Wyrok z 25 lutego 2026, sygn. VII U 1472/25
Pokaż pozostałe podstawy prawne (2)
Sygn. akt VII U 1472/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 lutego 2026 roku
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska
Protokolant: st. sekretarz sądowy Anna Tomaszewska
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2026 roku w Warszawie
sprawy R. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w A.
o wypłatę emerytury
na skutek odwołania R. K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w A.
z dnia 21 marca 2025r., znak: (...) (...)
1. zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zobowiązuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych do wypłaty R. K. kwoty 16.138,00 zł (szesnaście tysięcy sto trzydzieści osiem złotych) tytułem wyrównania emerytury, naliczonej w decyzji z 23 sierpnia 2018 roku;
2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w A. na rzecz R. K. kwotę 360,00 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi za czas od daty uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
sędzia Agnieszka Stachurska
UZASADNIENIE
R. K. w dniu 5 maja 2025r. złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w A. z dnia 21 marca 2025r., znak: (...)-(...), wnosząc o jej zmianę i zobowiązanie organu rentowego do naliczenia i wypłaty zawieszonego świadczenia wyrównawczego w kwocie 16.138,00 zł, przyznanego w decyzji z 23 sierpnia 2018r., znak: (...) oraz o zasądzenie od organu rentowego kosztów procesu wraz z kosztami zastępstwa procesowego wedle norm prawem przepisanych, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
Uzasadniając odwołanie ubezpieczona wskazała, że decyzja z 23 sierpnia 2018r. nie została zaskarżona, zyskała więc status ostateczności i prawomocności w świetle art. 15 k.p.a. Organ rentowy nie miał możliwości zmiany jej postanowień, nie wystąpiły bowiem żadne przesłanki dające możliwość wszczęcia postępowania umożliwiającego zmianę dotychczasowej decyzji.
Dodatkowo ubezpieczona podkreśliła, że pismo, od którego złożyła odwołanie, jest decyzją administracyjną w świetle art. 107 k.p.a., nawet jeżeli nie zawiera wszystkich elementów wskazanych w tych przepisie. Za takim stanowiskiem opowiada się utrwalone już orzecznictwo sądów – m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 lipca 1981r., sygn. akt SA 1163/81 (odwołanie z dnia 28 kwietnia 2025r., k. 3-4 a.s.).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w A. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o odrzucenie odwołania od pisma z 21 marca 2025r., natomiast z ostrożności procesowej - w przypadku uznania, że jest ono decyzją - o oddalenie odwołania oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Uzasadniając przedstawione stanowisko, organ rentowy wskazał, że odwołanie wniesiono od pisma z 21 marca 2025r., w którym wyjaśniono ubezpieczonej kwestie wskazane w podaniu z 16 stycznia 2025r. Pismo to nie stanowi decyzji administracyjnej, od której przysługuje odwołanie, stąd wniosek o odrzucenie odwołania jest zasadny. Z ostrożności procesowej, w przypadku uznania przez Sąd, że pismo z 21 marca 2025r. spełnia warunki decyzji, organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, bowiem zarzuty podniesione przez ubezpieczoną nie dotyczą pisma z 21 marca 2025r. Dalej wskazał, że w decyzji z 23 sierpnia 2018r. podano, że Zakład zawiesił wypłatę emerytury, a w celu jej podjęcia ubezpieczona winna przedłożyć dokumenty, które zostały wymienione. Następnie zacytowana została treść art. 133 ustawy z dnia 17 października 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024r., poz. 1631), jak też wskazano, że w decyzji z 30 maja 2025r. Zakład podjął wypłatę emerytury od 1 sierpnia 2024r., to jest od miesiąca zgłoszenia wniosku. Brak natomiast podstaw do wypłaty świadczenia za okres wcześniejszy. Ustalenie daty wypłaty emerytury zostało dokonane prawidłowo i zgodnie z przepisami (odpowiedź na odwołanie z dnia 3 czerwca 2025r., k. 11-12 a.s.).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
R. K. od 1 sierpnia 2016r. ma prawo do emerytury, przyznanej decyzją z dnia 23 sierpnia 2018r., znak: (...). Organ rentowy wskazał w tej decyzji, że na poczet należności od 1 sierpnia 2016r. do 30 września 2018r. w kwocie 41.842,56 zł zaliczył kwotę 25.704,56 zł z tytułu wypłaty renty rodzinnej, a pozostałą należność w kwocie 16.138,00 zł przekaże za pośrednictwem poczty. Dodatkowo Zakład we wskazanej decyzji zawiesił wypłatę emerytury z uwagi na brak określenia przez ubezpieczoną ośrodka interesów życiowych i wyjaśnił, że do czasu podania tej informacji wypłacana będzie renta rodzinna w dotychczasowej wysokości (decyzja ZUS z dnia 23 sierpnia 2018r., k. 7-8 tom I akt ZUS).
Ubezpieczona od powyższej decyzji nie złożyła odwołania, a zatem stała się ona prawomocna (bezsporne).
Pismem z 12 sierpnia 2024r. R. K. wniosła o przeliczenie świadczenia i wskazanie, które z nich - renta rodzinna czy emerytura - będą korzystniejsze (pismo z dnia 12 sierpnia 2024r., k. 27 tom I akt ZUS). W odpowiedzi organ rentowy poinformował między innymi, że w celu podjęcia świadczenia konieczne jest określenie ośrodka interesów życiowych (pismo z dnia 23 września 2024r., k. 28 tom I akt ZUS).
W dniu 1 października 2024r. ubezpieczona złożyła do organu rentowego podanie, w którym wniosła o wypłatę korzystniejszego świadczenia. Jednocześnie wskazała, że centrum jej interesów życiowych znajduje się w Polsce (pismo z dnia 1 października 2024r., oświadczenie o centrum interesów życiowych z dnia 1 października 2024r. – nienumerowane karty tom I akt ZUS).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w A. decyzją z dnia 17 grudnia 2024r., znak: (...), podjął wypłatę emerytury od 1 października 2024r. (decyzja ZUS z dnia 17 grudnia 2024r. – nienumerowane karty tom I akt ZUS).
Ubezpieczona w dniu 16 stycznia 2025r. skontaktowała się z pracownikiem organu rentowego i prosiła o wskazanie, kiedy zostanie jej wypłacona kwota 16.138,00 zł - wyrównanie z tytułu zawieszenia emerytury. Poza tym złożyła pismo z 16 stycznia 2025r., w którym opisała swoje oczekiwania (protokół z dnia 16 stycznia 2025r. i pismo z dnia 16 stycznia 2025r. – nienumerowane karty tom I akt ZUS).
W dniu 21 marca 2025r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w A. sporządził pismo znak: (...) (...), w którym wskazał, że w piśmie z dnia 12 sierpnia 2024r. ubezpieczona poprosiła o wskazanie korzystniejszego świadczenia. Odpowiedzi udzielono w piśmie z dnia 23 września 2024r., do którego załączono decyzję o przyznaniu emerytury z 23 sierpnia 2018r. Dalej wyjaśnione zostało, że wniosek o podjęcie wypłaty korzystniejszego świadczenia ubezpieczona złożyła 1 października 2024r. Decyzją z 17 grudnia 2024r. organ rentowy podjął wypłatę emerytury, jako świadczenia korzystniejszego, od 1 października 2024r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Dodatkowo organ rentowy wyjaśnił, że w decyzji z 23 sierpnia 2018r. w punkcie III „Naliczone wyrównania, potrącenia i odliczenia” omyłkowo został umieszczony tekst, który nie powinien się tam znaleźć. Wypłata emerytury przyznanej wskazaną decyzją została zawieszona i nie przysługiwało żadne wyrównanie (pismo z dnia 21 marca 2025r. – nienumerowana karta tom I akt ZUS).
R. K. złożyła odwołanie od decyzji, jaką ZUS wydał 21 marca 2025r. (odwołanie z 28 kwietnia 2025r., k. 3-5 a.s.).
W związku ze złożonym przez ubezpieczoną odwołaniem organ rentowy dokonał z urzędu ponownej analizy sprawy i decyzją z dnia 30 maja 2025r., znak: (...), ustalił wysokość i podjął wypłatę emerytury od 1 sierpnia 2024r., to jest od miesiąca złożenia pisma z 12 sierpnia 2024 r. (decyzja ZUS z dnia 30 maja 2025r. nienumerowane karty akt ZUS).
Wskazany stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie powołanych dokumentów zgromadzonych przez organ rentowy, których żadna ze stron postępowania nie kwestionowała i dlatego zostały ocenione jako wiarygodne.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie R. K. podlegało uwzględnieniu.
Okolicznością wymagającą rozważenia na wstępie, był charakter pisma organu rentowego z 21 marca 2025r., w którym organ rentowy wskazał m.in., że zapis w decyzji z dnia 23 sierpnia 2018r. dotyczący wyrównania i wypłaty kwoty 16.138,00 zł został „omyłkowo umieszczony” i nie powinien wywołać skutków prawnych.
Zgodnie z art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) organ administracji załatwia sprawę przez wydanie decyzji, gdy rozstrzyga sprawę co do jej istoty albo w inny sposób kończy ją w danej instancji. Elementy, jakie powinna zawierać decyzja, zostały wymienione w art. 107 § 1 k.p.a. Przepis ten wskazuje, że decyzja zawiera:
1) oznaczenie organu administracji publicznej;
2) datę wydania;
3) oznaczenie strony lub stron;
4) powołanie podstawy prawnej;
5) rozstrzygnięcie;
6) uzasadnienie faktyczne i prawne;
7) pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania;
8) podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji;
9) w przypadku decyzji, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego, sprzeciw od decyzji lub skarga do sądu administracyjnego - pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa, sprzeciwu od decyzji lub skargi oraz wysokości opłaty od powództwa lub wpisu od skargi lub sprzeciwu od decyzji, jeżeli mają one charakter stały, albo podstawie do wyliczenia opłaty lub wpisu o charakterze stosunkowym, a także możliwości ubiegania się przez stronę o zwolnienie od kosztów albo przyznanie prawa pomocy.
W orzecznictwie przyjmuje się jednak, że do tego, aby dane pismo mogło zostać uznane za decyzję nie jest niezbędne, aby zawierało wszystkie elementy wskazane w cytowanym przepisie. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 lipca 1981r., sygn. SA 1163/81, pisma zawierające rozstrzygnięcia w sprawie załatwianej w drodze decyzji są decyzjami, pomimo nieposiadania w pełni formy przewidzianej w art. 107 § 1 k.p.a., jeżeli tylko zawierają minimum elementów niezbędnych dla zakwalifikowania ich jako decyzje. Do takich elementów należy zaliczyć: oznaczenie organu administracji wydającego akt, wskazanie adresata aktu, rozstrzygnięcie o istocie sprawy oraz podpis osoby reprezentującej organ administracji.
O istocie aktu prawnego powinna przesądzać jego treść, a nie forma. Pismo nie mające formy decyzji jest decyzją, jeżeli pochodzi od organu administracji, jest skierowane na zewnątrz i we władczy sposób rozstrzyga o prawach lub obowiązkach danej osoby w jej indywidualnej sprawie (wyrok NSA w Warszawie z 21 lutego 1994r., sygn. I SAB 54/93, LEX nr 23979). Podobne stanowisko prezentuje również Sąd Najwyższy przyjmując, iż pismo organu rentowego, zawierające rozstrzygnięcie, oznaczenie organu, datę wydania i oznaczenie strony, mimo uchybień co do formy określonej w art. 107 k.p.a., ma charakter decyzji (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2012r., II UK 90/12, Lex nr 1380826).
W przedmiotowej sprawie, w ocenie Sądu, pismo z 21 marca 2025r. - niezależnie od jego nazwy i braku niektórych elementów, jakie wymienia art. 107 k.p.a. - stanowi decyzję w rozumieniu przepisów prawa administracyjnego. Przed analizą jego treści, trzeba najpierw przypomnieć, że R. K. w dniu 16 stycznia 2025r. stawiła się w ZUS i tam zgłosiła problem niewypłacenia jej kwoty 16.138,00 zł, na którą wskazuje decyzja ZUS z 23 sierpnia 2018r., co zostało odnotowane w sporządzonym protokole. Ponadto złożyła pismo z 16 stycznia 2025r., w którym zwróciła uwagę, że jej wcześniejsze podanie zostało błędnie sporządzone z uwagi to, że urzędnik błędnie je podyktował. Wniosła więc, by przeliczenie emerytury nastąpiło wcześniej, a więc od sierpnia 2024r., a nie od października 2024r. W przygotowanym w odpowiedzi na to piśmie z 21 marca 2025r., które zawiera oznaczenie adresata, organu rentowego oraz podpis osoby, która pismo przygotowała, znajduje się opisowe wyjaśnienie sytuacji ubezpieczonej i choć pismo nie ma podziału na rozstrzygnięcie i uzasadnienie z podaniem podstawy faktycznej i prawnej, to organ rentowy wskazał w nim, że podjęcie wypłaty świadczenia nastąpiło od miesiąca, w którym wniosek został złożony, a zapis w decyzji z 23 sierpnia 2018r. o wypłacie wyrównania został zamieszczony omyłkowo i ubezpieczonej nie przysługiwało wyrównanie. Tym samym żadne z żądań, jakie ubezpieczona zgłosiła 16 stycznia 2025r., nie zostało uwzględnione. W kwestii wypłaty wyrównania wskazano na brak podstaw do zapłaty kwoty 16.138 zł, wskazując na omyłkowe zamieszczenie takiego zapisu w decyzji z 23 sierpnia 2018r. W takiej sytuacji ubezpieczona miała podstawy, by ocenić, że odmówiono jej realizacji wypłaty tej należności, wbrew wcześniejszemu rozstrzygnięciu, jakie Zakład zamieścił w prawomocnej decyzji z ww. daty. To z kolei – choć pismo z 21 marca 2025r. nie zawiera wszystkich elementów, jakie wskazuje art. 107 § 1 k.p.a. – pozwala na potraktowanie tego pisma jako decyzji i merytoryczne rozpoznanie odwołania, jakie R. K. złożyła.
O tym, że pismo z 21 marca 2025r. jest decyzją pośrednio świadczy również stanowisko organu rentowego. Po tym, gdy ubezpieczona traktując to pismo jak decyzję, wniosła odwołanie, organ rentowy w trakcie przygotowania odpowiedzi, wydał decyzję z 30 maja 2025r. Wskazał w niej, że z urzędu, ale w związku ze złożeniem odwołania przez R. K., na nowo ustala wysokość emerytury i podejmuje jej wypłatę od 1 sierpnia 2024r.
W związku z powyższym Sąd przyjął, że wobec tego, że pismo z 21 marca 2025r. zawiera władcze rozstrzygnięcie o braku podstaw do wypłaty ubezpieczonej wyrównania, o jakim mowa w decyzji z 23 sierpnia 2018r., to tym samym kształtuje jej sytuację prawną i podlega kontroli sądowej. Wbrew stanowisku organu rentowego nie ma ono tylko charakteru informacyjnego, gdyż organ rentowy w piśmie wyraźnie rozstrzygnął, że R. K. nie ma prawa do żadnego wyrównania. Tym samym nie zachodziły podstawy do odrzucenia odwołania. Sąd rozpoznał je merytorycznie, oceniając że - wbrew użytej nazwie - w przypadku pisma z 21 marca 2025r. mamy do czynienia z decyzją administracyjną. Decyzja ta niezasadnie rozstrzyga o braku podstaw do wypłaty wyrównania, a to z tej przyczyny, że decyzją z dnia 23 sierpnia 2018r. organ rentowy przyznał ubezpieczonej emeryturę oraz dokonał szczegółowego rozliczenia należności, w tym jednoznacznie wskazał kwotę podlegającą wypłacie. Decyzja ta nie została zaskarżona i stała się prawomocna, a zatem organ rentowy został nią związany i zobowiązany do jej wykonania.
Argument organu rentowego, że zapis dotyczący wyrównania został zamieszczony „omyłkowo”, nie może wywrzeć skutku w postaci oddalenia odwołania, gdyż ewentualne błędy decyzji, jeśli takie wystąpiły w decyzji z 23 sierpnia 2018r. mogły i powinny być usunięte wyłącznie w trybie przewidzianym przepisami prawa, w tym wypadku kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności poprzez sprostowanie oczywistej omyłki, wznowienie postępowania czy stwierdzenie nieważności decyzji.
W tym miejscu należy przywołać art. 16 § 1 k.p.a., ustanawiający zasadę ogólną trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych. Przepis ten stanowi, że decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych.
Wynikająca z zacytowanego przepisu zasada ma podstawowe znaczenie dla stabilizacji opartych na decyzji skutków prawnych. Artykuł 16 § 1 zd. 1 k.p.a. zawiera definicję decyzji ostatecznej, stanowiąc: "Decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne". Zgodnie z tą definicją sprawa zakończona decyzją ostateczną nie może być ponownie przedmiotem postępowania administracyjnego. Naruszenie tej reguły przez ponowne jej rozpoznanie i rozstrzygnięcie pociąga za sobą sankcję nieważności ( art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.). Decyzje ostateczne, w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a., są to więc takie decyzje, od których nie służy już żadne odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W doktrynie przyjmuje się, że są to:
1. decyzje wydane przez organ odwoławczy (organ drugiej instancji) - zgodnie z art. 15 k.p.a. - postępowanie jest dwuinstancyjne, a zatem od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy odwołanie tylko do jednej instancji ( art. 127 § 1 k.p.a.);
2. decyzje wydane w wyniku powtórnego rozpatrzenia sprawy przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze (zob. art. 127 § 3 k.p.a.);
3. decyzje wydane w pierwszej instancji, w stosunku do których upłynął termin do wniesienia odwołania albo wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, z zastrzeżeniem, że przywrócenie tego terminu powoduje szczególnego rodzaju skutek w postaci utraty przez decyzję cechy ostateczności i uruchomienia toku instancji;
4. decyzje wydane w pierwszej instancji, w stosunku do których nastąpiło skuteczne zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania albo wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ( art. 127a k.p.a.);
5. decyzje organu pierwszej instancji, od których odwołanie (ani wniosek o powtórne rozpatrzenie sprawy) nie przysługuje na mocy ustawowych przepisów szczególnych, które wyłączają możliwość wniesienia odwołania czy też wniosku;
6. decyzje, które uważa się za ostateczne na podstawie art. 269 k.p.a., który to przepis nakazuje decyzje określone w innych przepisach, jako prawomocne, uważać za ostateczne - chyba że z przepisów tych wynika, iż dotyczą one takiej decyzji, która została utrzymana w mocy w postępowaniu sądowym, bądź też nie została zaskarżona w tym postępowaniu, z powodu upływu terminu do wniesienia skargi.
Z taką właśnie decyzją, o której mowa w ww. punkcie 6, mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Sprawy dotyczące świadczeń z ubezpieczenia społecznego nie podlegają bowiem kognicji sądu administracyjnego, a w konsekwencji kognicji tego sądu nie podlegają również środki zaskarżenia od rozstrzygnięć wydawanych przez organ rentowy. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie ( art. 477 ( 9) k.p.c., art. 477 ( 14) k.p.c.), w granicach jej treści i zakresu odwołania. Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest postępowaniem odwoławczym, które koresponduje z zakresem rozstrzygnięcia dokonanego w zaskarżonej decyzji, a nie jedynie postępowaniem kontrolnym. W konsekwencji, od momentu zaskarżenia decyzji odwołaniem następuje przeniesienie sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych na drogę postępowania sądowego, w którym sąd rozpatruje ją od początku, badając prawidłowość decyzji organu rentowego nie tylko w świetle materiału zgromadzonego w fazie przedsądowej, lecz również zgodnie z zasadami cywilnego postępowania rozpoznawczego, dokonując oceny zasadności zgłoszonych żądań na podstawie własnych ustaleń faktycznych i prawnych, tym bardziej, że sądom pracy i ubezpieczeń społecznych przysługują na mocy art. 473 § 1 k.p.c. szersze niż organom rentowym kompetencje w zakresie postępowania dowodowego (tak wyroki Sądu Najwyższego: z 22 listopada 2023r., I USKP 33/22, Legalis nr 3024198; z 20 maja 2004r., II UK 395/03, OSNP 2005 Nr 3, poz. 43; z dnia 25 stycznia 2005r., I UK 152/04, OSNP 2005 Nr 17, poz. 273; z 7 marca 2006r., I UK 195/05, OSNP 2007 nr 3-4, poz. 55; z 22 sierpnia 2018r., III UK 119/17, LEX nr 2542602 czy uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2007r., I UZP 1/07, OSNP 2007 nr 21-22, poz. 323).
W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy postępowanie w sprawie przyznania ubezpieczonej wyrównania świadczenia, które miało zostać wypłacone w kwocie 16.138 zł, zostało zakończone ostateczną decyzją ZUS. O ostateczności decyzji w niniejszym przypadku, w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a., można więc mówić jedynie w powiązaniu z art. 269 k.p.a. - mamy bowiem do czynienia z decyzją, którą uważa się za ostateczną na podstawie innych przepisów, które nakazują decyzje prawomocne uważać za ostateczne. Przepis art. 269 k.p.a. cechę prawomocności przypisuje decyzjom, które albo poddane były kontroli sądu powszechnego, albo nie zostały jej poddane z powodu niewykorzystania tego środka ich zaskarżenia. Pojęcie decyzji ostatecznej jest więc w tym przypadku identyczne z pojęciem decyzji prawomocnej. W obowiązujących przepisach prawa ustawodawca używa pojęcia decyzji "prawomocnej" jako synonimu decyzji "ostatecznej" (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 19, 2024 r.; Hauser, M. Wierzbowski (red), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 8, 2023).
Z art. 269 k.p.a. wynika też, że jeśli w przepisach pozakodeksowych dana decyzja jest określona jako "prawomocna", należy uważać ją za "ostateczną", w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że z przepisów tych wynika, że wiążą cechę prawomocności decyzji z utrzymaniem jej w mocy w postępowaniu sądowym albo z niezaskarżeniem z powodu upływu terminu do wniesienia skargi. Przykładem mogą być decyzje wydawane w sprawach ubezpieczeń społecznych, w których występuje pojęcie prawomocności decyzji administracyjnych (art. 83a ustawy systemowej), a to ze względu na odwołanie do sądu (szerzej por. B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne, 2022, s. 492-493; por. też art. 181 i uw. do niego).
W przedmiotowej sprawie decyzja z 23 sierpnia 2018r. przyznająca ubezpieczonej emeryturę nie została zaskarżona, choć służyło od niej odwołanie. Poza tym organ rentowy nie skorzystał z możliwości jej skorygowania w którymś z trybów, o których była mowa, decyzja stała się więc prawomocna, a zarazem ostateczna i wiążąca. Oczywiście – z uwagi na brzmienie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS – sama wysokość świadczenia emerytalnego czy też jego wypłata, która została w decyzji zawieszona, mogły ulec i uległy zmianie i podjęciu, ale podstawę do takiej zmiany zawierają przepisy ww. ustawy. Natomiast wyrównanie w kwocie 16.138 zł, o którym mowa w punkcie III decyzji, którego przekazanie Zakład zadeklarował w decyzji – nie wskazując, by jej wypłata miała nastąpić w okolicznościach warunkowanych spełnieniem jakiejś dodatkowej przesłanki – to rozstrzygnięcie, którego ostateczny charakter nie budzi wątpliwości. Organ rentowy wskazał przecież, że wyrównanie to, po odjęciu kwoty wypłaconej z tytułu renty rodzinnej, naliczył za okres od 1 sierpnia 2016r., a więc od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę, do 30 września 2018r., a więc do miesiąca następującego po tym, w którym wydana została decyzja. Ubezpieczona, akceptując decyzję, nie wniosła od niej odwołania. Organ rentowy, jeśli zorientował się, że w decyzji popełniono błąd, bo wyrównanie nie powinno być wypłacone wobec zawieszenia wypłaty emerytury, powinien sięgnąć po środki umożliwiające korektę w ww. zakresie. Organ rentowy przez wiele lat z takiej możliwości nie skorzystał i nie może w toczącej się sprawie żądać, by Sąd dokonał uwzględnienia faktu popełnienia omyłki i zignorował zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych wynikającą z zacytowanych przepisów.
Sąd – choć proceduje wedle przepisów kodeksu postępowania cywilnego – wskazaną zasadę musi uwzględniać. Uwzględnienie stanowiska organu rentowego prowadziłoby do niedopuszczalnej sytuacji, w której bez podstawy prawnej – doszłoby do faktycznej zmiany treści prawomocnej decyzji.
W analizowanej sprawie bezsporne jest, że wypłata emerytury była czasowo zawieszona z uwagi na brak wskazania przez ubezpieczoną ośrodka interesów życiowych. Okoliczność ta mogła uzasadnić wstrzymanie bieżącej wypłaty emerytury, nie stanowiska jednak podstawy do pozbawienia ubezpieczonej prawa do wyrównania już ustalonego decyzją.
Pismem z 1 października 2024r. ubezpieczona wskazała, że jej ośrodek interesów życiowych znajduje się w Polsce, organ rentowy był zobowiązany zatem do pełnej realizacji decyzji z 23 sierpnia 2018r., w tym do wypłaty należnego wyrównania.
W ocenie Sądu, nie można podzielić stanowiska organ rentowego, że nie przysługiwało ubezpieczonej żadne wyrównanie, skoro uprzednio w prawomocnej decyzji wyraźnie określono jego wysokość i sposób wypłaty.
W konsekwencji Sąd uznał, że odmowa wypłaty kwoty 16.138,00 zł naruszyła zasady trwałości prawomocnych decyzji, zaufania obywatela do organów państwowych oraz przepisy regulujące wykonywanie decyzji w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.
W związku z powyższym na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w A. z 21 marca 2025r., znak: (...), została zmieniona w ten sposób, że Sąd zobowiązał organ rentowy do wypłaty R. K. kwoty 16.138,00 zł tytułem wyrównania emerytury, naliczonej w decyzji z dnia 23 sierpnia 2018 roku.
O kosztach zastępstwa procesowego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 2 k.p.c., zasądzając od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w A. na rzecz R. K. kwotę 360 zł, która została ustalona na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2023r., poz. 1964 ze zm.).