Wyrok z 26 lutego 2026, sygn. VI U 1472/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 lutego 2026 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia Karolina Chudzinska

Protokolant – stażysta Izabela Daszkowska

po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2026 r. w F.

na rozprawie

odwołania: C. M.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w F.

z dnia 8 kwietnia 2025 r., znak: (...)

w sprawie: C. M.

przeciwko: Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w F.

o rekompensatę

zmienia zaskarżoną decyzję i przyznaje ubezpieczonemu C. M. prawo do rekompensaty.

Sędzia Karolina Chudzinska

Sygn. akt VI U 1472/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 8 kwietnia 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. odmówił C. M. prawa do rekompensaty z uwagi na to, że ubezpieczony nie udokumentował wymaganych 15 lat pracy w szczególnych warunkach wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Organ rentowy wskazał, że odwołujący nie przedłożył świadectw pracy lub zaświadczeń potwierdzających wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wystawionych przez pracodawcę lub przez jego następcę prawnego. Ponadto nie zostały przedłożone odpisy, wypisy bądź kserokopie dokumentów, potwierdzających okresy pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, sporządzone i uwierzytelnione przez uprawnionych przechowawców na podstawie posiadanej dokumentacji osobowo-płacowej.

Ubezpieczony złożył odwołanie od powyższej decyzji, zaskarżając ją w całości. Wniósł o jej zmianę poprzez przyznanie mu prawa do rekompensaty. W uzasadnieniu wskazał, że w latach 1978–1994 był zatrudniony na stanowisku elektromechanika w (...) w V., gdzie zajmował się opróżnianiem i zalewaniem akumulatorów, lutowaniem przewodów oraz sit do akumulatorów. Podniósł, że wykonywał w ten sposób stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracę w warunkach szczególnych określoną w załączniku A, Dziale XIV pod poz. 13 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w skarżonej decyzji. Pozwany wyjaśnił, iż zgodnie ze zwykłym świadectwem pracy z dnia 30 grudnia 1993 r. ubezpieczony C. M. był zatrudniony w Spółdzielni Kółek (...) z/s w V. od 11 maja 1977 r. do 31 grudnia 1993 r. W okresie zatrudnienia zajmował stanowiska: uczeń-mechanik, mechanik.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

C. M. (ur. (...)), z zawodu elektromechanik, od dnia 12 października 2024 r. uprawniony jest do emerytury.

W zaskarżonej decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie zaliczył odwołującemu do stażu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych żadnego okresu zatrudnienia.

bezsporne, nadto akta ZUS oraz akta osobowe

W okresie od 11 maja 1977 r. do 31 grudnia 1993 r. ubezpieczony był zatrudniony w Spółdzielni Kółek (...)w H. z siedzibą w V. na stanowisku elektromechanika. Początkowo uczył się pracy na tym stanowisku przy starszym elektromechaniku, wykonując te same obowiązki co on, a następnie wykonywał je samodzielnie. Pracę świadczył w pełnym wymiarze czasu pracy, w godzinach od 7.00 do 15.00. W dniu 9 lutego 1979 r. ubezpieczony uzyskał tytuł: ,,elektromechanik samochodowy wykwalifikowany’’.

Do jego podstawowych obowiązków należała obsługa, naprawa oraz regeneracja akumulatorów używanych w pojazdach i maszynach znajdujących się w dyspozycji zakładu, w tym w szczególności w ciągnikach, kombajnach zbożowych i buraczanych, samochodach ciężarowych oraz innych pojazdach gospodarczych. Ubezpieczony zajmował się zalewaniem akumulatorów elektrolitem w postaci kwasu siarkowego, a następnie podłączał je do ładowania, które trwało około 48 godzin. Czynności te wykonywał regularnie, zalewając przeciętnie od 15 do 20 akumulatorów miesięcznie, przy czym w okresach wzmożonych prac polowych liczba ta była większa. Samo zalewanie akumulatorów zajmowało znaczną część dnia pracy.

Ubezpieczony dokonywał także napraw zużytych akumulatorów, polegających m.in. na sprawdzaniu sprawności poszczególnych cel, wymianie uszkodzonych cel oraz płyt ołowianych, a także odbudowie końcówek przeznaczonych do montażu klem. Czynności te wykonywał stale, mając bezpośredni kontakt z elektrolitem oraz oparami kwasów.

Ponadto wykonywał prace lutownicze, polegające na lutowaniu przewodów i klem akumulatorowych, a także- w razie potrzeby - chłodnic oraz sit do opryskiwaczy. Prace te wykonywał sporadycznie - ok 3-4 razy w miesiącu przez 3 godziny. Do oczyszczania powierzchni lutowanych elementów używał kwasu solnego. Ubezpieczony był jedyną osobą w zakładzie odpowiedzialną za obsługę i naprawę akumulatorów. Pracę wykonywał w odzieży ochronnej, obejmującej m.in. gumowe rękawice, spodnie gumowane oraz maskę ochronną. Z tytułu pracy w warunkach szkodliwych otrzymywał dodatki pieniężne oraz mleko.

W okresach: 08.05-13.05.1989 r. i 12.09.-22.09.1990 r. ubezpieczony korzystał z urlopu bezpłatnego.

dowód: zeznania ubezpieczonego C. M. oraz świadków: X. T. i T. Ł. przesłuchanych na rozprawie w dniu 26.02.2026 r. – nagranie AV – na płycie CD – k. 32, świadectwo pracy z dnia 30.12.1993 r. – k. 1 akt osobowych, świadectwo pracy – k. 3 akt ZUS, kopia świadectwa pracy z dnia 25.10.1982 r. – k. 6 akt ZUS, świadectwo z dnia 09.02.1979 r. – k. 75 akt osobowych

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, w tym również w aktach ZUS, aktach osobowych jak i na podstawie dowodu z przesłuchania ubezpieczonego oraz świadków X. T. i T. Ł.. Zeznaniom tym Sąd dał wiarę w całości, uznając je za spójne, logiczne oraz pozostające w zgodności z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w toku postępowania. Zgromadzony materiał dowodowy, oceniony w sposób kompleksowy, okazał się wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Wynika z niego jednoznacznie, że ubezpieczony spełnia warunek posiadania wymaganego 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych. W spornym okresie ubezpieczony wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy prace określone w Wykazie A, Dziale XIV, pkt 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009r. ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych. Rekompensatę definiuje natomiast art. 2 pkt. 5. ustawy, zgodnie z którym kompensata – to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej. Rekompensata, o jakiej mowa w tych przepisach, nie jest więc świadczeniem samodzielnym, a ma charakter dodatkowego świadczenia pieniężnego wliczanego do wysokości kapitału początkowego (art. 23 ust. 2 ustawy pomostowej) i do wysokości emerytury przysługującej z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego osobom urodzonym po 31 grudnia 1948r. (art. 24 ust. 1b ustawy emerytalnej), zawierającej wartość zwaloryzowanego kapitału początkowego z uwzględnieniem tej rekompensaty. Celem rekompensaty jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Jej realizacja polega na zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31 marca 2016 r. w sprawie III AUa 1899/15, LEX nr 2044406).

W niniejszej sprawie sporna była jedynie kwestia, czy odwołujący legitymuje się co najmniej 15-letnim okresem wykonywania pracy w warunkach szczególnych, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ rentowy nie kwestionował bowiem spełnienia przez ubezpieczonego pozostałych przesłanek. Spór w sprawie sprowadzał się zatem do ustalenia prawidłowego okresu pracy ubezpieczonego w warunkach szczególnych.

Postępowanie dowodowe przeprowadzone w niniejszej sprawie wykazało, że ubezpieczony posiada co najmniej 15-letni staż pracy w warunkach szczególnych, pomimo iż ubezpieczony nie przedstawił świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach. W celu zweryfikowania wiarygodności informacji zawartych w przedłożonym przez ubezpieczonego zwykłym świadectwie pracy, Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe, w ramach którego zasięgnął zeznań ubezpieczonego, świadków oraz dokonał analizy akt osobowych ubezpieczonego obejmujących okres zatrudnienia odwołującego w Spółdzielni Kółek (...) Ż.w V..

Wskazać należy, iż środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest - w myśl § 2 ust. 2 - świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawione według określonego wzoru lub świadectwo pracy, w którym zakład pracy stwierdza charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach. Regulacja § 2, statuująca ograniczenia dowodowe i obowiązująca w postępowaniu przed organem rentowym, nie ma zastosowania w postępowaniu odwoławczym przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych. W konsekwencji okoliczność i okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach sąd uprawniony jest ustalać także innymi środkami dowodowymi niż dowód z zaświadczenia zakładu pracy, w tym nawet zeznaniami świadków (uchwała Sądu Najwyższego z 27 maja 1985 r., III UZP 5/85, Lex 14635, uchwała Sądu Najwyższego z 10 marca 1984 r. III UZP 6/84, Lex 14625; wyrok Sądu Najwyższego z 30 marca 2000 r. II UKN 446/99, Lex 48778). Zaliczenie nieudokumentowanych okresów składkowych do uprawnień oraz wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych wymaga dowodów niebudzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 1998 r., II UKN 440/97, Lex 34199). Wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z 13.07.2017 r., VIII U 2665/16, LEX nr 2419909.

W ocenie Sądu Okręgowego informacje zawarte w aktach osobowych, jak i zeznania ubezpieczonego oraz świadków złożone przed tut. Sądem są ze sobą spójne i potwierdzają okoliczność, iż ubezpieczony w spornym okresie wykonywał pracę w warunkach szczególnych. Najważniejsze dla Sądu było ustalenie, czy wykonywana przez ubezpieczonego praca mieści się w zakresie prac określonych w wykazie A dziale XIV poz. 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Z zeznań ubezpieczonego, świadków, a przede wszystkim z informacji znajdujących się w aktach osobowych, wynika jasno, że ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w okresie od 11 maja 1977 r. do 31 grudnia 1993 r. wykonywał pracę, która to została określona w przytoczonym wykazie tj. 13. Prace w akumulatorowniach: opróżnianie, oczyszczanie i wymiana stężonego kwasu siarkowego i płyt ołowianych. Ubezpieczony zajmował się bowiem obsługą, naprawą oraz regeneracją akumulatorów używanych w pojazdach i maszynach znajdujących się w dyspozycji zakładu, w tym w szczególności w ciągnikach, kombajnach zbożowych i buraczanych, samochodach ciężarowych oraz innych pojazdach gospodarczych. Ubezpieczony zajmował się zalewaniem akumulatorów elektrolitem w postaci kwasu siarkowego.

Na podstawie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd Okręgowy jednoznacznie ustalił, że ubezpieczony we wskazanym okresie wykonywał stale oraz w pełnym wymiarze czasu pracy czynności, które należy zakwalifikować jako pracę w warunkach szczególnych, w rozumieniu przepisów ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., a staż tej pracy, bez uwzględnienia okresów urlopu bezpłatnego, wynosi łącznie ponad 15 lat.

Ponieważ ubezpieczony ostatecznie udokumentował co najmniej 15 letni okres pracy w warunkach szczególnych, przysługuje mu prawo do rekompensaty. Spełnione są również pozostałe warunki do uzyskania żądanego świadczenia (praca w warunkach szczególnych świadczona była stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, ubezpieczony nie korzystał z emerytury w obniżonym wieku emerytalnym).

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przyznał C. M. prawo do rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, o czym orzekł w sentencji wyroku.

Sędzia Karolina Chudzinska