Postanowienie z 24 kwietnia 2023, sygn. XVII Amz 39/23

POSTANOWIENIE

Dnia 24 kwietnia 2023 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie, XVII Wydział Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
w składzie:

Przewodniczący – Sędzia SO Dariusz Dąbrowski

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Jadwiga Skrzyńska

po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2023 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z zażalenia (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w N.

przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

w sprawie zażalenia na czynność przeszukania

na skutek zażalenia (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w N. na czynności przeszukania dokonanego na mocy postanowienia Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 19 stycznia 2023, sygn. XVII Amo 11/23

postanawia:

1.  oddalić zażalenie,

2.  zasądzić od (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w N. na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwotę 720 zł (siedemset dwadzieścia złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego.

SSO Dariusz Dąbrowski

XVII Amz 39/23

UZASADNIENIE

(...) spółka z ograniczona odpowiedzialnością w N. 14 lutego 2023 roku wniosła zażalenie na czynności przeszukania dokonane w miejscu wykonywania działalności przez Spółkę w dniu 7 lutego 2023 r. przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w toku postępowania wyjaśniającego prowadzonego pod sygnaturą (...)

Zażalenie odnosi się do utrwalenia na zewnętrznych nośnikach danych (płytach DVD) będących własnością Prezesa UOKiK (pozyskanie w celach dowodowych) oraz wyniesienia z pomieszczeń przeszukiwanego następujących plików elektronicznych objętych ochroną tajemnicy obrończej w rozumieniu art. 225§3 k.p.k., a co najmniej tajemnicy zawodowej adwokata w rozumieniu art. 225§1 k.p.k.:

1. 1 (jedna) wiadomość zabezpieczona w poczcie elektronicznej na komputerze pana K. J., wyeksportowana ze zbioru (katalogu) (...), plik: „(...)

2. 1 (jedna) wiadomość zabezpieczona w poczcie elektronicznej na komputerze pana N. F., wyeksportowana ze zbioru (katalogu) (...), plik: „(...)

3. 7 (siedem) wiadomości zabezpieczonych w poczcie elektronicznej na komputerze pana C. H., wyeksportowanych ze zbioru (katalogu) (...), pliki: (i) „(...), (ii) (...), ( (...)) „(...), (iv) (...), (v) „(...), (vi) „(...)", (vii) „(...)”,

co zdaniem żalącego nastąpiło z naruszeniem art. 105q pkt 3 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (dalej: u.o.k.k.) w zw. z art. 180§2 w zw. z art. 226 oraz 225§1 i 3 k.p.k., które określają procedurę postępowania z dokumentami zawierającymi tajemnicę obrończą lub odpowiednio adwokacką, tj. z pominięciem tej procedury, lub, alternatywnie, wykraczało poza zakres przedmiotowy przeszukania w rozumieniu art. 105b w zw. z art. 105o i 105p u.o.k.k.

Wobec powyższych zarzutów żalący wniósł o:

- zakazanie wykorzystywania plików elektronicznych wymienionych w zażaleniu w postępowaniu wyjaśniającym (...), innych postępowaniach prowadzonych przez Prezesa UOKiK oraz w postępowaniach prowadzonych na podstawie odrębnych przepisów,

- o nakazanie Prezesowi UOKiK, by w obecności przedstawiciela Powoda, w terminie 3 dni od dnia doręczenia Prezesowi UOKiK postanowienia w przedmiocie rozpoznania tego zażalenia, dokonał protokolarnego usunięcia plików elektronicznych wymienionych w zażaleniu z wszelkich nośników, elektronicznych lub innego rodzaju, na których utrwalił ich treść, lub zniszczenia tych nośników.

- o zasądzenie na rzecz Powoda od Prezesa UOKiK kosztów postepowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na zażalenie Prezes UOKiK wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie od Powoda kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Strony na rozprawie podtrzymały swoje stanowisko w sprawie.

Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ustalił następujący stan faktyczny:

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wszczął postępowanie wyjaśniające nr (...) mające na celu ustalenie, czy w związku z działalnością przedsiębiorców zajmujących się obrotem maszynami rolniczymi marki (...) i częściami do tych maszyn oraz świadczeniem usług związanych z tymi maszynami mogło dojść do naruszenia art. 6 u.o.k.k. lub Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. (bezsporne)

W toku postępowania wyjaśniającego uzyskał na podstawie art. 105n u.o.k.k. zgodę Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów na przeszukanie pomieszczeń i rzeczy przedsiębiorcy (...) spółka z o.o. w N.. Zgoda została udzielona w postanowieniu Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z 19 stycznia 2023 r. w sprawie XVII Amo 11/23 „w celu znalezienia i uzyskania informacji: z akt, ksiąg, pism, wszelkiego rodzaju dokumentów lub informatycznych nośników danych, urządzeń oraz systemów informatycznych oraz innych przedmiotów, za okres od 25 listopada 2009 r. mogących stanowić dowód na okoliczność zawarcia porozumienia ograniczającego konkurencję, polegającego na podziale rynku i ustalaniu cen, przez przedsiębiorców zajmujących się obrotem maszynami rolniczymi marki (...) i częściami do tych maszyn oraz świadczenia usług związanych z tymi maszynami, co może naruszać art. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 101 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej" (postanowienie z 19 stycznia 2023 r. k. 66).

W dniach 31 stycznia do 8 lutego 2023 r. Prezes UOKiK dokonał przeszukania na podstawie powyższej zgody w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej przez Powoda w miejscowości N.. (bezsporne)

W trakcie przeszukania urzędnicy UOKiK działający na podstawie upoważnienia Prezesa Urzędu (upoważnienie k. 37-47) zabezpieczyli szereg danych elektronicznych ze skrzynek poczty e-mail. W dniu 7 lutego 2023 r. dokonano selekcji zabezpieczonych danych. Pełnomocnicy Powoda, będący obecni w trakcie czynności przeszukania, wskazali, że poszczególne zabezpieczone dokumenty oraz korespondencja zawierają tajemnicę obrończą oraz tajemnicę zawodową. Wszystkie oznaczone w ten sposób pliki zostały przeniesione na dysk zewnętrzny będący własnością Powoda, a następnie przedstawione pełnomocnikom celem zapoznania się z ich treścią i wskazania jakiego rodzaju tajemnice zawierają. Wobec plików, co do których przeszukujący nie mieli wątpliwości, że stanowią tajemnicę obrończą podjęto decyzję o pozostawieniu ich w siedzibie Powoda. Pliki, co do których przeszukujący mieli wątpliwości, czy stanowią tajemnicę obrończą zostały zabezpieczone na osobnej płycie DVD i w trybie art. 255§3 k.p.k. w zw. z art. 105q pkt 3 u.o.k.k. („procedura kopertowa”) przekazane do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. (bezsporne)

Na osobnej płycie DVD zostały zabezpieczone pliki, co do których pełnomocnicy Powoda oświadczyli, ze stanowią tajemnicę zawodową, a które zdaniem przeszukujących mogły stanowić dowód w sprawie i mieściły się w zakresie przeszukania. Było to plików zawierających:

1. 1 (jedna) wiadomość zabezpieczona w poczcie elektronicznej na komputerze pana K. J., wyeksportowana ze zbioru (katalogu) (...), plik: „(...);

2. 1 (jedna) wiadomość zabezpieczona w poczcie elektronicznej na komputerze pana N. F., wyeksportowana ze zbioru (katalogu) (...), plik: „(...);

3. 7 (siedem) wiadomości zabezpieczonych w poczcie elektronicznej na komputerze pana C. H., wyeksportowanych ze zbioru (katalogu) (...), pliki: (i) „(...), (ii) „(...), (iii) „(...), (iv) „(...), (v) „(...), (vi) „(...)", (vii) „(...)”.

Pliki te zostały opisane przez pełnomocnika Powoda w sporządzonej tabeli. (k. 31-35 akt sprawy)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dowody zgromadzone w aktach sprawy. Dowody te zdaniem Sądu nie budziły wątpliwości co do ich wiarygodności, szczególnie, że dowody te były ze sobą spójne, jak też wzajemnie się uzupełniały, tworząc bezsporny obraz podjętych czynności związanych z dokonanym przeszukaniem, nie były też kwestionowane przez strony postępowania.

Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Przeszukanie dokonywane u przedsiębiorcy w celu pozyskania dowodów potwierdzających naruszenie prawa konkurencji stanowi wyjątek od zasady poszanowania prawa do prywatności, które przysługuje także przedsiębiorcom choć nieco w ograniczonym zakresie. Stąd konieczne jest zapewnienie odpowiednich gwarancji dla przedsiębiorców w trakcie pozyskiwania i wykorzystywania przez organ antymonopolowy źródeł dowodowych w imię wartości chronionych w porządku konstytucyjnym demokratycznego państwa prawa.

Podstawową gwarancją dla przedsiębiorcy ochrony jego praw jest ograniczenie uprawnienia Prezesa UOKiK do dokonywania przeszukania jedynie na podstawie i w granicach upoważnienia określonego w postanowieniu Sądu o wyrażeniu zgody na dokonanie przeszukania wydanego w trybie art. 105n u.o.k.k.

Dodatkowe gwarancje dotyczą komunikowania się przedsiębiorcy z profesjonalną obsługą prawną – radcami prawnymi i adwokatami – w sprawach dotyczących działalności spółki. W tej kwestii ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów odsyła odpowiednio do przepisów kodeksu postepowania karnego (art. 105q pkt 3 u.o.k.k.).

Zgodnie z treścią art. 225 k.p.k. „jeżeli kierownik instytucji państwowej lub samorządowej albo też osoba, u której dokonano zatrzymania rzeczy lub u której przeprowadza się przeszukanie, oświadczy, że wydane lub znalezione przy przeszukaniu pismo lub inny dokument zawiera informacje niejawne lub wiadomości objęte tajemnicą zawodową lub inną tajemnicą prawnie chronioną albo ma charakter osobisty, organ przeprowadzający czynność przekazuje niezwłocznie pismo lub inny dokument bez jego odczytania prokuratorowi lub sądowi w opieczętowanym opakowaniu (§1). Tryb wskazany w § 1 nie obowiązuje w stosunku do pism lub innych dokumentów, które zawierają informacje niejawne o klauzuli „zastrzeżone” lub „poufne” albo dotyczą tajemnicy zawodowej lub innej tajemnicy prawnie chronionej, jeżeli ich posiadaczem jest osoba podejrzana o popełnienie przestępstwa, ani w stosunku do pism lub innych dokumentów o charakterze osobistym, których jest ona posiadaczem, autorem lub adresatem” (§2).

Mając na uwadze powyższe przepisy i ich odpowiednie stosowanie na gruncie u.o.k.k. należy odróżnić tajemnicę zawodową od obrończej. Nie każda bowiem tajemnica adwokacka/radcowska stanowi tajemnicę obrończą, a tajemnica zawodowa (z której może „zwolnić” sąd) jest pojęciem szerszym niż tajemnica obrończa (która objęta jest bezwzględną ochroną).

Podobne zapatrywanie przedstawił Sąd Apelacyjny w Warszawie w dwóch postanowieniach wydanych na gruncie podobnych jak niniejszy stanów faktycznych (postanowienie z dnia 25 sierpnia 2021 r. wydane w sprawie o sygn. akt VII AGz 254/21 oraz postanowienie z dnia 17 lutego 2022 r. wydane w sprawie o sygn. akt VII AGz 633/21). Sąd Apelacyjny wskazał jednoznacznie, że „tajemnica obrończa została wyodrębniona z tajemnicy adwokackiej i objęta bezwzględną ochroną. Obejmuje ona swoim zakresem udzielenie porady prawnej pozostającej w związku z przedmiotem procesu. Jeżeli zastosowanie miałaby znaleźć procedura opisana w art. 225 i k.p.k. (reguluje ona zakres ochrony dokumentów zawierających informacje niejawne lub wiadomości objęte m.in. tajemnicą zawodową, a więc także tajemnicą adwokacką albo tajemnicą radcy prawnego), to SOKiK, rozstrzygający spór co do tego czy dana informacja zasługuje na ochronę, będzie w oparciu o analogiczne stosowanie art. 226 k.p.k. w zw. z art. 180 k.p.k. (na możliwość stosowania tych przepisów pozwala wprost treść art. 105q pkt 3) rozstrzygał, czy spełnione są przesłanki dla uchylenia tajemnicy zawodowej. (…) Tajemnica obrończa może być tajemnicą adwokacką (i radcowską), jednak nie każda tajemnica adwokacka (czy radcowska) musi być zarazem tajemnica obrończa. Tajemnica zawodowa jest pojęciem szerszym niż tajemnica obrończa.” Sąd w składzie rozpoznającym zażalenie w tej sprawie w pełni podziela to stanowisko.

Dlatego też w pełni zgodzić się należy z Prezesem UOKiK, że w przypadku dokumentów zawierających tajemnicę obrończą, gdy po pobieżnej ich ocenie przeszukujący nie mają wątpliwości co do prawdziwości oświadczenia przeszukiwanego w tym zakresie lub powyższe okoliczności podnosił zawodowy pełnomocnik (obrońca) - materiały takie pozostawia się na miejscu przeszukania. Natomiast w sytuacji spornej, gdy pojawiają się wątpliwości - wówczas stosuje się „procedurę kopertową”, wskazaną w art. 225§1 w zw. z art. 225§3 k.p.k., przesyłając pozyskane materiały do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z wnioskiem o rozstrzygnięcie w przedmiocie tajemnicy obrończej i zwrot materiałów objętych wnioskiem odpowiednio Prezesowi Urzędu (brak tajemnicy obrończej) lub przeszukiwanemu (obecność tajemnicy obrończej). Bezspornym jest, że taka procedura zastosowana była w trakcie przeszukania przeprowadzonego u Powoda.

Co do 9, kwestionowanych w ramach zażalenia na czynności przeszukania, maili przedsiębiorca nie podnosił w trakcie czynności w siedzibie spółki, że są one objęte tajemnicą obrończą, wskazując jedynie na tajemnice zawodową. Wynika to jednoznacznie z przedstawionej przez obie strony notatki oraz dołączonej do niej tabeli podpisanej przez pełnomocnika Powoda. Wobec tego, zgodnie z odpowiednio zastosowanymi przepisami art. 225§2 k.p.k. wobec plików, które zawierają tajemnicę zawodową, pracownicy Urzędu dokonujący przeszukania mieli zapewniony pełny wgląd i prawo do ich pozyskania, pouczając jednocześnie Powoda, iż w przypadku zamiaru wykorzystania tych materiałów, Organ zwróci się do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z wnioskiem o zwolnienie adwokata/radcy prawnego z obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej.

Należy przy tym jednoznacznie stwierdzić, że Powód, a także jego pełnomocnik określili sporne 9 plików jako objęte tajemnicą zawodową. Jak wyżej wskazano nie przytoczono żadnego dowodu na to, aby Powód był w jakikolwiek zmuszony do takiego określenia tych dokumentów, tym bardziej, że wszelkie dokumenty, co do których pełnomocnik określił jako tajemnica obrończa, zostały albo pozostawione w siedzibie spółki albo w razie wątpliwości zastosowano do nich „procedurę kopertową”. Nie racjonalne byłoby wobec tego twierdzenie, że co do wskazanych 9 plików miały miejsce inne zachowania niż w czasie całego przeszukania.

Nie ma racji skarżący również co do tego, że zabezpieczone materiały wychodzą poza zakres przeszukania. Zakres ten został określony postanowieniem Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 19 stycznia 2023 r. a na obecnym etapie postępowania nie można przesądzić, czy informacje znajdujące się w zabezpieczonych plikach nie będą przydatne dla wykazania istnienia mechanizmu ustalania cen lub podziale rynku, na którym działa Powód. Dodać przy tym należy, że o możliwości wykorzystania plików nie będzie decydował sam Organ, ale będzie musiał zwrócić się w tym celu do Sądu o zwolnienie z tajemnicy zawodowej.

Odnieść się przy tym należy do treści wyroku Trybunału (wielkiej izby) z dnia 8 grudnia 2022 r. wydanego w sprawie C-694/20 (O. B. i inni przeciwko V. R.), na który powoływał się Powód na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2023 r. Zdaniem Sądu treść uzasadnienia nie wskazuje aby Trybunał zmieniał swoje zapatrywanie co do rozróżnienia tajemnicy zawodowej od obrończej, pozostawiając ich typizację prawu krajowemu. Teza 59 uzasadnienia wyroku odnosi się do określenia w prawie krajowym tajemnicy zawodowej. Powód nie udowodnił w żaden sposób, że prawo krajowe (w tym wypadku belgijskie) ma tożsame rozumienie tajemnicy obrończej i tajemnicy zawodowej jak prawo polskie. Polskie prawo krajowe jak wskazano wielokrotnie powyżej chroni bezwzględnie tajemnicę obrończą do czego zmierza Trybunał we wskazanym orzeczeniu.

Sąd nie dopatrzył się żadnych nieprawidłowości przy przeszukaniu i w procedurze dotyczącej przeszukania. Sąd zważył, że ważną gwarancją zapewnioną przez organ było umożliwienie obecności przedstawicieli Powoda podczas przeszukania, jak też jego profesjonalnych pełnomocników, którzy uczestniczyli w selekcji materiałów dla organu.Wobec powyższego, zdaniem Sądu, nie doszło do naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (EKPCz) oraz art. 105q u.o.k.k. w zw. z art. 225 k.p.k.

W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, nie było podstaw do uchylenia czynności przeszukania w zakresie, w którym domagał się powód, dlatego też oddalił jego zażalenie.

O kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c., obciążając Powoda obowiązkiem zwrotu Pozwanemu kosztów zastępstwa procesowego w pełnej wysokości. Na powyższe koszty złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 720,00 zł ustalone w oparciu § 14 ust. 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2015, poz. 1804 z zm.).

SSO Dariusz Dąbrowski