sygn. IV KK 56/13 23 maja 2013 Sąd Najwyższy

Wyrok SN z 23 maja 2013, sygn. IV KK 56/13

Data orzeczenia 23 maja 2013
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Karna, Wydział IV
Przewodniczący SSN Józef Dołhy
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Karna #wyrok SN
Sygn. akt IV KK 56/13
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 maja 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Józef Dołhy (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Kazimierz Klugiewicz
SSN Rafał Malarski
Protokolant Danuta Bratkrajc
przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zbigniewa Siejbika
w sprawie M. M. i in.,
skazanych z art. 286 § 1 i in. kk
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 23 maja 2013 r.,
kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanych,
od wyroku Sądu Okręgowego w K.
z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt […],
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do
ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K.
UZASADNIENIE
W akcie oskarżenia przeciwko M. M., T. K., J. S., B. Z., M. Ł., J. K., P.
S., A. P., M. M. i J. K., prokurator – na podstawie art. 335 § 1 k.p.k. – wniósł o
wydanie wobec wszystkich oskarżonych wyroku skazującego bez
przeprowadzenia rozprawy i orzeczenie uzgodnionych z nimi kar i środków
2
karnych. M. in. prokurator wniósł o orzeczenie środka karnego z art. 39 pkt 4
k.k. w zw. z art. 45 § 1 k.k. – przepadku równowartości korzyści majątkowej,
przy czym każdorazowo określił, liczony w latach od uprawomocnienia się
wyroku, termin płatności przez konkretnych oskarżonych ustalonych kwot tych
równowartości.
Sąd Okręgowy w K. uwzględnił w całości złożony w trybie art. 335 § 1
k.p.k. wniosek i wyrokiem z dnia 11 października 2012 r., uznał wszystkich
oskarżonych za winnych popełnienia zarzucanych im aktem oskarżenia
przestępstw i orzekł kary pozbawienia wolności , kary grzywny oraz środek
karny z art. 45 § 1 k.k. zgodnie z treścią wniosku.
Wyrok ten nie został zaskarżony przez strony i uprawomocnił się w dniu
19 października 2012 r.
W dniu 21 lutego 2013 r., do Sądu Najwyższego wpłynęła kasacja
Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 11
października 2012 r. Zaskarżając powyższy wyrok w całości na niekorzyść
oskarżonych […], zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku
naruszenie przepisów prawa procesowego - tj. art. 343 § 7 k.p.k. w zw. z art.
335 § 1 k.p.k., polegające na uwzględnieniu wadliwie sformułowanych
wniosków prokuratora o wydanie wobec […] wyroku skazującego bez prze-
prowadzenia rozprawy i m.in. orzeczenie wobec nich, na podstawie art. 45 § 1
k.k., uzgodnionych z oskarżonymi środków karnych w postaci przepadku
równowartości korzyści majątkowych uzyskanych z przestępstwa, z
określeniem liczonych w latach od uprawomocnienia się wyroku różnych
terminów płatności ustalonych kwot tej równowartości, co skutkowało rażącą
obrazą przepisu art. 45 § 6 k.k., który stanowi, iż objęta przepadkiem korzyść
majątkowa lub jej równowartość przechodzi na własność Skarbu Państwa z
chwilą uprawomocnienia się wyroku i w tym czasie staje się wykonalna. W
konkluzji skarżący wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy
Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpatrzenia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja jest zasadna.
3
Treść przepisów art. 343 § 7 k.p.k. w zw. art. 335 § 1 k.p.k.
jednoznacznie zobowiązuje Sąd orzekający do zbadania, czy propozycje
skazane we wniosku są zgodne z zasadami wymiaru kary i środków karnych.
W wypadku stwierdzenia braku zgodności wniosku z normami prawa karnego
materialnego, sąd może uzależnić jego uwzględnienie od dokonania
odpowiednich zmian, zaś w przypadku braku porozumienia winien rozpoznać
sprawę na zasadach ogólnych.
W przedmiotowej sprawie, we wniosku złożonym w trybie art. 335 § 1
k.p.k., prokurator zaproponował m.in. orzeczenie wobec oskarżonych, na
podstawie art. 45 § 1 k.k., uzgodnionych z nimi środków karnych w postaci
przepadku równowartości korzyści majątkowych osiągniętych przez
oskarżonych z danego przestępstwa, w konkretnych kwotach mających
uzasadnienie w poczynionych ustaleniach faktycznych. W ramach tej
propozycji wnioskował, by ustalone kwoty stanowiące równowartości
osiągniętych przez oskarżonych korzyści majątkowych, stały się wymagalne w
określonych, liczonych w latach terminach płatności, od chwili
uprawomocnienia się wyroku.
Autor kasacji zasadnie podnosi, że uwzględnienie wniosku w
powyższej postaci i określenie przez sąd w zaskarżonym niniejszą kasacją
wyroku, terminów płatności ustalonych kwot równowartości korzyści
majątkowych uzyskanych przez oskarżonych z przestępstwa, w przypadku
orzeczenia tego środka karnego na podstawie art. 45 § 1 k.k., nie znajduje
oparcia w przepisach Kodeksu karnego.
Zgodnie z brzmieniem przepisów art. 9 § 1 i § 2 k.k.w., postępowanie
wykonawcze wszczyna się bezzwłocznie, gdy orzeczenie stanie się
wykonalne. Orzeczenie zaś staje się wykonalne z chwilą uprawomocnienia,
chyba że ustawa stanowi inaczej.
W niniejszej sprawie, w kwestii wykonalności środka karnego
wymienionego w art. 39 pkt 4 k.k. i orzekanego na podstawie przepisu art. 45
§ 1 k.k., ustawa nie stanowi inaczej, a zatem z chwilą uprawomocnienia się
wyroku orzeczony środek karny w postaci przepadku równowartości korzyści
majątkowej uzyskanej z przestępstwa, staje się wymagalny i wykonalny.
4
Określenie zatem przez sąd w zaskarżonym wyroku, ustalonych w
latach terminów płatności konkretnych kwot równowartości uzyskanych przez
oskarżonych korzyści majątkowych uzyskanych z przestępstwa, w sposób
rażący naruszyło prawo, w tym przepis art. 45 § 6 k.k., który wprost stanowi, iż
objęta przepadkiem korzyść majątkowa lub jej równowartość przechodzi na
własność Skarbu Państwa z chwilą uprawomocnienia się wyroku, a w
konsekwencji już w tym momencie staje się wykonalna i wymagalna.
Oczywiste jest zatem, że z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia
przepadku, przedmioty i inne korzyści objęte przepadkiem lub ich
równowartość, stają się własnością Skarbu Państwa z mocy samego prawa.
Z kolei wykonanie środka karnego przepadku następuje z chwilą, gdy
Skarb Państwa staje się właścicielem mienia objętego przepadkiem, a więc z
chwilą uprawomocnienia się orzeczenia, a nie objęcia władztwa nad nim. To
faktyczne objęcie władztwa przez Skarb Państwa dokonywane przez urząd
skarbowy lub inny organ (art. 194 k.k.w.), albo wykonanie orzeczenia o
przepadku w sposób określony w art. 195 k.k.w., jest tylko realizacją
uzyskanego uprzednio prawa własności.
Należy przy tym zauważyć, że sposób egzekwowania korzyści
majątkowej lub jej równowartości określa przepis art. 27 k.k.w., zgodnie z
którym egzekucję środka karnego przepadku na rzecz Skarbu Państwa,
prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w
administracji. Z kolei ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu
egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r., poz. 1015) przewiduje sposób
egzekwowania, polegający na ściągnięciu kwoty pieniężnej należnej Skarbowi
Państwa, w postaci równowartości korzyści majątkowej (art. 45 § 6 k.k.).
W sytuacji, gdy wyrok - z dnia 11 października 2012 r., stał się
prawomocny, Sąd Okręgowy w K., zgodnie z dyspozycją przepisu art. 187
k.k.w., powinien niezwłocznie przesłać jego odpis lub wyciąg urzędowi
skarbowemu, właściwemu ze względu na siedzibę sądu pierwszej instancji, w
celu wykonania środka karnego w postaci orzeczonego przepadku
równowartości korzyści majątkowej uzyskanej z przestępstwa, na rzecz
Skarbu Państwa. Przesyłając urzędowi skarbowemu odpis lub wyciąg
5
orzeczenia, sąd nie nadaje klauzuli wykonalności, a jedynie zamieszcza w nim
wzmiankę o wykonalności (art. 11 § 1 k.k.w.). Klauzula wykonalności
nadawana przez sąd jest bowiem niezbędna tylko do wszczęcia postępowania
przez sądowy organ egzekucyjny (art. 776 k.p.c. w zw. z art. 26 k.k.w.).
W realiach przedmiotowej sprawy, wadliwe i naruszające w sposób
rażący prawo materialne, a mianowicie art. 45 § 6 k.k., orzeczenie sądu
dotyczące środków karnych spowodowało, iż z nieuprawnioną korzyścią dla
oskarżonych wyrok w tym zakresie nie może być bezzwłocznie wykonany, a
dopiero po upływie terminów płatności jakie zostały w nim określone.
Wskazują na to m.in. załączone do akt sprawy pisma Naczelnika Urzędu
Skarbowego w K. z dnia 6 listopada 2012 r.
Mając powyższe na uwadze, nie ulega wątpliwości, iż powyższe
naruszenie prawa materialnego w sposób oczywisty miało istotny wpływ na
treść zaskarżonego wyroku.
Nie dostrzegając wadliwości wniosku prokuratora w zakresie
proponowanych do orzeczenia wobec oskarżonych środków karnych i
uwzględniając go na posiedzeniu w dniu 11 października 2012 r., Sąd
Okręgowy w K. niewątpliwie dopuścił się także rażącego naruszenia art. 343 §
7 k.p.k. w zw. z art. 335 § 1 k.p.k., bowiem w przedstawionej wyżej sytuacji
powinien on dążyć do jego modyfikacji, a uznając, że nie zachodzą podstawy
do uwzględnienia wniosku w przedstawionym kształcie, powinien przekazać
sprawę do rozpoznania na zasadach ogólnych.
Podzielając zasadność zarzutu kasacji należało uwzględnić jej wniosek
końcowy. Konieczność uchylenia w całości wyroku wydanego w trybie
konsensualnym i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, jawi się
jako oczywista w sytuacji, gdy sanowanie uchybienia wymaga modyfikacji
wniosku o skazanie bez przeprowadzenia rozprawy.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.