Wyrok z 29 stycznia 2026, sygn. VII U 1471/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 stycznia 2026 r.

Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Dorota Michalska

Protokolant: st. sekr. sądowy Anna Kapanowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2026 r. w Warszawie

sprawy X. B. (2)

z udziałem (...) Sp. z o.o. w J.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J.

o ustalenie właściwego ustawodawstwa

na skutek odwołania X. B. (2)

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J.

z dnia 25 marca 2025 r. znak (...)

I.  oddala odwołanie;

II.  zasądza od X. B. (2) na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi za czas od daty uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sygn. akt VII U 1471/25

UZASADNIENIE

W 7 maja 2025 r. X. B. (1) odwołał się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J., nr (...) z dnia 25 marca 2025 r., stwierdzającej, że w okresie 18 lutego 2023 r. do 29 lutego 2024 r. podlegał ustawodawstwu belgijskiemu
i wycofującej zaświadczenie Al potwierdzające, że w okresie od 17 marca 2023 r. do 19 lutego 2024 r. obowiązywało go ustawodawstwo polskie.

Przedmiotowej decyzji X. B. (1) zarzucił naruszenie art. 12 ust. 1 w zw. z art. 12 ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, poprzez ich niestasowanie i w konsekwencji ustalenie przez organ rentowy, że ubezpieczony nie był osobą delegowaną do wykonywania pracy w okresie 18 lutego 2023 r. do 29 lutego 2024 r. na terytorium Belgii przez jego polskiego pracodawcę (...) Sp. z o.o. z siedzibą w J., a co za tym idzie, iż nie podlegał on w tym okresie ustawodawstwu polskiemu w zakresie ubezpieczeń społecznych.

Odwołujący się wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie, że w okresie od 18 lutego 2023 r. do 29 lutego 2024 r. podlegał ustawodawstwu polskiemu oraz stwierdzenie, że zaświadczenie Al potwierdzające, że w okresie od 17 marca 2023 r. do 19 lutego 2024 r. zastosowanie znajdowało ustawodawstwo polskie, nie powinno było zostać cofnięte. Ponadto, wniósł o zasądzenie od organu rentowego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu odwołania X. B. (1) podniósł, że w okresie od 18 lutego 2023 r. do 29 lutego 2024 r. jako pracownik delegowany przez spółkę (...) Sp. z o.o. z siedzibą w J. wykonywał pracę na terenie Belgii, ponieważ umowa o pracę z dnia 12 lipca 2021 r. zawarta z ww. pracodawcą przewidywała wyjazdy służbowe. Jednocześnie odwołujący się wskazał, że w dniu 14 lutego 2023 r. i 19 lutego 2023 r. zawarł umowę zlecenia ze spółką (...) Sp. z o.o. z siedzibą w J., która dotyczyła wykonywania prac murarskich, a aneksy do tych umów przewidywały wykonywanie pracy w Belgii i Holandii.

Następnie, X. B. (1) podniósł, że jako cudzoziemiec posiadał zezwolenie typ A nr (...) z dnia 30 grudnia 2020 r. na pracę na terytorium Rzeczypospolitej w okresie 20 stycznia 2021 r. do 19 stycznia 2024 r. oraz podniósł, że dysponuje dokumentem użyczenia lokalu mieszkalnego z dnia 19 lipca 2021 r., co w jego ocenie potwierdza fakt, zamieszkiwania na terytorium Polski przed delegowaniem go do Belgii.

Ponadto, odwołujący się wskazał, że deklaracja PIT-11 za rok 2023 oraz deklaracja PIT-37 za rok 2024 potwierdzają, że uzyskiwał wynagrodzenie za pracę wykonywaną w Belgii od spółki (...) Sp. z o.o., w spornym okresie, tj. od 18 lutego 2023 r. do 29 lutego 2024 r. Podkreślił, że przez ww. spółkę został zrekrutowany i nigdy nie zawarł żadnej umowy o pracę z żadnym podmiotem belgijskim.

Podsumowując odwołanie X. B. (1) podniósł, że organ rentowy wydając skarżoną decyzję oparł się na treści pisma otrzymanego od instytucji belgijskiej, nie przesłuchał ubezpieczonego, nie przesłuchał także przedstawiciela płatnika i uznał, że od 17 marca 2023 r. do 19 lutego 2024 r. ubezpieczony nie był delegowany, a wykonywał pracę na własny rachunek i powinien w związku z tym podlegać ustawodawstwu belgijskiemu (odwołanie X. B. (2) – k.3 – 6 a.s.).

W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w J. wniósł o oddalenie odwołania od ww. decyzji w całości i zasądzenie od ubezpieczonego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu stanowiska organ rentowy wskazał, że zaświadczenie A1 potwierdził na podstawie szacunkowych danych przekazanych przez płatnika we wniosku z 14 lutego 2023 r., a dopiero w związku z pismem z instytucji belgijskiej (...) z 4 października 2024 r. dotyczącym zbadania świadczenia pracy przez pracowników firmy (...) Sp. z o.o. na terenie Belgii wszczął postępowanie wyjaśniające dotyczące m.in. ubezpieczonego X. B. (2).

W toku postępowania organ rentowy ustalił, że X. B. (1) nie spełnił warunków do pozostania w polskim ustawodawstwie w okresie zatrudnienia w (...) sp. z o.o. i nie mają zastosowania do niego polskie przepisy w zakresie zabezpieczenia społecznego, ponieważ w powinien zostać zgłoszony do belgijskiego systemu zabezpieczenia społecznego. Ustalenie to organ rentowy poczynił w oparciu o informację z instytucji belgijskiej, która wskazała, że X. B. (1) był zarejestrowany w ich bazach od 2021 r. do 2024 r. bez przerwy, co oznacza, że nie mógł być zatrudniany w Polsce ani przed, ani w trakcie okresu, jaki wynika z umowy z (...) sp. z o.o. (odpowiedź na odwołanie – k. 33 – 33 verte a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

X. B. (1) jest obywatelem Ukrainy, w okresie od 2021 r. do 2024 r. nieprzerwanie był zarejestrowany w belgijskiej instytucji zabezpieczenia społecznego (...) de D. w skrócie (...) (pismo z instytucji belgijskiej wraz z załącznikami – k.1 – 12 akt ZUS).

O możliwości pracy w Belgii dowiedział się od znajomych z Ukrainy. W rozmowach z nimi, od samego początku padała informacja, że praca będzie wykonywana w Belgii, a nie w Polsce. W drodze do pracy Belgii zatrzymał się w Polsce na dwa dni. W tym czasie mieszkał w hostelu opłaconym przez C.. Wówczas ani w żadnym innym okresie nie wykonywał w Polsce żadnej pracy. Ustalenia z pracodawcą polegały na tym, że X. B. (1) miał pracować, a pracodawca gwarantował załatwienie wszystkich umożliwiających to dokumentów. X. B. (1) nie czytając ich treści podpisywał, to co przedkładał mu pracodawca. Pomimo, że w jednym z dokumentów figurował jako najemca mieszkania Polsce, to w mieszkaniu tym nigdy nie zamieszkiwał (zeznania X. B. (1) – k. 61 a.s.).

W efekcie tych ustaleń doszło do wytworzenia następujących dokumentów:

- umowy o pracę z dnia 12 lipca 2021 r. ze spółką zarejestrowaną w Polsce – (...) sp. z o.o., w której wskazano, że X. B. (1) zamieszkuje w Polsce, przy ul (...) w J.. Umowa wskazywał, że miejscem wykonywania pracy jest siedziba pracodawcy oraz inne miejsce przez niego wskazane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie wykluczając wyjazdów służbowych (k. 10 -11 akt ZUS).

- umowy zlecenia z 14 lutego 2023 r. ze spółką (...) sp. z o.o. z siedzibą w J., w której wskazano, że miejscem zamieszkania X. B. (1) będącego zleceniobiorcą, jest Ukraina. Jako miejsce świadczenia pracy wskazano siedzibę zleceniodawcy, tj. Gdańsk, ul. (...) (k. 12 akt ZUS).

- aneks do umowy zlecenia z 14 lutego 2023 r., w którym wskazano, że w czasie trwania umowy zlecenia X. B. (1) będzie wykonywał pracę na terytorium Rzeczypospolitej oraz w firmach zagranicznych wskazanych przez zleceniodawcę oraz że w czasie trwania zlecenia będzie delegowany do pracy w Belgii i Holandii (k. 13 akt ZUS).

- zgłoszenia X. B. (2) przez (...) sp. z o.o. do ubezpieczeń na druku (...) na podstawie umowy zlecenie od 18 lutego 2023 r. do 29 lutego 2024 r. ( k. 19 akt ZUS).

- umowy użyczenia lokalu mieszkalnego z dnia 19 lipca 2021 r., w której wskazano, że najemcą jest X. B. (1), a wynajmującym L. S. (1) (k.31 akt ZUS).

- zezwolenia na pracę X. B. (2) jako cudzoziemcy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ( bezsporne).

- dokumentów PIT 11 i PIT 37 ,

- wniosku płatnika składek (...) Sp. z o.o. o wydanie formularza A1 (k.15 – 22 akt ZUS).

Na wniosek płatnika składek (...) Sp. z o.o. i na podstawie przekazanych przez niego danych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych potwierdził, w trybie art. 13 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, że wobec X. B. (1) właściwe jest ustawodawstwo polskie i w dniu 13 marca 2023 r. wydał zaświadczenie A 1 na okres od 17 marca 2023 r. do 19 lutego 2024 r. w związku z wykonywaniem pracy w Polsce, Belgii i na terenie Holandii (bezsporne).

Pismem z dnia 4 października 2024 r. belgijska instytucja zabezpieczenia społecznego zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zbadanie okoliczności zatrudnienia pracowników spółki (...) Sp. z o.o. w kontekście wykonywania pracy tylko na terenie Belgii (k. 1 -12 akt ZUS).

Pismem z dnia 20 listopada 2024 r. (...) Oddział w J. wezwał X. B. (2) do dostarczenia rozliczenia czasu pracy na rzecz płatnika w okresie od 18 lutego 2023 r. do 29 lutego 2024 r. z podziałem na poszczególne kraje, ze wskazaniem zakresu pracy wykonywanej w Polsce i za granicą oraz dowodów na jej wykonywanie. Korespondencja została zwrócona do nadawcy z adnotacją, że nie podjęto jej w terminie. Organ rentowy uznał ją za doręczoną, zgodnie z art. 44 § 4 k.p.a . (bezsporne).

Pismem z dnia 20 listopada 2024 r. organ rentowy wezwał płatnika do złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia ustawodawstwa właściwego X. B. (2) w okresie od 18 lutego 2023 r. do 29 lutego 2024 r. Pomimo, że Spółka (...) sp. z o.o. odebrała wezwanie w dniu 22 listopada 2024 r., to nie udzieliła wyjaśnień.

W dniu 25 marca 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. wydał decyzję nr (...), którą:

1.  wycofał zaświadczenie A1 potwierdzające, że w okresie od 17 marca 2023 r. do 19 lutego 2024 r. zastosowanie znajdowało ustawodawstwo polskie;

2.  stwierdził, że X. B. (1) nie podlega ustawodawstwu polskiemu w okresie od 18 lutego 2023 r. do 29 lutego 2024 r. ze względu na podleganie ustawodawstwu belgijskiemu

Decyzja została wydana na podstawie art. 83a ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, z późn. zm.) w zw. z art. 5 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE serii L nr 284 z dnia 30 października 2009 r., s. I z późn. zm.) oraz art. 11 ust. 3 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 r. z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ( Dz.Urz. UE serii L nr 166 z dnia 30 kwietnia 2004 r., s. l, Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72, z późne zm.) (decyzja – k. 25 – 27 akt ZUS).

X. B. (1) odwołał się od ww. decyzji organu rentowego, co zainicjowało przedmiotowe postpowanie sądowe (odwołanie – k. 3 – 6 a.s.).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zeznania odwołującego się. Wynika z nich jednoznacznie, że w Polsce nie wykonywał żadnej pracy zarobkowej, był tu tylko przejazdem – przez dwa dni – w drodze do Belgi, gdzie docelowo miał pracować. W Polsce nie miał miejsca zamieszkania, a podczas podróży zatrzymał się w hostelu, a w mieszkaniu L. S. (2) nigdy nie mieszkał, był tam tylko zameldowany.

Zeznania te wskazują, że dokumenty przedstawiające zatrudnienie u polskiego zleceniodawcy, nie odzwierciedlały rzeczywistego przebiegu zdarzeń gospodarczych. Wskazano w nich, że X. B. (1) miał świadczyć pracę w Polsce oraz w Belgii i w Holandii, natomiast z wiarygodnych zeznań odwołującego się wynika, że w Polsce żadnej pracy nie świadczył i od razu przy zawieraniu umów, wiedział, że będzie skierowany do pracy w Belgii.

Dowody przedstawiające tylko formalną stronę zatrudniania, w sytuacji, gdy są nierzetelne, nie mogły stanowić dowodu na świadczenie pracy w Polsce i w konsekwencji na uznanie, że pracując w Belgii, był on pracownikiem delegowanym.

W świetle spójnych zeznań X. B. (2), a także w świetle dowodu w postaci pisma z belgijskiej instytucji zabezpieczenia społecznego wynika, że w Polsce praca przez X. B. (2) nigdy nie była świadczona. Wobec tego przyjąć należy przyjąć, że zatrudnienie wykazane w dokumentach jako podstawa do delegowania go do pracy w Belgi miało charakter wyłącznie formalny, a nadto dokumenty te były pozorne. Zdarzenia w nich wskazane w rzeczywistości nie zaistniały.

W tym stanie rzeczy, dokumenty w postaci umowy zlecenia, zezwolenia na pracę, informacji PIT-11, PIT – 37, zgłoszenia do ZUS, umowy użyczenia lokalu, nie mogą być traktowane jako dowód tego, że X. B. (1) pracował w Polsce, skoro z jego zeznań jednoznacznie wynika, że e wykonywał pracy na terytorium Polski, a jego rzeczywista aktywność zawodowa była związana z wykonywaniem pracy na terytorium Belgii.

Odnosząc się do przedłożonego dokumentu potwierdzającego zezwolenie na pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, Sąd wskazuje, że dokument ten nie stanowi dowodu faktycznego wykonywania pracy na terytorium Polski. Dokument ma charakter administracyjny i potwierdza jedynie możliwość wykonywania pracy. Nie przesądza on jednak o tym, że praca taka była rzeczywiście wykonywana ani że cudzoziemiec faktycznie pozostawał w stosunku pracy z podmiotem wskazanym w dokumentacji. W konsekwencji sam fakt posiadania przez X. B. (2) dokumentu nie może być uznany za dowód rzeczywistego świadczenia pracy na terytorium Polski. Dokument ten nie potwierdza bowiem faktycznego przebiegu zdarzeń, lecz jedynie formalną możliwość wykonywania pracy. W realiach niniejszej sprawy zgromadzony materiał dowodowy prowadzi do wniosku, że mimo posiadania dokumentu dopuszczającego wykonywanie pracy w Polsce, X. B. (1) faktycznie nie wykonywał pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Podobnie dokument zgłoszenia ubezpieczeń społecznych nie przesądza jeszcze o faktycznym podleganiu tym ubezpieczeniom. Zgłoszenie do ubezpieczeń ma charakter wyłącznie deklaratoryjny, a jego dokonanie nie kreuje stosunku ubezpieczenia społecznego. Warunkiem objęcia ubezpieczeniami społecznymi jest bowiem rzeczywiste wykonywanie pracy w ramach istniejącego stosunku prawnego stanowiącego tytuł do ubezpieczenia. W sytuacji, gdy czynności stanowiące podstawę zgłoszenia do ubezpieczeń w rzeczywistości nie były wykonywane, samo formalne zgłoszenie nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że dana osoba podlegała ubezpieczeniom społecznym.

W realiach niniejszej sprawy fakt zgłoszenia X. B. (4) do ubezpieczeń społecznych przez polskiego płatnika nie stanowi dowodu rzeczywistego wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wynika bowiem z ustalonego stanu faktycznego, odwołujący nie wykonywał pracy w Polsce, a dokumenty wskazujące na zatrudnienie miały charakter pozorny i nie odzwierciedlały rzeczywistego przebiegu zdarzeń. W konsekwencji samo zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych nie mogło stanowić podstawy do uznania, że X. B. (1) w spornym okresie podlegał ustawodawstwu polskiemu w zakresie zabezpieczenia społecznego.

Odnosząc się do przedstawionej w sprawie informacji PIT-11 i PIT -37 wystawionej przez polskiego płatnika, Sąd wskazuje, że dokumenty ten nie stanowi dowodu faktycznego wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Informacja PIT-11 ma charakter wyłącznie podatkowy i służy wykazaniu przychodów, które płatnik deklaruje jako wypłacone podatnikowi w danym roku podatkowym. Samo sporządzenie takiego dokumentu nie przesądza jednak o rzeczywistym wykonywaniu pracy ani o faktycznym powstaniu stosunku pracy w rozumieniu przepisów prawa pracy i ubezpieczeń społecznych.

W postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych decydujące znaczenie ma bowiem rzeczywisty przebieg zdarzeń, w szczególności faktyczne wykonywanie pracy oraz istnienie realnego tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi. Jeżeli z całokształtu materiału dowodowego wynika, że praca nie była faktycznie wykonywana, sam fakt sporządzenia informacji podatkowej nie może stanowić dowodu istnienia stosunku pracy ani wykonywania pracy na terytorium Polski.

Odnosząc się do przedstawionej w sprawie umowy najmu lokalu, Sąd wskazuje, że dokument ten również należy uznać za pozorny, jako że z zeznań odwołującego się, wynika, że w Polsce mieszał przez dwa dni w hostelu. Ponadto, zwarcie umowy najmu lokalu może świadczyć jedynie o formalnym zapewnieniu miejsca zakwaterowania, nie przesądza natomiast o rzeczywistym wykonywaniu pracy w Polsce ani o faktycznym związaniu aktywności zawodowej z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Podsumowując, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził, aby X. B. (1), wykonywał jakiekolwiek czynności pracownicze na rzecz polskiego płatnika na terytorium Polski.

Sąd Okręgowy zważył, co następuję:

Odwołanie jako niezasadne podlegało oddaleniu.

Z dniem 1 maja 2010 r. zaczęły obowiązywać: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30 kwietnia 2004 r.) oraz Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30 października 2009 r.).

W preambule ww. rozporządzeni określono cele, jakimi się kierowano wprowadzając ten akt. Wskazano w niej m.in., że:

(15) Niezbędne jest poddanie osób przemieszczających się we Wspólnocie systemem zabezpieczenia społecznego tylko jednego Państwa Członkowskiego w celu uniknięcia zbiegu mających tu zastosowanie przepisów ustawodawstw krajowych oraz komplikacji, które mogłyby z tego wynikać.

(16) W zasadzie nie ma we Wspólnocie uzasadnienia dla uzależniania praw w zakresie zabezpieczenia społecznego od miejsca zamieszkania zainteresowanych osób; jednakże w szczególnych przypadkach, w szczególności w odniesieniu do świadczeń specjalnych związanych z kontekstem gospodarczym i społecznym zainteresowanej osoby, miejsce zamieszkania może być brane pod uwagę.

(17) Aby jak najbardziej skutecznie zagwarantować równość traktowania wszystkich osób pracujących na terytorium Państwa Członkowskiego, stosowne jest uznanie, jako ogólną zasadę, że ustawodawstwem mającym zastosowanie jest ustawodawstwo Państwa Członkowskiego, w którym zainteresowana osoba wykonuje swą pracę jako pracownik najemny lub na własny rachunek.

Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich Unii Europejskiej opiera się na zasadzie wyrażonej w art. 11 ust. 1 ww. rozporządzenia, który stanowi, że osoby, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie, podlegają ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego. Ustawodawstwo takie określane jest zgodnie z przepisami niniejszego tytułu.

Ust. 2 wskazuje, że do celów stosowania przepisów tego tytułu osoby otrzymujące świadczenia pieniężne z powodu lub w konsekwencji swej pracy najemnej lub pracy na własny rachunek uważane są za wykonujące wspomnianą pracę. Nie dotyczy to świadczeń z tytułu inwalidztwa, emerytur ani rent rodzinnych, ani też rent z tytułu wypadków przy pracy lub chorób zawodowych lub świadczeń pieniężnych z tytułu choroby obejmujących leczenie przez czas nieokreślony.

Natomiast w myśl ust. 3 a) zgodnie z przepisami art. 12 do 16 osoba wykonująca w Państwie Członkowskim pracę najemną lub pracę na własny rachunek podlega ustawodawstwu tego Państwa Członkowskiego,

Zasada jednego ustawodawstwa określona tym przepisem podyktowana została koniecznością zapewnienia ochrony socjalnej osobom przemieszczającym się w obrębie Unii oraz wykluczeniem podwójnego obciążania obywateli Unii. Celem koordynacji jest unikanie nadmiernych obciążeń np. płacenia podwójnej składki.

W odniesieniu do pracowników delegowanych do wykonywania pracy w innym państwie członkowskim oraz do tych którzy wykonują pracę naprzemiennie lub równocześnie w dwóch krajach członkowskich ich sytuacja uregulowana jest w art. 12 i 13 ww. rozporządzenia.

Zgodnie z art. 12 ust. 1 osoba, która wykonuje działalność jako pracownik najemny w państwie członkowskim w imieniu pracodawcy, który normalnie prowadzi tam swą działalność, a która jest delegowana przez tego pracodawcę do innego państwa członkowskiego do wykonywania pracy w imieniu tego pracodawcy, nadal podlega ustawodawstwu pierwszego państwa członkowskiego, pod warunkiem że przewidywany czas takiej pracy nie przekracza 24 miesięcy i że osoba ta nie jest wysłana, by zastąpić inną delegowaną osobę.

Z kolei artykuł 13 ust. 1 stanowi, że osoba, która normalnie wykonuje pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich, podlega:

a) ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, jeżeli wykonuje znaczną część pracy w tym państwie członkowskim; lub

b) jeżeli nie wykonuje znacznej części pracy w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania:

(i) ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym znajduje się siedziba lub miejsce wykonywania działalności przedsiębiorstwa lub pracodawcy, jeżeli jest zatrudniona przez jedno przedsiębiorstwo lub jednego pracodawcę; lub

(ii) ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym znajduje się siedziba lub miejsce wykonywania działalności przedsiębiorstw lub pracodawców, jeżeli jest zatrudniona przez co najmniej dwa przedsiębiorstwa lub co najmniej dwóch pracodawców, których siedziba lub miejsce wykonywania działalności znajduje się tylko w jednym państwie członkowskim; lub

(iii) ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym znajduje się siedziba lub miejsce wykonywania działalności przedsiębiorstwa lub pracodawcy, innego niż państwo członkowskie jej zamieszkania, jeżeli jest zatrudniona przez dwa lub więcej przedsiębiorstw lub dwóch lub więcej pracodawców, których siedziba lub miejsce wykonywania działalności znajduje się w dwóch państwach członkowskich, z których jedno jest państwem członkowskim jej zamieszkania; lub

(iv) ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, jeżeli jest zatrudniona przez dwa lub więcej przedsiębiorstw lub dwóch lub więcej pracodawców, a co najmniej dwa z tych przedsiębiorstw lub dwóch z tych pracodawców mają siedzibę lub miejsce wykonywania działalności w różnych państwach członkowskich innych niż państwo członkowskie miejsca zamieszkania.

Instytucja zaświadczenia A1, którą skarżoną decyzją cofnął organ rentowy, służy potwierdzeniu, któremu ustawodawstwu w zakresie zabezpieczenia społecznego podlega dana osoba w ramach wykonywania pracy na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej. Celem tej regulacji jest zapewnienie stosowania wyłącznie jednego systemu ubezpieczeń społecznych.

Wydanie zaświadczenia A1 wymaga jednak, aby przedstawione organowi rentowemu okoliczności faktyczne odpowiadały rzeczywistemu przebiegowi zdarzeń. W sytuacji, gdy dokumenty stanowiące podstawę jego wydania nie odzwierciedlają rzeczywistej aktywności zawodowej osoby objętej zaświadczeniem, organ rentowy jest uprawniony do jego wycofania.

W niniejszej sprawie zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że złożone dokumenty kreowały jedynie formalną stronie zatrudnienia u polskiego pracodawcy, co miało na celu jedynie stworzenie podstaw do uzyskania zaświadczenia A1, podczas gdy rzeczywiste miejsce wykonywania pracy znajdowało się tylko na terytorium Belgii.

Oznacza to, że w realiach sprawy ww. przepisy art. 12 i 13 nie mają zastosowania do sytuacji odwołującego się, ponieważ, jako że nie pracował w Polsce, to nie mógł być z niej oddelegowany do pracy w Belgii. Pracę w ramach delegacji wyróżnia sporadyczność i przemijający czas trwania oraz wykonywanie konkretnie określonego zadania. Natomiast dla odwołującego się Belgia była docelowym krajem świadczenia pracy. Wyjeżdżając tam, odwołujący się nie zakładał, że będzie to pobyt krótkotrwały i wiążący się z koniecznym elementem powrotu do Polski w celu kontynuowania tu podjętej pracy. Zatrudnienie w Polsce nigdy się bowiem nie rozpoczęło. Zgodnym zamiarem stron było od początku zawarcie umów dotyczących świadczenia pracy w Belgii i w tym celu X. B. (1) wyjechał z Ukrainy.

Odnosząc się do kwestii ciężaru dowodu, Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c. obowiązek wykazania faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa na tej stronie. Zasada ta znajduje zastosowanie również w postępowaniach z zakresu ubezpieczeń społecznych.

W postępowaniu sądowym dotyczącym kontroli decyzji organu rentowego to na stronie kwestionującej decyzję spoczywa obowiązek przedstawienia dowodów podważających prawidłowość ustaleń dokonanych przez organ rentowy oraz wykazania okoliczności uzasadniających przyjęcie odmiennego stanu faktycznego.

W niniejszej sprawie odwołujący nie przedstawił przekonujących dowodów potwierdzających, że w spornym okresie faktycznie wykonywał pracę na terytorium Polski na rzecz polskiego pracodawcy. Przedłożona dokumentacja, w szczególności dotycząca formalnego zatrudnienia oraz rozliczeń podatkowych, nie mogła zostać uznana za wystarczającą dla wykazania rzeczywistego świadczenia pracy w Polsce, zwłaszcza wobec ustaleń wskazujących, że czynności zawodowe były wykonywane na terytorium Belgii.

W konsekwencji należało uznać, że odwołujący nie sprostał spoczywającemu na nim ciężarowi dowodu w zakresie wykazania, iż w spornym okresie podlegał ustawodawstwu polskiemu w zakresie ubezpieczeń społecznych, ponieważ zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził, aby wykonywał jakiekolwiek czynności pracownicze na rzecz polskiego pracodawcy na terytorium Polski. Brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających faktyczne wykonywanie pracy przez X. B. (2) na terytorium Polski, pomimo że umowa, którą sporządzono, na taką okoliczność wskazywała.

Podsumowując X. B. (1) nie spełnił przesłanek do zastosowania wobec niego przepisów art. 12 i 13 ww. rozporządzenia, które wprowadzają wyjątek od zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym w kraju, w którym faktycznie świadczy pracę. Odwołujący się nie ma przymiotu osoby oddelegowanej, a taką okoliczność przewiduje właśnie przepis art. 12. Nie spełnia również warunków z art. 13, ponieważ z materiału dowodowego wynika, że pracę wykonywał tylko w Belgii, a jeżeli świadczył ją jeszcze w innym kraju członkowskim, to brak jest dowodów, że była to Polska.

Zgromadzony materiał dowodowy prowadzi więc do wniosku, że dokumentacja dotycząca zatrudnienia została sporządzona wyłącznie w celu wykazania formalnego związku z polskim zleceniodawcą i umożliwienia uzyskania zaświadczenia A1, mimo że w rzeczywistości praca była wykonywana na terytorium Belgii.

Sąd podziela zatem stanowisko (...) Oddział w J., że w odniesieniu do odwołującego się zastosowanie ma przepis art. 11 ust. 3 a ww. rozporządzenia, z którego wynika zasada określana jako lex loci laboris, zgodnie z którą decydujące znaczenie ma faktyczne miejsce wykonywania pracy. Powołany przepis przewiduje, że osoba wykonująca pracę najemną w państwie członkowskim podlega ustawodawstwu tego państwa.

W niniejszej sprawie ustalono, że X. B. (3) wykonywał pracę na terytorium Belgii. Nie wykazano natomiast, aby w spornym okresie wykonywał rzeczywiście pracę na terytorium Polski. W konsekwencji brak było podstaw do objęcia go ustawodawstwem polskim, a właściwym ustawodawstwem w odniesieniu do zabezpieczenia społecznego, było ustawodawstwo belgijskie – jako adekwatne do miejsce świadczenia pracy.

Skoro zatem zaświadczenie A1 zostało wydane na podstawie dokumentów, które nie odzwierciedlały rzeczywistego przebiegu zdarzeń, Zakład Ubezpieczeń Społecznych był uprawniony do jego wycofania. Instytucje państw członkowskich nie są związane dokumentem A1, jeżeli został on wydany na podstawie nieprawdziwych informacji lub gdy okoliczności faktyczne wskazują, że rzeczywista sytuacja pracownika nie odpowiada warunkom jego wydania.

W tych okolicznościach Sąd uznał, że organ rentowy prawidłowo ustalił stan faktyczny oraz właściwie zastosował przepisy rozporządzenia nr 883/2004 dotyczące ustalenia właściwego ustawodawstwa i przepis art. 83a ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo lub zobowiązanie.

W niemniejszej sprawie takie nowe okoliczności – brak świadczenia pracy w Polsce, co skutkowało brakiem podstaw do wydania zaświadczenia A1 – nastąpiły. Zaskarżona decyzja odpowiada więc prawu.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych działał w granicach swoich kompetencji i prawidłowo stwierdził wycofanie uprzednio wydanego zaświadczenia A1 potwierdzającego zastosowanie ustawodawstwa polskiego, skoro ustalił, że zostało ono wydane w oparciu o dokumenty nieodzwierciedlające rzeczywistego przebiegu zdarzeń, które były podstawą jego wydania

Prawidłowo stwierdził również, że X. B. (1) nie podlega ustawodawstwu polskiemu w okresie od 18 lutego 2023 r. do 29 lutego 2024 r. ze względu na podleganie ustawodawstwu belgijskiemu w tym okresie, skoro Belgia była miejscem wykonywania przez niego pracy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. Sąd oddalił odwołanie jako bezzasadne, o czym orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku.

W punkcie 2 Sąd na podstawie art. 98 k.p.c. zasądził od X. B. (2) na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi za czas od daty uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Wskazana kwota, stanowiąca stawkę minimalną, została ustalona na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych.