Uzasadnienie z 24 lutego 2026, sygn. VIII Ua 71/25

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 września 2025 r. w sprawie o sygnaturze akt:
X U 584/25 Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w (...) X Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 24 września 2025 roku w I. na rozprawie sprawy
z odwołania J. U. przeciwko (...) w C. o zasiłek chorobowy w związku z odwołaniem od decyzji: z 3 czerwca 2025 roku, z 25 czerwca 2025 roku: oddalił odwołania. (wyrok k. 57).

Powyższe orzeczenie zapadło w oparciu o następujący stan faktyczny:

Wnioskodawca był zatrudniony na podstawie umowy o pracę w (...) (...) (...) (...) w I. do 1 kwietnia 2025 roku i z tego tytułu podlegał ubezpieczeniom społecznym w tym ubezpieczeniu chorobowemu.

Ubezpieczony w dniu 30 grudnia 2024 roku zawarł z (...) spółką
z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą (...) umowę o świadczenie usług na czas określony do 31 grudnia 2025 roku na świadczenie usług graficznych, z wynagrodzeniem 120 zł brutto za każda przepracowaną godzinę w okresie obowiązywania umowy.

Z tytułu umowy zlecenia wnioskodawca nie był objęty dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.

Wnioskodawca w spornym okresie tj. począwszy od 2 kwietnia 2025 r. nie wykonywał umowy zlecenia.

Wnioskodawca był niezdolny do pracy od 18 do 20 marca 2025 r. i następnie od 27 marca 2025 roku przez sporny okres. Za okres 18-20 marca i od 27 marca do 1 kwietnia 2025 roku pracodawca wypłacił wynagrodzenie chorobowe.

W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu Rejonowego odwołania nie zasługiwały na uwzględnienie. Sąd Rejonowy zauważył, że zgodnie z brzmieniem art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tj. Dz. U. z 2025 roku, poz. 501 ze zm.) zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Zasiłek chorobowy przysługuje również osobie, która stała się niezdolna do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli niezdolność do pracy trwała bez przerwy co najmniej 30 dni i powstała nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego (art. 7 pkt. 1 ustawy).

Zdaniem Sądu Rejonowego, trwanie ubezpieczenia chorobowego jest związane
z posiadaniem tytułu ubezpieczenia chorobowego. Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy
o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa tytułem ubezpieczenia chorobowego jest zatrudnienie lub inna działalność, których podjęcie rodzi obowiązek ubezpieczenia chorobowego lub uprawnienie do objęcia tym ubezpieczeniem na zasadach dobrowolności w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ rentowy jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia wskazał art. 13 ust. 1 pkt. 2 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zgodnie z tym przepisem zasiłek chorobowy z tytułu niezdolności do pracy powstałej w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, jak i z tytułu niezdolności do pracy powstałej po ustaniu tytułu ubezpieczenia nie przysługuje za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli osoba niezdolna do pracy kontynuuje działalność zarobkową lub podjęła działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającą prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby.

W ocenie Sądu I instancji, przepis ten rozstrzyga obiektywnie o braku prawa wnioskodawcy do zasiłku za sporny okres. Zdaniem Sądu I instancji, dla jego obowiązywania nie ma znaczenia pouczenie czy stan świadomości ubezpieczonego co do konsekwencji obowiązywania umowy cywilnoprawnej po ustaniu zatrudnienia pracowniczego. W ocenie SR, ustawodawca zdecydował się na limitację prawa do zasiłku chorobowego wprowadzając przesłanki negatywne, których zaistnienie powoduje ustanie prawa do tego świadczenia. Jedną z nich przewiduje właśnie cytowany art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej.

Apelację od powyższego wyroku w dniu 10 listopada 2025 r. (data nadania
w placówce pocztowej) złożył wnioskodawca J. U., zaskarżając powyższy wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:

- niezastosowanie art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 9 ust. 2 i art. 13 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 3 pkt 1 i 4, art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa określających zasady przystąpienia do ubezpieczenia chorobowego
i wyłączających możliwość przystąpienia wnioskodawcy do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, zgodnie z którymi ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym determinującym możliwość przystąpienia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego podlegają osoby wykonujące umowę zlecenia i osiągające przychód stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe i wskazujące, że ubezpieczony nabywa prawo do zasiłku chorobowego po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, jeżeli jest ubezpieczony dobrowolnie;

- przyjęcie błędnej wykładni art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r.
o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby
i macierzyństwa na skutek błędnego przyjęcia, iż wnioskodawca pomimo niezdolności do pracy i niewykonywania pracy i nieosiągania przychodów, posiadał tytuł do dobrowolnego ubezpieczenia społecznego w postaci kontynuowania działalności zarobkowej przez sam fakt związania umową zlecenia.

W związku z powyższymi zarzutami wnioskodawca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i przyznanie wnioskodawcy prawa do zasiłku chorobowego z tytułu zatrudnienia u płatnika składek (...) (...) (...) (...) za okres od 2 kwietnia 2025 r. do 18 czerwca 2025 r. i od 19 czerwca 2025 r. do 1 lipca 2025 r.

W uzasadnieniu powyższego stanowiska ubezpieczony podnosił, że zawarł umowę zlecenia na czas określony od 1 stycznia 2025 r. do 31 grudnia 2025 r. W umowie brak jest określenia daty rozpoczęcia wykonywania pracy z uwagi na charakter pracy incydentalny
i krótkotrwały. Wskazywał przy tym, że umowa zlecenia będąca przedmiotem sprawy miała charakter ramowy, obejmujący współpracę projektową o zmiennym, nieregularnym natężeniu w zależności od potrzeb zleceniodawcy. W ramach tej mowy przedmiotem realizacji miały być pojedyncze, odrębne prace projektowe zmierzające do osiągnięcia rezultaty o charakterze twórczym lub użytkowym, takich jak np. opracowanie i złożenie graficzne raportu, przygotowanie lub poprawienie prezentacji, wykonanie banneru graficznego itp. Wynagrodzenie zostało wypłacone wyłącznie za faktycznie wykonaną i przekazaną pracę, po jej zaakceptowaniu przez zleceniodawcę. Zdaniem ubezpieczonego, faktyczny sposób realizacji umowy wskazuje jednoznacznie, że współpraca nie miała charakteru ciągłego, lecz obejmowała szereg incydentalnych, odrębnych drobnych prac. Każde z tych zleceń prowadziło do powstania konkretnego, weryfikowalnego rezultatu, możliwego do oceny pod kątem wad fizycznych lub zgodności z zamówieniem. Tym samym – w ocenie apelującego – mimo że formalnie zawarto jedną umowę zlecenia na okres roku, jej rzeczywisty charakter odpowiadał serii umów na wykonanie bardzo drobnych prac, których suma złożyła się na łączny czas pracy ośmiu godzin w miesiącu marcu 2025 r. wykonanych w ramach ramowego porozumienia. Zdaniem odwołującego się, zawarcie jednej umowy na okres roku było rozwiązaniem organizacyjnie wygodniejszym dla zleceniodawcy, ponieważ pozwalało uniknąć wielokrotnego podpisywania krótkoterminowych umów, uprościć i usprawnić rozliczenia administracyjne, elastyczne zlecać prace w zależności od bieżących potrzeb zleceniodawcy. Wnioskodawca podkreślił, że jako zleceniobiorca nie ma wpływu na częstotliwość zlecanej mu pracy i nie może przewidzieć czy w następujących po sobie miesiącach będzie miał jakiekolwiek zlecenie, a w związku z tym przychód warunkujący oskładkowanie. Ubezpieczony wskazywał także, iż nie przewidywał niejako z góry czy i kiedy będzie korzystał z pracy zleceniobiorcy. (apelacja k. 71-88).

W odpowiedzi na apelację pełnomocnik organu rentowego wniósł o jej oddalenie. (odpowiedź na apelację k. 104-105).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja okazała się zasadna i skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku oraz poprzedzających go decyzji.

Dla porządku przypomnienia wymaga, że spór w przedmiotowej sprawie sprowadzał się do odpowiedzi na pytanie czy ubezpieczony powinien zostać pozbawiony prawa do zasiłku chorobowego za okres orzeczonej niezdolności do pracy w oparciu o art. 13 ust. 1 pkt 2 z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 501, dalej także: ustawa zasiłkowa) w okresach: od 2 kwietnia 2025 r. do 18 czerwca 2025 r. oraz od 19 czerwca 2025 r. do 1 lipca 2025 r.

Organ rentowy, konsekwentnie podnosił, że skoro po ustaniu zatrudnienia pracowniczego odwołujący kontynuował działalność zarobkową w postaci umowy
o świadczenie usług (do której stosuje się przepisy o zleceniu), to w konsekwencji tego ubezpieczony nie miał prawa do zasiłku chorobowego za sporne okresy. Z tytułu zawartej umowy ubezpieczony mógł bowiem przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, czego jednak nie uczynił. Ubezpieczony zaś podnosił, że mimo zawartej umowy zlecenia pracę, wykonywał jedynie przez 8 godzin w marcu 2025 r., a w spornym okresie nie otrzymał z tego tytułu żadnego wynagrodzenia.

Dokonując oceny prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd II instancji zważył, że stosownie do literalnego brzmienia art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej, zasiłek chorobowy z tytułu niezdolności do pracy powstałej w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, jak
i z tytułu niezdolności do pracy powstałej po ustaniu tytułu ubezpieczenia nie przysługuje za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli osoba niezdolna do pracy kontynuuje działalność zarobkową lub podjęła działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającą prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby.

Zgodnie zaś z art. 13 ust. 2 ustawy zasiłkowej zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres niezdolności do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli ubezpieczenie to ustało po wyczerpaniu prawa do zasiłku chorobowego.

Wyłączenie prawa do zasiłku chorobowego na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej, dotyczy sytuacji, gdy osoba niezdolna do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego nie podlega żadnemu ubezpieczeniu, natomiast kontynuuje lub podejmuje działalność zarobkową uprawniającą ją do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 29 października 2003 r., II UK 176/03, Legalis nr (...)).

Przyczyny odmowy prawa do świadczenia ujęte zostały w art. 13 ust. 1 i 2 ustawy, którego poszczególne elementy opisują (przez negację) ryzyko chronione świadczeniem chorobowym z tytułu niezdolności do pracy powstałej w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, jak i z tytułu niezdolności do pracy powstałej po ustaniu tytułu ubezpieczenia. Możliwość kontynuowania działalności zarobkowej wskazuje na to, że choroba nie ogranicza zdolności do pracy, a zatem nie zachodzą przesłanki przyznania prawa do zasiłku. Zdarzenie ubezpieczeniowe (zachorowanie) pozostaje już w związku z nowym tytułem ubezpieczenia,
a prawo do zasiłku przewidzianego w art. 7 ustawy o świadczeniach pieniężnych
z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2022 r. poz. 1732), odpadnie wobec braku potrzeby wprowadzenia tej szczególnej ochrony (por. uchwała Sądu Najwyższego z 30 sierpnia 2001 r., III ZP 11/01, OSNP 2002, nr 1, poz. 18).

Zauważenia przy tym wymaga, że pojęcie działalności zarobkowej, niezdefiniowane ani na gruncie ustawy zasiłkowej ani w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, należy rozumieć szeroko. W sensie rodzajowym wchodzi tu w grę każda praca (działalność) zarobkowa, mogąca stanowić źródło dochodów (H. Pławucka, glosa do uchwały Sądu Najwyższego z 30 sierpnia 2001 r., III ZP 11/200, OSP 2002, z. 12, poz. 599).

Kontynuacja, czy też podjęcie stosunku prawnego w rozumieniu art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej wiąże się bowiem z wykonywaniem działalności zarobkowej, jako potencjalnego źródła zarobkowania, będącego tytułem do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym. W art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej ustawodawca kładzie akcent na czynnik zarobkowy, a więc każdy przejaw zachowania człowieka, który przynosi dochód. Dlatego istotne jest szczegółowe ustalenie okoliczności faktycznych dotyczących kontynuowania umowy zlecenia po ustaniu stosunku pracy, a następnie dokonanie ich prawnej oceny pod kątem czy umowa zlecenia trwała po rozwiązaniu umowy o pracę.

Pojęcie „innej działalności zarobkowej” z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej, musi przejawiać się rzeczywistą aktywnością ubezpieczonego ukierunkowaną na uzyskanie zarobku (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach, III AUa 67/99, OSA 2000/7-8/37). Potwierdzają to poglądy prezentowane przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały
z 30 sierpnia 2001 r. (III ZP 11/01, OSP 2002/1/18) oraz Sąd Apelacyjny w Białymstoku
w wyroku z 27 lutego 2001 r. (III AUa 91/01, OSA 2001/11/42).

Jak trafnie wskazał Sądu Najwyższego w wyroku z 19 czerwca 2024 r. III USKP 132/23 (LEX nr 3727726), regulacja art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej, pozbawia ubezpieczonego prawa do zasiłku chorobowego jedynie za taki okres po ustaniu zatrudnienia, w którym osoba zainteresowana rzeczywiście kontynuuje wykonywanie działalności zarobkowej stanowiącej tytuł objęcia jej obowiązkowym lub dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającej prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby.

Nadto Sąd II instancji miał na uwadze, że Sądu Najwyższego w postanowieniu z 25 października 2018 r., III UZP 7/18 (LEX nr 2575525) słusznie stwierdził, że zasiłek chorobowy, o którym stanowi art. 7 ustawy zasiłkowej, ma charakter wyjątkowy, gdyż przysługuje osobie, która nie podlega ubezpieczeniu chorobowemu wskutek utraty takiego tytułu związanego z ochroną ryzyka socjalnego (zdrowie), bez ekwiwalentu zmaterializowanego w postaci składki na to ubezpieczenie. Zatem uprawnienie do zasiłku realizuje się przez „niezdolność do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia” (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25 lipca 2006 r., I UK 42/06, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 232 oraz uzasadnienie uchwały tego Sądu z 12 czerwca 2002 r., III UZP 4/02, OSNAPiUS 2002 nr 24, poz. 601).

Odnosząc się do niniejszej sprawy, Sąd Okręgowy uznał, że nie może budzić żadnych wątpliwości, że umowa o świadczenie usług łącząca skarżącego nie była w ogóle faktycznie wykonywana przez strony w spornych okresach: od 2 kwietnia 2025 r. do 18 czerwca 2025 oraz od 19 czerwca 2025 r. do 1 lipca 2025 r. – wynika to z zaświadczenia znajdującego się na k. 12 akt ZUS. W związku z realizacją spornej umowy skarżący wykonywał bowiem jedynie serię bardzo drobnych prac, których suma złożyła się na łączny czas pracy ośmiu godzin w marcu 2025 r. wykonanych w ramach ramowego porozumienia. Zatem z tytułu realizacji spornej umowy o świadczenie usług otrzymał on wynagrodzenie jedynie w okresie gdy jeszcze był zatrudniony w (...) (...) (...) S.A., a po ustaniu pracowniczego tytułu do ubezpieczeń społecznych nie wykonywał on pracy zarobkowej
w związku z realizacją umowy zawartej z (...) Sp. z o.o.

Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie, zasiłek chorobowy po ustaniu określonego (pracowniczego) tytułu obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego nie przysługuje w razie podjęcia lub kontynuowania tylko takiej działalności zarobkowej stanowiącej tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie kolejnym lub nowym ubezpieczeniem chorobowym, która zapewnia „źródło utrzymania”, w tym choćby minimalny standard ochrony ubezpieczeniowej, a zatem zapewnia taką wysokość świadczeń zasiłkowych za okres orzeczonej niezdolności do pracy, która nie powinna być symboliczna ani ustalana w wysokości „oderwanej” lub pomijającej zasady ustalania podstawy wymiaru świadczeń dla osób, którym przysługuje ochrona zasiłkowa po ustaniu poprzedniego tytułu ubezpieczenia chorobowego. (tak: wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2018 r., III UZP 5/18, LEX nr 2557180). Jak dalej podaje Sąd Najwyższy: „zasiłek chorobowy po ustaniu określonego tytułu ubezpieczenia chorobowego nie przysługuje tylko za te okresy orzeczonej niezdolności do pracy, w których została podjęta lub jest faktycznie kontynuowana działalność zarobkowa stanowiąca kolejny lub nowy tytuł podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, co nie dotyczy innych okresów zasiłkowych, w których już taka działalność nie była wykonywana”.

W orzecznictwie wskazuje się również, iż przypadku umów zlecenia, dla spełnienia przesłanki negatywnej prawa do zasiłku chorobowego z tytułu niezdolności do pracy, wskazanej w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej, kontynuowania wcześniej podjętej działalności zarobkowej, konieczne jest wykazanie rzeczywistej aktywności, ukierunkowanej na uzyskanie dochodu, a nie sam fakt formalnego związania zawartymi wcześniej umowami zlecenia. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 czerwca 2022 r., III USK 463/21, LEX nr 3451291).

Oznacza to, że w realiach niniejszej sprawy wobec tego, że strony zawartej umowy nie wykonywały jej w spornym okresie i odwołujący nie otrzymał wówczas żadnego wynagrodzenia, organ rentowy niesłusznie uznał, że wnioskodawca powinien być pozbawiony świadczeń chorobowych za okres po ustaniu pracowniczego tytułu ubezpieczenia chorobowego w spornych okresach.

W konsekwencji nie została spełniona negatywna przesłanka, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej.

Mając na względzie powyższe rozważania, zdaniem Sądu II instancji, za trafne należało w efekcie uznać podniesione w apelacji zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd
I instancji prawa materialnego. Wnioskodawca miał możliwość zgłoszenia się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z tytułu umowy cywilnoprawnej, jednak taka możliwość w okolicznościach niniejszej sprawy miała charakter jedynie hipotetyczny, albowiem z uwagi na całkowity brak dochodów z niewykonywanej umowy o świadczenie usług w spornym okresie, zaś w marcu 2025 r. uzyskanie symbolicznych dochodów (w umowie przewidziano stawkę 120 zł/na godzinę/, brak było możliwości uzyskania realnej ochrony ubezpieczeniowej, biorąc pod uwagę charakter zawartej umowy /ramowy charakter, brak ciągłości jej wykonywania/.

Mając na uwadze powyższe Sąd II instancji, na skutek apelacji wnioskodawcy, na mocy art. 386 § 1 k.p.c., zmienił zaskarżony wyrok i poprzedzające go decyzje, w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy prawo do zasiłku chorobowego za okres od dnia 2 kwietnia 2025 r. do dnia 18 czerwca 2025 r. oraz od dnia 19 czerwca 2025 r. do dnia 1 lipca 2025 r.

Na marginesie podnieść należy w związku z podnoszonymi rozbieżnościami
w orzecznictwie, w tym Sądu Okręgowego w (...), co do ustalenia prawa do zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu do ubezpieczenia w związku z przesłanką negatywną wynikającą z art. 13 ust. 1 pkt. 2 ustawy zasiłkowej, rozstrzygnięcie konkretnej sprawy uzależnione jest od tego, w jakich okolicznościach i kiedy doszło do zawarcia spornej umowy, czy były ona wykonywana po jej zawarciu czy ubezpieczony otrzymywał wynagrodzenie
i w jakiej wysokości w związku z jej wykonywaniem.