Uzasadnienie z 3 marca 2025, sygn. VIII U 1546/24

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 17.06.2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. po rozpatrzeniu skargi J. C. o wznowienie postępowania wniesionej w dnu 13.06.2024 na podstawie art 83 b ustawy systemowej w zw. z art. 149 § 3 kpa oraz art. 145a § 2 kpa odmówił wznowienia postępowania w sprawie emerytury.

W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15.11.2023 r P 7/22 orzekł, że art. 17 ustawy zmieniającej (ustawy z dnia 24.06.2021 o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw Dz. U. poz. 1621) w związku z art. 25a ust 2 pkt 2 i ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zakresie jakim pomija emerytury przyznane na wniosek zgłoszony przed dniem 1.06.2021 jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w zw. z art 67 ust. 1 Konstytucji RP.

Organ rentowy wskazał, że Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15.11.2023 dotyczy wyłącznie emerytów, którzy wystąpili z wnioskiem o ponowne ustalenie wysokości świadczenia na podstawie art. 17 ustawy zmieniającej i którym wydano decyzję odmawiającą ponownego ustalenia wysokości emerytury na podstawie tego przepisu.

W dniu 13.06.2004 wnioskodawczyni złożyła skargę o wznowienie na podstawie art. 145a k.p.a. W związku z tym iż wnioskodawczyni nie jest osobą której dotyczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15.11.2023 r. brak podstaw do wznowienia postepowania w sprawie emerytury.

/ decyzja k. 14 w aktach ZUS/

Odwołanie od powyższej decyzji domagając się jej zmiany wniosła J. C. wskazując, iż Trybunał Konstytucyjny jest jednostka nadrzędną. /odwołanie k. 3/

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie podtrzymując argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że wnioskodawczyni była uprawniona do emerytury wcześniejszej od 2.07.2011 r. a od 01.01.2018 r. jest uprawniona do emerytury w wieku powszechnym. Nadto wyrok dotyczy pominięcia prawodawczego i nie skutkuje uchyleniem ani w całości ani w części art. 17 ust. zmieniającej. Dodatkowo skarga z dnia 13.06.2024 r. została wniesiona po ustawowym terminie ( wyrok opublikowany 16.11.2023 r. miesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie upływał w poniedziałek 18.12.2023 r.) Brak więc podstaw do wznowienia postępowania. /odpowiedź na odwołanie k . 4/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

J. C. urodziła się (...). /bezsporne/

Decyzja z dnia 8.07.2011 Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. na podstawie art. 183 i 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przyznał ubezpieczonej J. C. prawo do emerytury od 2.07.2011 tj od osiągnięcia wieku emerytalnego. / bezsporne decyzja k. k. 49-52 akt emerytalnych ZUS dot em. wcześniejszej/

Decyzją z dnia 16.02.2018 roku znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. przyznał ubezpieczonej J. C. emeryturę w powszechnym wieku emerytalnym od dnia 1.01.2018 roku tj miesiąca w którym złożono wniosek. /bezsporne, a nadto decyzja k. 8-9 odwrót akt emerytalnych ZUS/

J. C. nie występowała z wnioskiem o ponowne ustalenie wysokości świadczenia na podstawie art. 17 ustawy zmieniającej, tj. ustawy z dnia 24.06. 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2021 poz. 1621), która weszła w życie z dniem 18 września 2021r. Nie wydano w stosunku do niej decyzji odmawiającej ponownego ustalenia wysokości emerytury na podstawie wskazanego przepisu.

/bezsporne/

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 7/22 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw w dniu 16 listopada 2023 roku. / niesporne/

Wnioskodawczyni J. C. w dniu 13.06.2024 roku złożyła wniosek
o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego, powołując się na powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego. /wniosek k. 12-13 akt emerytalnych ZUS/

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Przepis art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. nr 78 poz. 483) stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności
z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Przepis ten wprost odnosi się do możliwości wzruszania w trybach nadzwyczajnych prawomocnych orzeczeń sądowych, ostatecznych decyzji administracyjnych lub rozstrzygnięć w innych sprawach.

Zgodnie z art. 145a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572) można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.

Jednakże zgodnie z art. 145a § 2 k.p.a. w sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Jak stanowi art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy.

Z kolei zgodnie z art. 58 § 2 k.p.a. prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin.

Zgodnie z art. 180 k.p.a. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy wynikające z przepisów o ubezpieczeniach społecznych, o zaopatrzeniach emerytalnych i rentowych, o funduszu alimentacyjnym, a także sprawy wynikające z przepisów o innych świadczeniach wypłacanych z funduszów przeznaczonych na ubezpieczenia społeczne.

Jak zaś stanowi art. 124 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1631) w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej.

Niespornym w sprawie jest, że wnioskodawczyni złożyła skargę o wznowienie postępowania w sprawie wysokości emerytury po upływie jednego miesiąca od dnia wejścia
w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zostało bowiem ogłoszone w Dzienniku Ustaw w dniu 16.11.2023 roku – ostatnim dniem na złożenie skargi o wznowienie postępowania w przewidzianym terminie był więc dzień
18.12. 2023 roku. Tymczasem ubezpieczona, złożyła skargę w dniu 13.06.2024 roku.

Warto tu zaważyć, że wnioskodawczyni na rozprawie z 13.02.2005 r. wskazywała iż o wyroku Trybunału dowiedziała się kilka dni przed złożeniem skargi jednak okoliczności tej w żaden sposób nie uprawdopodobniła. Tymczasem wyrok z uwagi na jego ogłoszenie był powszechnie znany. Nie wykracza poza zakres dbania o własny interes poszukiwanie informacji istotnych dla własnej sytuacji prawnej, w tym też dotyczących potencjalnej zmiany stanu prawnego na skutek zmiany przepisów lub związanych z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 31 sierpnia 2017r., III AUa 109/16). Wyjaśnienia te uznać należy zatem za niewiarygodne. Ponadto wnioskodawczyni nigdy nie występowała z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia skargi. Organ nie mógł więc przywrócić terminu do jej wniesienia, nawet, gdyby wnioskodawczyni nie dochowała ustawowego, miesięcznego terminu w sposób niezawiniony.

Z uwagi już na powyższe, w ocenie Sądu Okręgowego, organ rentowy prawidłowo odmówił wznowienia postępowania, gdyż skarga o wznowienie postępowania została złożona po terminie przewidzianym w art. 145a § 2 k.p.a.

Na marginesie wspomnieć również należy iż wnioskodawczyni nie jest osoba której dotyczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15.11.2023 r.

W dniu 15 listopada 2023 r. Trybunał Konstytucyjny (sygn. akt P 7/22) po rozpoznaniu, z udziałem (...), pytania prawnego Sądu Okręgowego w Elblągu orzekł, że art. 17 ustawy z 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw związku z art. 25a ust. 2 pkt 2 i ust. 2a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - w zakresie, w jakim pomija emerytury przyznane na wniosek zgłoszony przed 1 czerwca 2021 r., jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP Wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw w dniu 16 listopada 2023 r. i od tego dnia wszedł w życie.

W pisemnym uzasadnieniu TK wskazał na konieczność wykonania wyroku przez ustawodawcę. Wyjaśnił, że jest to wyrok o tzw. pominięciu, który nie prowadzi do zmiany prawa - musi jej dokonać ustawodawca. Podkreślił, że orzekał w trybie tzw. kontroli konkretnej i był związany zakresem zaskarżenia pytania prawnego, uwarunkowanym stanem faktycznym sprawy, w której pytanie przedstawiono. Wyrok dotyczy więc pominięcia wynikającego z art. 17 ustawy nowelizującej z 2021 r. w związku z art. 25 ust. 2 pkt 2 i ust. 2a ustawy emerytalnej, odnoszącego się do „emerytur czerwcowych" przyznanych na wniosek zgłoszony przed 1 czerwca 2021 r.

Sąd Okręgowy mając na uwadze powyższe zważył, że omawiany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2023 roku wydany w sprawie o sygn. akt P 7/22, ma stricte charakter wyroku zakresowego dotyczący pominięcia prawodawczego a zatem skutkiem tego typu wyroku nie jest choćby częściowa utrata mocy obowiązującej przepisu art. 17 ustawy nowelizującej z 2021 r. Utrata mocy obowiązującej, jako skutek orzeczenia negatoryjnego w tym przypadku, nie dotyka całego przepisu, który nadal pozostaje elementem ustawy (zob. np. wyr. TK z 18.12.2008 r., K 19/07, OTK-A 2008, Nr 10, poz. 182).

Na gruncie rozpoznawanej sprawy wnioskodawczyni domagała się ponownego przeliczenia emerytury w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15.11.2023 r. Jeszcze raz wskazać należy , że przepisy art. 145 i nast. k.p.a. służą wzruszeniu decyzji wydanej m.in w oparciu o akt normatywny uznany orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego za niezgodny z Konstytucją, a zatem do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji i ponownego, merytorycznego rozstrzygnięcia. Jednakże możliwość wznowienia postępowania istnieje tylko w takim zakresie, w jakim Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności danego przepisu z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Organ administracji publicznej, czy sąd wydając postanowienie o wznowieniu postępowania, a w konsekwencji decyzję lub wyrok, jest związany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Nie można w takiej sytuacji przez analogię zastosować instytucji wznowienia w innej chociażby podobnej sytuacji por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 29 stycznia 2020 r., III AUa 890/19, Legalis Numer 2327829/. Nie można też jak chce tego wnioskodawczyni zastępować procedury wznowienia dowolnie stosując art. 114 kpa traktujący o ponownym przeliczeniu świadczenia celem uzyskania skutków jakie de facto miałyby wynikać z procedury wznowienia. Wniosek o ponowne przeliczenie wysokości świadczenia przyznanego prawomocną decyzją, które to świadczenie wskutek przeliczenia będzie wyższe od dotychczas otrzymywanego, może być złożony w każdym czasie/por. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 kwietnia 2020 r., III AUa 1812/19/. Jednakże powyższe nie jest tożsame z weryfikacją świadczeń już przyznanych „nijako z mocą wsteczną” w oparciu uznania podstaw ich przyznania za niekonstytucyjne. Ponadto na co już wskazywano Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15.11.2023 r. dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego i nie skutkuje uchyleniem ani w całości ani w części art. 17 ust zmienianej. Wyliczenie wnioskodawczyni należnych świadczeń z pominięciem tych przepisów choćby przez analogię nie jest zatem możliwe.

Ponadto nie należy pomijać, iż wnioskodawczyni co niesporne nie wnosiła o ponowne ustalenie wysokości emerytury i ZUS nie wydał jej decyzji odmownej na podstawie art. 17 ustawy zmieniającej tj. ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1621). Wnioskodawczyni w związku z nowelizacją przepisów nie domagała się przeliczenia świadczenia z uwzględnieniem innego mechanizmu waloryzacji niż ten który do niej faktycznie zastosowano. Nie można więc uznać że zachodziły podstawy do kwestionowania sposobu w jaki wyliczono jej świadczenie. W konsekwencji tego wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie dotyczy nawet wnioskodawczyni.

Z tych wszystkich względów orzeczono sentencji wyroku na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c.

SSO Paulina Kuźma