Wyrok z 2 marca 2026, sygn. I C 76/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 marca 2026 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący: SSO Ewa Ligoń-Krawczyk

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Ewa Kocielnik

po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2026 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa C. J.

przeciwko O. A.

o zapłatę

I.  oddala powództwo,

II.  ustala, ze powód przegrał proces w 100% i pozostawia rozliczenie kosztów postępowania referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku.

Sygn. akt I C 76/22

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 2 marca 2026 r.

Pozwem z dnia 14 stycznia 2022 r. (data stempla pocztowego) wniesionym w postępowaniu nakazowym, a skierowanym przeciwko O. A., F. G. (1) wniósł o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym i orzeczenie, aby pozwana zapłaciła powodowi kwotę 70 000,00 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości 10% w skali roku liczonymi od dnia 14 lutego 2013 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 9 000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 31 maja 2013 r. do dnia zapłaty. Wniósł także o zwrot kosztów procesu, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z kosztami opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kosztów procesu na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c. liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie do dnia zapłaty.

W przypadku wniesienia przez pozwaną zarzutów od nakazu zapłaty i rozpoznania sprawy w trybie zwykłym powód wniósł o utrzymanie nakazu zapłaty w całości w mocy.

W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że w dniu 14 lutego 2013 r. zawarł z pozwaną umowę, na podstawie której udzielił jej pożyczki w kwocie 70 000,00 zł, a następnie aneksem z dnia 27 lutego 2013 r. pozwana zobowiązała się – w przypadku braku zwrotu pożyczki w terminie do dnia 30 kwietnia 2013 r. – do uiszczenia odszkodowania (kary umownej) w kwocie 50 000,00 zł nie później niż do dnia 30 maja 2013 r. Powód podał, że pozwana nie zwróciła pożyczki, a jedynie zapłaciła w części odszkodowanie w łącznej kwocie 41 000,00 zł. Podkreślił także, że kilkukrotnie wzywał pozwaną do uregulowania zaległości kierując monity do zapłaty listem poleconym oraz przesyłając ostateczne przedsądowe wezwania do zapłaty, co jednak nie przyniosło zamierzonego rezultatu (pozew o zapłatę w postępowaniu nakazowym – k. 3-6).

Zarządzeniem z dnia 28 stycznia 2022 r. stwierdzono brak podstaw do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym oraz zarządzono sprawę zakreślić w rep. Nc i wpisać do rep. C. Od tego czasu postępowanie toczyło się w trybie zwykłym (zarządzenie z dnia 28 stycznia 2022 r. – k. 25).

Z uwagi na zwrot kierowanej do pozwanej korespondencji, a także upływ dwumiesięcznego terminu zakreślonego stronie powodowej na wykonanie zobowiązania doręczenia ww. przesyłek za pośrednictwem komornika, w dniu 5 grudnia 2022 r. postępowanie na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. zostało zawieszone (awizowana korespondencja – k. 42, 47; zarządzenie z dnia 10 sierpnia 2022 r. – k. 48; postanowienie z dnia 5 grudnia 2022 r. – k. 56).

Wobec niepowodzenia doręczenia korespondencji pozwanej za pośrednictwem komornika powód – w piśmie z dnia 17 lutego 2023 r. (data stempla pocztowego) – wniósł o ustanowienie kuratora dla nieznanej z miejsca pobytu pozwanej O. A. i podjęcie zawieszonego postępowania z udziałem kuratora. Podał przy tym, że pozwana nadal zamieszkuje pod wskazanym w pozwie adresem, jednak ze względu na liczne zobowiązania finansowe nie podejmuje korespondencji i nie wpuszcza obcych na teren nieruchomości (wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu i podjęcie zawieszonego postępowania – k. 59-59v).

Postanowieniem z dnia 10 maja 2023 r. tut. Sąd m.in. ustanowił na podstawie art. 143 i 144 k.p.c. dla nieznanej z miejsca pobytu O. A. kuratora procesowego w osobie adwokata I. G., do jej zastępowania. Ten – w piśmie z dnia 10 października 2023 r. (data stempla pocztowego) – wniósł o oddalenie powództwa w całości, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty oraz zasądzenie wynagrodzenia kuratora w podwyższonej stawce, tj. równej 100% stawki minimalnej za czynności adwokackie określonej w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze, powiększonego o stawkę obowiązującego podatku VAT, które nie zostało zasądzone ani w całości ani w części.

W uzasadnieniu kurator zakwestionował powództwo zarówno co do zasady, jak i co do wysokości. Zaznaczył, że powód nie załączył wystarczających dowodów na poparcie swojego stanowiska przez co nie można wywnioskować, jaka kwota została finalnie spłacona. Postawił nadto tezę o nieważności postanowienia o karze umownej w świetle art. 58 k.c. w zw. z art. 387 § 1 k.c. co skutkowało przyjęciem, że spłata czy spłaty dokonane przez pozwaną pomniejszały kapitał zaciągniętej pożyczki opiewającej na kwotę 70 000,00 zł, a w konsekwencji błędnym określeniem wysokości roszczenia (postanowienie z dnia 10 maja 2023 r. – k. 75; odpowiedź na pozew – k. 98-101).

Na dalszym etapie postępowania strony podtrzymały tak sformułowane stanowiska procesowe, przy czym w piśmie z dnia 17 stycznia 2024 r. (data stempla pocztowego) kurator ustanowiony dla nieznanej z miejsca pobytu pozwanej wskazał, że udało mu się skontaktować z pozwaną uzyskując jej aktualne dane kontaktowe (pismo procesowe powoda – k. 104-105; pismo procesowe – odpowiedź na zobowiązanie sądu – k. 109-111).

W dniu 9 lutego 2024 r. tut. Sąd podjął zawieszone postępowanie, a wobec osobistego stawiennictwa O. A. na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2024 r. zwolnił z funkcji kuratora pozwanej adw. I. G.. Kuratorowi zostało przyznane wynagrodzenie w kwocie 5 400,00 zł podwyższonej o należny podatek od towarów i usług, którą nakazano wypłacić w wysokości 2 160,00 zł z zaliczki zaksięgowanej pod poz. (...), a pozostałą kwotę z sum Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie (postanowienie z dnia 9 lutego 2024 r. – k. 117; protokół z rozprawy z dnia 9 kwietnia 2024 r. – k. 132-133; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2024 r. – k. 134; zażalenie powoda – k. 177-178v; odpowiedź na zażalenie – k. 203, 206-208; postanowienie z dnia 12 listopada 2024 r. sygn. akt I Cz 24/24 – k. 214; wniosek o uzupełnienie postanowienia – k. 228-228v; postanowienie z dnia 13 października 2025 r., sygn. akt I Cz 24/24 – k. 273).

Działając już samodzielnie pozwana, w odpowiedzi na pozew z dnia 23 kwietnia 2024 r. (data stempla pocztowego) wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych. Podniosła dodatkowo zarzut przedawnienia.

W uzasadnieniu pozwana zakwestionowała wykazanie dochodzonego przez powoda roszczenia. Podkreśliła, że w dniu 17 grudnia 2014 r. uregulowała wszelkie roszczenia z tytułu pożyczki płacąc powodowi kwotę 120 000,00 zł, której odbiór powód pokwitował osobiście. Ostateczne zakwestionowała roszczenie zarówno co do zasady, jak i co do wysokości, jako nieudowodnione.

Powód zaś zakwestionował autentyczność przedstawionego przez pozwaną pokwitowania. Zaakcentował przy tym, że jeśli już podpisywał jakiekolwiek pokwitowanie danego dnia to jedynie kwoty 20 000,00 zł, a forsowany przez pozwaną stan faktyczny jest nieadekwatny do stanu rozliczeń pomiędzy stronami na dzień 17 grudnia 2014 r. (odpowiedź na pozew – k. 138-140; pismo procesowe powoda – k. 142-143v).

Na dalszym etapie postępowania pozwana dodatkowo podniosła zarzut nieważności czynności prawnej nazwanej przez strony zmianą umowy pożyczki z dnia 27 lutego 2013 r. w całości oraz zobowiązania z dnia 16 lipca 2013 r. w całości na podstawie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 483 § 1 k.c. w zw. z art. 359 § 2 ¹ k.c. Nadto, z ostrożności procesowej, podniosła zarzut przedawnienia roszczeń odsetkowych za okres trzech lat wstecz od dnia podniesienia zarzutu. Powód zaś konsekwentnie kwestionując autentyczność pokwitowania z dnia 17 grudnia 2014 r. podkreślił bezzasadność zarzutów pozwanej. Zaznaczył także, że pozwana nie zapłaciła mu jakiejkolwiek kwoty tytułem zwrotu pożyczki czy odsetek (pismo procesowe powoda – k. 170-172; pismo procesowe pozwanej – k. 187-187v; pismo procesowe powoda – k. 210-211).

Tak sformułowane stanowiska procesowe stron nie uległy zmianie aż do zamknięcia rozprawy w dniu 2 lutego 2026 r. (protokół z rozprawy z dnia 2 lutego 2026 r. – k. 313-315).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

F. G. (1) i O. A. łączyła wieloletnia relacja przyjacielska, która okresowo przybierała wymiar osobisty i intymny.

W 2013 r. pozwana potrzebowała dodatkowych środków finansowych koniecznych dla realizacji nowego, długoterminowego przedsięwzięcia zawodowego rokującego wysokim zyskiem. Celem znalezienia optymalnego rozwiązania zwróciła się o pomoc do powoda, który darząc ją sympatią i mając o niej dobre zdaniue wyraził wolę udzielenia pożyczki.

W dniu 14 lutego 2013 r. F. G. (1), jako pożyczkodawca i O. A., jako pożyczkobiorca zawarli umowę pożyczki (dalej: Umowa), mocą której powód udzielił pozwanej pożyczki w kwocie 70 000,00 zł z odsetkami wynoszącymi 10% w skali roku, a pozwana pożyczkę tą przyjęła (§ 1 Umowy).

Stosownie do § 2 Umowy pozwana całą kwotę pożyczki otrzymała i odbiór kwoty 70 000,00 zł pokwitowała.

Pozwana zobowiązała się do zwrotu powodowi pożyczki wraz z odsetkami w terminie do dnia 30 kwietnia 2013 r. (§ 3 Umowy).

Stosownie do § 4 Umowy zmiana Umowy wymagała formy pisemnej z notarialnie poświadczonymi podpisami.

Podpisy złożone pod ww. Umową zostały poświadczone przez Notariusza F. A..

(okoliczności bezsporne oraz dowód: umowa pożyczki z dnia 14 lutego 2013 r. z notarialnie poświadczonymi podpisami – k. 10-11; zeznania powoda – k. 167-168, 313v-314; zeznania pozwanej – k. 168-169, 314-315)

W związku z zamiarem wprowadzenia do Umowy postanowień dodatkowo zabezpieczających powoda na wypadek braku spłaty przez pozwaną zobowiązania, w dniu 27 lutego 2013 r., strony dokonały zmiany treści ww. Umowy ustalając, że w przypadku niespłacenia przez pozwaną pożyczki w kwocie 70 000,00 zł wraz z oprocentowaniem wynoszącym 10% w skali roku do dnia 30 kwietnia 2013 r. pozwana wypłaci tytułem odszkodowania powodowi kwotę 50 000,00 zł, nie później niż do dnia 30 maja 2013 r.

Podpisy pod dokumentem zostały poświadczone przez Notariusza F. A..

(okoliczności bezsporne oraz dowód: zmiana Umowy pożyczki z dnia 27 lutego 2013 r. wraz z notarialnym poświadczeniem podpisów – k. 12-15; zeznania powoda – k. 167-168, 313v-314; zeznania pozwanej – k. 168-169, 314-315)

Strony pozostawały w stałym, nacechowanym życzliwością i sympatią kontakcie.

Pozwanej nie udało się dokonać zwrotu całej kwoty pożyczki wraz z umownymi odsetkami do dnia 30 kwietnia 2013 r. Celem zrekompensowania powodowi opóźnienia w zwrocie pożyczki, a także wobec zaistniałych u niego problemów finansowych pozwana w dniu 16 lipca 2013 r. zobowiązała się do oddania powodowi kwoty 20 000,00 zł do dnia 1 sierpnia 2013 r., a od pozostałej kwoty pożyczki – 100 000,00 zł, zobowiązała się płacić 2 000,00 zł, jako formę odsetek od powyższej sumy. Oświadczyła przy tym, że zaległe 4 000,00 zł za miesiące czerwiec i lipiec 2013 r. zapłaci do dnia 25 lipca 2013 r., zaś odsetki za sierpień 2013 r. w wysokości 2 000,00 zł zostaną zapłacone 1 sierpnia 2013 r. z góry.

Suma wpłat, które pozwana zobowiązała się ówcześnie dokonać na rzecz powoda wynosiła 26 000,00 zł.

(okoliczności bezsporne oraz dowód: zobowiązanie z dnia 16 lipca 2013 r. – k. 16 – k. 16; zeznania powoda – k. 167-168, 313v-314; zeznania pozwanej – k. 168-169, 314-315)

Każdorazowa spłata części pożyczki przez pozwaną wiązała się z wystawieniem przez powoda pokwitowań. Pokwitowania te zawsze były sporządzane w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach. Powód nie przekazywał pozwanej dokumentów podpisanych inblanco.

W dniu 29 sierpnia 2013 r. powód otrzymał od pozwanej tytułem spłaty części pożyczki kwotę 5 000,00 zł.

W dniu 6 września 2013 r. otrzymał natomiast 10 000,00 zł

W dniu 27 lutego 2014 r. 1 000,00 zł, a w dniu 4 grudnia 2014 r. – 5 000,00 zł.

(okoliczności bezsporne oraz dowód: pokwitowanie – k. 17; oświadczenie z dnia 29 sierpnia 2013 r. – k. 18; oświadczenie z dnia 6 września 2013 r. – k. 19, 130, 317; zeznania powoda – k. 167-168, 313v-314; zeznania pozwanej – k. 168-169, 314-315)

Pismem z dnia 27 sierpnia 2014 r. powód wezwał pozwaną do uiszczenia całej kwoty zadłużenia, tj. 120 000,00 zł, oraz odsetek od kwoty głównej (70 000,00 zł) za okres od dnia zawarcia Umowy do dnia zapłaty, w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma, na rachunek powoda. W przypadku nieuiszczenia należności zagroził skierowaniem sprawy na drogę sądową z zastrzeżeniem kosztów.

(dowód: wezwanie do zapłaty z dnia 27 sierpnia 2014 r. – k. 20, 212; zeznania powoda – k. 167-168, 313v-314; zeznania pozwanej – k. 168-169, 314-315)

W międzyczasie pozwana z sukcesem zakończyła przeprowadzane przedsięwzięcie zawodowe, które przyniosło jej zysk w wysokości około 300 000,00 zł. Przypływ gotówki pozwolił jej na dalsze rozliczenie się z powodem.

W dniu 17 grudnia 2014 r. w drodze do (...) Szpitala (...) w W.zadzwoniła do powoda proponując późniejszy przyjazd i zwrot dalszej części pożyczki. Powód jednak zaoferował przyjazd do miejsca gdzie aktualnie pozwana przebywa. Ostatecznie strony spotkały się na terenie (...) Szpitala (...) MSWiA w W.

Pozwana wcześniej przygotowała dwa jednobrzmiące pokwitowania zwrotu części pożyczki. Przekazała powodowi w gotówce posiadane przy sobie środki, co też powód własnoręcznie pokwitował. Pozwana przed wydaniem powodowi jego kopii pokwitowania dodatkowo poprawiała zawarte w treści pokwitowań słowa „120 000” oraz „sto dwadzieścia”.

(dowód: pokwitowanie z dnia 17 grudnia 2014 r. – k. 131, 184; zeznania powoda – k. 167-168, 313v-314; zeznania pozwanej – k. 168-169, 314-315; opinia biegłego sądowego z zakresu badań pisma ręcznego i dokumentów mgr G. C. – k. 247-253; ustne wyjaśnienia biegłego sądowego z zakresu badań pisma ręcznego i dokumentów mgr G. C. złożone na rozprawie w dniu 11 grudnia 2025 r. – k. 295v; dokumentacja medyczna pozwanej O. A. – k. 302v-304)

Po tym spotkaniu strony miały ze sobą sporadyczny kontakt.

Pismem z lutego 2021 roku pozwana została wezwana do zapłaty kwoty 135 076,71 zł, na którą składały się:

1)  wartość pożyczki udzielonej na podstawie Umowy z dnia 14 lutego 2013 r., zmienionej aneksem z dnia 27 lutego 2013 r., w wysokości 70 000,00 zł;

2)  odsetki od ww. pożyczki, które na dzień 16 lutego 2021 r. wyniosły 56 076,71 zł;

3)  niezapłacona w całości kwota odszkodowania wskazana w ww. aneksie w wysokości 9 000,00 zł;

- w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, na rachunek powoda.

W piśmie tym powód zastrzegł, że w przypadku braku płatności podejmie dalsze kroki prawne zmierzające do dochodzenia powyższych kwot na drodze sądowej co będzie wiązało się z obciążeniem kosztami sądowymi.

Pismo to zostało nadane do pozwanej w dniu 10 lutego 2021 r. Pozostało bez odpowiedzi.

Był to definitywny koniec relacji łączącej strony postępowania.

(dowód: wezwanie do zapłaty – k. 21-22; zeznania pozwanej – k. 168-169, 314-315)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie okoliczności między stronami bezspornych, jak również złożonych do akt sprawy dokumentów, którym w przeważającej części Sąd dał wiarę, bowiem żadna ze stron nie podważała ich autentyczności, a Sąd nie miał podstaw do kwestionowania ich wiarygodności, bądź zawartej w nich treści z urzędu.

Dokonując ustaleń faktycznych Sąd w dużej mierze oparł się również na dowodzie z przesłuchania powoda F. G. (1) oraz pozwanej O. A. w zakresie wskazanym w ustalonym stanie faktycznym. Dokonując oceny ich zeznań w charakterze stron Sąd miał na uwadze, że byli oni osobami bezpośrednio zainteresowanymi wynikiem niniejszego postępowania, w związku z tym ocena ta wymagała szczególnie ostrożnej i krytycznej analizy ich treści, dokonanej w szczególności w oparciu o zebrane dokumenty, tym samym sąd uznał za wiarygodne te depozycje które były ze sobą zbieżne i znajdowały potwierdzenie w dokumentach.

W toku niniejszego postępowania strona powodowa kwestionowała autentyczność przedstawionego przez pozwaną pokwitowania z dnia 17 grudnia 2014 r., co też zrodziło konieczność skorzystania przez Sąd z wiadomości specjalnych posiadanych przez biegłego grafologa.

W konsekwencji powyższego ustalając stan faktyczny Sąd korzystał z wniosków zawartych w opinii i ustnych wyjaśnieniach biegłego sądowego z zakresu badań pisma ręcznego i dokumentów mgr G. C., który w sposób jednoznaczny potwierdził, że podpis widniejący na tym dokumencie został nakreślony przez powoda. Jednocześnie biegły wskazał, iż nie jest możliwe ustalenie rzeczywistej daty sporządzenia dokumentu ani czasu naniesienia jego poszczególnych elementów. To też stanowiło wyczerpanie odpowiedzi na postawione w tezie dowodowej pytania. Dodatkowo, zarówno samą opinię, jak i ustne wyjaśnienia biegłego złożone na rozprawie w dniu 11 grudnia 2025 r. uznać należało za wyczerpujące i pełnowartościowe. Stanowiły one więc wiarygodny dowód w sprawie i tym samym zasługiwały na uwzględnienie w całości.

Nie bez znaczenia dla oceny owego dowodu pozostała okoliczność przyznania przez samą pozwaną ingerencji w treść dokumentu poprzez poprawienie zapisów „120 000” oraz „sto dwadzieścia”. Co również istotne, strona powodowa na rozprawie w dniu 11 grudnia 2025 r. cofnęła wniosek o dopuszczenie dowodu z pisemnej opinii uzupełniającej biegłego sądowego.

Wobec powyższego Sąd, poddając analizie wywiedzione przez powoda roszczenie, oparł się na ww. dowodach, w tym na dokumentach przedłożonych przez stronę powodową (stosownie do zasady ciężaru dowodu określonej art. 6 k.c.). Natomiast w zakresie pokwitowania z dnia 17 grudnia 2014 r., wobec utrzymującego się i nierozstrzygniętego sporu między stronami co do jego treści, Sąd przyjął, że dokument ten świadczy o tym, iż do rozliczeń pomiędzy stronami we wskazanej dacie doszło, jednak nie przesądza on o ostatecznej ich wysokości.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje.

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd pragnie zauważyć, że okoliczności sprawy niniejszej w przeważającej części pozostawały pomiędzy stronami bezsporne. Strony były bowiem zgodne co do łączącej je relacji, jej dynamiki, faktu zawarcia Umowy pożyczki i dalszej modyfikacji jej zapisów, jak również częściowego rozliczenia udzielonej pożyczki. Spór w sprawie koncentrował się natomiast na autentyczności pokwitowania z dnia 17 grudnia 2014 r., a w konsekwencji na istnieniu bądź wysokości pozostającej do spłaty, a obciążającej O. A. wierzytelności wynikającej z Umowy pożyczki z dnia 14 lutego 2013 r. z jej dalszymi zmianami dokonanymi dnia 27 lutego 2013 r. oraz ze zobowiązania z dnia 16 lipca 2013 r. Powód bowiem – bazując na załączonych do pozwu dokumentach i kwestionując autentyczność pokwitowania z dnia 17 grudnia 2014 r. – niezmiennie podtrzymywał żądanie zapłaty kwoty 70 000,00 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości 10% w skali roku liczonymi od dnia 14 lutego 2013 r. do dnia zapłaty oraz kwoty 9 000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 31 maja 2013 r. do dnia zapłaty twierdząc jednocześnie, że otrzymał od pozwanej nie więcej niż 41 000,00 zł zwrotu. Pozwana zaś – powołując się na pokwitowanie z dnia 17 grudnia 2014 r. – konsekwentnie forsowała stanowiska co do całkowitego zaspokojenia ww. zobowiązania. Podniosła nadto zarzuty nieważności czynności prawnej nazwanej przez strony zmianą umowy pożyczki z dnia 27 lutego 2013 r. w całości oraz zobowiązania z dnia 16 lipca 2013 r. w całości na podstawie art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 483 § 1 k.c. w zw. z art. 359 § 2 ¹ k.c. oraz przedawnienia roszczenia, w tym roszczeń odsetkowych za okres trzech lat wstecz od dnia podniesienia zarzutu.

Uwzględniając więc stanowiska procesowe stron, a także główną materię sporu niniejszego postępowania należy podkreślić jego kontradyktoryjny charakter, czego wyrazem jest przede wszystkim dyspozycja art. 232 k.p.c., określająca obowiązek stron do wskazywania dowodów dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne, co z kolei jest potwierdzeniem reguły art. 6 k.c., wyznaczającej sposób rozłożenia ciężaru dowodu. Zasady art. 6 k.c. i 232 k.p.c. nie określają jedynie zakresu obowiązku zgłaszania dowodów przez strony, ale rozumiane muszą być przede wszystkim i w ten sposób, że strona, która nie przytoczyła wystarczających dowodów na poparcie swych twierdzeń ponosi ryzyko niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, o ile ciężar dowodu, co do tych okoliczności na niej spoczywał. Zaznaczyć należy, że nie jest rzeczą Sądu poszukiwanie za stronę dowodów przez nią nie wskazanych, mających na celu udowodnienie jej twierdzeń (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17.12.1996 r.). Wobec powyższego należy stwierdzić, że zgodnie z ogólną regułą z art. 6 k.c. i w myśl art. 232 k.p.c., który odpowiada temu przepisowi na gruncie prawa procesowego, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Wskazana zasada oznacza, że strona powodowa składając pozew powinna udowodnić fakty, które świadczą o zasadności powództwa oraz jego wysokości przy pomocy wszelkich środków dowodowych przewidzianych przez kodeks postępowania cywilnego. Przepis ten jest zatem normą decyzyjną w tym znaczeniu, że przesądza w określonych sytuacjach o sposobie wyrokowania sądu w postaci oddalenia powództwa.

Do sytuacji takiej doszło w sprawie niniejszej skoro na podstawie złożonych do akt sprawy dokumentów Sąd nie był w stanie określić wysokości pozostałego, obciążającego pozwaną zobowiązania. Brak jest spójnego i jednoznacznego wyliczenia, które umożliwiałoby weryfikację dochodzonej pozwem kwoty.

Zgodnie z art. 720 § 1 k.c. przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Istota tej umowy sprowadza się więc do tego, że obowiązkowi pożyczkodawcy do przeniesienia własności przedmiotu umowy na pożyczkobiorcę odpowiada obowiązek zwrotu, czyli przeniesienia przez pożyczkobiorcę na pożyczkodawcę przedmiotu umowy, powiększonego o ewentualne wynagrodzenie ustalone w umowie. Przedmiotowo istotnym elementem umowy pożyczki jest obowiązek zwrotu pożyczki. Bez tego elementu nie ma umowy pożyczki (wyrok SN z dnia 8 grudnia 2000 r., I CKN 1040/98, LEX nr 50828). Ustawa nie uzależnia ważności umowy pożyczki od zachowania formy szczególnej, jednakże mowa pożyczki, której wartość przenosi pięćset złotych, powinna być stwierdzona pismem (art. 720 § 2 k.c.). Jest to jedynie forma ad probationem.

W procesie związanym z zawarciem i wykonaniem umowy pożyczki powód jest zobowiązany udowodnić, że strony zawarły umowę pożyczki, a także, że przeniósł na własność biorącego pożyczkę określoną w umowie ilości pieniędzy albo rzeczy oznaczonych, co do gatunku. Natomiast biorący pożyczkę powinien wykazać wykonanie swego świadczenia w postaci zwrotu tej samej ilości pieniędzy albo tej samej ilości rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości ( vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 18 czerwca 2015 r. sygn. akt I ACa 33/15).

W sprawie niniejszej bezsporne było, że Umowa pożyczki oraz dokumenty następczo ją modyfikujące zostały zawarte. Bezsporna była także okoliczność wydania pozwanej kwoty pożyczki, tj. 70 000,00 zł. Zgodnie z załączonymi do akt sprawy dokumentami pozwana była zobowiązana do zwrotu 70 000,00 zł wraz z oprocentowaniem wynoszącym 10% w skali roku do dnia 30 kwietnia 2013 r. tytułem zwrotu udzielonej jej przez powoda pożyczki, 50 000,00 zł nie później niż do dnia 30 maja 2013 r. tytułem odszkodowania w przypadku niespłacenia ww. zadłużenia oraz wynikających ze zobowiązania z dnia 16 lipca 2013 r. odsetek od kwoty 100 000,00 zł w wysokości 2 000,00 zł płatnych od czerwca do sierpnia 2013 r.

Z zaoferowanych przez powoda dokumentów, których wiarygodność została potwierdzona przez pozwaną, wynika natomiast, że O. A. wykonała swoje zobowiązanie co najmniej częściowo – w dniu 29 sierpnia 2013 r. powód otrzymał od niej tytułem spłaty części pożyczki kwotę 5 000,00 zł (k. 18), dniu 6 września 2013 r. 10 000,00 zł (k. 19, 130, 317), w dniu 27 lutego 2014 r. 1 000,00 zł, a 4 grudnia 2014 r. – 5 000,00 zł (k. 17). Łącznie 21 000,00 zł.

Pozwana zaś przedstawiła w toku postępowania pokwitowanie z dnia 17 grudnia 2014 r. (k. 131, 184), zgodnie z treścią którego zwróciła powodowi kwotę 120 000,00 zł. Powód kwestionował autentyczność tegoż pokwitowania, jednakże powołany w sprawie biegły sądowy z zakresu badań pisma ręcznego i dokumentów mgr G. C. jednoznacznie potwierdził, że podpis widniejący na dokumencie został nakreślony przez F. D. G. (k.247-253). Jednocześnie powód kwestionował wysokość kwoty zwróconej w dniu 17 grudnia 2014 r. twierdząc, że tego dnia pozwana zwróciła mu nie kwotę 120 000,00 zł, zaś jedynie kwotę 20 000,00 zł. Biegły sądowy mgr G. C. stwierdził jednocześnie, że z uwagi na upływ czasu nie jest możliwe ustalenie rzeczywistej daty sporządzenia pokwitowania z dnia 17 grudnia 2014 r. oraz jego elementów składowych. Kwestionując wiarygodność powyższego dokumentu powód zeznał, iż nie przekazywał pozwanej dokument z jego podpisem inblanco, co wskazywało by na okoliczność, iż podpisując pokwitowanie musiał znać jego treść, z drugiej strony zeznał również, iż każdorazowo przy zwrocie kwot pożyczki były sporządzane dwa pokwitowania, co potwierdziła pozwana. Powód nie przedłożył jednak do akt sprawy pokwitowania dokumentującego ww. czynność zwrotu, która opiewałaby na kwotę niższą, tj. 20 000,00 zł. Brak tego dokumentu, przy jednoczesnym istnieniu pokwitowań z innych dat i na inne kwoty, nie został w żaden sposób przekonująco przez niego wyjaśniony. Okoliczność ta nie wpłynęła na przekonanie sądu co do udowodnienia istnienia bądź rzeczywistej wysokości aktualnie obciążającej pozwaną wierzytelności.

Z tych względów w ocenie sądu powód nie przedstawił dowodów pozwalających na ustalenie istnienia czy choćby aktualnej wysokości obciążającego pozwaną zobowiązania, a wynikającego z zawartej pomiędzy stronami Umowy pożyczki z jej dalszymi modyfikacjami. Dochodzone pozwem żądanie uznać zatem należało za nieudowodnione. To też przesądzało o jego oddaleniu.

U podstaw danego rozstrzygnięcia legło również uwzględnienie jednego z podniesionych przez pozwaną zarzutów, a mianowicie zarzutu nieważności czynności prawnej nazwanej przez strony zmianą Umowy pożyczki z dnia 27 lutego 2013 r. w całości i zobowiązania z dnia 16 lipca 2013 r. w całości.

Bezspornym bowiem pozostawało, że w dniu 14 lutego 2013 r. strony zawarły Umowę pożyczki na kwotę 70 000,00 zł, a następnie w dniu 27 lutego 2013 r. dokonały jej zmiany, wprowadzając dodatkowe zobowiązanie określone jako „odszkodowanie” w wysokości 50 000,00 zł, należne na wypadek niewykonania zobowiązania przez pozwaną, jako pożyczkobiorcę. W ocenie Sądu, analiza charakteru prawnego wskazanego „odszkodowania” prowadzi do wniosku, iż stanowiło ono w istocie karę umowną w rozumieniu art. 483 § 1 k.c., niezależnie od nazewnictwa przyjętego przez strony. O kwalifikacji prawnej danego postanowienia decyduje bowiem jego treść oraz funkcja, a nie użyta przez strony terminologia. Zgodnie z art. 483 § 1 k.c., można zastrzec karę umowną wyłącznie na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Tymczasem zobowiązanie wynikające z przedmiotowej Umowy pożyczki ma charakter ściśle pieniężny – jego istotą jest obowiązek zwrotu określonej sumy pieniężnej. W konsekwencji niedopuszczalne jest zastrzeżenie kary umownej dla zabezpieczenia wykonania takiego zobowiązania. Wprowadzenie przez strony obowiązku zapłaty kwoty 50 000,00 zł na wypadek niewykonania zobowiązania pieniężnego stanowiło zatem obejście przepisu art. 483 § 1 k.c. i pozostawało z nim w sprzeczności. Nie może przy tym budzić wątpliwości, iż funkcjonalnie świadczenie to pełniło rolę sankcji za brak zapłaty, a więc odpowiadało konstrukcji kary umownej.

Jednocześnie wskazać należy, że ustawodawca przewidział szczególny reżim odpowiedzialności za opóźnienie w spełnieniu świadczeń pieniężnych w postaci odsetek, w tym odsetek umownych (art. 359 k.c.). Oznacza to, że wierzycielowi przysługuje wynagrodzenie za korzystanie z kapitału oraz rekompensata za opóźnienie w postaci odsetek, natomiast niedopuszczalne jest kumulowanie tego rodzaju świadczeń z karą umowną dotyczącą tego samego zobowiązania pieniężnego.

W konsekwencji należało uznać, że postanowienie wprowadzone do Umowy w dniu 27 lutego 2013 r., przewidujące obowiązek zapłaty kwoty 50 000,00 zł, jako „odszkodowania”, było sprzeczne z ustawą w rozumieniu art. 58 § 1 k.c., a tym samym nieważne. Sprzeczność ta ma charakter bezwzględny i prowadzi do nieważności tej części czynności prawnej ex tunc.
Mając na uwadze, iż wskazane postanowienie stanowiło istotny element zmiany umowy z dnia 27 lutego 2013 r., a nadto pozostawało w ścisłym związku z dalszym zobowiązaniem z dnia 16 lipca 2013 r., opartym na tej samej konstrukcji, należało uznać, że również to późniejsze zobowiązanie dotknięte jest nieważnością.

Reasumując, Sąd podziela stanowisko pozwanej, że niedopuszczalne było obciążenie jej, jako dłużnika ze zobowiązania pieniężnego, obowiązkiem zapłaty dodatkowego świadczenia, obok odsetek, o charakterze kary umownej. Powodowi, jako wierzycielowi przysługiwać mogły wyłącznie odsetki, natomiast zastrzeżenie dodatkowej sankcji pieniężnej tego rodzaju pozostawało sprzeczne z obowiązującymi przepisami prawa i jako takie było nieważne.

Z tej też przyczyny oceniane roszczenie – w ww. zakresie – nie zasługiwało na uwzględnienie

Odmiennie należało ocenić podniesiony przez pozwaną zarzut przedawnienia.

Zgodnie z treścią art. 117 § 1 k.c. z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu.

Rozważając kwestie przedawnienia roszczeń wynikających z przedmiotowej Umowy pożyczki należało mieć na uwadze brzmienie art. 118 k.c. wynikające z wejścia w życie ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2018.1104). W świetle przepisów intertemporalnych zawartych w art. 5 ust. 1 oraz 2 ustawy nowelizującej, do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy (8.07.2018 r.) i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych stosuje się od dnia wejścia w życie ustawy przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym ustawą. Jeżeli zaś zgodnie z ustawą zmienianą w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, termin przedawnienia jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy. Jeżeli jednak przedawnienie, którego bieg terminu rozpoczął się przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nastąpiłoby przy uwzględnieniu dotychczasowego terminu przedawnienia wcześniej, to przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Uwzględniając powyższe i po dokonaniu odpowiedniego zarachowania tut. Sąd uznał, że w sprawie niniejszej zastosowanie winien znaleźć 10-letni termin przedawnienia wynikający z wcześniejszego brzmienia art. 118 k.c.

Następnie ustalić więc należało początkowy termin liczenia 10-letniego terminu przedawnienia. W tym zakresie Sąd podziela jeden z trzech poglądów judykatury, zgodnie z którym świadczenie z umowy kredytu ma jeden termin wymagalności, który należy wiązać z datą ostatecznej spłaty kredytu albo z upływem okresu wypowiedzenia. Pogląd ten opiera się na założeniu, że świadczenie kredytobiorcy uiszczane w ratach jest świadczeniem jednorazowym. Skutkuje to tym, że bieg przedawnienia roszczenia o zapłatę obejmującego wymagalne raty kredytu nie rozpoczyna się w dacie płatności poszczególnych rat. W konsekwencji wymagalność, z którą rozpoczyna się bieg przedawnienia (art. 120 § 1 k.c.), wiąże się z nadejściem terminu ostatecznej spłaty zadłużenia lub z momentem wypowiedzeniem umowy kredytu ( tak np. wyroki: SA w Białymstoku z 20 lutego 2020r., I ACa 675/19; SA w Poznaniu z 14 lutego 2019 r., I ACa 567/18; SA w Katowicach z 22 lutego 2018 r., I ACa 846/17; SO w Warszawie z 15 listopada 2017 r., XXV C 927/17; SO we Włocławku z 8 października 2015 r., I Ca 198/15; SA we Wrocławiu z 11 lipca 2012 r., I ACa 671/12). Podobne stanowisko zaprezentował w tym względzie również Sąd Najwyższy w wyroku z 14 marca 2019 r. (sygn. IV CSK 232/18), w którym oceniając wymagalność roszczenia z umowy pożyczki, wskazał, że jeżeli umowa przewiduje końcową datę zwrotu pożyczki, wyznacza tym samym termin wymagalności roszczenia i początek biegu przedawnienia (art. 120 § 1 k.c.).

Skoro więc końcowym terminem zwrotu pożyczki był dzień 30 kwietnia 2013 r. to, przy przyjęciu 10-letniego terminu przedawnienia, powództwa wywiedzionego w dniu 14 stycznia 2022 r. nie można było uznać za przedawnione.

W związku z powyższym podniesiony przez pozwaną zarzut przedawnienia nie zasługiwał na uwzględnienie. To jednak nie miało wpływu na końcowy wynik postępowania skoro wywiedzione przez powoda roszczenie, czy to ze względu na jego nieudowodnienie czy też nieważność czynności prawnej nazwanej przez strony zmianą Umowy pożyczki z dnia 27 lutego 2013 r. w całości i zobowiązania z dnia 16 lipca 2013 r. w całości, nie mogło zostać uwzględnione.

W konsekwencji Sąd uznał, iż powód nie wykazał ani zasadności roszczenia, ani jego wysokości, co skutkowało oddaleniem powództwa w całości – o czym orzeczono w punkcie I sentencji wyroku.

W punkcie II. sentencji wyroku Sąd w myśl przepisu art. 108 § 1 zd. 2 k.p.c. rozstrzygnął jedynie o zasadach ponoszenia kosztów procesu ustalając, że powód przegrał proces w 100% i pozostawił ich szczegółowe wyliczenie Referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się wyroku.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak na wstępie.

Sędzia Ewa Ligoń-Krawczyk