia 15 listopada 2024 roku, po przeprowadzeniu badania psychiatrycznego oraz dokonaniu analizy akt sprawy wraz ze zgromadzoną dokumentacją medyczną, stwierdził że J. K. jest częściowo niezdolna do pracy ze względu na aktualny stan zdrowia psychicznego od 26 stycznia 2024 r. do końca stycznia 2027 roku. Biegły stwierdził, że badana od ponad roku pracuje w firmie ochrony mienia i jest zadowolona z tego zatrudnienia, od czasu jego rozpoczęcia nie korzystała z długotrwałych zwolnień lekarskich z powodu pogorszenia samopoczucia psychicznego. Nadto biegły podkreślił, że z przeprowadzonego badania wynika, że J. K. jest w stanie zadbać o siebie i swoje otoczenie, sama jeździ do pracy komunikacją miejską i w taki sam sposób wraca po pracy do domu, a w wolnym czasie realizuje swoje zainteresowania (opinia biegłego sądowego psychiatry J. U. k. 57-57v. a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o zebrane w sprawie dokumenty, w tym dokumentację medyczną ubezpieczonej, konieczną w procesie opiniowania przez biegłych sądowych oraz dokumenty obrazujące przebieg postępowania przed organem rentowym. Zostały one ocenione jako wiarygodne, ponieważ ich treść oraz forma nie budziły zastrzeżeń.

Podstawę ustaleń faktycznych, stanowiła opinia wydana przez biegłego sądowego psychiatrę J. U.. Biegły wyczerpująco i szczegółowo wyjaśnił motywy w oparciu o które uznał, że naruszenie sprawności organizmu J. K. ze względu na aktualny stan zdrowia psychicznego powoduje tylko częściową niezdolność do pracy od 26 stycznia 2024 r. do końca stycznia 2027 roku. Biegły wyczerpująco wyjaśnił okoliczności wskazujące na to, że stan zdrowia ubezpieczonej uległ poprawie, wskazał że badana od ponad roku pracuje w firmie ochrony mienia i jest zadowolona z tego zatrudnienia, od czasu jego rozpoczęcia nie korzystała z długotrwałych zwolnień lekarskich z powodu pogorszenia samopoczucia psychicznego. Nadto biegły podkreślił, że z przeprowadzonego badania wynika, że J. K. jest w stanie zadbać o siebie i swoje otoczenie, sama jeździ do pracy komunikacją miejską i w taki sam sposób wraca po pracy do domu, a w wolnym czasie realizuje swoje zainteresowania. Opinie biegłego J. U., jako w pełni zgodna w zakresie oceny stanu zdrowia ubezpieczonej została oceniona jako rzetelna. Nadto zarówno organ rentowy jak i odwołująca się nie zgłosili zastrzeżeń do treści tej opinii.

Ustalając stan faktyczny Sąd częściowo oparł się również na opinii biegłego sądowego psychiatry M. B., jednak w ograniczonym zakresie, tj. posiłkował się tą opinią jedynie przy ustalaniu schorzeń ubezpieczonej. W tym zakresie opinia biegłego była prawidłowa i korespondowała z pozostałym materiałem dowodowym. Jednak, w ocenie sądu, tego przymiotu została pozbawiona część opinii, w której biegły zaprezentował wnioski odnoszące się do tezy dowodowej, w których stwierdził, że u odwołującej się zachodzi trwała całkowita niezdolność do pracy. Opinia biegłego była zdaniem Sądu powierzchowna i niepełna, ponieważ konstruując wskazane wnioski biegły nie wziął pod uwagę rodzaju i charakteru wykonywanej przez J. K. pracy zarobkowej, a także tego jak funkcjonuje w pracy i życiu codziennym, co jest kluczowe do określenia stopnia niezdolności do pracy. Wnioski jakie zaprezentował w opinii nie zostały w sposób dostateczny i przekonywujący uzasadnione.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie J. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. z dnia 31 stycznia 2024 r., znak: (...), podlegało oddaleniu.

Warunki przyznania prawa do renty socjalnej zostały określone w ustawie z dnia 27 czerwca 2003r. o rencie socjalnej (tekst jedn. Dz. U. z 2023r. poz. 2194). Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało:

1. przed ukończeniem 18 roku życia;

2. w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej – przed ukończeniem 25 roku życia;

3. w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej.

Osobie, która spełnia warunki określone w ust. 1 przysługuje renta socjalna stała, jeżeli całkowita niezdolność do pracy ma charakter trwały lub renta socjalna okresowa, jeżeli niezdolność do pracy ma charakter okresowy.

Natomiast przepis art. 15 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej zawiera odesłanie ustawowe do niektórych przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 504 – dalej również jako ustawa emerytalna), z zaznaczeniem, że przepisy te stosuje się odpowiednio. Odesłanie to obejmuje między innymi art. 12 ustawy emerytalnej, który zawiera definicję niezdolności do pracy. Zgodnie z treścią tego przepisu niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, natomiast osobą częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Przy ocenie stopnia i trwałości tej niezdolności oraz rokowania, co do jej odzyskania uwzględnia się zarówno stopień naruszenia sprawności organizmu, możliwość przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, jak i możliwość wykonywania pracy dotychczasowej lub podjęcia innej oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne ubezpieczonego (art. 13 ust. 1 ustawy emerytalnej) ( por. wyrok Sądu Najwyższego z 28 stycznia 2004 r., II UK 222/03). Wskazać również należy, że przesłanka niezdolności do jakiejkolwiek pracy odnosi się do każdego zatrudnienia w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu ( por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 8 grudnia 2000 r., II UKN 134/00; z dnia 7 września 1979 r., II URN 111/79; z dnia 8 grudnia 2000 r., II UKN 134/00, OSNAPiUS 2002 Nr 15, poz. 369; z dnia 3 kwietnia 2003 r., II UK 206/02, M.P.Pr. - wkł. 2004 Nr 3, poz. 13; z dnia 7 października 2003 r., II UK 79/03, OSNP 2004 Nr 13, poz. 234; z dnia 13 października 2009 r., II UK 106/09, LEX nr 558589; z dnia 4 lipca 2013 r., II UK 403/12, LEX nr 1350309). Konieczność odniesienia się do normalnych (typowych) warunków pracy można uznać za pogląd utrwalony także w piśmiennictwie ( por. T. Bińczycka-Majewska: Wokół projektu zmian prawa rentowego, PiZS 1995 nr 5, s. 3; W. Koczur: Orzekanie o niezdolności do pracy dla celów rentowych (w:) B.M. Ćwiertniak (red.), Prawo pracy, ubezpieczenia społeczne, polityka społeczna. Wybrane zagadnienia, Opole 1998 s. 385; H. Pławucka: Niezdolność do pracy w przepisach prawa emerytalno-rentowego, PiZS 1998, nr 1, s. 4).

W związku z powyższym w takich sprawach, jak rozpatrywana, w toku postępowania dowodowego, konieczne staje się odniesienie do normalnych (typowych) warunków pracy i przez ich pryzmat dokonanie oceny, na ile dana osoba z określonym schorzeniem (schorzeniami) jest w stanie podjąć zatrudnienie i wykonywać pracę w warunkach niedostosowanych do jej potrzeb. W świetle przytoczonych przepisów kwestią, od której uzależniona była zasadność odwołania J. K., było ustalenie, czy jest ona osobą całkowicie niezdolną do pracy i czy niezdolność ta powstała z powodu naruszenia sprawności organizmu w okresach, na które wskazuje art. 4 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej.

Celem rozstrzygnięcia powyższych wątpliwości Sąd dopuścił dowód z opinii biegłych sądowych z zakresu psychiatrii, jako właściwych ze względu na schorzenia występujące u ubezpieczonej. Jak już zostało omówione powyżej, podstawę ustalenia stanu faktycznego stanowiła opinia biegłego J. U., który jednoznacznie stwierdził, że naruszenie sprawności organizmu J. K. ze względu na aktualny stan zdrowia psychicznego powoduje tylko częściową niezdolność do pracy. Biegły wyczerpująco wyjaśnił okoliczności wskazujące na to, że stan zdrowia ubezpieczonej uległ poprawie, wskazał że badana od ponad roku pracuje w firmie ochrony mienia i jest zadowolona ze swojego zatrudnienia, nie korzysta z długotrwałych zwolnień lekarskich. Ponadto jest w stanie zadbać o siebie i swoje otoczenie, sama jeździ z domu do pracy komunikacją miejską, a w wolnym czasie realizuje swoje zainteresowania. Stan psychiczny odwołującej należy określić jako długotrwałą remisję schizofrenii z utrzymującymi się stanami lękowymi, niewątpliwie utrudniającymi codzienne funkcjonowanie. Praca dla J. K. ma oprócz aspektu finansowego również wymiar terapeutyczny, zapobiega wycofywaniu się z relacji międzyludzkich. Biegły J. U. w opinii sądowo-lekarskiej przedstawił swoje wnioski w sposób spójny i jednoznaczny. Opinia została należycie uzasadniona, zawiera opis wyników badania, jakie biegły sam przeprowadził oraz opis stanu zdrowia ubezpieczonej w oparciu o dokumentację medyczną. Sąd nie miał zastrzeżeń do opinii biegłego sądowego. Warto również podkreślić, że opinia biegłego sądowego, która była podstawą zasadniczych ustaleń w przedmiotowej sprawie, nie została zakwestionowana zarówno przez ubezpieczoną, jak i organ rentowy.

Sąd Okręgowy, orzekając w sprawie, miał także na uwadze, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że ubezpieczona ukończyła ogólnokształcącą szkołę średnią, podejmowała próby zatrudnienia, nadto od ponad roku pracuje. Sąd nie neguje istnienia schorzeń zdrowotnych istniejących u odwołującej, konieczności ich leczenia oraz wszelkich niedogodności z tym związanych, jednak mając na uwadze aktualny stan zdrowia ubezpieczonej, należało przyjąć brak podstaw do uznania J. K. za całkowicie niezdolną do pracy.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c., odwołanie podlegało oddaleniu.

Renata Gąsior