Uzasadnienie z 6 lutego 2026, sygn. VIII U 2031/24

UZASADNIENIE

Decyzją z 3 grudnia 2024r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. w oparciu o przepisy ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2024r., poz. 1631 ze zm.) przyznał odwołującej I. G. emeryturę z powszechnego wieku, w jej treści wskazano, że do wyliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego przyjęto wynagrodzenie minimalne za okres zatrudnienia od 15 czerwca 1983r. do 8.09-1994r. w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej, albowiem nie można uwzględnić wynagrodzenia, które zostało potwierdzone imienną pieczątką i podpisem odwołującej
w legitymacji ubezpieczeniowej. Wskazano odwołującej, że powinna przedstawić druk Rp-7 za ten okres lub dokumenty źródłowe.

Odwołanie od tej decyzji złożyła I. G. domagając się jej zmiany i ustalenia wysokości emerytury z uwzględnieniem jej wynagrodzeń za okres zatrudnienia od 15 czerwca 1983r. do 8.09-1994r. w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...) z siedzibą w K.. Wskazała, że w tym okresie pracowała w tej spółdzielni jako starsza księgowa. Dodatkowo podniosła, że spółdzielnia ta znajduje się w likwidacji i nie może uzyskać druku RP-7 z tego podmiotu.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie argumentując jak w zaskarżonej decyzji.

Sąd Okręgowy ustalił co następuje:

3 grudnia 2024r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. w oparciu o przepisy ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2024r., poz. 1631 ze zm.) przyznał odwołującej I. G. emeryturę z powszechnego wieku, przyjmując do wyliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego przyjęto wynagrodzenie minimalne za okres zatrudnienia od 15 czerwca 1983r. do 8.09-1994r. w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej, albowiem nie można uwzględnić wynagrodzenia, które zostało potwierdzone imienną pieczątką i podpisem odwołującej w legitymacji ubezpieczeniowej.

Ubezpieczona kwestionując wyliczoną wysokość emerytury domagała się ponownego ustalenie kapitału początkowego, poprzez wyliczenia podstawy wymiaru kapitału początkowego w oparciu o rzeczywiste wynagrodzenie za okres zatrudnienia od 15 czerwca 1983r. do 8.09-1994r. w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...) z siedzibą w K..

Ubezpieczona od 15 czerwca 1983r. do 8.09-1994r. faktycznie pracowała w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...) z siedzibą w K. jako księgowa, była też członkiem spółdzielni. Wypłacane wynagrodzenia, premie, dodatkowe składniki były umieszczane w kartach zarobkowych. Odwołująca dokonywała w nich zapisów na podstawie listy płac, sporządzała też listy płac podpisywane przez głównego księgowego. Była nadzorowana przez głównego księgowego i jego zastępcę. W spółdzielni dokonywane były kontrole zewnętrzne, które nie wykazały nieprawidłowości w prowadzonej księgowości.

Przedłożone karty płacowe były przechowywane przez likwidatora. Praktyka była taka, że karty zarobkowe nie były opieczętowane i podpisywane. Główny księgowy i zastępca w ramach swych obowiązków mieli kontrolowanie prawidłowości pracy księgowej.

W okresie pracy w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej (...) z siedzibą w K. odwołująca uzyskała wynagrodzenie wraz z premiami i dodatkami w następującej wysokości:

a)za okres od 15 czerwca 1983r. do 31 grudnia 1983r. – 29.200 złotych przed denominacją,

b)za okres od 1 stycznia 1984r. do 31 grudnia 1984r. – 95.115 złotych przed denominacją,

c)za okres od 1 stycznia 1985r. do 31 grudnia 1985r. – 192.584 złote przed denominacją,

d)za okres od 1 stycznia 1986r. do 31 grudnia 1986r. – 219.245 złotych przed denominacją,

e)za okres od 1 stycznia 1987r. do 31 grudnia 1987r. – 369.378 złotych przed denominacją,

f)za okres od 1 stycznia 1988r. do 31 grudnia 1988r. – 590.834 złote przed denominacją,

g)za okres od 1 stycznia 1989r. do 31 grudnia 1989r. –2.916.936 złotych przed denominacją,

h)za okres od 1 stycznia 1990r. do 31 grudnia 1990r. -10.703.365 złotych przed denominacją,

i)za okres od 1 stycznia 1991r. do 31 grudnia 1991r. – 17.998.850 złotych przed denominacją,

j)za okres od 1 stycznia 1992r. do 31 grudnia 1992r. -17.790.950 złotych przed denominacją,

k)za okres od 1 stycznia 1993r. do 31 grudnia 1993r. –21.052.500 złotych przed denominacją,

l)za okres od 1 stycznia 1994r. do 30 września 1994r.–10.589.000 złotych przed denominacją.

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie akt Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z., przesłuchania odwołującej (protokół z dnia 25 września 2025r., 00:09:30-00:26:59 ), zeznań świadka J. J. ( protokół z dnia 9 grudnia 2025r. 00:02:13 – 00:16:13), kart płacowych (...) W. z siedzibą w K. (k.55) oraz wyliczeń ZUS z poniższym zastrzeżeniem.

Zebrane dowody Sąd ocenił jako spójne, logiczne, wiarygodne i mogące być podstawą ustaleń faktycznych. W szczególności Sąd dał wiarę zeznaniom świadka i odwołującej, które wzajemnie się uzupełniają. Uznał też za wiarygodne zapisy kart płacowych. Mimo zarzutów organu rentowego co do nich, zważyć należało, że były to dokumenty wewnętrzne spółdzielni, sporządzane na podstawie dokumentów podpisanych (list płac), stąd brak na nich podpisów i pieczęci spółdzielni nie daje podstaw do odmówienia im mocy dowodowej i wiarygodności. Nadmienić należy, że odwołująca zakończyła pracę w tej spółdzielni w 1994r., a dokumenty uzyskano od likwidatora w roku 2025. Znaczny upływ czasu od zakończenia pracy odwołującej oraz pozostawanie ich w dyspozycji innej osoby, do której zresztą odwołujaca nie potrafiła sama dotrzeć zdaniem sądu daje podstawę do uznania ich za wiarygodne. Także stan fizyczny tych dokumentów( zasadniczy brak skreśleń, brak wydrapań, uszkodzeń), wygląd wskazujący na ich znaczny wiek przemawiają za uznaniem ich wiarygodności. Dlatego na dokumentach tych Sąd oparł się przy dokonywaniu ustaleń faktycznych i orzekaniu. Jednocześnie pominął jeden zapis z karcie za rok 1989 sporządzony w nieoznaczonej rubryce kolorem zielonym bez opisu. Wątpliwości co do tego zapisu nie pozwoliły na jego uwzględnienie.

Nadmienić należało, że Sąd dokonał sprawdzenia pod kątem zgodności z dokumentem źródłowym wyliczeń dokonanych na polecenie sądu przez pracownika organu rentowego.
W wyniku tego sprawdzenia stwierdzono omyłki w zapisach przekazanych przez organ rentowy za rok 1987 ( błędnie wpisana premia motywacyjna za wrzesień 1987r.- winno być (...)), za rok 1988 ( we wrześniu 1988r. wynagrodzenie zasadnicze winno być wpisane jako (...), zaś w listopadzie 1988r. – w karcie płac nie było premii, która była w grudniu 1988),
za rok 1989 ( błędnie wpisano wynagrodzenie za styczeń i luty po (...), gdy powinno być po (...)), w 1993r. ( w czerwcu powinno być 3.469.200 , przy uwzględnieniu nagrody).

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonej zasługuje na uwzględnienie.

Należy stwierdzić, że zgodnie z treścią art. 174 ust. 1 i 2 ustawy z 17 grudnia 1998r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2024r., poz. 1631 ze zm.):

1. Kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-12.

2. Przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia

w życie ustawy:

okresy składkowe, o których mowa w art. 6,

okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5,

okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1-4 i 6-12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2.

Zgodnie z art. 174 ust.3 podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999 r.

Zgodnie z art.15 ust.1, podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę, z uwzględnieniem ust. 6 i art. 176. Odpowiednio zatem – także na potrzeby obliczania kapitału początkowego przyjmuje się przeciętną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, a zatem te wynikające z dokumentów płacowych osoby ubezpieczonej.

W toku postępowania na potwierdzenie wysokości wynagrodzenia odwołującej uzyskano karty płacowe za okres objęty odwołaniem i na ich podstawie ustalono wysokość wynagrodzenia odwołującej wraz z premiami i nagrodami. W postępowaniu przed organem rentowym odwołująca nie mogła wykazać tychże z uwagi na trudności z uzyskaniem zaświadczenia pracodawcy. To te dane z dokumentów źródłowych winny stać się – zgodnie z zasadami obowiązującymi przy ustalaniu kapitału początkowego – podstawą do ustalenia kapitału początkowego odwołującej a w konsekwencji – przy ich uwzględnieniu winna być ponownie wyliczona wysokość jej emerytury z wieku powszechnego.

Trzeba mieć na uwadze, że fakt wysokości wynagrodzenia za pracę odwołującej
w spornym okresie został wykazany dokumentami źródłowymi pracodawcy, zeznania świadka i odwołującej miały jedynie za cel ocenę, czy można tym dokumenty źródłowe uznać za wiarygodne.

Nadmienić należy, że w postępowaniu odwoławczym przed Sądem nie obowiązują ograniczenia dowodowe jakie występują w postępowaniu o świadczenia emerytalno-rentowe przed organem rentowym, a Sąd może ustalić okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość jak: okresy zatrudnienia (…), za pomocą wszelkich środków dowodowych, przewidzianych w kodeksie postępowania cywilnego (por. uchwała Sądu Najwyższego z 10 marca 1984r. III UZP 6/84, uchwała Sądu Najwyższego z 21 września 1984r. III UZP 48/84, wyrok Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2006r., I UK 179/06, LEX nr 342283).

Biorąc wszystkie powyższe względy pod uwagę, Sąd na mocy art. 47714 § 2 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.

W punkcie 2 – zgodnie z wynikiem postepowania na podstawie art. 98§1 i 3 kpc orzekł
o obowiązku zwrotu przez organ rentowy stronie odwołującej kosztów pomocy prawnej udzielonej odwołującej z urzędu w toku postępowania. Wysokość należnych kosztów ustalono zgodnie z §9 ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 poz.1964 ze zm.).

(-) SSO Gabriela Sobczyk