Wyrok z 4 marca 2026, sygn. I C 1481/21
Sygn. akt I C 1481/21
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 marca 2026 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: sędzia Rafał Wagner
Protokolant: st. sekr. sądowy Monika Górczak
po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2026 r. w Warszawie
na rozprawie sprawy z powództwa K. O.
przeciwko K. R.
z udziałem interwenienta ubocznego po stronie powodowej A. O.
o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli
I. oddala powództwo;
II. zasądza od K. O. na rzecz K. R. tytułem kosztów procesu 21 617 (dwadzieścia jeden tysięcy sześćset siedemnaście) zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od daty uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty;
III. nieuiszczone przez powoda koszty sądowe przejmuje na rachunek Skarbu Państwa.
Sygn. akt I C 1481/21
UZASADNIENIE
wyroku z dnia 4 marca 2026 r.
Pozwem z dnia 15 marca 2021 r. (data prezentaty) skierowanym przeciwko K. R., K. O. wniósł o nakazanie pozwanej złożenia następującego oświadczenia woli:
K. R. przenosi nieodpłatnie na rzecz K. O. własność udziału w wysokości ½ części w współwłasności zabudowanej nieruchomości gruntowej stanowiącej działkę gruntu oznaczoną (...) o obszarze 0,1746 ha położonej przy (...) w dzielnicy W. w W., objętej (...) o (...) prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie.
Wniósł także o zasądzenie od pozwanej na jego rzecz kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, przy czym kosztów zastępstwa procesowego według dwukrotności stawki minimalnej, wraz z odsetkami zgodnie z art. 98 § 1 1 k.p.c., a także opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.
Nadto, powód wniósł o zwolnienie go z kosztów procesu w całości.
W uzasadnieniu pozwu powód podał, że wraz z pozwaną tworzy związek małżeński, jednak z jego inicjatywy toczy się postępowanie rozwodowe prowadzone pod sygn. akt VII C 812/20. Wskazał, że umową darowizny z dnia 28 sierpnia 2017 r. przekazał pozwanej należący do niego udział ½ domu znajdującego się w W.przy ul. (...) wraz z działką oznaczoną nr (...), dla której prowadzona jest księga wieczysta o nr (...). Dodał, że druga połowa należy do brata powoda A. O.. Zauważył również, że wraz z bratem dobrowolnie poddali się egzekucji w dniu 29 października 2015 r. i wyrazili zgodę na ustanowienie hipoteki ustanowionej na spornej nieruchomości celem zabezpieczenia roszczeń (...) S.A. wynikających z kredytu zaciągniętego przez pozwaną w ramach działalności gospodarczej prowadzonej pod firmą (...). Podkreślił, że spłaca również kredyt wcześniej zaciągnięty przez pozwaną w ramach prowadzonej przez nią ww. działalności gospodarczej. Powód zaznaczył, że pozwana go zdradzała oraz finalnie opuściła, a następnie nie spełniła wcześniejszych obietnic co do uregulowania sytuacji pracowniczej powoda oraz przekazania darowanej nieruchomości. Podał, że po stronie pozwanej doszło w 2020 r. do szeregu działań i czynności, które powinny zostać ocenione jako rażąca niewdzięczność, w tym opuszczenie powoda, celowy brak spłaty kredytu, wytoczenie przeciwko A. O. pozwu o podział nieruchomości, brak rozliczenia z powodem w zakresie prowadzonej przez pozwaną działalności gospodarczej oraz brak rozliczeń z powodem w zakresie udzielonych pozwanej przez powoda pożyczek. (pozew o zwrot przedmiotu darowizny – k. 3-8).
Postanowieniem z dnia 10 lutego 2022 r. powód został zwolniony od kosztów sądowych w części, tj. od opłaty sądowej od pozwu ponad kwotę 1 000 zł (postanowienie z dnia 10 lutego 2022 r. – k. 97).
W piśmie z dnia 29 września 2022 r. (data stempla pocztowego), stanowiącym odpowiedź na pozew, pozwana wniosła o oddalenie ww. żądania oraz zasądzenie od powoda na jej rzecz kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, przy czym kosztów zastępstwa procesowego według dwukrotności stawki minimalnej, wraz z odsetkami zgodnie z art. 98 § 1 1 k.p.c., a także opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Podniosła nadto zarzuty przedawnienia roszczenia oraz nadużycia prawa podmiotowego zgodnie z treścią art. 5 k.c.
W uzasadnieniu zaprzeczyła temu, ażeby dopuściła się kiedykolwiek rażącej niewdzięczności wobec swojego męża. Dodała, że została przez niego namówiona do założenia firmy oraz zaciągnięcia na nią kredytu w kwocie 340 000 zł zabezpieczonego wpisem hipotecznym ustanowionym na spornej nieruchomości. Zwróciła uwagę, że postępowanie powoda, który stosował przemoc fizyczną i psychiczną, doprowadziło ją do dramatycznej sytuacji finansowej i życiowej. Zaprzeczyła temu, by kiedykolwiek pożyczała pieniądze od powoda, gdyż powód ich zwyczajnie nie posiadał. Podniosła jednocześnie, że powód żył na jej koszt – wyłącznie pozwana dbała o zaspokojenie potrzeb ich rodziny (pismo pełnomocnika pozwanej – k. 124-133).
Pomiędzy stronami prowadzone było postępowanie mediacyjne przed mediatorem M. V. które jednak nie doprowadziło do osiągnięcia porozumienia. W międzyczasie natomiast – w dniu 15 grudnia 2023 r. (data stempla pocztowego) – powód złożył wniosek o zabezpieczenie powództwa poprzez zakazanie pozwanej zbywania nieruchomości, tj. udziału w wysokości ½ części we współwłasności zabudowanej nieruchomości gruntowej stanowiącej działkę gruntu oznaczoną (...) o obszarze 0,1746 ha położonej przy ul. (...) w dzielnicy W. w W., objętej księgą wieczystą o (...) prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie, na czas trwania procesu. Wniosek ten, postanowieniem z dnia 21 grudnia 2023 r., został oddalony (protokół z rozprawy z dnia 24 kwietnia 2023 r. – k. 266-267; wniosek o zabezpieczenie – k. 277-278; postanowienie z dnia 21 grudnia 2023 r. – k. 282; protokół z przebiegu postepowania mediacyjnego – k. 296; postanowienie z dnia 21 grudnia 2023 r. – k. 303).
Do porozumienia pomiędzy stronami postępowania nie doprowadziły również dalsze czynności inicjowane przez orzecznika. Kolejno zaś, w piśmie z dnia 16 czerwca 2025 r., interwencję uboczną po stronie powodowej zgłosił A. O. wnosząc o dopuszczenie go do udziału w sprawie, uwzględnienie powództwa w całości oraz udzielenie zabezpieczenia powództwa poprzez zakazanie pozwanej zbywania oraz obciążania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy udziału w ½ części przysługującej jej we współwłasności zabudowanej nieruchomości gruntowej stanowiącej działkę gruntu oznaczoną (...), o obszarze 0,1746 ha, położonej przy ul. (...) w dzielnicy W. w W., objętej księgą wieczystą nr (...) prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie.
Wniósł także o zwolnienie go w całości z ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu oraz zasądzenie od pozwanej na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych (notatka urzędowa z dnia 9 maja 2024 r. – k. 314; zgłoszenie interwencji ubocznej po stronie powodowej wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów oraz wnioskiem o udzielenie zabezpieczenia – k. 364-370).
Postanowieniem z dnia 2 lipca 2025 r. A. O. został zwolniony od kosztów sądowych w części, tj. od opłaty od interwencji ubocznej ponad kwotę 400,00 zł, zaś postanowieniem z dnia 29 lipca 2025 r. został oddalony jego wniosek o zabezpieczenie (postanowienie z dnia 2 lipca 2025 r. – k. 395-395v; postanowienie z dnia 29 lipca 2025 r. – k. k. 428).
Tak sformułowane stanowiska procesowe stron nie uległy zmianie do czasu zamknięcia rozprawy w dniu 16 lutego 2026 r., przy czym w uprzednio składanych pismach procesowych interwenient uboczny konsekwentnie próbował wykazywać, że pozwana celowo i złośliwie uchyla się od spłaty kredytu. Temu zaś niezmiennie zaprzeczała pozwana wskazując na brak środków pozwalających na regulowanie zobowiązań (pismo pełnomocnika pozwanej – k. 431-432; pismo interwenienta ubocznego – k. 436-437; pismo pełnomocnika pozwanej – k. 510-511v; pismo interwenienta ubocznego – k. 532-534; wniosek dowodowy pozwanej – k. 559-566; pismo interwenienta ubocznego – k. 625-627; protokół z rozprawy z dnia 16 lutego 2026 r. – k. 633-637).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
W 2014 r. K. O. był dwa lata po rozwodzie z pierwszą żoną M. O.. Posiadał z owego związku dwójkę dzieci – syna urodzonego w (...) r. oraz córkę urodzoną w (...), co do których musiał spełniać obowiązek alimentacyjny w łącznej wysokości około 1200 zł. Pracował ówcześnie w firmie (...) marząc przy tym o samodzielnej budowie i eksploatowaniu pojazduM.. Szukał partnerki, z którą mógłby założyć nową rodzinę.
Został zapoznany z K. R., która również deklarowała chęć rozpoczęcia poważnej relacji. Przeżywała ona wówczas wiele zmian – odeszła z pracy w banku na rzecz zatrudnienia w firmie (...) oraz zakończyła wieloletni związek z M. D.. Mieszkała we własnościowym, kredytowanym i obciążonym hipoteką mieszkaniu w centrum W..
Ich uczucie szybko ewaluowało i od 2015 r. zaczęli tworzyć związek konkubencki zamieszkując w W.przy ul. (...). Nieruchomość ta stanowiła współwłasność K. O. oraz jego brata A. O. nabytą, wraz z dwoma gruntami rolnymi, w drodze dziedziczenia po ich dziadku i pozostającą od dawna w ich majątku rodzinnym. Z czasem strony podjęły starania o potomstwo.
Wspólne zamieszkiwanie ww. nieruchomości polegało na odrębnym, niezależnym użytkowaniu jej kondygnacji, tj. parteru przez A. O. oraz piętra przez K. O. i K. R., przy jednoczesnym wspólnym korzystaniu z kuchni.
(dowód: wydruk KW nr (...) – k. 16-26v; zeznania interwenienta ubocznego A. O. złożone na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2024 r. – k. 308v-313; zeznania świadka M. K. złożone na rozprawie w dniu 24 lipca 2025 r. – k. 412v-415; zeznania świadka L. A. złożone na rozprawie w dniu 24 lipca 2025 r. – k. 415v-417v; zeznania świadka I. O.złożone na rozprawie w dniu 14 października 2025 r. – k. 513v-515v; zeznania świadka M. D. złożone na rozprawie w dniu 14 października 2025 r. – k. 515v-518v; zeznania świadkaA. H. złożone na rozprawie w dniu 25 listopada 2025 r. – k. 553-554v; zeznania świadka M. O.złożone na rozprawie w dniu 25 listopada 2025 r. – k. 554v-556v; zeznania powoda K. O. złożone na rozprawach w dniu 15 grudnia 2025 r. oraz w dniu 12 stycznia 2026 r. – k. 604-610v, 612-615v; zeznania pozwanej K. R. złożone na rozprawach w dniu 12 stycznia 2026 r. oraz w dniu 16 lutego 2026 r. – k. 615v-619, 633v-637)
W trakcie związku konkubenckiego powód rozwijał swoją pasję aktorką oraz spawalniczą stroniąc od rozrywek. Pozwana zaś wspierała go w kontaktach z dziećmi, pomagała mu regulować kwestie prawne. Prowadziła bardziej rozrywkowy tryb życia, zapraszała koleżanki, z którymi utrzymywała relacje intymne. Nie przeszkadzało to S. N., w przeciwieństwie do A. O., który jawnie potępiał zachowanie K. R. pozostając z nią w stałym sporze. Pozwanej zaś dokuczała jego ingerencja. Bezskutecznie jednak poszukiwała wsparcia ze strony konkubenta, który nie chciał wchodzić z bratem w konflikt.
(dowód: zeznania interwenienta ubocznego A. O. złożone na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2024 r. – k. 308v-313; zeznania świadka M. K. złożone na rozprawie w dniu 24 lipca 2025 r. – k. 412v-415; zeznania świadka L. A. złożone na rozprawie w dniu 24 lipca 2025 r. – k. 415v-417v; zeznania świadka M. P. złożone na rozprawie w dniu 24 lipca 2025 r. – k. 417v-419v; zeznania świadka I. O. złożone na rozprawie w dniu 14 października 2025 r. – k. 513v-515v; zeznania świadka M. D. złożone na rozprawie w dniu 14 października 2025 r. – k. 515v-518v; zeznania powoda K. O. złożone na rozprawach w dniu 15 grudnia 2025 r. oraz w dniu 12 stycznia 2026 r. – k. 604-610v, 612-615v; zeznania pozwanej K. R. złożone na rozprawach w dniu 12 stycznia 2026 r. oraz w dniu 16 lutego 2026 r. – k. 615v-619, 633v-637)
Dostrzegając ogromny talent i pasję spawalniczą K. O., będąc nią zafascynowaną K. R. zainteresowała się jego pomysłem samodzielnej budowy oraz późniejszego wykorzystywania pojazdów M. do celów komercyjnych. W oparciu o umiejętności spawalnicze partnera, a także jego doświadczenie zdobyte podczas pracy w firmie (...) strony wspólnie opracowały projekt prowadzenia działalności gospodarczej o wskazanym profilu. Wkładem powoda miało być szeroko pojęte know-how. Pozwana natomiast na wstępie miała zająć się pozyskaniem niezbędnych środków finansowych. Jednocześnie, mając na uwadze status powoda, jako rolnika oraz fakt podlegania przez niego ubezpieczeniu w KRUS, za bardziej korzystne uznano, aby to pozwana formalnie zarejestrowała działalność gospodarczą.
(dowód: zeznania świadka L. A. złożone na rozprawie w dniu 24 lipca 2025 r. – k. 415v-417v; świadka I. O. złożone na rozprawie w dniu 14 października 2025 r. – k. 513v-515v; zeznania powoda K. O. złożone na rozprawach w dniu 15 grudnia 2025 r. oraz w dniu 12 stycznia 2026 r. – k. 604-610v, 612-615v; zeznania pozwanej K. R. złożone na rozprawach w dniu 12 stycznia 2026 r. oraz w dniu 16 lutego 2026 r. – k. 615v-619, 633v-637)
W dniu 2 października 2015 r. K. R. rozpoczęła działalność gospodarczą pod firmą o nazwie (...) (dalej: (...)), wpisując w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: (...)), jako stałe miejsce wykonywania działalności gospodarczej i jako adres do doręczeń ul. (...) w W.. Oznaczyła, jako przeważającą działalność gospodarczą firmy wypożyczanie i dzierżawę sprzętu rekreacyjnego i sportowego.
(dowód: wydruk z CEIDG – k. 29)
W porozumieniu z powodem stworzyła biznesplan niezbędny do pozyskania kredytu, który zakładał zbudowanie dwóch pojazdów M.. W banku okazało się jednak, że potrzebne jest dodatkowe zabezpieczenie w postaci poręczenia.
Celem jego uzyskania strony zwróciły się o pomoc do A. O. przedstawiając mu ww. biznesplan i zapewniając o powodzeniu przedsięwzięcia. Wobec zainteresowania pomysłem oraz chęci pomocy bratu zgodził się on wesprzeć konkubentów.
W dniu 28 października 2015 r. K. R. zawarła z (...) S.A. z siedzibą w W. umowę kredytu nr (...) na kwotę 200 000,00 zł. Dzień później zaś K. O. oraz A. O. podpisali m.in. oświadczenia o poddaniu się egzekucji do kwoty 340 000,00 zł odpowiadającej kwocie hipoteki ustanowionej na rzecz Banku w celu zabezpieczenia kredytu oraz innych świadczeń powiązanych z kredytem na przedmiotowej nieruchomości.
(dowód: oświadczenia o poddaniu się egzekucji z dnia 29 października 2015 r. – k. 31-32; oświadczenie uprawnionego do nieruchomości – k. 33; zeznania interwenienta ubocznego A. O. złożone na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2024 r. – k. 308v-313; zeznania powoda K. O. złożone na rozprawach w dniu 15 grudnia 2025 r. oraz w dniu 12 stycznia 2026 r. – k. 604-610v, 612-615v; zeznania pozwanej K. R. złożone na rozprawach w dniu 12 stycznia 2026 r. oraz w dniu 16 lutego 2026 r. – k. 615v-619, 633v-637)
Koszty prowadzenia ww. działalności gospodarczej okazały się jednak zbyt wysokie. Dodatkowo, powodowi udało się zbudować tylko jeden pojazd, co wywołało konieczność wynajęcia drugiego. Pozwana nawiązała współpracę jedynie z jedną firmą pośredniczącą w sprzedaży voucherów, co nie wystarczało na utrzymanie firmy oraz zaspokajenie potrzeb bieżących konkubentów. Podjęła się więc szerszych działań marketingowych organizując prowokacje, akcje rozdawania ulotek oraz nawiązując kontakt z mediami. Zajmowała się wizerunkiem firmy, poszukiwaniem klientów oraz płatnościami. Obowiązkami powoda, który nie był formalnie zatrudniony przez pozwaną, były natomiast obsługa techniczna pojazdów oraz obsługa klientów na torze. W razie jego nieobecności w jazdach uczestniczyli dodatkowo opłacani instruktorzy.
Dodatkowe utrudnienia wywołał wypadek zaistniały na torze, w wyniku którego powód doznał obrażeń wyłączających go z aktywności zawodowej na okres dwóch tygodni, a zysk uzyskany z zawartej przez pozwaną korzystnej umowy sprzedaży pojazdu wybudowanego przez powoda został pochłonięty naprawą uszkodzonego auta.
(dowód: zeznania interwenienta ubocznego A. O. złożone na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2024 r. – k. 308v-313; zeznania świadka M. K. złożone na rozprawie w dniu 24 lipca 2025 r. – k. 412v-415; zeznania świadka L. A. złożone na rozprawie w dniu 24 lipca 2025 r. – k. 415v-417v; zeznania świadka I. O. złożone na rozprawie w dniu 14 października 2025 r. – k. 513v-515v; zeznania świadka M. D. złożone na rozprawie w dniu 14 października 2025 r. – k. 515v-518v; zeznania powoda K. O. złożone na rozprawach w dniu 15 grudnia 2025 r. oraz w dniu 12 stycznia 2026 r. – k. 604-610v, 612-615v; zeznania pozwanej K. R. złożone na rozprawach w dniu 12 stycznia 2026 r. oraz w dniu 16 lutego 2026 r. – k. 615v-619, 633v-637)
K. R. odpowiedzialna była także za ponoszenie wszelkich opłat, w tym spłatę kredytu oraz wydatków związanych z codziennym życiem stron. W razie jednak niedostatków mogła liczyć na wsparcie ze strony powoda, który środkami uzyskanymi z dodatkowej aktywności zawodowej czy to aktorskiej czy spawalniczej pokrywał zaległe płatności.
Z racji niskich umiejętności komputerowych powoda to również pozwana zlecała przelewy tytułem obciążających go alimentów. Środki na ich pokrycie pochodziły jednak co do zasady z wynajmu jednego z trzech garaży znajdujących się na spornej nieruchomości.
W tym zakresie powoda obciążała zaległość alimentacyjna w wysokości 5 000 zł, powstała w rezultacie trwającego pomiędzy nim, a jego byłą żoną konfliktu i chęci zrobienia jej na złość. Z tego też powodu, tj. trwającego postępowania egzekucyjnego, jedynie pozwana była adresatem wpływów środków finansowych, którymi także swobodnie dysponowała. Powód jednak posiadał nie tylko pełnomocnictwo do konta firmowego, ale również dysponował kartą firmową.
(dowód: akt notarialny z dnia 28 sierpnia 2017 r., Rep. A nr (...) – umowa darowizny – k. 11-14, 630-632; potwierdzenia przelewów za okres od dnia 20 października 2016 r. do dnia 4 maja 2020 r. – k. 142-230; zeznania interwenienta ubocznego A. O. złożone na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2024 r. – k. 308v-313; zeznania świadka M. K. złożone na rozprawie w dniu 24 lipca 2025 r. – k. 412v-415; zeznania świadka L. A. złożone na rozprawie w dniu 24 lipca 2025 r. – k. 415v-417v; zeznania świadka I. O. złożone na rozprawie w dniu 14 października 2025 r. – k. 513v-515v; zeznania świadka M. D. złożone na rozprawie w dniu 14 października 2025 r. – k. 515v-518v; zeznania powoda K. O. złożone na rozprawach w dniu 15 grudnia 2025 r. oraz w dniu 12 stycznia 2026 r. – k. 604-610v, 612-615v; zeznania pozwanej K. R. złożone na rozprawach w dniu 12 stycznia 2026 r. oraz w dniu 16 lutego 2026 r. – k. 615v-619, 633v-637)
W dniu 26 sierpnia 2017 r. K. O. zawarł z S. E. związek małżeński. Dwa dni później, 28 sierpnia 2017 r. podpisali oni umowę majątkową małżeńską o ustanowieniu rozdzielności majątkowej. Tego samego dnia K. O., w tajemnicy przed bratem, którego reakcji się obawiał, na podstawie umowy darowizny darował K. R. należącą do niego połowę udziału w nieruchomości przy (...) w W. czyniąc ją współwłaścicielem nieruchomości. Pozwana zaś sporządziła testament czyniąc w nim powoda spadkobiercą swojego majątku.
(dowód: odpis skrócony aktu małżeństwa – k. 10; akt notarialny z dnia 28 sierpnia 2017 r., Rep. A nr (...) – umowa darowizny – k. 11-14, 630-632; zeznania interwenienta ubocznego A. O. złożone na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2024 r. – k. 308v-313; zeznania powoda K. O. złożone na rozprawach w dniu 15 grudnia 2025 r. oraz w dniu 12 stycznia 2026 r. – k. 604-610v, 612-615v; zeznania pozwanej K. R. złożone na rozprawach w dniu 12 stycznia 2026 r. oraz w dniu 16 lutego 2026 r. – k. 615v-619, 633v-637)
Rok 2017 stanowił okres najwyższej intensywności prowadzonej przez pozwaną przy wsparciu powoda działalności gospodarczej. Wówczas też przynosiła ona znaczące rezultaty finansowe.
Pomiędzy małżonkami relacje zaczęły się jednak psuć – narastały wzajemne frustracje związane z ilością i podziałem obowiązków zawodowych, uwidoczniły się różnice w podejściu do wychowania dzieci, A. O. niezmiennie krytykował upodobania seksualne pozwanej podważając autorytet powoda, zaś K. R. domagała się od niego jednoznacznego postawienia granic sprzeciwiając się ingerencji A. O. w relacje małżeńskie. Ostatecznie doszło do spięcia pomiędzy braćmi, w wyniku którego A. O. został pobity. Dzieci powoda, zwłaszcza jego córka, także nie akceptowały pozwanej odmawiając widywania się z nią.
Małżonkowie zaczęli dostrzegać istniejące pomiędzy nimi różnice stwierdzając, że do siebie nie pasują.
(dowód: zeznania interwenienta ubocznego A. O. złożone na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2024 r. – k. 308v-313; zeznania świadka M. K. złożone na rozprawie w dniu 24 lipca 2025 r. – k. 412v-415; zeznania świadka L. A. złożone na rozprawie w dniu 24 lipca 2025 r. – k. 415v-417v; zeznania świadka I. O. złożone na rozprawie w dniu 14 października 2025 r. – k. 513v-515v; zeznania świadka M. D. złożone na rozprawie w dniu 14 października 2025 r. – k. 515v-518v; zeznania świadka M. G. złożone na rozprawie w dniu 25 listopada 2025 r. – k. 553-554v; zeznania świadka M. O. złożone na rozprawie w dniu 25 listopada 2025 r. – k. 554v-556v; zeznania powoda K. O. złożone na rozprawach w dniu 15 grudnia 2025 r. oraz w dniu 12 stycznia 2026 r. – k. 604-610v, 612-615v; zeznania pozwanej K. R. złożone na rozprawach w dniu 12 stycznia 2026 r. oraz w dniu 16 lutego 2026 r. – k. 615v-619, 633v-637)
Ze względu na istniejące pomiędzy nimi różnice niemożliwe do pogodzenia pozwana w kwietniu 2019 r. wyprowadziła się ze spornej nieruchomości starając się w dalszym ciągu prowadzić czynności marketingowe i pozyskiwać dla powoda klientów. Cały czas również uiszczała raty kredytu. Do 2019 r. strony utrzymywały się z działalności ww. firmy.
Sytuacja uległa drastycznemu pogorszeniu przy nadejściu pandemii COVID-19, która czasowo wykluczyła możliwość prowadzenia jazd. Wówczas też powód zaczął domagać się legalizacji zatrudnienia. Pozwana natomiast podjęła działania zmierzające do zmiany profilu działalności poprzez jej ukierunkowanie na branżę spawalniczą proponując powodowi podział zysków w proporcji 50:50. Propozycja ta nie została zaakceptowana przez powoda, który zadecydował o zakończeniu działalności w 2020 r.
Pozwana nie mogąc pracować w siedzibie firmy i nie mając innego źródła dochodu, pod nieobecność K. O., zabrała znajdujący się na terenie nieruchomości przy ul. (...) w W. sprzęt m.in. spawarkę, kompresor. Jej również zostały przekazane środki uzyskane ze sprzedaży uszkodzonego pojazdu M..
To jednak nie poprawiło sytuacji finansowej pozwanej, która ze względu na utratę płynności finansowej nie miała możliwości regularnego spłacania rat kredytu.
(dowód: zeznania interwenienta ubocznego A. O. złożone na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2024 r. – k. 308v-313; zestawienie transakcji za okres od dnia 1 listopada 2015 r. do dnia 13 października 2025 r. – k. 567-581; zeznania powoda K. O. złożone na rozprawach w dniu 15 grudnia 2025 r. oraz w dniu 12 stycznia 2026 r. – k. 604-610v, 612-615v; zeznania pozwanej K. R. złożone na rozprawach w dniu 12 stycznia 2026 r. oraz w dniu 16 lutego 2026 r. – k. 615v-619, 633v-637)
W pokrywaniu kolejnych rat uczestniczył już K. O., którego wspierała finansowo nowa partnerka. Ona także pomogła mu w działaniach prawnych skierowanych przeciwko pozwanej, w tym w zakresie roszczeń regresowych powoda, jako poręczyciela względem pozwanej, jako kredytobiorcy.
W maju 2020 r. K. O. złożył pozew o rozwód, zaś pismem z dnia 8 grudnia 2020 r. odwołał w całości darowiznę jego udziału w spornej nieruchomości dokonaną na rzecz K. R.. Jako powody odwołania darowizny podał rażącą niewdzięczność polegającą na: wmanewrowaniu w poręczenie kredytu, doprowadzeniu do dramatycznej sytuacji finansowej i życiowej wobec odmowy spłaty kredytu, wymuszeniu pracy na rzecz firmy (...) w charakterze niewolnika, braku uregulowania stosunku pracy, nakłonieniu do rozdzielności majątkowej, wyłudzeniu majątku dokonaną darowizną, rozdzielnością i testamentem, oszustwie, braku zwrotu pożyczonych pieniędzy na firmę. Powód jednocześnie wezwał pozwaną do zwrotu i wydania ww. majątku do dnia 20 stycznia 2021 r.
Pismo to zostało nadane do pozwanej w dniu 8 grudnia 2020 r.
(dowód: odwołanie darowizny – k. 27-27v; potwierdzenie nadania – k. 28; potwierdzenia przelewów za okres od dnia 7 kwietnia 2020 r. do dnia 4 stycznia 2021 r. – k. 34-46; zestawienia transakcji od dnia 19 lutego 2021 r. do dnia 19 maja 2021 r. – k. 61-78; potwierdzenia przelewów za okres od dnia 6 października 2020 r. do dnia 7 grudnia 2020 r. – k. 93-95; pozew o rozwód – k. 137-137v; potwierdzenia przelewów za okres od dnia 21 lutego 2021 r. do dnia 19 kwietnia 2024 r. – k. 535-548)
Pozwana, o ile początkowo rozważała zwrot darowizny to obecnie – na skutek dalszego rozwoju wydarzeń i ostatecznie dramatycznej sytuacji finansowej – nie widzi takiej możliwości.
Działania podejmowane przez obie strony postępowania, a motywowane wzajemnymi animozjami przyczyniły się do powstania spirali zadłużeń i pogorszenia stanu zdrowia zarówno K. O., jak i K. R..
Tocząca się pomiędzy nimi sprawa rozwodowa jest na etapie postępowania apelacyjnego, przy czym Sąd I instancji orzekł o rozwiązaniu małżeństwa przez rozwód przypisując winę za rozkład pożycia obojgu małżonkom.
(dowód: zeznania interwenienta ubocznego A. O. złożone na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2024 r. – k. 308v-313; wezwania do zapłaty – k. 442-480v; zeznania świadka M. O. złożone na rozprawie w dniu 25 listopada 2025 r. – k. 554v-556v; wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie z dnia 9 stycznia 2023 r., sygn. akt II C 2898/21 – k. 582; dokumenty postępowania egzekucyjnego – k. 583-585, 587—588; wyrok zaoczny Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie z dnia 5 grudnia 2023 r., sygn. akt VII C 1246/23 – k. 586; wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy-H. w Warszawie z dnia 15 września 2025 r., sygn. akt SVI C 905/24 wraz z uzasadnieniem – k. 597-603v; zeznania powoda K. O. złożone na rozprawach w dniu 15 grudnia 2025 r. oraz w dniu 12 stycznia 2026 r. – k. 604-610v, 612-615v; zeznania pozwanej K. R. złożone na rozprawach w dniu 12 stycznia 2026 r. oraz w dniu 16 lutego 2026 r. – k. 615v-619, 633v-637)
W chwili obecnej powód utrzymuje się z aktorstwa, zleceń spawalniczych oraz wynajmu garażu. Pozwana zaś pracuje, jako pomoc nauczyciela w przedszkolu. Dodatkowe środki uzyskuje z wynajmu wziętych w leasing samochodów firmie (...) – partnerowi flotowemu i rozliczeniowemu firm (...). Posiadane przez nią mieszkanie nie jest wynajmowane wobec złego stanu technicznego i trwającego w nim remontu.
Sporna nieruchomość ulega stopniowej degradacji. Wymaga poniesienia nakładów finansowych, których nie posiadają zarówno K. O., A. O., jak i K. R..
(dowód: zeznania powoda K. O. złożone na rozprawach w dniu 15 grudnia 2025 r. oraz w dniu 12 stycznia 2026 r. – k. 604-610v, 612-615v; zeznania pozwanej K. R. złożone na rozprawach w dniu 12 stycznia 2026 r. oraz w dniu 16 lutego 2026 r. – k. 615v-619, 633v-637)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie złożonych do akt sprawy dokumentów. Sąd w całości dał wiarę przedłożonym dokumentom wymienionym w uzasadnieniu, bowiem żadna ze stron nie podważała ich autentyczności, a Sąd nie miał podstaw do kwestionowania ich wiarygodności, bądź zawartej w nich treści z urzędu.
Dokonując ustaleń faktycznych Sąd w dużej mierze oparł się również na dowodzie z przesłuchania powoda oraz pozwanej w zakresie wskazanym w ustalonym stanie faktycznym. Dokonując oceny ich zeznań w charakterze stron Sąd miał na uwadze, że byli oni osobami bezpośrednio zainteresowanymi wynikiem niniejszego postępowania, w związku z tym ocena ta wymagała szczególnie ostrożnej i krytycznej analizy ich treści. W podobny sposób należało ocenić zeznania świadków, których łączyła bliska relacja albo z powodem albo z pozwaną przy jednoczesnej oczywistej niechęci wobec strony przeciwnej. W takiej też sytuacji znajdował się interwenient uboczny A. O., który dodatkowo – jako współwłaściciel spornej nieruchomości – pozostawał bezpośrednio zainteresowany pozytywnym dla powoda rozstrzygnięciem postępowania.
Ocena zebranego materiału dowodowego zarówno osobowego, jak i dokumentalnego musiała uwzględniać przedmiot niniejszego postępowania, a mianowicie wystąpienie po stronie pozwanej, jako obdarowanej rażącej niewdzięczności w zakresie określonym treścią pisma z dnia 8 grudnia 2020 r. Tymczasem znaczna część twierdzeń i wniosków dowodowych strony powodowej zmierzała do wykazania okoliczności dotyczących nie tylko relacji intymnych i rodzinnych stron, które – nawet przy ich negatywnej ocenie – nie wypełniały znamion tej przesłanki, ale również wykraczających poza zakres ww. oświadczenia. W konsekwencji ich znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy było ograniczone.
Odnosząc się więc w pierwszej kolejności do zeznań złożonych przez K. O. Sąd uznał je za wiarygodne jedynie częściowo, tj. w zakresie, w jakim pozostawały spójne, logiczne oraz znajdowały potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym, w szczególności co do zakresu czynności podejmowanych przez niego w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez pozwaną i innych pracach dorywczych oraz co do zakresu jego partycypacji w kosztach utrzymania rodziny.
Odmiennie należało natomiast ocenić tę część jego zeznań, w której twierdził, że nie otrzymywał wynagrodzenia za wykonywaną pracę, jak również tę, w której próbował wykazać, że pozwana celowo zaprzestała regulowania rat kredytu. Twierdzenia te nie znajdowały potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym oraz pozostawały w sprzeczności z zasadami doświadczenia życiowego. Strony pozostawały bowiem w relacji osobistej i prowadziły wspólne gospodarstwo domowe, a dochody uzyskiwane przez pozwaną były przeznaczane nie tylko na koszty działalności, lecz również na zaspokajanie bieżących potrzeb obu stron, w tym powoda. Brak formalnego wyodrębnienia wynagrodzenia nie oznacza zatem, że powód nie korzystał z efektów działalności gospodarczej prowadzonej przez pozwaną.
Również twierdzenia powoda dotyczące umyślnego działania pozwanej w zakresie niespłacania zobowiązań kredytowych nie znajdują uzasadnienia. W szczególności nie można pomijać powszechnie znanych skutków gospodarczych i społecznych związanych z pandemią (...)19, które w istotny sposób wpłynęły na funkcjonowanie wielu przedsiębiorstw, w tym działalności prowadzonej przez pozwaną. W tych realiach zaprzestanie regulowania zobowiązań należało wiązać z pogorszeniem sytuacji finansowej, a nie z działaniem nacechowanym złą wolą.
W istotnym zakresie Sąd oparł się na dowodzie z przesłuchania pozwanej, uznając jej zeznania za wiarygodne, spójne i korespondujące z pozostałym materiałem dowodowym. Dotyczy to w szczególności okoliczności związanych z przyczynami dokonania darowizny, które należało wiązać z relacją osobistą stron oraz ich wspólnymi planami życiowymi. Sąd dał również wiarę pozwanej w zakresie okoliczności ustanowienia rozdzielności majątkowej oraz sporządzenia testamentu uznając, że decyzje te były podejmowane świadomie i mieściły się w granicach racjonalnego kształtowania sytuacji majątkowej stron.
Za wiarygodne Sąd uznał także zeznania pozwanej odnoszące się do przebiegu i kondycji prowadzonej przez nią działalności gospodarczej na przestrzeni lat, w tym występujących trudności, zdarzeń losowych wpływających na funkcjonowanie przedsiębiorstwa oraz pogorszenia sytuacji ekonomicznej w okresie pandemii (...)19. W tym kontekście Sąd podzielił również jej zeznania dotyczące aktualnej sytuacji finansowej oraz przyczyn zaprzestania terminowej spłaty zobowiązań kredytowych uznając, że wynikały one z obiektywnych trudności finansowych, a nie z celowego działania ukierunkowanego na pokrzywdzenie powoda. W przypadku, w którym pozwana dysponowałaby środkami na spłatę kredytu, całkowicie nieracjonalne z jej strony, z czego z pewnością zdawała sobie sprawę jako były pracownik banku, było doprowadzenie do sytuacji, gdy kredyt spłaca poręczyciel (powód) i następnie wszczyna przeciwko niej najpierw na podstawie regresu postępowanie sądowe, a potem egzekucyjne.
Zeznania świadków A. O., M. K., L. A., M. P., I. O., M. D., A. H., M. O.oraz A. O. Sąd ocenił z należytą – wyżej opisaną – ostrożnością, mając dodatkowo na uwadze, że w przeważającej mierze opierały się one na informacjach pochodzących od stron bądź stanowiły subiektywne oceny i przypuszczenia. Uwzględniono jedynie te ich fragmenty, które znajdowały potwierdzenie w innych dowodach, tworząc spójny obraz stanu faktycznego. Nie zasługiwały natomiast na uwzględnienie zeznania tych świadków, którzy przedstawiali zarówno powoda, jak i pozwaną jako osoby niepodejmujące aktywności zawodowej, jak również – niezależnie od ich wykraczania poza zakres przedmiotowy postępowania – twierdzenia dotyczące rzekomej nieakceptacji przez powoda relacji osobistych pozwanej, skoro sam on przyznał, że miał świadomość ich istnienia.
Zeznania świadka R. Ł.nie mogły stanowić podstawy ustaleń faktycznych, bowiem jako dzielnicowy skierowany do czynności służbowych w późniejszym terminie i nieuczestniczący w interwencji przeprowadzonej na spornej nieruchomości nie był on w posiadaniu informacji istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
Sąd pominął wnioski strony powodowej o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z zeznań dalszych świadków – A. D. i K. W., a także z dokumentów w postaci PIT-ów uznając je za nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz zmierzające jedynie do przedłużenia postępowania. Na początkowym etapie postępowania strony przedstawiły wyjątkowo obszerny materiał dowodowy, w tym osobowy. Sąd, realizując zasadę koncentracji materiału dowodowego oraz dążąc do sprawnego i ekonomicznego rozpoznania sprawy, zobowiązał strony do ograniczenia liczby wnioskowanych świadków do tych najistotniejszych. Strony zostały przy tym wyraźnie pouczone o skutkach procesowych ww. decyzji dla dalszego postępowania dowodowego. Tym samym, zgłaszanie wniosków o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków A. D. i K. W. na późniejszym etapie postępowania, a co więcej za pośrednictwem interwenienta ubocznego, należało ocenić, jako spóźnione. Sąd miał przy tym na uwadze, że dotychczas zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do poczynienia kategorycznych ustaleń faktycznych i przesądzeniu o rozstrzygnięciu niniejszego postępowania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie i podlegało oddaleniu w całości.
Zasadą w polskim porządku prawnym jest nieodwołalność czynności prawnych dokonanych pomiędzy stronami, która stanowi wyraz odwiecznej zasady wyrażonej w prawie rzymskim paremią pacta sunt servanda (umów należy dotrzymywać). Ustawodawca jednak wprowadza wyjątki od tej zasady, a jednym z nich jest umożliwienie darczyńcy odwołanie darowizny przy spełnieniu określonych przesłanek.
Zgodnie bowiem z art. 898 § 1 i 2 k.c. darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie obdarowany ponosi odpowiedzialność na równi z bezpodstawnie wzbogaconym, który powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu.
Prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, zastępuje to oświadczenie (art. 64 k.c.).
Zaakcentować przy tym należy, że postępowanie, którego przedmiotem jest zobowiązanie pozwanego do złożenia oświadczenia woli o zwrocie przedmiotu darowizny – tak jak to ma miejsce w sprawie niniejszej, stanowi konsekwencję uprzednio złożonego oświadczenia o odwołaniu darowizny. Oświadczenie to ma charakter prawnokształtujący, a jego skuteczność uzależniona jest od ziszczenia się przesłanek określonych w art. 898 § 1 k.c. Tym samym w ramach niniejszego postępowania Sąd nie dokonywał oceny zasadności samej czynności darowizny ani nie badał ewentualnych wad oświadczenia woli przy jej dokonywaniu, lecz ograniczył się do oceny – z uwzględnieniem treści art. 898 § 3 k.c. określającego ramy czasowe omawianego oświadczenia – czy zaistniały określone w piśmie z dnia 8 grudnia 2020 r. podstawy do uznania, że obdarowana – pozwana dopuściła się względem darczyńcy – powoda rażącej niewdzięczności (por. wyrok SN z dnia 15 lutego 2012 r., I CSK 278/11). Ciężar dowodu w tym zakresie – zgodnie z ogólną regułą wynikającą z art. 6 k.c. – spoczywał na powodzie.
W niniejszej sprawie powód wywodził rażącą niewdzięczność pozwanej z szeregu okoliczności wynikających z treści oświadczenia z dnia 8 grudnia 2020 r., a obejmujących zarówno sferę osobistą stron, jak i ich relacje gospodarcze, w tym w szczególności: nakłonienie go do poręczenia kredytu, sposób prowadzenia działalności gospodarczej, w tym brak formalnego zatrudnienia i wynagradzania, nakłonienie do podjęcia czynności prawnych w postaci ustanowienia rozdzielności majątkowej, dokonania darowizny oraz sporządzenia testamentu celem wyłudzenia majątku, a także niewywiązywanie się przez pozwaną ze zobowiązań finansowych, w tym spłaty kredytu oraz pożyczek udzielonych firmie pozwanej.
W ocenie Sądu, powód nie zdołał wykazał zaoferowanym materiałem dowodowym, ażeby po stronie pozwanej, po wykonaniu spornej umowy, zgodnie z art. 899 § 3 k.c., w terminie roku przed złożeniem oświadczenia o odwołaniu darowizny (okres od 8 grudnia 2019 r. do 8 grudnia 2020 r.) doszło do rażącej niewdzięczności. Nie wykazał tym samym ziszczenia się podstaw do odwołania uczynionej na jej rzecz darowizny.
W tym kontekście należało przede wszystkim pamiętać, że ustawodawca wprowadzając możliwość odwołania darowizny w art. 898 k.c. obwarował ją co prawda jednym warunkiem, ale za to wysoce kwalifikowanym – nie wystarczy bowiem sama niewdzięczność obdarowanego; musi ona zostać oceniona jako niewdzięczność rażąca. Pomiędzy niewdzięcznością a niewdzięcznością "rażącą" istnieje bowiem cała gama różnorakich negatywnych zachowań obdarowanego względem darczyńcy, których nie sposób jednak uznać za okoliczności uzasadniające odwołanie bezpłatnego przysporzenia jakim jest darowizna. W ten sposób ustawodawca niejako a priori przewidział możliwość występowania różnorakich konfliktów między stronami takiej umowy w przyszłości i uznał, że zasada trwałości umów powinna mieć w takich sytuacjach decydujące znaczenie. Co istotne, wina rozwodowa jest pojęciem różnym od rażącej niewdzięczności obdarowanego.
Jako rażącą niewdzięczność rozumieć należy takie zachowanie obdarowanego, polegające na działaniu lub zaniechaniu skierowanym bezpośrednio lub nawet pośrednio przeciwko darczyńcy, które oceniając obiektywnie musi być uznane za wysoce niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę (z ujawnieniem po stronie obdarowanego zamiaru pokrzywdzenia darczyńcy). Jest to przede wszystkim popełnienie przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub czci, albo przeciwko majątkowi darczyńcy, naruszenie przez obdarowanego spoczywających na nim obowiązków wynikających ze stosunków osobistych, w tym również rodzinnych, łączących go z darczyńcą oraz obowiązku wdzięczności (patrz: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2003 r., sygn. IV CKN 115/01).
Rażącą niewdzięczność musi cechować nasilenie złej woli (a więc działanie w sposób świadomy i celowy) skierowanej na wyrządzenie darczyńcy poważnej krzywdy. Przykładowymi czynami o cechach rażącej niewdzięczności są: odmówienie pomocy w chorobie, odmowa pomocy osobom starszym, rozpowszechnianie uwłaczających informacji o darczyńcy, pobicia czy znieważenia. Zachowanie, o którym wyżej mowa, może być uznane za wyczerpujące znamiona rażącej niewdzięczności, jeżeli będzie świadomym, rozmyślnym naruszeniem podstawowych obowiązków (patrz: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 r., sygn. V CKN 1599/00).
Ustalając, czy spełnione zostały przesłanki do stwierdzenia rażącej niewdzięczności, uwzględnić należy całokształt okoliczności dotyczących zarówno obdarowanego, jak i darczyńcy. Znaczenie powinno mieć nie tylko zachowanie obdarowanego, ale i zachowanie darczyńcy po wykonaniu darowizny. Jednocześnie przy dokonywaniu oceny, czy w konkretnym przypadku mamy do czynienia z niewdzięcznością obdarowanego, nie można abstrahować od przyczyn konfliktu istniejącego między darczyńcą i obdarowanym.
Za rażącą niewdzięczność nie powinno uznawać się zwykłego konfliktu rodzinnego (życiowego), sprzeczki, mieszczących się w granicach przyjętych w środowisku, do którego należy darczyńca. Nie mogą być uznane za przejawy rażącej niewdzięczności zachowania obdarowanego w stosunku do przedmiotu darowizny, które rozmijają się z wyobrażeniami darczyńcy.
Przenosząc powyższe na grunt sprawy niniejszej w pierwszej kolejności wskazać należy, że pomiędzy stronami istniała wieloaspektowa relacja, obejmująca zarówno związek osobisty, jak i współpracę gospodarczą. Strony wspólnie podjęły decyzję o prowadzeniu działalności gospodarczej, przy czym każda z nich wnosiła do tego przedsięwzięcia istotny wkład. Pozwana dysponowała przygotowaniem i doświadczeniem w zakresie organizacyjno-finansowym, natomiast powód posiadał wysokie umiejętności techniczne. Komplementarność tych kompetencji oraz okoliczności towarzyszące rozpoczęciu działalności uzasadniały przekonanie stron o racjonalności i potencjalnej opłacalności przedsięwzięcia.
Model współpracy przyjęty przez strony, obejmujący m.in. brak formalnego zatrudnienia powoda oraz ograniczenie kosztów publicznoprawnych, był przez nie akceptowany w początkowym okresie działalności. Dopiero w późniejszym czasie, w szczególności w realiach pogarszającej się sytuacji gospodarczej związanej z pandemią (...)19, powód zaczął podnosić zarzuty w tym zakresie. W ocenie Sądu oczekiwanie formalizacji zatrudnienia w tym trudnym dla wszystkich okresie nie znajdowało uzasadnienia w sytuacji ekonomicznej stron. Powód przez cały okres relacji z pozwaną był ubezpieczony w KRUS. Ewentualne jego zatrudnienie w firmie prowadzonej przez pozwaną spowodowałoby bardzo istotny wzrost kosztów jego ubezpieczenia i zatrudnienia. Wysuwanie w stosunku do pozwanej w 2020 r. żądań zatrudnienia, w czasie, gdy firma nie przynosiła dochodów, było całkowicie nieracjonalne zarówno z perspektywy pozwanej jak i samego powoda.
Nie sposób przyjąć, za forsowanym przez powoda stanowiskiem, aby brak jego formalnego zatrudnienia w firmie pozwanej czy sposób dysponowania przez nią środkami finansowymi stanowiły przejaw niewdzięczności. Z ustalonego stanu faktycznego jednoznacznie wynika, że środki finansowe pozostające w dyspozycji pozwanej – czy to uzyskane z kredytu czy też zarobione w firmie, były przeznaczane na bieżące utrzymanie stron oraz regulowanie ich zobowiązań.
Odnosząc się kolejno do zarzutów związanych z kredytem wskazać należy, że poręczenie przez powoda zobowiązania zaciągniętego przez pozwaną nastąpiło przed dokonaniem na rzecz pozwanej darowizny. Dodatkowo, było następstwem konieczności sfinansowania początkowego funkcjonowania działalności gospodarczej będącej pomysłem obojga partnerów, którą ze względów księgowych pozwana musiała założyć samodzielnie. Późniejsze trudności w jego spłacie wynikały z pogorszenia sytuacji finansowej przedsiębiorstwa, a w rezultacie także i stron. Powód sam przyznał, że przyczyną braku spłaty kredytu była utrata przez pozwaną płynności finansowej. W ocenie Sądu, nie dysponowała ona środkami pozwalającymi na terminową obsługę zobowiązania bez uszczerbku dla zaspokojenia jej podstawowych potrzeb. Okoliczność, że nie zdecydowała się ona na sprzedaż stanowiącego jej własność mieszkania, nie może być oceniana jako działanie na szkodę powoda. Podkreślenia bowiem wymaga, że darowizna, jako czynność nieodpłatna (art. 888 § 1 k.c.), skutkuje przeniesieniem własności na obdarowanego i nie rodzi co do zasady obowiązku świadczeń względem darczyńcy. Obdarowany uzyskuje swobodę dysponowania przedmiotem darowizny. W takich okolicznościach brak jest podstaw do przypisania działaniu pozwanej nacechowania złą wolą czy ukierunkowania na pokrzywdzenie powoda. Warto wskazać, że w 2020 r., gdy pojawiły się problemy finansowe, pozwana była również uprawniona do sprzedaży udziału w nieruchomości przy ul(...), by pozyskać środki na spłatę kredytu, co byłoby jeszcze trudniejsze do zaakceptowania przez powoda i jego brata, niż powstałe zadłużenie w stosunku do banku.
Nieskuteczne były także zarzuty dotyczące pożyczek udzielanych przez powoda pozwanej celem ratowania prowadzonej przez nią firmy. Okoliczność ich udzielenia nie została przez powoda dostatecznie wykazana, a ewentualne przepływy finansowe miały, co oczywiste w relacji partnerskiej, charakter bieżących rozliczeń związanych ze wspólnym prowadzeniem działalności oraz utrzymaniem gospodarstwa domowego. Nawet przy przyjęciu ich istnienia, przeznaczenie tych środków na ratowanie działalności, z której dochodów de facto obie strony czerpały korzyści, a także uznanie konieczności wspólnego partycypowania małżonków w kosztach życia codziennego – co też powód miał czynić w formie rzekomych pożyczek – wykluczają przyjęcie braku ich zwrotu, jako rażącej niewdzięczności pozwanej.
Nie zasługują na uwzględnienie również zarzuty odnoszące się do ustanowienia rozdzielności majątkowej, dokonania darowizny oraz sporządzenia testamentu, jako czynności zmierzających do wyłudzenia majątku. Czynności te mieściły się w granicach dopuszczalnej swobody prawnej stron i nie mogły być same w sobie kwalifikowane jako przejaw rażącej niewdzięczności. Sąd nie dopatrzył się natomiast podstaw do przyjęcia, że całokształt działań pozwanej stanowił element zamierzonego działania ukierunkowanego na wykorzystanie powoda czy wyprowadzenie majątku. Oczywistym jest dla Sądu, że wielokrotnie potwierdzane zarówno przez powoda, jak i pozwaną silne uczucie mające ich ówcześnie łączyć było podstawą dokonanej przez powoda na rzecz pozwanej darowizny. Przyjmując nawet, że darowizna ta stanowiła formę wynagrodzenia i zabezpieczenia pozwanej, jako małżonka biorącego na siebie ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej Sąd nie miał wątpliwości, że wciąż był to prezent. Tym bardziej, że darowizna ta została dokonana dwa dni po dacie ślubu. Nie dziwi również Sądu fakt skrywania faktu podjętej czynności prawnej przed bratem powoda – A. O.. Pozostawał on bowiem z pozwaną w stałym konflikcie jawnie okazując jej niechęć. To co wymaga podkreślenia z punktu widzenia oceny prawnej relacji stron w tym zakresie, Sąd w niniejszym postępowaniu nie badał ewentualnych wad oświadczenia woli (błąd, podstęp) na etapie umowy darowizny.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd doszedł do przekonania, że konflikt pomiędzy stronami miał charakter typowy dla rozpadu relacji osobistej i niepowodzenia wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego. To też potwierdziły usilnie forsowane przez stronę powodową zarzuty zdrady oraz napięć pojawiających się bezpośrednio po rozstaniu. Okoliczności te jednak nie mogły – ze względów omówionych powyżej – stanowić przedmiotu niniejszego postępowania przesądzającego o jego wyniku. Jasne było dla Sądu, że toczący się i wciąż eskalujący pomiędzy stronami postępowania konflikt jest destrukcyjny i niezwykle dynamiczny, jednak nie osiągnął stopnia nasilenia pozwalającego na uznanie zachowań pozwanej za rażącą niewdzięczność w rozumieniu art. 898 § 1 k.c.
Wobec powyższego Sąd uznał, że oświadczenie powoda z dnia 8 grudnia 2020 r. o odwołaniu darowizny nie wywołało zamierzonych przez niego skutków prawnych. W konsekwencji brak było podstaw do zobowiązania pozwanej do zwrotu przedmiotu darowizny, co skutkowało oddaleniem powództwa w całości – o czym orzeczono w punkcie I sentencji wyroku.
Na zakończenie powyższych rozważań należy życzyć stronom, aby w tym trwającym już 6 lat sporze potrafiły znaleźć moment na wzajemne zrozumienie sytuacji, w której się znalazły, a następnie by były w stanie wypracować akceptowalny i bezpieczny dla obu stron sposób rozwiązania konfliktu, który wyniszcza je finansowo, psychicznie i fizycznie. Dwójka twórczych, pełnych pomysłów, nietuzinkowych osób, nie jest skazana na tkwienie w sporach przez kolejne lata.
O kosztach procesu Sąd orzekł, w punkcie II sentencji wyroku, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu określoną w art. 98 § 1 k.p.c., obciążając nimi w całości powoda jako stronę przegrywającą sprawę. Na zasądzoną od powoda na rzecz pozwanej kwotę 21 617 zł złożyły się koszty zastępstwa procesowego, ustalone na podstawie § 2 pkt 7 w zw. z § 15 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w wysokości 21 600 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego została określona przy uwzględnieniu dwukrotności stawki minimalnej, co – w ocenie Sądu – znajduje uzasadnienie w charakterze sprawy, stopniu jej skomplikowania, obszerności materiału dowodowego oraz znacznym nakładzie pracy pełnomocnika pozwanej. Podwójna stawka minimalna była też wskazywana przez pełnomocników obu stron w pozwie i odpowiedzi na pozew. O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c., zasądzając je od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
Jednocześnie, mając na uwadze zwolnienie powoda od kosztów sądowych, Sąd – na podstawie art. 113 ust. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – orzekł w punkcie III sentencji wyroku o przejęciu nieuiszczonych kosztów sądowych w postaci opłaty od pozwu (ponad kwotę 1 000 zł) na rachunek Skarbu Państwa.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak na wstępie.
Sędzia Rafał Wagner