Wyrok z 5 grudnia 2023, sygn. III C 263/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 grudnia 2023 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie III Wydział Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący:	SSO Kamila Grajewska
Protokolant:	Adam Padewski

po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2023 r. w Warszawie na rozprawie

sprawy z powództwa A. C.

przeciwko Uniwersytetowi (...) w W.

o ochronę dóbr osobistych

1.  nakazuje Uniwersytetowi (...) w W. usunięcie materiału zatytułowanego „(...)” opublikowanego 16 lipca 2020 r. na stronie internetowej pozwanego pod adresem (...) - w części, to jest poprzez usunięcie tekstu oświadczenia począwszy od słów: „(...)”,

2.  nakazuje Uniwersytetowi (...) w W. usunięcie materiału zatytułowanego „(...)” opublikowanego 20 lipca 2020 r. na stronie internetowej pozwanego pod adresem (...) - w części, to jest poprzez usunięcie tekstu oświadczenia począwszy od słów: „(...)”,

3.  nakazuje Uniwersytetowi (...) w W. opublikowanie na stronie(...)w zakładce (...) na okres 30 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku, oświadczenia następującej treści:

„(...)

(...)”

4.  oddala powództwo w pozostałym zakresie,

5.  zasądza od (...) w W. na rzecz A. C. kwotę 1337,00 zł (jeden tysiąc trzysta trzydzieści siedem złotych)wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.

SSO Kamila Grajewska

III C 263/22

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 5 sierpnia 2020 skierowanym do Sądu Okręgowego w Warszawie A. C. domagała się w stosunku do pozwanego Uniwersytetu (...):

1.  zobowiązania Uniwersytetu (...) do usunięcia ze strony internetowej Uczelni, tj. (...), materiału opublikowanego w dniu 16 lipca 2020 r. w zakładce (...) pod adresem internetowym: (...) zatytułowanego: „(...)”, naruszającego dobra osobiste powódki jako profesora, pracownika Uniwersytetu (...) i Dyrektora Międzynarodowej Agendy Badawczej (...) w (...) Uniwersytetu (...);

2.  zobowiązania Uniwersytetu (...) do zamieszczenia na stronie internetowej Uczelni, tj. (...), w zakładce (...) rodzajem oraz wielkością czcionki przyjętą dla publikacji tam zamieszczanych, oświadczenia o następującej treści:

(...)

(...)

3.  nadania wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności w zakresie żądania głównego i zasądzenia od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, że w związku z szerokim zainteresowaniem mediów i przedstawicieli nauki, aktywnością podejmowaną przez Rektora Uniwersytetu (...), zmierzającą do wcześniejszego zakończenia projektu „(...)”, pozwany na oficjalnej stronie internetowej Uczelni pod adresem: (...) w zakładce (...), w dniu 16 lipca 2020 r. opublikował oświadczenie zatytułowane „(...)”. W ocenie powódki, w oświadczeniu zawarto twierdzenia nieprawdziwe, niedopuszczalne i godzące w dobre imię jako naukowca i profesora. Zdaniem powódki, oskarżenia Rektora Uniwersytetu (...)o doprowadzenie do rozwiązania współpracy z jednostką badawczą przez utalentowanych badaczy, w tym beneficjentów prestiżowych grantów (...) oraz (...) co przyczyniło się do kryzysowej sytuacji w (...)Uniwersytetu (...), są bezpodstawne. Ponadto, powódka wskazała, że twierdzenia odnoszące się do naruszenia przez nią norm etycznych w związku z pełnieniem funkcji Dyrektora jednostki badawczej (...) w (...) Uniwersytetu (...) są również nieprawdziwe i bezpodstawne, bowiem postępowanie przed Fundacją (...), zakończyło się wyłącznie skierowaniem do powódki jako kierownika projektu (...) zaleceń i rekomendacji co do dalszego realizowania projektu.

Pismem z 15 kwietnia 2022 r. powódka poinformowała Sąd Okręgowy
w Warszawie o otrzymaniu w dniu 12 kwietnia 2022 r. korespondencji Uniwersytetu (...), w której wyrażono chęć polubownego zakończenia istniejącego pomiędzy stronami sporu na warunkach wskazanych przez pełnomocnika pozwanego i jednocześnie wniosła o przedłużenie terminu na prowadzenie rozmów negocjacyjnych o kolejne 30 dni, wskazując, że pozwoli to stronom na zajęcie ostatecznych stanowisk w sprawie próby ugodowej, o czym niezwłocznie zostanie poinformowany Sąd rozpoznający sprawę.

W odpowiedzi na pozew z dnia 14 kwietnia 2022 r. pozwany wniósł o udzielenie stronom terminu do zawarcie ugody pozasądowej albo sądowej na wskazanych w piśmie warunkach. Na wypadek niedojścia ugody do skutku pozwany wniósł o oddalenie żądań sformułowanych w pozwie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwany wskazał, że w celu wyeliminowania z przestrzeni publicznej nierzetelnych informacji odnoszących się do funkcjonowania Międzynarodowej Agendy Badawczej (...), mając na uwadze ich sprostowanie oraz wyjaśnienie kontekstu, w jakim te wypowiedzi się pojawiały, na oficjalnej stronie internetowej Uczelni pod adresem: (...) w zakładce (...) opublikowano oświadczenie zatytułowane „(...)”. W ocenie pozwanego, sformułowania w nim zawarte mają charakter opisowy i nie stanowią wypowiedzi oceniających. Przedstawiają okoliczności i koncepcje towarzyszące wyodrębnieniu jednostki organizacyjnej (...) ze struktur Uniwersytetu (...) i przeniesieniu jej do struktury Instytutu (...) (...). Zdaniem pozwanego, wypowiedzi byłego rektora Uniwersytetu (...) są rzeczowe, a pojawiające się w przestrzeni publicznej wprowadzające w błąd informacje i uzasadniona ochroną interesu społecznego konieczność przedstawienia stanowiska przez Uczelnię, wyklucza bezprawność zachowania autora wypowiedzi. Do odpowiedzi na pozew dołączono również pismo Uniwersytetu (...)przesłane powódce, zawierające prośbę o rozważenie polubownego zakończenia sporu pomiędzy stronami.

Pismem z 24 marca 2023 r. powódka rozszerzyła oraz doprecyzowała żądanie pozwu wnosząc o zobowiązanie pozwanego do usunięcia także tekstu opublikowanego w języku angielskim – „(...)”, który udostępniono na stronie internetowej pod adresem: (...). Powódka wniosła również o zobowiązanie pozwanego do opublikowania na stronie internetowej Uczelni, tj. (...)w zakładce (...) przy zachowaniu wielkości i rodzaju użytej czcionki oraz sposobu edycji oświadczenia o następującej treści:

„(...).

(...)
(...)”

Powódka zażądała publikacji powyższego oświadczenia, również w języku angielskim na stronie internetowej Uniwersytetu (...) pod adresem (...) w zakładce „(...)”

Strony nie wypracowały porozumienia co do spornych roszczeń, w konsekwencji
w uzasadnieniu pisma z 24 marca 2023 r. rozszerzającego żądanie pozwu podniesiono, że z uwagi na renomę Prof. dr hab. A. C.
w środowisku naukowym w Polsce jak i poza granicami kraju jako pracownika naukowego, jak również bardzo dobrą opinię Uniwersytetu (...) jako prestiżowej polskiej Uczelni publicznej budzącej zainteresowanie zagranicznych środowisk naukowych i akademickich, koniecznym jest usunięcie i sprostowanie tekstu spornego oświadczenia władz Uczelni z dnia 16 lipca 2020 r. na temat projektu (...) i powódki, czemu zadość uczyni publikacja stosownej treści sprostowania zarówno na polskiej oficjalnej stronie internetowej Uniwersytetu (...), jak i na równolegle dostępnej od 20 lipca 2022 r. anglojęzycznej stronie internetowej Uczelni. Powódka twierdzi, że nie miała wiedzy na temat oświadczenia zamieszczonego przez biuro prasowe Uniwersytetu (...), na stronie internetowej prowadzonej w języku angielskim z kilkudniowym opóźnieniem. Ponadto, powódka podnosi, że „(...)” stanowi materiał ogólnodostępny i podstawę do informacji oraz not biograficznych o Prof. dr hab. A. C. wyszukiwanych przez użytkowników Internetu, czego przykładem może być popularny portal internetowy (...).

W ocenie powódki, jedynie nałożenie przez Sąd na pozwanego stosownego zobowiązania, może doprowadzić do trwałego usunięcia oświadczenia opublikowanego przez władze Uczelni ze strony internetowej.

W uzasadnieniu pisma z 24 marca 2023 r. rozszerzającego i jednocześnie precyzującego żądanie pozwu, zwrócono uwagę że pozwany nie złożył żadnych dokumentów, na potwierdzenie okoliczności zawartych w spornym „(...)”, co prowadzi do wniosku, że brak dowodów na poparcie stanowiska wyrażonego przez władze Uczelni o naruszeniu zasad etycznych obowiązujących powódkę i narażeniu na szwank międzynarodowej reputacji Uniwersytetu (...). Wskazano również, że nie zawarto ugody pozasądowej i wobec braku czynności po stronie Uczelni w związku ze zbliżającym się terminem rozprawy, koniecznym jest złożenie dalszych pism procesowych celem rozpoznania sprawy przez Sąd.

Strona powodowa wskazała, że zgromadzone w sprawie dokumenty, tj. „Podsumowanie działalności Dyrektora (...)” za lata, w których prof. dr hab. A. C. pełniła tę funkcję, dowodzi że przychody jednostki po objęciu przez powódkę stanowiska wzrosły o ok. 60 %.

W piśmie z dnia 23 maja 2023 r. pozwany wniósł o oddalenie powództwa w jego rozszerzonym kształcie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W piśmie przygotowawczym z 20 listopada 2023 r. pozwany podtrzymał stanowisko wyrażone w odpowiedzi na pozew oraz piśmie odnoszącym się do rozszerzenia powództwa. W uzasadnieniu wskazał, że istniały podstawy do sformułowania wypowiedzi zawartych w „(...)”. W treści uzasadnienia przytoczono także postanowienia regulaminu stanowiącego załącznik do umowy z 19 października 2017 r. o utworzeniu Jednostki Międzynarodowych Agend Badawczych (...) – „(...)” zawartej pomiędzy Uniwersytetem (...) a University (...) i odniesiono się do zeznań złożonych przez świadków załączając kopię odwołania powódki od decyzji Zarządu Fundacji (...)z 14 stycznia 2019 r. oraz komentarz prof. J. K. z (...) zamieszczony przy oświadczeniu z 16 lipca 2020 r. oraz komentarz prof. K. K. z (...) zamieszczony przy oświadczeniu z 16 lipca 2020 r.

W toku procesu strony podtrzymały swoje stanowiska.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Prof. dr hab. A. C. jest profesorem nauk biologicznych specjalizującym się w zagadnieniach z zakresu cytologii, biologii molekularnej
i biochemii. W latach 2017 - 2019 była dyrektorem (...). Do obowiązków powódki należał m.in. nadzór nad użytkowaniem sprzętów służących jednostce badawczej zgodnie z ich przeznaczeniem.

Prof. dr hab. A. C. jako dyrektor (...)dążyła do podniesienia poziomu naukowego Instytutu, poprzez pełne wykorzystanie urządzeń badawczych, w które wyposażona była jednostka, przez całe środowisko naukowe. Jej celem było wprowadzenie transparentności działań podejmowanych w ramach (...) oraz standardów odpowiadających obowiązującym w zachodnich ośrodkach badawczych. O zaproponowanym przez powódkę kierunku rozwoju (...), prof. dr hab. A. C. poinformowała Rektora Uniwersytetu (...)na spotkaniu, które odbyło się po konkursie na dyrektora (...). Po objęciu stanowiska, Prof. dr hab. A. C. przystąpiła do realizacji programu przy wsparciu Rady (...)powołanej przez Rektora Uniwersytetu (...).

(dowód: zeznania Prof. dr hab. A. C., zeznania Prof. W. F., zeznania Prof. M. K. (1))

Jedną z pierwszych czynności podjętych przez prof. dr hab. A. C., po objęciu stanowiska dyrektora (...), była kontrola użytkowania sprzętów służących jednostce badawczej, które znajdowały się we władaniu Prof. G.. Brak odpowiedzi podwładnego na szereg pytań związanych z wykorzystaniem sprzętu, skłoniły powódkę do powiadomienia
o powyższym Rektora Uniwersytetu (...), który odbył rozmowę z Prof. G., zakończoną złożeniem przez niego wypowiedzenia stosunku pracy.

W ramach jednostki badawczej zarządzanej przez Prof. dr hab. A. C., współpracowała ona również z Prof. J., prowadzącym poza badaniami naukowymi w ramach (...), działalność
w jego prywatnej jednostce naukowej (...). Powódce trudność sprawiało rozpoznanie granicy pomiędzy aktywnością zawodową Prof. J. w jednostce badawczej i poza nią. Na ścianach (...) zawieszone były plakaty promujące (...). Było to w okresie kiedy toczyło się postępowanie w sprawie przydzielania Prof. J. awansu, co wiązało się koniecznością wykazania przez osobę pretendującą do przejścia na wyższe stanowisko, ewaluacji osiągnięć poza Instytutem i poza granicami kraju. Do oceny rozwoju naukowego oraz osiągnięć Prof. J. wyznaczono Prof. F., który wraz z kilkoma ekspertami zagranicznymi stwierdził brak postępów w działalności naukowej Prof. J. i w konsekwencji nie uzyskał on wyższego stanowiska. Rektor Uniwersytetu (...) został poinformowany o sprawie Prof. J.. W późniejszym czasie Prof. J. zaczął wypowiadać stwierdzenia wskazujące na chęć rozwiązania współpracy z (...). Prof. dr hab. A. C. nie podejmowała żadnych czynności zmierzających do pozbawienia Prof. J. pracy wykonywanej w ramach (...). Po rozmowie z Rektorem Uniwersytetu (...), w której wyraziła ubolewanie i rozczarowanie zaistniałą w (...) sytuacją, powołano komisję do spraw zbadania sprawowania zarządu przez Prof. dr hab. A. C. nad jednostką badawczą. Jednym z członków komisji była prof. E. B., która po usunięciu powódki ze stanowiska, została p.o. dyrektora (...). Efektem prac komisji był dokument, w którym brak dowodów potwierdzających jakiekolwiek uchybienia w zakresie wypełniania obowiązków przez powódkę. Odwołanie z funkcji dyrektora (...)odbyło się bez zachowania obowiązujących procedur.

(Dowód: zeznania Prof. dr hab. A. C., zeznania Prof. W. F.)

Jeszcze w czasie pełnienia funkcji dyrektora (...), Prof. dr hab. A. C. pozyskała Grant (...) na kwotę 40 000 000,00 PLN. Umowa została podpisana przez Rektora Uniwersytetu (...), Fundację (...) oraz Prof. dr hab. A. C. jako pełniącą funkcję dyrektora jednostki badawczej. Z zawarciem umowy wiązały się dla Prof. dr hab. A. C. dodatkowe obowiązki, w zakresie pozyskiwania sprzętu do badań i zwiększenia kadry pracowniczej.

(Dowód: zeznania Prof. dr hab. A. C., zeznania Prof. W. F., zeznania Prof. M. Ż.)

W trakcie świadczenia pracy na rzecz Instytutu naukowego, przed komisją do sprawa naruszenia etyki toczyły się dwie sprawy związane z osobą powódki. Jedna z nich zakończyła się wydaniem zaleceń i rekomendacji w zakresie zarządzania jednostką badawczą, druga dotyczyła konfliktu pomiędzy Prof. dr hab. A. C. a jedną z pracownic.

(Dowód: zeznania Prof. dr hab. A. C., zeznania Prof. M. Ż.)

W liście otwartym podpisanym przez polskich naukowców w sprawie (...)Uniwersytetu (...) z 25 kwietnia 2019 r. wyrażono zaniepokojenie wydarzeniami w (...)Uniwersytetu (...) ((...)) oraz zadeklarowano poparcie dla prof. dr hab. A. C.. W ocenie sygnatariuszy listu, najlepszym sposobem na poprawę jakości
i zwiększenie globalnej widoczności badań naukowych prowadzonych na Uniwersytecie (...) było tworzenie takich ośrodków badawczych, jak (...) (...), który w ich opinii, zarządzany przez Prof. dr hab. A. C. powinien stanowić wzór dla uniwersytetów i innych ośrodków naukowych w Polsce pod względem organizacji i doskonałości nauki.

(Dowód: list otwarty polskich naukowców w sprawie (...)Uniwersytetu (...)z 25 kwietnia 2019 r.)

Prof. dr hab. A. C. z powodzeniem pracowała nad wprowadzeniem
w ośrodku badawczym elementów, które przyczyniły się do odniesienia przez (...)Uniwersytetu (...) naukowego sukcesu, co potwierdza stanowisko wyrażone przez naukowców z różnych środowisk
i instytucji w liście otwartym z 25 kwietnia 2019 r. W liście wyrażono stanowisko, że naukowa reputacja oraz umiejętności przywódcze powódki wzmocniły strukturę (...) przez utworzenie w jego obrębie doskonale finansowanej Międzynarodowej Agendy Badawczej Fundacji (...), co pozwoliło na zakup nowoczesnego sprzętu badawczego oraz rozpoczęcie procesu zatrudniania nowych kierowników grup prowadzących badania w nowoczesnych i przełomowych dziedzinach nauki i pomimo sukcesów zawodowych odnoszonych przez Prof. dr hab. A. C. zdaniem naukowców, została zmuszona do rezygnacji z zajmowanego stanowiska.

(Dowód: list otwarty polskich naukowców w sprawie (...) Uniwersytetu (...) z 25 kwietnia 2019 r., zeznania Prof. M. K. (1))

Po zakończeniu pracy na stanowisku dyrektora (...), prof. dr hab. A. C. usiłowała godzić działalność naukową na Uniwersytecie (...) z realizacją projektu o nazwie (...), który wymagał pozyskania kadry pracowniczej. Po ogłoszonym konkursie na liderów grup, do czego zobowiązywała podpisana umowa, Rektor Uniwersytetu (...) wyraził dezaprobatę wobec czynności zawodowych podejmowanych przez Prof. dr hab. A. C. i w konsekwencji została ona ukarana karą dyscyplinarną. Okoliczności sprawy upomnienia Prof. dr hab. A. C. były przedmiotem postępowania sądowego toczącego się przed Sądem Rejonowym dla Warszawy – Śródmieścia w Warszawie w związku z wytoczeniem powództwa przez powódkę przeciwko Uniwersytetowi (...) o uchylenie kary dyscyplinarnej. Sprawa zakończyła się umorzeniem postępowania z uwagi na zawarcie ugody pomiędzy stronami. Nowo wybrany Rektor Uniwersytetu (...) po zapoznaniu się z dokumentacją pracowniczą i stanowiskiem powódki w sprawie, uznał decyzję swojego poprzednika za błędną i podjął czynności zmierzające do niezwłocznego usunięcia jej z obrotu prawnego. Prof. dr hab. A. C. cofnęła powództwo wraz z zrzeczeniem się roszczenia, natomiast Rektor Uniwersytetu (...) uznał karę upomnienia „za niebyłą” oraz zobowiązał się do usunięcia wzmianki o ukaraniu karą dyscyplinarną z akt osobowych powódki.

(Dowód: zeznania Prof. dr hab. A. C.)

Dokument stanowiący „Podsumowanie działalności Dyrektor (...)Uniwersytetu (...) w latach 1 marca 2017 r. do 8 kwietnia 2019 r. – Prof. dr hab. A. C.” wymienia szereg czynności podjętych w ramach jednostki badawczej zmierzających do poprawienia jakości środowiska pracy naukowców. Wskazano w nim, m.in. na rozbudowę wsparcia technicznego. Uporządkowano sprawy dostępu i utrzymania infrastruktury, w tym budynku. Wypracowano strategię oraz konsekwentnie realizowano reorganizację dóbr (...): powierzchni oraz sprzętu. Pozyskano środki oraz nabyto kluczową dla dalszego rozwoju aparaturę. Utworzono spójne podstawy laboratoriów specjalistycznych otwartych dla wszystkich naukowców z (...) oraz spoza,
a także dla użytkowników komercyjnych. Pozyskano wysokiej klasy specjalistów do pracy w laboratoriach specjalistycznych. Zorganizowano laboratorium sekwencjonowania nowej generacji oraz mikroskopii elektronowej w reżimie kriogenicznym. Wprowadzono spójną politykę personalną i awansów naukowych, pomimo działania w trudnych warunkach, narzuconych przez władze centralne uniwersytetu opartych na samofinansowaniu się naukowców z kosztów bezpośrednich grantów. Zdefiniowano i wprowadzono system wzajemnego wspierana kierowników w okresach przejściowych, tzw. bridge, raz na starcie (start-up) dla początkujących kierowników. Uregulowano formalny status kierowników laboratoriów. Wprowadzono międzynarodowe standardy rekrutacji
i ewaluacji pracowników naukowych, w czym wspomagała ich Międzynarodowa Rada (...). Prof. dr hab. A. C. była również inicjatorem powstania Kolegium Kierowników, które służyć miało dyskusji i wymianie opinii.

(Dowód: zeznania Prof. dr hab. A. C., dokument – „Podsumowanie działalności Dyrektor (...)Uniwersytetu (...) w latach 1 marca 2017 r. do 8 kwietnia 2019 r. – Prof. dr hab. A. C.”)

W dniu 16 lipca 2020 r. Uniwersytet (...)na oficjalnej stronie internetowej Uczelni, pod adresem: (...) w zakładce (...) opublikował oświadczenie pod tytułem: „(...)” o treści: „ (...)” – Prof. M. P. (1), rektor (...). Komisja (...) Fundacji (...) , rozpatrując tę sprawy, uznała że Prof. A. C. pełniąc funkcję dyrektora (...)oraz (...) naruszała zasady etyczne.

Jesienią 2019 r. Prof. A. C. wraz z Prof. M. K. (2) zaproponowały wyjście zespołu (...) z Uniwersytetu i przeniesienie grantu (...) do założonej przez siebie fundacji (...). Oddzielenie (...) od (...) zostało pozytywnie zaopiniowane przez Międzynarodowy Komitet Naukowy (...).

W styczniu 2020 r. dyrekcja (...) złożyła wniosek do (...) o cesję grantu na rzecz Fundacji (...).

Prowadzone od tego czasu działania Uniwersytetu – takie jak niezatrudnianie nowych osób i niepodpisywanie nowych umów grantowych – miało służyć oddzieleniu się (...) od (...), co było wolą dyrekcji (...).

Międzynarodowi eksperci (...) odrzucili wniosek Prof. A. C. i Prof. M. K. (2), gdyż uznali, że założona fundacja nie spełnia standardów wymaganych w projektach (...).

Powstała wówczas nowa koncepcja – przeniesienia (...) do (...). W rozmowach w tej sprawie uczestniczyli przedstawiciele (...), (...), (...) i (...). O planowanych zmianach informowani byli pracownicy.

W kwietniu kierowniczki (...), Rektor (...), Prezes (...) oraz Prezes zarządu (...) podpisali list intencyjny , w którym wyrazili wolę stworzenia międzynarodowego instytutu i przeniesienia do niego projektu (...).

Data zakończenia realizacji grantu (...) na (...), ustalona na 31 sierpnia 2020 r., została wskazana przez Fundację (...).

Rektor (...) z ogromnym zdziwieniem przyjmuje działania Prof. A. C., która mimo wyrażenia w ubiegłym roku zdecydowanej woli wyprowadzenia (...) z (...), utrudnia ten proces, narażając przy tej okazji na szwank międzynarodową reputację Uniwersytetu (...).”

(Dowód: wydruk oświadczenia z oficjalnej strony internetowej Uniwersytetu (...))

W dniu 16 lipca 2020 r. opublikowano również list otwarty noblistów przekazany Polskiej Agencji Prasowej pod linkiem (...)

Powódka dowiedziała się o oświadczeniu zamieszczonym na stronie internetowej Uczelni w dniu jego publikacji lub dzień po publikacji. Informację o ukazaniu się oświadczenia przekazali powódce znajomi. Wpisy na ten temat pojawiły się również na forum akademickim.

(Dowód: zeznania Prof. dr hab. A. C.)

W dniu 3 sierpnia 2020 r. ukazał się w gazecie (...) wywiad z Prof. dr hab. A. C., w którym poruszono temat związany z problemami jakie pojawiły się w kierowanej przez powódkę Agendzie Badawczej (...)istniejącej na Uniwersytecie (...).

(Dowód: artykuł prasowy w gazecie (...))

Mimo znacznego upływu czasu od publikacji oświadczenia na stronie internetowej Uczelni zdarza się, że w rozmowach prowadzonych między przedstawicielami różnych dyscyplin naukowych wybrzmiewa temat stanowiska przedstawionego przez władze Uniwersytetu (...) w oświadczeniu z 16 lipca 2020 r.

(Dowód: zeznania Prof. dr hab. A. C.)

Powyższy stan faktyczny Sad ustalił w oparciu o przedłożone dokumenty oraz zeznania świadków.

Sąd dał w całości wiarę zeznaniom świadka Prof. W. F.. Świadek jest pracownikiem naukowym dokonującym oceny Instytutu naukowego, w którym świadczyła pracę powódka. Zeznania świadka potwierdzają, że program przedstawiony przez powódkę podczas postępowania konkursowego na stanowisko zarządzającego jednostką badawczą, a następnie czynności zawodowe podejmowane przez Prof. dr hab. A. C. zmierzające do jego realizacji, przyczyniły się do wprowadzenie wielu dobrych zmian podnoszących poziom merytoryczny jednostki badawczej, usprawniających pracę w ramach Instytutu i wprowadziły sprawną administrację prowadzoną również w języku angielskim.

Za wiarygodne Sąd uznał również zeznania świadka Prof. M. P. (2), który pełnił funkcję dyrektora w Fundacji (...). Zakres jego kompetencji obejmował m.in. superwizję zespołu przyznającego granty, nagrody i stypendia, oraz badanie przypadków naruszenia norm etycznych. Zeznania świadka potwierdzają, że w czasie świadczenia pracy przez Prof. dr hab. A. C. na zajmowanych przez nią stanowiskach, nie dochodziło do sytuacji, które uzasadniałyby wszczęcie postępowań dyscyplinarnych przeciwko powódce w związku z naruszeniem obowiązujących zasad etyki. Wypowiedzi świadka potwierdzają, że działalność zawodowa powódki stanowiła promocję dla Instytutu i podniosła znacznie jego prestiż w środowisku naukowy.

Zeznania świadek Prof. M. K. (1) Sąd również uznał za wiarygodne. W (...) była ona osobą, która z bliska obserwowała efekty aktywności zawodowej Prof. dr hab. A. C.
w jednostce badawczej. Złożone przez nią zeznania, potwierdzają fakty wskazujące na rozwój Instytutu i podnoszenie prestiżu jednostki badawczej w środowisku naukowym, na co wskazywali również inni świadkowie, jak i sama powódka.

Zeznania powódki Sąd uznał za wiarygodne w całości. Znajdują oparcie
w przedłożonych przez powódkę dokumentach oraz są zbieżne z zeznaniami świadków, które sąd uznał za wiarygodne.

W ocenie Sądu zeznania Prof. M. P. (1), który był Rektorem Uniwersytetu (...), w okresie pełnienia funkcji Dyrektora (...) przez Prof. dr hab. A. C., nie zasługują na przypisanie waloru wiarygodności. Twierdzenia podnoszone przez świadka, nie zostały potwierdzone
w toku postępowania, żadnymi dokumentami wskazującymi na przyczynienie się przez powódkę do rezygnacji ze współpracy z Instytutem przez utalentowanych badaczy, jak również stwierdzającymi naruszenie norm etyki przez Prof. dr hab. A. C..

Sąd zważył co następuje:

Powództwo co do zasady zasługiwało na uwzględnienie, chociaż w części podlegało oddaleniu.

Stosownie do treści art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka to w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska. Wymienione w przepisie przykłady dóbr osobistych nie stanowią jednak katalogu zamkniętego. Pod ochroną prawa cywilnego są również nie wymienione wprost w cytowanym przepisie dobre imię i reputacja, w tym reputacja zawodowa.

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu do uchwały z dnia 16 lipca 1993 r. (I PZP 28/93) przyjął, że uznanie, czy mamy do czynienia z dobrem osobistym zależy od wielu czynników oraz że pojęcie to należy odnosić do określonego poziomu rozwoju technologicznego i cywilizacyjnego, a także przyjętych w społeczeństwie zasad moralnych i prawnych, istniejącego rodzaju stosunków społecznych, gospodarczych czy nawet politycznych.

Stosownie do treści art. 23 k.c. dobra osobiste człowieka pozostają pod ochroną prawa cywilnego, zaś zgodnie z art. 24 k.c., ten czyje dobro osobiste zostało zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie.

Przepis art. 24 k.c. nie definiuje pojęcia bezprawności. Przyjmuje się, że bezprawne jest każde działanie sprzeczne z normami prawnymi, a nawet obowiązującym porządkiem prawnym oraz zasadami współżycia społecznego. Sąd Najwyższy
w uzasadnieniu do wyroku z dnia 19 października 1989 r. (II CR 419/89) wyjaśnił, że
„za bezprawne uważa się każde działanie naruszające dobro osobiste jeżeli nie zachodzi żadna ze szczególnych okoliczności usprawiedliwiających je oraz że do okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych na ogół zalicza się działanie w ramach porządku prawnego, tj. działanie dozwolone przez obowiązujące przepisy prawa, wykonywanie prawa podmiotowego, zgodę pokrzywdzonego, działanie w obronie uzasadnionego interesu.”

Powołane wyżej przepisy stanowią podstawę dla ochrony bezprawnie naruszonego dobrego osobistego, którym także jest dobre imię oraz reputacja zawodowa.

W nauce prawa oraz judykaturze przyjęto pogląd, że przy ocenie, czy w konkretnym przypadku doszło do naruszenia dobra osobistego, nie decydują subiektywne odczucia osoby uważającej się za pokrzywdzoną. Istotne znaczenie ma to, jaką reakcję naruszenie to wywołało (lub przy zagrożeniu mogłoby wywołać) w świadomości ogółu osób rozsądnie myślących, jak zostało odebrane w opinii publicznej będącej odzwierciedleniem poglądów powszechnie przyjętych oraz uznania, że twierdzenia pozwanego noszą cechę bezprawności.

Dobre imię rozumiane jest jako pozytywny przekaz zewnętrzny, dobra opinia wśród innych osób w określonym środowisku. Naruszenie dobrego imienia może nastąpić zarówno przez wypowiedzi o faktach, jak również wypowiedzi o charakterze ocennym. Zaufanie jest jedną z podstawowych więzi międzyludzkich. Jest to wiedza lub wiara, że działania osoby, którą obdarzamy takim przymiotem okażą się zgodne z naszym życzeniem. Dotyczy to najczęściej uczciwości drugiej strony wobec nas. Cechą dóbr osobistych jest to, że prawa z nich wynikające (prawa osobiste) są prawami bezwzględnymi, skutecznymi erga omnes, to jest zarówno w stosunku do osób fizycznych jak i prawnych. Choć prawa te mają charakter niemajątkowy, ich naruszenie pociąga za sobą niejednokrotnie skutki majątkowe.

Niezależnie od twierdzeń podnoszonych przez pozwanego, wskazać należy, że w spornym oświadczeniu zacytowano część wypowiedzi Prof. M. P. (1), ówczesnego Rektora Uniwersytetu (...). Wypowiedź ta nie ma waloru opinii. Nie stanowi również prywatnej wypowiedzi Prof. M. P. (1), ale wypowiedź osoby reprezentującej Uniwersytet (...) i wypowiadającej się w imieniu uczelni. Słowa Rektora Uniwersytetu (...) opublikowano w oświadczeniu odnoszącym się do współpracy pomiędzy Uczelnią publiczną a (...) oraz Międzynarodową Agendą Badawczą (...). Podkreślenia wymaga, że autorem wypowiedzi był podmiot uprawniony do zajmowania stanowiska w sprawach związanych z Uniwersytetem (...) mający uprawnienia do publikacji oświadczeń na oficjalnej stronie internetowej Uczelni. Analiza oświadczenia zamieszczonego na oficjalnej stronie internetowej wskazuje, że powołano wypowiedź, która odnosiła się do faktów – doprowadzenia przez powódkę do odejścia z Instytutu utalentowanych badaczy oraz naruszyła zasady etyczne.

W ocenie Sądu, powódka wykazała bezprawne działanie pozwanego polegające na naruszeniu dóbr osobistych prof. dr hab. A. C. poprzez opublikowanie na stronie internetowej Uniwersytetu (...) oświadczenia, w którym w szczególności bezpodstawnie zarzucono powódce przyczynienie się do rozwiązania współpracy z (...) przez utalentowanych badaczy, w tym również beneficjentów prestiżowych grantów (...) oraz (...), co spowodowało kryzysową sytuację w jednostce badawczej trwającą do dnia dzisiejszego. Z oświadczeń osób, które zrezygnowały z pracy na rzecz jednostki badawczej, nie wynika, aby jakiekolwiek czynności podejmowane przez Prof. dr hab. A. C. doprowadziły do złożenia przez nie wypowiedzenia. Dotyczy to zarówno korespondencji autorstwa Prof. G. jak i Prof. J.. Należy dać w tym zakresie wiarę zeznaniom powódki, że ww. zachowania badaczy były wynikiem nieakceptowania przez nich dążenia przez powódkę do osiągniecia transparentności w zasadach korzystania ze sprzętu Instytutu, czy też brak jednoznacznego rozdzielenia działalności naukowej w ramach Instytutu i poza nimi.

Sąd podzielił argumentację strony powodowej odnoszącą się do sprawy naruszenia przez Prof. dr hab. A. C. norm etycznych. Strona pozwana, nie przedłożyła żadnego dokumentu, który stanowiłby potwierdzenie nagannego zachowania powódki uzasadniającego zarzut naruszenia zasad etyki. Przywołany fakt, że przed Komisją Etyki przy Fundacji (...) toczyło się postępowanie w sprawie Prof. dr hab. A. C. nie świadczy o popełnieniu przez powódkę przewinienia, polegającego na nieprzestrzeganiu zasad postępowania przyjętych w środowisku zawodowym, w którym funkcjonowała. Nie wskazano przy tym, jakie konkretnie normy etyczne naruszyła powódka. W oświadczeniu opublikowanym na stronie internetowej posłużono się bardzo szerokim pojęciem, a w toku postępowania strona pozwana nie sprecyzowała, jakim zasadom etyki obowiązującym pracowników naukowych uchybiła Prof. dr hab. A. C..

Ponadto, stanowisko Fundacji (...) z 14 stycznia 2019 r. zawiera jedynie zalecenia kierowane do Prof. dr hab. A. C. jako dyrektora Centrum (...), ponieważ była ona osobą odpowiedzialną za organizację pracy i reprezentację Centrum (...) w ramach (...). Analiza treści powyżej przywołanego stanowiska wskazuje, że zalecenia Fundacji stanowiły rekomendacje dla wdrożenia rozwiązań konfliktu interesów, na którego istnienie wskazywały zeznania złożone przez świadków, zgodnie z którymi te same osoby były zarówno członkami Rady (...) jak i Rady (...). Rada Nauki Polskiej zajęła stanowisko wobec sytuacji w Radzie jednostki badawczej oraz Radzie projektu naukowego (...) co w konsekwencji doprowadziło do złożenia przez Prof. dr hab. A. C. rezygnacji z pełnienia funkcji dyrektora (...), stanowiąc jednocześnie wypełnienie zaleceń Fundacji na rzecz (...).

Wskazać należy, że w materiale dowodowym stanowiącym podstawę do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, brak orzeczenia uprawnionego podmiotu, jak również jednoznacznego stwierdzenia naruszenia norm deontologii zawodowej przez Prof. dr hab. A. C., które uzasadniałyby prawdziwość stanowiska strony pozwanej w zakresie dopuszczenia się przez powódkę przewinień, polegających na braku zastosowania się do obowiązujących standardów postępowania wymaganych od pracowników naukowych. Zawarty w oświadczeniu zarzut naruszenia zasad etyki jest zarzutem bardzo daleko idącym. Odnosi się do pracownika naukowego, od którego wymagane jest zachowanie wysokich standardów nie tylko co do posiadanej wiedzy, wykształcenia i publikacji naukowych, ale również spełnienia wysokich standardów postępowania, wyższych niż obowiązujące w innych grupach zawodowych.

Podkreślenia wymaga, że standardy postępowania obowiązujące przy wykonywaniu obowiązków zawodowych, jak również te odnoszące się do nawiązania i utrzymania relacji ze współpracownikami mają duże znaczenie i pozostają w ścisłym związku ze świadczeniem pracy na stanowiskach zajmowanych przez pracowników naukowych
w ramach jednostek badawczych. Zarzut naruszenia norm etycznych jest zarzutem daleko idącym, który wobec braku okoliczności potwierdzających jego zasadność, stanowi poważne naruszenie dóbr osobistych pracownika naukowego. W toku postępowania wykazano, że oświadczenie opublikowane na stronie internetowej Uczelni publicznej, jaką jest Uniwersytet (...) miało znaczny wydźwięk nie tylko w środowisku naukowym skupionym wokół Uczelni. Wyrazy poparcia dla Prof. dr hab. A. C. dołączone do pozwu, udzielone przez naukowców z różnych zakątków świata potwierdzają tylko, jak duży zasięg miało oświadczenie opublikowane na oficjalnej stronie internetowej Uczelni i wpływ na postrzeganie Prof. dr hab. A. C.. Argumenty przytoczone przez powódkę na obronę swojego stanowiska odnoszące się do ochrony dóbr osobistych w postaci dobrego imienia czy też reputacji zawodowej, są jak najbardziej zasadne mając na uwadze kontekst, grono odbiorców oraz zasięg publikacji oświadczenia.

W ocenie Sądu obiektywnie oceniając, sformułowania zawarte w oświadczeniu opublikowanym na stronie internetowej Uniwersytetu (...) uznać należy, za naruszające dobra osobiste powódki. Zarzucenie niewłaściwego postępowania
w życiu zawodowym narusza dobre imię pracownika naukowego, co naraża na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania zawodu lub innej działalności naukowej. Reputacja zawodowa jest bardzo cennym dobrem osobistym chronionym przepisami prawa, a jej podważenie i utrata może bardzo negatywnie wpłynąć na postrzeganie całokształtu dorobku zawodowego pracownika naukowego. Niekorzystna renoma zniechęca do nawiązywania kontaktów zawodowych, a czasem również i towarzyskich w środowisku naukowym.

Zamieszczenie oświadczenia na stronie internetowej Uczelni miało negatywny wydźwięk w środowisku naukowym, a przez to obiektywnie oznacza naruszenie reputacji zawodowej pracownika naukowego. Takie działanie naraziło pracownika naukowego na utratę zaufania i podważenie posiadanych kompetencji, stawiało
w złym świetle narażając na negatywne oceny otoczenia.

Osoba, której dobre imię zostało naruszone, ma interes prawny w odwołaniu zarzutu obiektywnie nieprawdziwego. Prof. dr hab. A. C. wykazała negatywną reakcję środowiska naukowego na treści publikowane przez pozwanego na oficjalnej stronie internetowej Uczelni oraz nieprawdziwość zarzutów wysuniętych przez pozwanego wobec jej osoby jako pracownika naukowego.

Pozwany nie wykazał żadnych okoliczności wyłączających bezprawność naruszenia dóbr osobistych.

Uznając, że doszło do naruszenia wyżej wskazanych dóbr osobistych powódki, Sąd uznał na podstawie art. 24 § 1 k.c. za zasadne roszczenie dotyczące zobowiązania pozwanego do publikacji oświadczenia o treści jak w sentencji wydanego orzeczenia. Ponadto, dokonano modyfikacji żądania zgłoszonego przez powódkę w zakresie eliminacji z oświadczenia, fragmentów kwestionowanych przez Prof. dr hab. A. C., wskazanych w pierwszym piśmie procesowym powódki, które odnosiły się do rezygnacji ze współpracy z jednostkami badawczymi Uniwersytetu (...)przez utalentowanych badaczy oraz naruszenia norm etycznych przez powódkę. W pozostałym zakresie, oświadczenie miało wydźwięk obiektywny oraz neutralny. Zamieszczanie na stronie internetowej Uczelni przez jej władze tekstów o charakterze sprawozdawczym i informacyjnym jest prawem podmiotu prowadzącego portal internetowy, w tym do publikowania również wyjaśnień odnoszących się do zdarzeń związanych z funkcjonowaniem Uniwersytetu (...). Mając powyższe na uwadze, Sąd nakazał usunięcie z oświadczenia opublikowanego na stronie internetowej w języku polskim jak i angielskim, tylko tej części, która naruszała dobra osobiste powódki.

Sąd rozpoznający sprawę uwzględnił powództwo co do żądania zamieszczenia na stronie internetowej tekstu przeprosin na oficjalnej stronie internetowej Uniwersytetu (...), ograniczając ich publikację do widnienia oświadczenia w przestrzeni wirtualnej przez okres 30 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku. W ocenie Sądu, usunięcie spornej części oświadczenia i jednocześnie zamieszczenie oświadczenia prostującego poprzednio opublikowaną treść odnoszącą się do osoby Prof. dr hab. A. C. na stronie internetowej Uczelni przez okres 30 dni, czyni zadość roszczeniom zgłaszanym przez powódkę, bowiem będzie to miało stosowny wydźwięk w środowisku naukowym i dotrze do tej grupy odbiorców, na której zależy powódce. Sąd uznał bowiem, że w związku z usunięciem spornego fragmentu ze strony internetowej Uczelni, ograniczy czas publikacji przeprosin Prof. dr hab. A. C. do 30 dni, wprowadzając tym samym cezurę czasową z uwagi na pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów powszechnych, wskazujący na zamieszczanie ogłoszeń w postaci oświadczeń na stronach internetowych na czas określony, a nie na stałe.

W ocenie Sądu, treść żądanych przeprosin odnosi się w sposób rzeczowy do oświadczenia pozwanego i faktu naruszenia dóbr osobistych.

Sąd uznał, że zadość żądaniu powódki uczyni zamieszczenie przeprosin w języku polskim mając na uwadze, że strona główna Uniwersytetu (...) prowadzona w języku polskim jest miejscem, do którego ma dostęp największe grono odbiorców. Do akt sprawy nie złożono również tłumaczenia tekstu przeprosin z języka polskiego na język angielski przez tłumacz przysięgłego, stąd też powództwo w tym zakresie zostało oddalone.

Mając na uwadze przepisy w zakresie rozstrzygania o kosztach procesu – art. 98 § 1 i 3 kpc, Sąd zasądził stosowną kwotę 1337,00 zł kosztów procesu (opłata od pozwu 600 zł, wynagrodzenie pełnomocnika 720 zł, opłata od pełnomocnictwa 17 zł) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty od pozwanego na rzecz powódki. Sąd oddalił powództwo w nieznaczny zakresie, co nie wpłynęło na wynik sprawy w kontekście kosztów procesu.

SSO Kamila Grajewska