Wyrok z 13 lutego 2026, sygn. VII U 1490/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 lutego 2026 roku

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 lutego 2026 roku w A.

sprawy I. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział w A.

o wytrzymanie wypłaty emerytury

na skutek odwołania I. B.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...) Oddział w A.

z dnia 7 maja 2025 roku, znak: (...)

oddala odwołanie.

UZASADNIENIE

I. B. w dniu 23 maja 2025r. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w A. z 7 maja 2025r., znak: (...), w przedmiocie zawieszenia wypłaty emerytury z uwagi na zbieg prawa do więcej niż jednego świadczenia.

Odwołujący się wniósł o zmianę decyzji w trybie autokontroli Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a w przypadku nieuwzględnienia jego żądań, o zmianę decyzji przez sąd poprzez orzeczenie, że przysługuje mu prawo do wypłaty świadczeń oraz o zasądzenie kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych oraz o wypłatę zaległych emerytur wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1.  że Zakład Ubezpieczeń Społecznych błędnie przywołał regulacje wynikające z art. 95 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, bo jest funkcjonariuszem, o którym mowa w art. 95 ust. 2 ww. ustawy;

2.  naruszenie art. 32 Konstytucji RP, tj. prawa do równego traktowania wszystkich przez władze publiczne.

Uzasadniając odwołanie, I. B. wskazał, że do służby w Straży Granicznej został przyjęty 1 maja 2000r. z cywila, czyli jest funkcjonariuszem, który został powołany do służby po dniu 1 stycznia 1999r. Otrzymuje emeryturę policyjną od 1 lutego 2010r. wypłacaną przez Zakład X. – Rentowy MSWiA, ale do wysługi nie został zaliczony ani jeden dzień pracy cywilnej. Dalej zacytował brzmienie art. 95 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wskazując, że ust. 2 tego przepisu ma zastosowanie w jego przypadku. Jeśli chodzi zaś o naruszenie art. 32 Konstytucji RP, to odwołujący się podkreślił, że wyjątek określony w art. 95 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS został wprowadzony od dnia 4 lutego 2009r., on zaś na emeryturę policyjną przeszedł w 2010r. Dodatkowo, zarzucając naruszenie ww. przepisu Konstytucji, powołał się na znany mu osobiście przypadek, kiedy funkcjonariusz wstąpił do służby w Straży Granicznej w 2002r., a więc w tym samym czasie, i ma wypłacaną emeryturę „cywilną” wraz z emeryturą wypłacaną przez Zakład (...)-Rentowy MSWiA.

W dalszej części odwołujący się opisał zasady obliczania emerytury funkcjonariusza, który został przyjęty do służby po raz pierwszy po 1 stycznia 1999r., podsumowując, że taki funkcjonariusz nie będzie mógł doliczyć do swojej wysługi emerytalnej tzw. okresów pracy cywilnej, ale będzie mu przysługiwała możliwość ustalenia i pobierania drugiej emerytury z systemu powszechnego. Kończąc, I. B. wskazał, że podlegał ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia w (...) S.A. (...) Sp. k. w okresie od 9 lutego 2009r. do 30 września 2021r. ( odwołanie z 23 maja 2025r. – k. 3-5 a.s.).

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w A. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c., a uzasadniając swe stanowisko wskazał, że na podstawie pisma Zakładu (...) – Rentowego MSWiA z 25 marca 2025r. zostało ustalone, że I. B. rozpoczął służbę zawodową przed 1 stycznia 1999r., a prawo do emerytury policyjnej zostało mu przyznane na podstawie art. 15 ustawy z dnia 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Ł.-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin.

W dalszej części organ rentowy zacytował treść art. 95 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i podsumował, że skoro odwołujący się rozpoczął służbę zawodową przed 1 stycznia 1999r., a emeryturę policyjną ma przyznaną na podstawie wcześniej wskazanego przepisu, to nie ma możliwości łączenia emerytury powszechnej z emeryturą z tytułu pełnienia służby ( odpowiedź na odwołanie z 9 czerwca 2025r. – k. 6-7 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

I. B. w okresie od 29 lipca 1977r. do 28 kwietnia 2000r. pełnił służbę w Wojsku Polskim, a od 1 maja 2000r. do 31 stycznia 2009r. służbę w Straży Granicznej. Od dnia 1 lutego 2009r. została mu przyznana emerytura policyjna na podstawie art. 15 ustawy z dnia 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Ł.-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (pismo Zakładu X. – Rentowego MSWiA z 28 marca 2023r., nienumerowana karta tom IV akt ZUS; pismo Zakładu X. – Rentowego MSWiA z 25 marca 2025r., nienumerowana karta tom IV akt ZUS).

W dniu 3 listopada 2022r. I. B. złożył wniosek o przyznanie emerytury powszechnej. Zaznaczył w nim, że posiada przyznane świadczenie z Zakładu X.-Rentowego MSWiA ( wniosek o emeryturę z 3 listopada 2022r. – k. 1-6, tom I akt ZUS). Decyzją z 30 listopada 2022r., znak: (...), organ rentowy odmówił I. B. prawa do emerytury z uwagi na to, że nie spełnił warunku przewidzianego w art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, tj. nie osiągnął wieku 65 lat ( decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 30 listopada 2022r. – nienumerowana karta, tom I akt ZUS). Następnie decyzją z 20 lutego 2023r., znak: (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił ustalenia kapitału początkowego z uwagi na nieudowodnienie okresów składkowych przypadających przed 1 stycznia 1999r. ( decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 20 lutego 2023r. – nienumerowana karta, tom II akt ZUS).

I. B. 2 stycznia 2023r. ponownie złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o emeryturę powszechną. Rozpoznając ten wniosek, Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 20 lutego 2023r. wydał decyzję znak: (...), którą przyznał I. B. prawo do emerytury powszechnej. Jednocześnie poinformował, iż wypłata tego świadczenia zostaje zawieszona z uwagi na zbieg prawa do więcej niż jednego świadczenia, gdyż wypłacane może być jedynie jedno świadczenie – wyższe lub wybrane przez wnioskodawcę ( wniosek o emeryturę z 2 stycznia 2023r., decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 20 lutego 2023r., nienumerowane karty tom III akt ZUS).

I. B. nie zgodził się z decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i 22 lutego 2023r. odwołał się od niej, wnosząc o autokontrolę i ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego w oparciu o całość zgromadzonych w sprawie dokumentów (odwołanie z 22 lutego 2023r., nienumerowane karty tom IV akt ZUS).

Organ rentowy przeprowadził postępowanie wyjaśniające z Zakładem X. – Rentowym MSWiA, który potwierdził, że I. B. została przyznana emerytura policyjna od 1 lutego 2009r., a do wysługi emerytalnej zaliczono okres służby w Wojsku Polskim od 29 lipca 1977r. do 28 kwietnia 2000r. oraz służbę w Straży Granicznej od 1 maja 2000r. do 31 stycznia 2009r. (pismo Zakładu X. – Rentowego MSWiA z 28 marca 2023r., nienumerowane karty tom IV akt ZUS).

Decyzją z 13 kwietnia 2023r., znak: (...), organ rentowy uchylił decyzję z 20 lutego 2023r. i przyznał I. B. emeryturę powszechną od osiągnięcia wieku emerytalnego, tj. od 1 lutego 2023r. Wypłata świadczenia nie została zawieszona (decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 13 kwietnia 2023r., nienumerowane karty tom IV akt ZUS).

I. B. w piśmie z 14 kwietnia 2023r. cofnął odwołanie z 28 lutego 2023r., zaznaczając, że wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzja w pełni zaspokaja jego roszczenie (pismo I. B. z 14 kwietnia 2023r., nienumerowane karty tom IV akt ZUS).

Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA w pismach z 30 czerwca 2023r. i 25 stycznia 2024r. poinformował Zakład Ubezpieczeń Społecznych o sytuacji I. B. i o tym, że w jego przypadku nie ma zastosowania art. 95 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (pisma Zakładu X. – Rentowego MSWiA z 30 czerwca 2023r. i z 25 stycznia 2024r., nienumerowana karta tom IV akt ZUS). Ponowne pismo w tej sprawie, sporządzone 25 marca 2025r., wpłynęło do ZUS 26 marca 2025r. W piśmie tym ZER MSWiA ponownie – w związku z brakiem odpowiedzi ZUS na wcześniejsze pisma - poinformował o braku możliwości zastosowania wobec I. B. art. 95 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej, co szerzej uzasadnił (pismo Zakładu X. – Rentowego MSWiA z 25 marca 2025r., nienumerowana karta tom IV akt ZUS). Na tej podstawie organ rentowy z urzędu wszczął postępowanie w sprawie zmiany decyzji z 13 kwietnia 2023r. o przyznaniu I. B. emerytury powszechnej. W zawiadomieniu, skierowanym do ubezpieczonego, wskazał, że w przypadku błędnie wydanej decyzji organ rentowy może na wniosek lub z urzędu uchylić decyzję i ponownie ustalić prawo do świadczenia (zawiadomienie z 15 kwietnia 2025r., nienumerowana karta tom IV akt ZUS). Następnie w dniu 7 maja 2025r. została wydana decyzja znak: (...), w której organ rentowy wstrzymał wypłatę emerytury powszechnej dla I. B. od 1 maja 2025r., tj. od najbliższego terminu płatności świadczenia ( decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 7 maja 2025r., nienumerowane karty tom IV akt ZUS).

Powyższy stan faktyczny nie był w sprawie sporny i Sąd ustalił go na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w A., których wiarygodność nie była kwestionowana przez odwołującego się.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Rozpoznanie analizowanej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Taką możliwość daje art. 148 ¹ § 1 k.p.c., który przewiduje, że sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, Sąd uzna – mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. W przedmiotowej sprawie okoliczności faktyczne nie były sporne, a zatem nie zachodziła potrzeba przeprowadzania dowodów. Spór dotyczył jedynie prawa. Ponadto strony nie wniosły o przeprowadzenie rozprawy. W tych okolicznościach Sąd na podstawie powołanego przepisu ocenił, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. W konsekwencji pozwoliło to na rozpoznanie i rozstrzygnięcie rzeczonej sprawy na posiedzeniu niejawnym.

W zaskarżonej decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych wstrzymał wypłatę emerytury ubezpieczonego od najbliższego terminu płatności, na co pozwala art. 134 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2025r., poz. 1749), zwanej dalej ustawą emerytalną. Przewiduje on w ust. 1, że wypłatę świadczeń wstrzymuje się, jeżeli:

1) powstaną okoliczności uzasadniające zawieszenie prawa do świadczeń lub ustanie tego prawa;

2) osoba pobierająca świadczenia mimo pouczenia lub żądania organu rentowego nie przedłoży dowodów stwierdzających dalsze istnienie prawa do świadczeń;

3) osoba uprawniona do świadczeń nie poddała się badaniu lekarskiemu lub psychologicznemu, bez uzasadnionych przyczyn, mimo wezwania organu rentowego;

4) okaże się, że prawo do świadczeń nie istniało;

5) świadczenia nie mogą być doręczone z przyczyn niezależnych od organu rentowego.

Z kolei w ust. 2 ww. przepisu wskazano, że wstrzymanie wypłaty świadczeń następuje poczynając od miesiąca:

1) przypadającego po miesiącu, w którym ustało prawo do świadczenia ustalone wskutek okresowej niezdolności do pracy;

2) w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, albo od następnego miesiąca, jeżeli wcześniejsze wstrzymanie wypłaty nie było możliwe;

3) za który przysługiwało świadczenie niedoręczone w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 5.

W analizowanym przypadku ZUS przyjął, choć wprost nie wskazał tego ani w zaskarżonej decyzji, ani w odpowiedzi na odwołanie, że podstawą wstrzymania ubezpieczonemu wypłaty emerytury jest okoliczność uzasadniająca zawieszenie tego świadczenia, a więc zastosował art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej. W takim przypadku wstrzymanie wypłaty jest dokonywane od miesiąca, w którym decyzja została wydana – zgodnie z art. 134 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej – i tak też stało się w przedmiotowej sprawie. Organ rentowy wypłatę świadczenia wstrzymał od 1 maja 2025r., a więc od miesiąca, w którym wydał decyzję.

I. B. zakwestionował, by w jego przypadku zachodziły podstawy uzasadniające zawieszenie prawa do świadczeń, powołując się na przepis art. 95 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej, ze wskazaniem iż w jego przypadku stosować należy ustęp 2 tego przepisu.

Analizując zarzuty ubezpieczonego, najpierw przypomnieć należy, że zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, świadczenia na warunkach i w wysokości określonych w ustawie przysługują również żołnierzom zawodowym oraz funkcjonariuszom Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Biura Ochrony Rządu, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej, jeżeli nie spełniają oni warunków do nabycia prawa lub utracili prawo do świadczeń określonych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym tych osób, oraz członkom rodzin pozostałym po tych osobach. Art. 95 ustawy emerytalnej przewiduje jednak w ust. 1, że w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego, z zastrzeżeniem art. 95a (ust. 1). Przepis ust. 1 stosuje się również, z uwzględnieniem art. 96, w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym osób, o których mowa w art. 2 ust. 2, z wyjątkiem przypadku, gdy emerytura wojskowa lub policyjna została obliczona według zasad określonych w art. 15a albo art. 18e ustawy z dnia 10 grudnia 1993r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin lub w art. 15a lub art. 15d lub art. 18e ustawy z dnia 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby (...)-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin.

W przedmiotowej sprawie stanowisko organu rentowego odpowiada treści tych przepisów ustawy emerytalnej, które zostały zacytowane. Wynika z nich, że w przypadku osób uprawnionych do emerytury z ubezpieczenia społecznego w zbiegu z prawem do świadczeń przewidzianych w przepisach dotyczących zaopatrzenia emerytalnego tzw. służb mundurowych, wymienionych w art. 95 ust. 2 tej ustawy, wypłaca się wyłącznie jedno ze świadczeń. Reguła pobierania jednego świadczenia emerytalno-rentowego znalazła swoje odzwierciedlenie również w art. 7 ustawy z dnia 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Ł.-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (tekst jedn. Dz. U. z 2024r., poz. 1121 – dalej jako ustawa zaopatrzeniowa), który to przepis stanowi, iż w przypadku zbiegu prawa do emerytury lub renty przewidzianych w tejże ustawie zaopatrzeniowej z prawem do emerytury lub renty określonym w odrębnych przepisach (w szczególności w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) wypłaca się świadczenie wyższe lub wybrane przez osobę uprawnioną, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Przywołane unormowania, zarówno art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jak i art. 7 ustawy zaopatrzeniowej wykluczają zatem możliwość wypłaty zbiegających się świadczeń mundurowych ze świadczeniami z ubezpieczeń powszechnych, poza wskazanymi przez ustawodawcę wyjątkowymi sytuacjami. W sprawach zbiegu prawa do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z prawem do emerytury wojskowej rozstrzygać należy zgodnie z regułami powszechnymi i prawem do jednego świadczenia ( wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 12 listopada 2024r., III AUa 881/23).

Należy przy tym zaznaczyć, że zasada prawa do pobierania tylko jednego świadczenia z zakresu zabezpieczenia społecznego nie jest nowa i została do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przejęta z ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Zagadnienie związane z prawem do pobierania jednego ze zbiegających się świadczeń emerytalno-rentowych zostało również omówione w orzecznictwie Sądu Najwyższego, przy czym przed 15 grudnia 2021 roku judykatura nie była w tym względzie jednolita. Między innymi w wyrokach z dnia 4 grudnia 2013r. (II UK 223/13, LEX nr 1394110), z dnia 8 maja 2012r. (II UK 237/11, OSNP 2013, nr 7-8, poz. 91) oraz z dnia 24 maja 2012r. (II UK 261/11, LEX nr 1227967), Sąd Najwyższy opowiedział się przeciwko możliwości jednoczesnego pobierania świadczenia wypłacanego z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz z zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin. Natomiast w innych orzeczeniach wskazano, że o zastosowaniu wyjątku od zasady wypłacania jednego świadczenia decyduje brak możliwości obliczenia emerytury wojskowej przy uwzględnieniu "cywilnego" stażu emerytalnego, a nie data przyjęcia żołnierza zawodowego do służby wojskowej.

Ostatecznie, rozstrzygając problem różnych poglądów prezentowanych w orzecznictwie, Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów wydał uchwałę w dniu 15 grudnia 2021r. ( III UZP 7/21). Wynikało to z tego, że Sąd Najwyższy w składzie zwykłym, postanowieniem z dnia 22 września 2021r., III UZP 5/21, wydanym na podstawie art. 390 § 1 zdanie drugie k.p.c., przekazał do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego przedstawione mu uprzednio przez Sąd Apelacyjny następujące zagadnienie prawne: czy ubezpieczonemu, urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948r., który pozostawał w zawodowej służbie wojskowej przed dniem 2 stycznia 1999r. i pobiera emeryturę wojskową wynoszącą 75% podstawy jej wymiaru bez doliczenia okresów składkowych poprzedzających zawodową służbę wojskową, jak i przypadających po zakończeniu tej służby, może być wypłacana jednocześnie emerytura z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przysługująca z tytułu powyższych okresów składkowych (art. 7 ustawy zaopatrzeniowej w związku z art. 95 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej).

Występująca w dotychczasowym orzecznictwie kontrowersja wywołująca rozbieżność, a w konsekwencji powodująca poważne wątpliwości i kreująca to zagadnienie prawne nie dotyczyła wykładni całego art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej, ale użytego w tym przepisie zwrotu - "emerytura (...) obliczona według zasad określonych w art. 15a albo art. 18e ustawy zaopatrzeniowej", który określa wyjątki od niewątpliwie obowiązującej w polskim prawie zabezpieczenia społecznego zasady prawa do jednego świadczenia z tytułu tego samego ryzyka, zwanej też zasadą nie kumulacji świadczeń. W ocenie Sądu Najwyższego w powiększonym składzie, wykładnia będącego przedmiotem analizy zwrotu, dokonywana z uwzględnieniem reguł gramatycznych, musi prowadzić do wniosku, że uprawnione jest zarówno przyjęcie, że w art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej chodzi wyłącznie o odesłanie do zasad, a więc jedynie do sposobów obliczenia emerytury wojskowej określonych w art. 15a i art. 18e ustawy zaopatrzeniowej (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 stycznia 2019r., I UK 426/17), jak i uznanie, że owe zasady nie mogą abstrahować od dwóch odrębnych kręgów adresatów owych zasad, gdyż są one odnoszone tylko do nich, skoro unormowane w powołanych przepisach zasady obliczenia emerytur wojskowych dotyczą jedynie "żołnierzy powołanych do zawodowej służby wojskowej po raz pierwszy po dniu 1 stycznia 1999r." oraz "żołnierzy powołanych do zawodowej służby wojskowej po raz pierwszy po dniu 31 grudnia 2012r." (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 grudnia 2013r., II UK 223/13), natomiast z całą pewnością nie żołnierzy, którzy pozostawali w służbie przed dniem 2 stycznia 1999r., gdyż zasady obliczania przysługującej im emerytury wojskowej określają art. 14 i art. 15 ustawy zaopatrzeniowej, przewidujące między innymi możliwość doliczenia do wysługi emerytalnej okresów "stażu cywilnego". To drugie stanowisko bez wątpienia zyskuje wsparcie w wykładni gramatycznej kontekstowej nakazującej odwołanie się do tekstu, którego część stanowi zwrot podlegający interpretacji (kontekstu), a zatem każe uwzględniać także miejsce, w którym ustawodawca ów zwrot umieścił. W świetle uregulowań zawartych w powołanych przepisach wspólnym mianownikiem dla wszystkich wymienionych grup żołnierzy zawodowych jest tylko maksymalna i minimalna kwota emerytury, która nie może przekroczyć 75% podstawy jej wymiaru (art. 18 ust. 1 oraz art. 18h ust. 1), a także nie może być niższa od kwoty najniższej emerytury (art. 18 ust. 2 i 3 oraz art. 18h ust. 2), ale już nie przyjęte w nich reguły obliczania emerytury. Przechodząc do wykładni systemowej użytego w art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej zwrotu "z wyjątkiem przypadku, gdy emerytura wojskowa (...) została obliczona według zasad określonych w art. 15a albo 18e ustawy (zaopatrzeniowej)...", Sąd Najwyższy wskazał, że daje on podstawę do przyjęcia, iż ten wyjątek należy interpretować nie tylko przedmiotowo, to znaczy wyłącznie przez pryzmat zasad obliczania emerytury wojskowej wynikających z art. 15a albo 18e ustawy zaopatrzeniowej, ale także podmiotowo, co oznacza konieczność wzięcia pod uwagę adresatów tych przepisów. To dla nich ustawodawca wprowadził bowiem (na przyszłość) możliwość równoczesnego pobierania emerytury wojskowej i emerytury powszechnej, odbierając im równocześnie prawo do wzrostu emerytury wojskowej z tytułu doliczenia stażu (...) i pozostawiając jednak taką samą możliwość (prawo wyboru) także dla żołnierzy powołanych do służby przed dniem 2 stycznia 1999r., po spełnieniu (poczynając od dnia 1 stycznia 2025r.) przesłanek określonych w art. 18i ustawy zaopatrzeniowej.

W ocenie Sądu Najwyższego projektodawca nie zakładał możliwości kumulacyjnego pobierania świadczeń z obu systemów. Przyjął bowiem, a założenie to zostało następnie w pełni zaakceptowane i zrealizowane w toku procesu legislacyjnego, że w każdym przypadku osoba uprawniona do emerytury wojskowej oraz emerytury powszechnej, która pozostawała w zawodowej służbie wojskowej w dniu 1 stycznia 1999r. musi dokonać wyboru świadczenia, które ma być jej wypłacane, również wtedy, gdy wysokość emerytury wojskowej została obliczona wyłącznie na podstawie okresów tej służby, bez "uzupełnienia" jej o zwiększenie wynikające z przebytych okresów składkowych i nieskładkowych. Sąd Najwyższy zauważył również, że wyjątki od zasady nie kumulacji świadczeń przewidziane w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz z ustawie o emeryturach kapitałowych wykładane systemowo nie mogą być pomocne przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia prawnego, o tyle ich wykładnia funkcjonalna (celowościowa) potwierdza, że użyty w art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej zwrot "z wyjątkiem przypadku, gdy emerytura wojskowa (...) została obliczona według zasad określonych w art. 15a albo 18e ustawy (zaopatrzeniowej)..." oznacza jego zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do żołnierzy wymienionych w tych przepisach. Jeśli bowiem emeryt korzysta ze wzrostu emerytury wojskowej z tytułu (...) wysługi emerytalnej, to oznacza, że zostaje zachowana zasada wzajemności składki i świadczeń w rozumieniu funkcjonującym w polskim systemie ubezpieczenia społecznego nawet wtedy, gdy włożony wkład nie jest wprost proporcjonalny do korzyści, jaką przynosi zwiększenie emerytury. Przejście w obecnie obowiązującym modelu zabezpieczenia społecznego z dotychczasowego systemu "zdefiniowanego świadczenia" na system "zdefiniowanej składki", który wyraża się w daleko idącej proporcjonalności między wniesionym wkładem a wysokością świadczenia istotnie ograniczył zasadę solidarności wspólnoty ryzyka w tym znaczeniu, że nie występuje obecnie mechanizm umożliwiający rozdział środków do osób, które krócej i mniej partycypowały w finansowaniu swojego ubezpieczenia emerytalnego.

Sąd Najwyższy odniósł się również do zasad i praw konstytucyjnych, które
w ocenie wielu ubezpieczonych były łamane przy wydawaniu niekorzystnych dla nich decyzji. Wskazał, że należy przede wszystkim podzielić stanowisko wyrażone w przytaczanym już wyroku SN z dnia 24 stycznia 2019r. (I UK 426/17), zgodnie z którym dla analizy ukształtowanego w art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej zbiegu świadczeń nie ma znaczenia art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż w odniesieniu do wynikającego z tego przepisu prawa do zabezpieczenia społecznego ustawodawca dysponuje dużą swobodą, co potwierdza powołane w wymienionym wyroku orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego.

W konsekwencji Sąd Najwyższy uznał, że przyjęcie założenia, zgodnie z którym dyferencjacja uprawnień żołnierzy w zakresie prawa do wypłaty świadczeń emerytalnych w zbiegu jest związana wyłącznie z datą powołania ich do służby wojskowej (przed i po 1 stycznia 1999r.) i stanowi jej konsekwencję, oznaczałoby ich nierówne traktowanie. Opisane dwie grupy żołnierzy były objęte w okresie odbywania tej służby różnymi systemami emerytalnymi, co data powołania ich do służby jedynie ilustruje. Okoliczność polegająca na wprowadzeniu od dnia 1 stycznia 1999r. systemu "zdefiniowanej składki" w miejsce systemu "zdefiniowanego świadczenia" i związane z tym istotne różnice w zakresie unormowania sposobu opłacania składek na powszechne ubezpieczenie społeczne przez żołnierzy powołanych do służby do dnia 1 stycznia 1999r., jak i po tym dniu, nie może zaś pozostać bez znaczenia dla ustalania zakresu podmiotów, którym przysługuje równe traktowanie. Celem oraz treścią wprowadzonego przez ustawodawcę zróżnicowania jest "wpasowanie" żołnierzy pozbawionych prawa do wzrostu emerytury wojskowej z tytułu doliczenia "stażu cywilnego" w nowy system ubezpieczeń społecznych bazujący na zdefiniowanej składce, która w dużym stopniu oznacza realizację zasady wzajemności składki i prawa do świadczenia oraz abstrahuje od solidarnościowego charakteru świadczeń zabezpieczeniowych. Po drugie, moment wprowadzenia omawianej dyferencjacji wskazuje na związanie jej z przyjętym w ustawie emerytalnej procesem stopniowego wygaszania dotychczasowych uprawnień emerytalnych na rzecz jednolitego, powszechnego systemu. Proces ten jest zaś w pełni akceptowany zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie prawa ubezpieczeń społecznych (por. m.in. wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z dnia 22 czerwca 1999r., K. 5/99, OTK ZU 1999 Nr 5, poz. 100, z dnia 4 stycznia 2000r., K. 18/99, OTK ZU 2000 Nr 1, poz. 1 oraz K. 1/00, OTK 2000 Nr 6, poz. 185 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 16 czerwca 2011r., III UK 217/10, LEX nr 950438 i z dnia 26 kwietnia 2016r., I UK 151/15, LEX nr 2050671). Po trzecie, wspomniana dyferencjacja ma charakter proporcjonalny, gdyż bilansuje ją omówiona wcześniej regulacja art. 18i ustawy zaopatrzeniowej. Po czwarte, trudne do pogodzenia z zasadami sprawiedliwości społecznej byłoby postawienie jednych żołnierzy powołanych do służby przed dniem 2 stycznia 1999r. w sytuacji lepszej (a przez to nierównej) od takich samych żołnierzy, którym wzrost emerytury wojskowej z tytułu uwzględnienia samych okresów służby pozwalałby na uzyskanie tego świadczenia w wysokości tylko nieznacznie niższej niż 75% podstawy wymiaru.

Odpowiadając więc na zadane pytanie, Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że ubezpieczonemu, który pozostawał w zawodowej służbie wojskowej przed dniem 2 stycznia 1999r. i pobiera emeryturę wojskową wynoszącą 75% podstawy jej wymiaru obliczoną bez uwzględnienia okresów składkowych i nieskładkowych, z tytułu których jest uprawniony również do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub to wybrane przez niego.

Opisany wyżej rezultat wykładni systemowej oraz funkcjonalnej (celowościowej) art. 95 ust 2 ustawy emerytalnej pozwala przyjąć, że osoba uprawniona do emerytury wojskowej oraz emerytury powszechnej, która pozostawała w zawodowej służbie wojskowej w dniu 1 stycznia 1999r., musi dokonać wyboru świadczenia, które ma być jej wypłacane, również wtedy, gdy wysokość emerytury wojskowej została obliczona wyłącznie na podstawie okresów tej służby, bez "uzupełnienia" jej o zwiększenie wynikające z przebytych okresów składkowych i nieskładkowych. Taki pogląd jest powszechny w orzecznictwie Sądu Najwyższego również po dacie wydania omówionej uchwały składu 7 sędziów (np. wyrok SN z dnia 24 sierpnia 2023r., III USKP 35/22; wyrok SN z 2 sierpnia 2023r., III USK 2/23; postanowienia SN: z 16 kwietnia 2025r., II USK 319/24; z 12 maja 2025r., I USK 405/24; z 10 czerwca 2025r., III USK 355/24). Co prawda uchwała ta dotyczy wprost jedynie zbiegu emerytury wojskowej z emeryturą z ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jednak nie ma jakichkolwiek argumentów, które przemawiałyby przeciwko jej zastosowaniu również w odniesieniu do emerytur przyznanych na podstawie ustawy z 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin ( wyrok Sądu Najwyższego z 23 maja 2023r., II USKP 33/22, LEX 3561951).

Sąd Okręgowy w przedmiotowej sprawie, uwzględniając pogląd zaprezentowany w ww. uchwale oraz dokonując wykładni językowej i systemowej przedstawionych powyżej regulacji prawnych, przyjął, że I. B., choć nabył prawo do emerytury mundurowej, jak również emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wobec ukończenia powszechnego wieku emerytalnego, to jest uprawniony do pobierania tylko jednego z tych świadczeń. W przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające odstąpienie od ogólnej zasady wypłacania jednego świadczenia. Ubezpieczony – wbrew temu, na czym w głównej mierze opierał odwołanie – został powołany do służby przed 1 stycznia 1999r. Co prawda służbę w I. Granicznej zaczął od 1 maja 2000r., niemniej jednak wcześniej, bo w okresie od 29 lipca 1977r. do 28 kwietnia 2000r., służył w Wojsku Polskim i ta służba, podobnie jak służba w Straży Granicznej, została zaliczona do wysługi emerytalnej na potrzeby ustalenia prawa do emerytury przyznanej przez Zakład X. – Rentowy MSWiA. Emerytura ta została przyznana – wbrew temu co wskazał I. B., powołując się na art. 15a - na podstawie art. 15 ustawy z 18 lutego 1994r., a więc nie dotyczy ubezpieczonego ten wyjątek, na jaki wskazuje art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej. Odnosi się on do przypadku, gdy świadczenie zostało przyznane w oparciu o art. 15a lub art. 15d lub art. 18e ww. ustawy. W przypadku I. B. tak nie było, wobec czego nie jest możliwe wypłacanie w jego przypadku dwóch świadczeń, co nie narusza przepisów Konstytucji. W kontekście zasad konstytucyjnych przepisy, o jakich była mowa, były zresztą analizowane przez Sąd Najwyższy w cytowanej uchwale składu 7 sędziów z 15 grudnia 2021r.

Podsumowując rozważania, Sąd Okręgowy przyjął, że skoro I. B. ma ustalone prawo do emerytury na podstawie art. 15 ustawy z 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Ł.-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin, to nie nabył prawa do pobierania świadczeń w zbiegu na podstawie art. 95 ust. 2 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS. Początkowa decyzja o wypłacaniu emerytury powszechnej w zbiegu z mundurową była błędna, co doprowadziło do zgodnego z prawem i uzasadnionego wstrzymania wypłaty tego świadczenia w oparciu o powołany na wstępie przepis.

Mając na względzie powyższe, Sąd Okręgowy, nie znajdując podstaw do zmiany
decyzji z dnia 7 maja 2025r., oddalił odwołanie na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c.