Wyrok z 27 stycznia 2026, sygn. IV Ka 965/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 stycznia 2026 r.

Sąd Okręgowy w Poznaniu IV Wydział Karny–Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Hanna Bartkowiak

Protokolant: sekr. sąd. Angelika Kubiaczyk

po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2026 r.

sprawy A. T. (1)

obwinionego z art. 119 § 1 kw

na skutek apelacji wniesionej przez obwinionego

od wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w Gnieźnie

z dnia 6 maja 2025 r., sygn. akt II W 982/24

na podstawie art. 104 § 1 pkt 6 kpw uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Gnieźnie do ponownego rozpoznania.

Hanna Bartkowiak

UZASADNIENIE

A. T. (1) został obwiniony o to, że:

I.  w dniu 23 sierpnia 2024 r. o godzinie 19:12 w miejscowości T. na ul. (...) ze sklepu (...) dokonał kradzieży 8 czekolad o łącznej wartości 135,92 złotych na szkodę sklepu (...), będąc uprzednio co najmniej dwukrotnie karany za podobne wykroczenia umyślne, dopuścił się w/w czynu w ciągu ostatnich 2 lat od ostatniego ukarania za podobne wykroczenia umyślne, tj. o wykroczenie z art. 119 § 1 kw;

II.  w dniu 18 grudnia 2024 r. o godzinie 18.20 w miejscowości T. na ul. (...) ze sklepu (...) dokonał kradzieży artykułów spożywczych o łącznej wartości 101,94 zł na szkodę J. M., będąc uprzednio co najmniej dwukrotnie karany za podobne wykroczenia umyślne, dopuścił się w/w czynu w ciągu ostatnich 2 lat od ostatniego ukarania za podobne wykroczenia umyślne, tj. o wykroczenie z art. 119 § 1 kw.

Sąd Rejonowy w Gnieźnie, wyrokiem zaocznym z dnia 6 maja 2025 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II W 982/24 uznał obwinionego za winnego zarzucanego mu czynów z pkt I i II, popełnionych w sposób wyżej opisany, tj. za winnego wykroczeń z art. 119 § 1 kw i za to na podstawie art. 119 § 1 kw w zw. z art. 9 § 2 kw i w zw. z art. 38 § 1 kw wymierzył mu karę 20 dni aresztu.

Na podstawie art. 119 § 4 kw Sąd orzekł też wobec obwinionego obowiązek zapłaty na rzecz pokrzywdzonego (...) SA kwoty 135,92 zł tytułem równowartości ukradzionego mienia.

Na podstawie art. 121 § 1 kpw w zw. z art. 624 § 1 kpk zwolnił zaś obwinionego od obowiązku zwrotu na rzecz Skarbu Państwa kosztów procesu i nie wymierzył mu opłaty (k. 38).

Od powyższego wyroku apelację wprost wniósł obwiniony A. T. (1), nie kwestionując faktu, że dopuścił się powyższych wykroczeń, podniósł kwestię dotyczącą jego stanu zdrowia psychicznego. Wskazał, że jest osobą upośledzoną umysłowo, co mogło mieć wpływ na jego poczytalność. W związku z powyższym apelujący zawnioskował o poddanie go badaniu przez biegłych psychiatrów, a jednocześnie wspomniał, że jego dokumentacja znajduje się w Sądzie Rejonowym w Gnieźnie. Obwiniony nie sformułował wniosków końcowych oprócz ogólnego aby dać mu szanse i pozytywnie rozpatrzyć jego apelację (k. 41).

Podniesiona w środku odwoławczym okoliczność dotycząca stanu zdrowia psychicznego obwinionego wymagała weryfikacji w toku postępowania apelacyjnego. W związku z tym, że obwiniony nie przedstawił żadnych dokumentów medycznych ani spraw, w których jego stan zdrowia psychicznego miałby być przedmiotem badania, zasięgnięto informacji z urzędu. Efektem tych czynności było uzyskanie przez Sąd Okręgowy następujących dokumentów z Sądu Rejonowego w Gnieźnie:

- opinii sądowo-psychiatrycznej i psychologicznej co do A. T. (1) z dnia 2 grudnia 2024 r. w sprawie Prokuratury Rejonowej w Gnieźnie o sygn. akt 4233-4. Ds. 2858.2024, w związku z postawionym mu zarzutem popełnienia czynu z art. 13 § 2 kk w zw. z art. 200 § 3 kk i art. 200a § 2 kk w zw. z art. 12 § 1 kk, z której to opinii wynika rozpoznanie u badanego upośledzenia umysłowego umiarkowanego z zaburzeniami zachowania oraz stwierdzono zniesioną poczytalność, tj. przesłankę z art. 31 § 1 kk,

- opinii sądowo-seksuologicznej z dnia 22 czerwca 2025 r. wydanej w tej samej sprawie Prokuratury Rejonowej w Gnieźnie,

- protokołu posiedzenia przed Sądem Rejonowym w Gnieźnie z dnia 13 listopada 2025 r. sygn. akt II K 537/25 z przesłuchaniem biegłych wydających opinię w sprawie karnej A. T. wskazanej powyżej, z których wynika, że biegli widzą konieczność zastosowania środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia badanego w zamkniętym szpitalu psychiatrycznym i wdrożenia leczenia farmakologicznego.

Ponadto, Sąd Okręgowy z danych wskazanych w karcie karnej A. T. (1) wyłuskał, że przy wyroku skazującym z dnia 11 marca 2020r. w sprawie o sygn. II K 622/19 Sądu Rejonowego w Szubinie za ciąg kradzieży sklepowych z art. 278 § 1 kk w zw. z art. 12 § 2 kk powołano art. 31 § 2 kk. Potwierdza to treść wyroku uzyskanego z ww. Sądu oraz opinia sądowo-psychiatryczna wydana w tamtej sprawie na etapie postępowania przygotowawczego. Z tejże opinii dwóch lekarzy psychiatrów z dnia 20 września 2019 r. wynika, że A. T. (1) leczy się psychiatrycznie od wielu lat ambulatoryjnie (brak bliższych danych), a opiniujący rozpoznali u badanego upośledzenie umysłowe w stopniu umiarkowanym oraz uznali, że w czasie popełnienia zarzucanych mu czynów (pięć kradzieży sklepowych głównie czekolad) miał w pełni zachowaną zdolność rozumienia ich znaczenia, przy znacznie ograniczonej zdolności do pokierowania swoim postępowaniem i w związku z tym biegli stwierdzili, że zachodzą warunki z art. 31 § 2 kk.

Co istotne, w powyższych sprawach biegli lekarze zaopiniowali, że stan psychiczny podsądnego pozwala mu na udział w czynnościach procesowych, jednak ze względu na upośledzenie umysłowe umiarkowane nie zezwala mu na prowadzenie swojej obrony w sposób samodzielny i rozsądny, wymaga on pomocy profesjonalnego obrońcy.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja obwinionego okazała się celowa, skutkując uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy Sądowi Rejonowemu w Gnieźnie do ponownego rozpoznania.

Przeprowadzone czynności dowodowe, zainicjowane przez apelującego spowodowały, że przed Sądem II instancji ujawniła się przesłanka z art. 104 § 1 pkt 6 kpw, tj. bezwzględna przyczyna odwoławcza, powodująca konieczność uchylenia wyroku Sądu Rejonowego.

Zgodnie z art. 21 § 1 pkt 2 kpw w postępowaniu w sprawie o wykroczenie obwiniony musi mieć obrońcę przed sądem jeżeli zachodzi uzasadniona wątpliwość co do jego poczytalności. W wypadku, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 2 kpw, obowiązek korzystania z pomocy obrońcy ustaje, jeżeli sąd uznaje za uzasadnioną opinię biegłego psychiatry, że czyn obwinionego nie został popełniony w warunkach wyłączenia lub znacznego ograniczenia zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem i że stan psychiczny obwinionego pozwala na udział w postępowaniu o prowadzenia obrony w sposób samodzielny i rozsądny. Sąd zwalnia wówczas obrońcę w jego obowiązków.

W sprawie obwinionego A. T. (1) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Gnieźnie pod sygn. akt II W 982/24, podsądny nie był poddany badaniu przez biegłego psychiatrę celem wydania opinii o stanie jego zdrowia psychicznego, w tym zbadania czy czynów, które obejmowały wnioski o ukaranie (sprawy połączono do wspólnego prowadzenia) nie popełnił w warunkach opisanych w art. 17 § 1 kw bądź art. 17 § 2 kw. Organ orzekający nie miał żadnych wiadomości na temat stanu zdrowia psychicznego obwinionego, gdyż podczas przesłuchań na Policji nie był o to pytany, a sam także wyjaśniając o tym nie wspomniał. Jedynym śladem było wskazanie w karcie karnej dotyczące zastosowania art. 31 § 2 kk w wyroku Sądu Rejonowego w Szubinie w sprawie o sygn. II K 622/19. Umknęło to jednak uwadze Sądu I instancji i dopiero na etapie apelacyjnym, po zweryfikowaniu danych zgłoszonych przez obwinionego w apelacji, ujawniły się istotne okoliczności dotyczące uzasadnionych wątpliwości co do poczytalności obwinionego w czasie zarzucanych mu czynów objętych zaskarżonym wyrokiem.

Zdaniem Sądu Okręgowego rację ma zatem obwiniony A. T. (1) podnosząc konieczność poddania go badaniu psychiatrycznemu również w tym postępowaniu (w sprawach o wykroczenie opiniuje jeden biegły – art. 42 § 2 kpw). Jak pokazują zbadane dokumenty medyczne, rozpoznanie w opisanych wyżej sprawach u obwinionego upośledzenia umysłowego w stopniu umiarkowanym, rzutowało na jego odpowiedzialność karną, np. ograniczało stan jego poczytalności - Sąd Rejonowy w Szubinie, sygn. II K 622/19, w sprawie przedmiotowo zbliżonej do kontrolowanej. W zaistniałej sytuacji jest bezspornym, że w tym postępowaniu w sprawie o wykroczenia obwiniony powinien być reprezentowany przez obrońcę z uwagi na występowanie podstaw do obrony obligatoryjnej przewidzianej w art. 21 § 1 pkt 2 kpw. Tymczasem ukarany A. T. (1) w postępowaniu pod sygn. II W 982/24 nie miał obrońcy z wyboru, ani też nie został mu przyznany obrońca z urzędu na podstawie art. 21 § 1 pkt 2 kpw. To uchybienie procesowe, rażąco naruszające prawo do obrony obwinionego stanowiło bezwzględną przesłankę do uchylenia zaskarżonego wyroku. Sąd odwoławczy uznał zatem, że niecelowym byłoby prowadzenie dowodów w zakresie zawinienia obwinionego w II instancji, skoro postępowanie pierwszoinstancyjne dotknięte było wadą niepodlegającą konwalidacji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Rejonowy będzie zobligowany aby bezwzględne zapewnić obwinionemu, wobec którego istnieją uzasadnione wątpliwości co do jego poczytalności, reprezentację jego interesów ze strony obrońcy z urzędu, przyznanego na podstawie art. 21 § 1 pkt 2 kpw. Konieczne będzie również dopuszczenie dowodu z opinii biegłego lekarza psychiatry celem ustalenia, czy w chwili popełnienia wykroczeń z art. 119 § 1 kw, będących przedmiotem niniejszej sprawy, obwiniony był zdolny do rozpoznania znaczenia swoich czynów i pokierowania swoim postępowaniem. Następnie zaś, w zależności od treści uzyskanej opinii biegłego psychiatry, Sąd I instancji rozstrzygnie kwestię odpowiedzialności obwinionego za zarzucane mu we wnioskach o ukaranie wykroczenia. Oczywiście, Sąd I instancji winien mieć na względzie stosunkowo krótkie terminy przedawnienia karalności wykroczeń (art. 45 § 1 i 2 kw) i dołożyć starań aby sprawnie powtórnie przeprowadzić całe postępowanie.

Hanna Bartkowiak