Wyrok z 5 marca 2026, sygn. I C 1570/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 marca 2026 r.

Sąd Okręgowy w Opolu Wydział I Cywilny w składzie:

Przewodniczący:	sędzia Łukasz Zawadzki;
Protokolant:	sekr. sąd. Izabela Szczepaniak;

po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2026 r. w Opolu na rozprawie;

sprawy z powództwa powodów:I. N., A. N.;

przeciwko pozwanemu: Bank (...)Spółka Akcyjna z siedzibą wW.;

o ustalenie i o zapłatę;

I. ustala treść stosunku prawnego wynikającego z umowy pożyczki ekspresowej nr (...) z dnia (...) roku zawartej pomiędzy powodamiI. N. i A. N., a pozwanym Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. w ten sposób, że udzielony na podstawie ww. umowy kredyt jest kredytem darmowym w rozumieniu art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim na skutek czego powodowie są zobowiązani wyłącznie do zwrotu kapitału, bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy;

II. zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 7.375,33 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w zapłacie liczonymi od dnia 6 maja 2025 roku do dnia zapłaty;

III. zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 6.400,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Łukasz Zawadzki

UZASADNIENIE

Powodowie I. N. i A. N. w pozwie skierowanym przeciwko pozwanemu Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wnieśli o ustalenie treści stosunku prawnego wynikającego z umowy pożyczki ekspresowej nr (...) z dnia (...) roku zawartej pomiędzy stroną powodową a stroną pozwaną, w ten sposób, że kredyt udzielony na podstawie ww. umowy jest kredytem darmowym w rozumieniu art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim w związku ze złożeniem przez stronę powodową i oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, na skutek czego kredytobiorca jest zobowiązany wyłącznie do zwrotu kapitału, bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy, a także o zasądzenie od strony pozwanej na rzecz strony powodowej łącznie kwoty 7.375,33 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w zapłacie liczonymi od dnia 6 maja 2025 roku do dnia zapłaty. Ponadto, wnieśli o zasądzenie od strony pozwanej na rzecz strony powodowej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Uzasadnienie pozwu zawarto na k. 4-12.

W odpowiedzi na pozew, pozwany wniósł o oddaleniu pozwu w całości, a także zasądzenie solidarnie od powodów na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, a także opłat skarbowych od pełnomocnictw, o ile pozwany nie złoży wniosku o zasądzenie kosztów postępowania według spisu kosztów.

Uzasadnienie odpowiedzi na pozew zawarto na k. 31-42v.

W dalszych pismach procesowych (pismo powodów, k. 75 i n.), w także podczas rozprawy w dniu 6 lutego 2026 roku (k. 126 i n.) strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu (...)roku powodowie złożyli w pozwanym banku wniosek o udzielenie pożyczki ekspresowej. Wniosek o kredyt dotyczył kwoty 100.000 zł przy okresie kredytowania wynoszącym 120 miesięcy.

Dowód: wniosek kredytowy, k. 64-65,

Również w dniu(...)roku strony zawarły umowę pożyczki ekspresowej nr (...).

W myśl (...) umowy, pozwany bank udzielił powodom pożyczki 112.600,00 zł na okres od(...) roku do (...) roku. Pożyczki udzielono na:

a)  cel konsumpcyjny – w kwocie: 54.679,00 zł;

b)  spłatę pożyczek - w kwotach: 28.212,00 zł, 14.784,00 zł oraz 2.325,00 zł;

c)  składkę ubezpieczeniową – przelewem 12.600 zł na rachunek wskazany przez ubezpieczyciela – za objęcie dobrowolną ochroną ubezpieczeniową w ramach wariantu (...) (dalej: Dobrowolne ubezpieczenie).

Całkowita kwota pożyczki wynosiła 100.000,00 zł (§ 1.3 umowy).

Zgodnie z (...)umowy kwota pożyczki jest oprocentowana według zmiennej stopy procentowej (dalej: Oprocentowanie), czyli sumy zmiennej Stopy bazowej Pożyczki Ekspresowej (dalej: Stopa bazowa) oraz marży. W dniu zawarcia Umowy Oprocentowanie pożyczki wynosił 9,88% w stosunku rocznym, w tym Stopa bazowa wynosiła 6,90%, marża 2,98%. Zasady ustalania wysokości Stopy bazowej, która będzie obowiązywać w kolejnych miesiącach Umowy zostały opisane w (...) i (...) Umowy. Informacje o wysokości Stopy bazowej dostępne są w oddziałach banku i na stronie(...) Marża jest stała w Okresie obowiązywania Umowy i wynosiła 2,98% z zastrzeżeniem ust.(...)oraz § (...) ust.(...) umowy.

Zgodnie z brzmieniem § (...) umowy oprocentowanie pożyczki nie mogło przekroczyć odsetek maksymalnych, które są określone przepisami prawa. Na dzień zawarcia Umowy wynosiły one 19,00% w stosunku rocznym i stanowiły dwukrotność sumy stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego oraz 3,5 punktu procentowego. Jeśli Oprocentowanie pożyczki przekroczyłoby odsetki maksymalne - będzie równe ich wysokości.

W myśl § (...) umowy – pozwany bank udzielił pożyczki z promocyjną marżą, ponieważ powodowie przystąpili do Dobrowolnego ubezpieczenia. W przypadku rezygnacji z Dobrowolnego ubezpieczenia – marża zostanie podwyższona o 2 punkty procentowe (§ (...) umowy).

Zgodnie z brzmieniem § (...) umowy rzeczywista roczna stopa oprocentowania pożyczki (RRSO) wynosi 13,57% . Do jej obliczenia przyjęto następujące założenia:

1.  pożyczkę zostanie wypłacona w dniu zawarcia Umowy,

2.  Umowa będzie obowiązywać przez okres od(...) do (...) r. , co oznacza, że w tym czasie zostaną spłacone wszystkie należności z Umowy,

3.  strony będą wzajemnie wypełniać zobowiązania, które wynikają z Umowy, we wskazanych w niej terminach,

4.  powodowie będą spłacać pożyczkę w równych ratach co miesiąc, 15 dnia miesiąca . Jeśli dany miesiąc kończy się przed dniem spłaty, ratę będziesz spłacać ostatniego dnia tego miesiąca.

Zgodnie z brzmieniem § (...) umowy całkowity koszt pożyczki w dniu zawarcia Umowy wynosił 77.521,66 zł i obejmował:

- odsetki 64.921,66 zł,

- składkę za Dobrowolne ubezpieczenie 12.600,00 zł.

Powodowie ponoszą również koszty, które nie wliczają się do Całkowitego kosztu pożyczki (§ 6.2 umowy).

Zgodnie z § (...) umowy - w dniu zawarcia Umowy całkowita kwota do zapłaty wynosiła 177.521,66 zł . Była to suma Całkowitej kwoty pożyczki i Całkowitego kosztu pożyczki.

Zgodnie z §(...) umowy strony kredytobiorcy oświadczają, że otrzymali:

1)  wyciąg z taryfy;

2)  wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy;

3)  Kartę Produktu, Ogólne Warunki Ubezpieczenia oraz dokument zawierający informacje o produkcie ubezpieczeniowym.

Zgodnie z § (...) umowy kwota pożyczki lub odsetki spłacane są w równych ratach kapitałowo-odsetkowych. Wyjątkiem jest ostatnia rata (wyrównująca). W dniu zawarcia Umowy wysokość Raty wynosi 1.479,32 zł. Odsetki naliczane są od faktycznego zadłużenia przy założeniu, że rok ma 360 dni, a miesiąc 30 dni. Odsetki naliczane są i pobierane od dnia, w którym wypłacano pożyczkę, do dnia poprzedzającego całkowitą spłatę pożyczki. Jeśli pożyczka jest spłacana terminowo, w pierwszej kolejności spłata zaliczana jest na odsetki, a następnie na kapitał. Należności z tytułu pożyczki pobierane są co miesiąc, w 15 dniu miesiąca z rachunku (...) na podstawie pełnomocnictwa do dysponowania rachunkiem, udzielonego bankowi przez kredytobiorców. Kredytobiorcy mają obowiązek zapewnić na rachunku środki wystarczające na spłatę Raty. Jeśli termin spłaty przypada: od poniedziałku do piątku, najpóźniej do godz. 15.00 tego dnia, a jeśli w sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy – w pierwszym dniu roboczym, który wypada po terminie spłaty.

Zgodnie z § (...) umowy kredytobiorcy mają obowiązek spłacać poszczególne Raty w wysokości, którą bank określi w zawiadomieniach. Zgodnie z §(...) umowy w okresie obowiązywania Umowy możesz poprosić o harmonogram spłaty.

Zgodnie z §(...) umowy kredytobiorcy mogli odstąpić od Umowy bez podania przyczyn w terminie 14 dni od jej zawarcia. Aby to zrobić mogli złożyć oświadczenie o odstąpieniu, które mogli dostarczyć osobiście lub wysłać na adres naszego dowolnego oddziału banku. Lista oddziałów znajduje się na (...). Oświadczenie o odstąpieniu można było złożyć również za pośrednictwem (...). W przypadku odstąpienia od umowy pożyczki, odstępowało się również od umowy Dobrowolnego ubezpieczenia (ochrona ubezpieczeniowa wygasała). W przypadku odstąpienia od umowy - kredytobiorcy nie ponosili kosztów z tym związanych za wyjątek odsetek. Jeśli bank wypłaciłby pożyczkę przed upływem terminu odstąpienia od Umowy, a kredytobiorcy zdecydowaliby się od niej odstąpić, w ciągu 30 dni powinni zwrócić bankowi Całkowitą kwotę pożyczki wraz z odsetkami należnymi w stosunku dziennym. Odsetki te naliczane by były od dnia powstania zadłużenia do dnia poprzedzającego dzień zwrotu Całkowitej kwoty pożyczki. Kwota odsetek należnych w stosunku dziennym w dniu zawarcia Umowy wynosiła: 17,79 zł. Jeśli kredytobiorcy przystąpili do Dobrowolnego ubezpieczenia, mogli odstąpić od umowy ubezpieczenia albo wypowiedzieć ją na zasadach w niej określonych. W takim przypadku ubezpieczyciel zwróciłby składkę ubezpieczeniową na zasadach wskazanych w umowie ubezpieczenia. Każdy ubezpieczony Pożyczkobiorca może odstąpić i wypowiedzieć umowę ubezpieczeniową.

Zgodnie z § (...) umowy kredytobiorcy mogli wcześniej spłacić część lub całość pożyczki. Kwotę, którą kredytobiorca chce spłacić, mógł wpłacić na rachunek kredytowy. Nie jest pobierana prowizja za wcześniejszą spłatę. Przy całkowitej wcześniejszej spłacie pożyczki wygasa ochrona Dobrowolnego ubezpieczenia.

W §(...)umowy określono zasady zaliczania wcześniejszych spłat kredytu na należności wynikające z umowy kredytu.

Zgodnie z§ (...) umowy kredytobiorcy oświadczyli, że otrzymali:

a)  Wyciąg z Taryfy;

b)  Wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy;

c)  Kartę Produktu, Ogólne Warunki Ubezpieczenia oraz Dokument zawierający informacje o produkcie ubezpieczeniowym.

Dowód: umowa, k. 15-19v. i 45-49v.

Wraz z zawarciem umowy kredytu została zawarta przez powodów z (...) S.A. umowa ubezpieczenia pożyczkobiorców pożyczek ekspresowych (...) udzielanych przez (...) S.A.. Składka jednorazowa (od osoby) za cały okres ubezpieczenia wynosiła 6.300 zł.

Dowód: polisa, k. 72-73.

Pismem z dnia 23 kwietnia 2025 roku, powodowie złożyli pozwanemu oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego i jednocześnie wezwali pozwanego do zapłaty kwoty 7.375,33 zł tytułem zwrotu dotychczas pobranych odsetek i innych kosztów kredytu, w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania. Oświadczenie zostało doręczone pozwanemu w dniu(...) roku.

Pozwany, w odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia (...) roku wskazał, że nie uwzględnia stanowiska powodów.

Dowody: oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego wraz z potwierdzeniem nadania i odbioru, k. 21 – 23v.; oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego wraz z kopertą opatrzoną prezentatą, k. 66-68v., pismo pozwanego, k. 69-70v.

W okresie od dnia 16 października 2023 roku do dnia 17 czerwca 2024 roku powodowie spłacili na rzecz pozwanego w sumie kwotę 12.780,75 zł, przy czym 5.405,42 zł tytułem kapitału kredytu, a 7.375,33 zł tytułem odsetek.

Dowód: zaświadczenie, k. 20-20v.

Powodowie chcieli skorzystać z pożyczki, której celem miała być konsolidacja innych kredytów oraz remont domu. Pozwany bank miał według nich najlepszą ofertę. W chwili zawarcia umowy powód wykonywał zawód kierowcy, a żona zawód technika farmaceuty. W trakcie procedury uzyskania kredytu odbyły się dwa spotkania z pracownikami pozwanego banku. Na spotkaniach zostało powodom wyjaśnione jakie muszą zgromadzić dokumenty, aby otrzymać kredyt, ustalono kwotę kredytu jaka interesowała powodów. Powodowie nie pamiętają, czy mieli wgląd do umowy przed dniem jej podpisania. W momencie podpisania umowy w banku pracownik banku poinformował pozwanych, że mają sprawdzić przede wszystkich dane osobowe w umowie - bo one są najważniejsze, a resztę będą mieli możliwość zobaczyć później. Powodowie nie wiedzieli, że mogli prowadzić negocjacje co do warunków umowy w innych kwestiach niż kwota kredytu. Pracownik banku nie przedstawił powodom informacji w jaki sposób została ustalona Rzeczywista Roczna Stopa Oprocentowania. Pracownik banku nie przedstawił stronom jakie są konkretne skutki odstąpienia od umowy, ani ich nie wyjaśniał. Pracownik banku nie powiedział powodom, że w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu proporcjonalna kwota ubezpieczenia powinna podlegać zwrotowi. Pracownik banku nic nie mówił powodom o ubezpieczeniu kredytu.

Dowód: przesłuchanie powodów, k. 126v.-127.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w całości.

Powyższy stan faktyczny ustalony został przez Sąd w oparciu o dokumenty załączone do akt niniejszej sprawy, a to przede wszystkim: umowę kredytu, zaświadczenie dotyczące dotychczasowego przebiegu spłaty kredytu.

Sąd uznał powyższe dokumenty za w pełni wiarygodne. Żadna ze stron nie kwestionowała prawdziwości złożonych dokumentów.

Sąd w przeważającej mierze dał wiarę zeznaniom powodów, pomimo tego, że co do zasady zeznawali oni w przedmiocie okoliczności korzystnych dla siebie. W szczególności Sąd dał wiarę zeznaniom powodów w zakresie w jakim zeznawali oni na temat przebiegu spotkania z pracownikiem pozwanego banku w przedmiocie podpisania umowy kredytu.

Sąd nie dał jednak wiary zeznaniom powodów w zakresie twierdzenia, że nie wiedzieli, że wraz z umową kredytu zawierają również umowę ubezpieczenia, której składka jest kredytowana.

Sąd ostatecznie uznał część przedstawionych w sprawie przez pozwanego dokumentów za nieprzydatną dla wykazania faktów na jakie zostały powołane, a to w szczególności dotyczy to Formularza informacyjnego dotyczącego kredytu konsumenckiego. Kwestia ta została jednak opisana szerzej w dalszej części uzasadnienia.

Bezspornym w sprawie był fakt zawarcia przez strony w dniu (...) roku umowy pożyczki ekspresowej nr (...). Umowa ta bezsprzecznie spełniała ustawowe kryteria pozwalające uznać tę umowę za umowę kredytu. Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (wg stanu na dzień zawarcia umowy t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 128) przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas znaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Zgodnie zaś z art. 78a ustawy Prawo bankowe przepisy ustawy stosuje się do umów kredytu i pożyczki pieniężnej, zawieranych przez bank zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, w zakresie nieuregulowanym w tej ustawie.

Umowa zawarta przez strony była umową o kredyt konsumencki w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1083 – dalej jako u.k.k.). Kredytem konsumenckim jest bowiem kredyt w wysokości nie większej niż 255.550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi. Umowa pomiędzy stronami opiewała na kwotę niższą niż przytoczony ustawowy limit.

Odnośnie do pierwszego z przedstawionych przez powodów roszczeń (roszczenia o ustalenie), należy mieć na uwadze, że domagając się ustalenia prawa lub stosunku prawnego (treści stosunku prawnego) na podstawie art. 189 k.p.c. powód wykazać musi istnienie interesu prawnego. Interes prawny stanowi kryterium merytoryczne, a jego brak skutkuje oddaleniem powództwa. Dopiero dowiedzenie przez powoda interesu prawnego otwiera sądowi drogę do badania prawdziwości twierdzeń o tym, że dany stosunek prawny lub prawo rzeczywiście istnieje bądź nie istnieje. Taki interes prawny występuje wówczas, gdy ma miejsce niepewność prawa lub stosunku prawnego zarówno z przyczyn faktycznych, jak i prawnych, którą jest w stanie usunąć sądowy wyrok ustalający. Chodzi tu o sytuację, gdy sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości.

Oceniając żądania powodów w rozpatrywanej sprawie na gruncie powołanych wyżej przepisów wskazać trzeba, że powodowie mają interes prawny w ustaleniu treści stosunku prawnego wynikającego z przedmiotowej umowy kredytu – w ten sposób, że udzielony na podstawie tej umowy kredyt jest kredytem darmowym na podstawie art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim – bowiem ewentualne uwzględnienie tego żądania rozstrzygnęłoby istniejący pomiędzy stronami spór co do zakresu związania umową kredytu, w związku ze złożeniem przez powodów oświadczenia o skorzystaniu z tzw. „sankcji kredytu darmowego”, którego skuteczność nie jest uznawana przez pozwany bank. W takiej sytuacji jedynie sądowy wyrok ustalający może uregulować sytuację prawną stron, kończąc spór w przedmiocie zakresu związania umową kredytu, w tym w szczególności co do wysokości przyszłych rat kredytowych, które zobowiązani zapłacić są powodowie.

Jak wskazano już wyżej, powodowie swoje roszczenie wywodzili z art. 45 ust. 1 u.k.k., który stanowi, że w przypadku naruszenia przez kredytodawcę art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie. Zgodnie z przywołanymi przepisami, uprawnienie kredytobiorcy do złożenia wobec kredytodawcy oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego aktualizuje się w sytuacji, gdy ów kredytodawca naruszył choćby jeden z obowiązków wskazanych w art. 45 ust.1 u.k.k. Najogólniej rzecz ujmując, naruszenia te dotyczyć muszą przepisów odnoszących się do formy umowy o kredyt konsumencki (art. 29 ust. 1 u.k.k.), niektórych elementów treści dokumentu umowy o kredyt konsumencki (art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17 u.k.k.), treści dokumentu umowy o kredyt wiązany lub kredyt w formie odroczonej płatności (art. 31 u.k.k.), treści dokumentu umowy o kredyt w rachunku konsumenta, gdy kredyt ten podlega spłacie na żądanie lub w terminie do trzech miesięcy (art. 32 u.k.k.), treści dokumentu umowy o kredyt, który spełnia przesłanki określone w art. 4 ust. 2 pkt 5 (art. 33 u.k.k.), wysokości opłat pobieranych od konsumenta w związku z opóźnieniem w spłacie kredytu (art. 33a u.k.k.) lub limitu pozaodsetkowych kosztów kredytu (art. 36a-36c u.k.k.).

Z powyższego wynika, że w art. 45 ust. 1 można wyróżnić dwie grupy sankcjonowanych norm wynikających z przepisów ustawy o kredycie konsumenckim. Po pierwsze - sankcjonuje się naruszenie przez kredytodawcę obowiązków informacyjnych wobec konsumenta dotyczących formy i treści dokumentu umowy w związku z zawarciem przez strony umowy o kredyt konsumencki (art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17 i art. 31-33 u.k.k.). Uchybienie takie może wystąpić jedynie na etapie dokonywania czynności prawnej. Po drugie - sankcji podlega naruszenie ograniczeń, które zapewniają konsumentowi ochronę przed nadmiernym obciążeniem finansowym w związku z umową o kredyt konsumencki (art. 33a, art. 36a-36c u.k.k.). Zdarzenie takie może wystąpić na etapie zawierania umowy albo w okresie późniejszym (zwłaszcza w trakcie dochodzenia roszczeń wobec konsumenta). Należy wskazać, że zgodnie wskazuje się w doktrynie, że w wypadku obowiązków informacyjnych - wobec ogólnego sposobu sformułowania - sankcję kredytu darmowego będą mogły pociągnąć za sobą wszystkie postaci braku wywiązania się z tego wymagania: zarówno brak jego spełnienia, jak i spełnienie niewłaściwe bądź niepełne. Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 6 u.k.k. umowa o kredyt konsumencki, z zastrzeżeniem art. 31-33 u.k.k., powinna określać stopę oprocentowania kredytu, warunki stosowania tej stopy, a także okresy, warunki i procedury zmiany stopy oprocentowania wraz z podaniem indeksu lub stopy referencyjnej, o ile ma zastosowanie do pierwotnej stopy oprocentowania kredytu; jeżeli umowa o kredyt konsumencki przewiduje różne stopy oprocentowania, informacje te podaje się dla wszystkich stosowanych stóp procentowych w danym okresie obowiązywania umowy.

Na kanwie niniejszej sprawy pierwszą kwestią sporną była w ogóle skuteczność i prawidłowość złożenia przez powodów oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego.

Konsument, który chce skorzystać z tego uprawnienia opisanego w art. 45 ust. u.k.k., musi złożyć kredytodawcy pisemne oświadczenie o zamiarze skorzystania z sankcji kredytu darmowego. Jednakże zgodnie z ust. 5 ww. przepisu uprawnienie to wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy. Przez wykonanie umowy należy rozumieć wywiązanie się przez jej strony ze wszystkich obowiązków ciążących na nich na podstawie umowy (tak: A. Łukaszewski, komentarz do art. 45 [w:] M. Stanisławska (red.), Ustawa o kredycie konsumenckim. Komentarz, Wyd. 1, Warszawa 2018, Nb 4).

W ocenie Sądu powodowie złożyli skutecznie oświadczenie o zastosowaniu sankcji kredytu darmowego. Oświadczenie zostało bowiem skierowane do pozwanego w toku realizowania umowy kredytu, która realizowana jest nadal. Sąd wskazuje, że zarzut podniesiony przez pozwanego o wygaśnięciu prawa powodów do złożenia oświadczenia o sankcji kredytu darmowego jest chybiony. Wyjaśnić należy, że zawarte w art. 45 ust. 5 u.k.k. sformułowanie „wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy”, należy traktować szeroko. W myśl ugruntowanego orzecznictwa i poglądu doktryny, wykonanie umowy następuje w dniu, w którym strony wywiążą się z wszystkich obowiązków ciążących na nich na podstawie umowy. Oznacza to, że aby uznać umowę za „wykonaną”, warunki umowy muszą zostać wypełnione przez każdą ze stron. Po stronie pozwanego był to obowiązek wypłaty i udzielenia kredytu, zaś po stronie powodów - całkowita spłata kredytu. W realiach niniejszej sprawy umowa nie została wykonana przez powodów w całości, bowiem kredyt na dzień wniesienia pozwu – i jego modyfikacji – w dalszym ciągu nie został spłacony. Przesądza to w sposób jednoznaczny o tym, że wbrew stanowisku strony pozwanej, uprawienie powodów do złożenia oświadczenia o skorzystaniu z sankcji darmowego kredytu nie wygasło. Początek biegu terminu wygaśnięcia tego prawa rozpocząłby się dopiero w momencie wykonania umowy przez powodów, tj. w momencie całkowitej spłaty kredytu.

Przechodząc do oceny zasadności zarzutów powodów dotyczących naruszenia przez pozwanego przepisów ustawy o kredycie konsumenckim, wskazać należy, że zarzutami w stosunku do umowy kredytu jakie zgłosili powodowie były:

1)  błędnie określona wysokość całkowitych kosztów kredytu;

2)  naliczenie odsetek od kosztów kredytowanych (kredytowanej składki ubezpieczeniowej);

3)  brak informacji o innych kosztach kredytu i warunkach ich zmiany,

4)  błędnie określona wysokość rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania,

5)  brak pouczenia konsumentów o zasadach i terminach spłaty kredytu,

6)  brak wskazania skutków odstąpienia od umowy i brak prawidłowego pouczenia konsumenta o prawie do spłaty kredytu przed terminem oraz brak możliwości zwrotu proporcjonalnej części prowizji w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu.

Najistotniejszą grupą zarzutów zgłoszonych przez powodów były zarzuty dotyczące niewypełnienia przez pozwany bank obowiązków informacyjnych.

Oceniając zasadność powyższych zarzutów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że Sąd dał wiarę zeznaniom powodów w zakresie tego w jaki sposób przebiegało spotkanie z pracownikiem pozwanego banku w momencie zawarcia przez powodów umowy kredytu. Zgodnie z twierdzeniami powodów pracownik banku zasugerował powodom, aby przed podpisaniem umowy sprawdzili przede wszystkim swoje dane w niej zawarte, a z pozostałymi kwestiami mieli zapoznać się oni później. Wersję przedstawioną przez powodów uwiarygadnia fakt, że pozwany (mimo faktu, iż jest on podmiotem profesjonalnym) - nie przedstawił żadnego dokumentu dotyczącego umowy kredytu podpisanego przez powodów, ani też nawet potwierdzenia przesłania żadnego z tych dokumentów powodom w formie elektronicznej. Co więcej, w samej umowie kredytu zawarto oświadczenie, że kredytobiorcy otrzymali: „wyciąg z Taryfy, wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy, kartę produktu, ogólne warunki ubezpieczenia oraz dokument zawierając informacje o produkcie ubezpieczeniowym”. Tymczasem, dokumenty przedłożone przez pozwany bank w odpowiedzi na pozew - nie pokrywają się z dokumentami opisanymi w tym oświadczeniu. Ponadto, występują dalsze nieścisłości. Przykładowo na dokumencie pn. „Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego” widnieje nadrukowana informacja (k. 54) „otrzymałem dnia (...)” – data ta nie jest zbieżna z dniem podpisania umowy, ani dniem złożenia wniosku o udzielenie kredytu, która była tożsama z dniem podpisania umowy (k. 65). Mając na uwadze te okoliczności - Sąd przyjął, że głównym źródłem informacji posiadanych przez konsumentów na etapie zawierania umowy kredytu była sama umowa – co też przesądziło o zasadności poszczególnych zarzutów powodów.

W dalszej kolejności Sąd rozpatrzył poszczególne zarzuty powodów.

Powodowie zarzucali, że umowa kredytu narusza przepis art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez nieprawidłowe wskazanie całkowitej kwoty kredytu w takiej wysokości, która nie została udostępniona (faktycznie przekazana kredytobiorcom). Wedle twierdzenia powodów, kredytodawca uwzględnił bowiem w tej kwocie koszty kredytu tj. koszt ubezpieczenia. Zgodnie z art. 5 pkt 7 u.k.k. całkowita kwota kredytu to maksymalna kwota wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt, a w przypadku umów, dla których nie przewidziano tej maksymalnej kwoty, suma wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt. W konsekwencji, „całkowita kwota kredytu” obejmuje jedynie tę kwotę, która została faktycznie oddana do swobodnej dyspozycji konsumenta.

W tym zakresie pozwany zdaniem Sądu sprostał wymaganiom stawianym przez ustawę i poprawnie wskazał w umowie zarówno całkowitą kwotę pożyczki udostępnioną kredytobiorcom (§ (...) umowy) i kwotę pożyczki z ujęciem kredytowanych kosztów kredytu (§(...) umowy) – tym samym pierwszy z zarzutów powodów rozpatrywany przez Sąd, należy uznać za chybiony.

Nie można zgodzić się również z kolejnym zarzutem powodów, że od kredytowanych kosztów składki ubezpieczeniowej nie można naliczać odsetek. Żaden przepis powszechnie obowiązującego prawa nie zabrania kredytowania tychże kosztów przez podmiot udzielający finansowania. Z tego względu Sąd stoi na stanowisku, że także koszt kredytu jakim jest ubezpieczenie, objęte umową kredytu - podlega oprocentowaniu. Zgodnie z art. 359 § 1 k.c. odsetki należą się od sumy pieniężnej stanowiącej przedmiot świadczenia przysługującego wierzycielowi. Są one świadczeniem ubocznym związanym z korzystaniem z cudzego kapitału, przy czym obowiązek ich zapłaty musi wynikać z czynności prawnej.

W kontekście powyższego zarzutu Sąd za dalszą argumentacją powodów zwrócił uwagę na inną kwestię. Błąd po stronie pozwanego, który skutkował naruszeniem przepisów ustawy zaistniał w zakresie braku informacji o innych kosztach kredytu. Zdaniem Sądu pozwany nie wskazał powodom w sposób dostatecznie precyzyjny, że pobiera on odsetki od kredytowanych kosztów ubezpieczenia kredytu. Precyzując, pozwany bank zdaniem Sądu mógł naliczać odsetki od kredytowanej składki na ubezpieczenie kredytu, lecz winien wprost o tym kredytobiorców poinformować. W umowie zawarto zapis (§ (...) umowy), który stanowił, że pożyczka jest udzielona z promocyjną marżą, ponieważ kredytobiorca przystąpił do Dobrowolnego ubezpieczenia. Składka na „Dobrowolne ubezpieczenie” miała być kredytowana i miała wynosić 12.600 zł (§1.1 umowy). W §(...) umowy i a contrario w § (...) umowy uwypuklono, że zawarcie umowy ubezpieczenia powoduje obniżenie oprocentowania kredytu poprzez obniżenie marży banku. Wskazać jednak należy, że dalsze nieprecyzyjne zapisy umowy, jak §(...) i(...) umowy powodują wątpliwości co do tego czy kredytodawca nalicza odsetki od kredytowanej składki na ubezpieczenie kredytu. Zapis (...) umowy rozdzielający koszt pożyczki na „odsetki” i „składkę za dobrowolne ubezpieczenie” wprowadza dwie możliwości interpretacyjne spośród których narzuca się także taka zgodnie z którą kosztem pożyczki są (1) odsetki od całkowitej kwoty kredytu udostępnionej kredytobiorcom i (2) składka na ubezpieczenie, a nie taka, że odsetki są należne również od kredytowanej składki na ubezpieczenie. Zestawienie tych kosztów w taki sposób nie czyni zadość obowiązkowi informacyjnemu w zakresie powiadomienia kredytobiorcy, że bank nalicza również odsetki od kredytowanych kosztów ubezpieczenia. Idąc dalej, zapis §(...) umowy odnoszący się do założeń przyjętych dla ustalenia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania pożyczki w zasadzie odnosi się jedynie do kryteriów czasowych (data wypłaty pożyczki, czas obowiązywania umowy, wypełnianie zobowiązań z umowy w zawartych w niej terminach, raty będą równe spłacane do 15 dnia miesiąca). Nie wskazano jakie są pozostałe kryteria obliczenia RRSO. Kryteria te zostały co prawda szerzej opisane w dokumencie pn. „Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego” (k. 52-52v.), jednak jak wyżej wskazano – Sąd przyjął, że powodowie nie mieli szansy zapoznać się z tym dokumentem na etapie podpisywania umowy. Kolejny zapis (...) umowy stanowiący, że „odsetki naliczamy od faktycznego zadłużenia przy założeniu, że rok ma 360 dni, a miesiąc 30 dni” - również nie tłumaczy omawianej kwestii dostatecznie. W umowie nie została w żaden sposób zdefiniowana kwestia „całkowitego zadłużenia”, a zestawienie tej informacji z założeniami dotyczącymi czasookresów naliczania odsetek czyni z tego postanowienia umowy raczej w odbiorze interpretującego umowę jako czysto techniczny, a nie taki, który wskazuje na istotne obowiązki strony umowy.

Na marginesie należy wskazać, że gdyby nie przyznanie tego faktu przez pozwanego – sam Sąd bez wsparcia specjalistycznego miałby problem co do stwierdzenia, czy faktycznie pozwany bank nalicza odsetki również od kwoty składki ubezpieczeniowej.

W świetle powyższego i faktu, że Sąd najpierw uznał, że zapisy umowy w świetle przedstawionego stanu faktycznego stanowiły de facto jedyne źródło wiedzy kredytobiorców na temat umowy pożyczki – należy stwierdzić, że pozwany bank poprzez niejednoznaczność zapisów umowy wprowadził kredytobiorców w błąd co do tego czy były naliczane odsetki od kredytowanej składki ubezpieczenia kredytu. Natomiast art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. wymaga przedstawienia konsumentowi informacji o wszelkich kosztach kredytu, które nie są objęte obowiązkiem informacyjnym na innej podstawie, a składają się na całkowity koszt kredytu (a więc wszelkich kosztów, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt). W niniejszej sprawie pozwany bank nie wywiązał się z tego obowiązku w zakresie informacji na temat odsetek od umowy ubezpieczenia. Wobec powyższego, należy uznać, że pozwany naruszył art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k., co stanowiło samodzielną przesłankę do skorzystania przez powodów z instytucji sankcji darmowego kredytu.

Jednocześnie, Sąd podziela stanowisko powodów w zakresie naruszenia przez pozwany bank art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k., albowiem w umowie kredytu nie wskazano wszystkich założeń do obliczenia wskaźnika RRSO, a w szczególności informacji, od jakiej kwoty wartość wskaźnika RRSO jest obliczana – co również stanowiło podstawę do zastosowania sankcji kredytu darmowego.

Niezależnie od powyższego, powodowie podnieśli również inne zarzuty, do których Sąd w dalszej części się pokrótce odniesie.

W zakresie zarzutu dotyczącego braku pouczenia konsumentów o zasadach i terminach spłat kredytu, zdaniem Sadu w §(...)umowy wyczerpująco wskazano zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 8 u.k.k. zasady i terminy spłaty kredytu, w szczególności kolejność zaliczania rat kredytu konsumenckiego na poczet należności kredytodawcy. W tym zakresie zarzuty powodów należało uznać przeto za bezzasadne.

Ostatnią grupą zarzutów jaką podnieśli powodowie był brak wskazania skutków odstąpienia od umowy i brak prawidłowego pouczenia konsumenta o prawie do spłaty kredytu przed terminem oraz brakiem możliwości zwrotu proporcjonalnej części prowizji w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu – tj. zarzut naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 15 i 16 ustawy.

Z powyższą argumentacją również nie sposób się zgodzić. Wskazać bowiem należy, że §(...)umowy precyzuje zasady i skutki odstąpienia od umowy. W zapisach tych m.in. wprost wskazano, że wysokość odsetek naliczanych od dnia wypłaty kredytu do dnia spłaty kredytu z uwagi na odstąpienie od umowy przez kredytobiorców wynosi 17.79 zł w stosunku dziennym. W(...) umowy wskazano, że jeśli kredytobiorcy przystąpili do umowy ubezpieczenia to mogą odstąpić od umowy ubezpieczenia lub wypowiedzieć ją na zasadach w niej opisanych, a w takim przypadku ubezpieczyciel zwróci składkę ubezpieczeniowa na zasadach opisanych w umowie ubezpieczenia. Natomiast w (...) i (...) umowy określono sposób i skutki częściowej lub całkowitej kwoty kredytu. W tym zakresie pozwany spełnił wszystkie obowiązki informacyjne, a Sąd nie stwierdził naruszenia 30 ust. 1 pkt 15 i 16 ustawy.

Podsumowując, mimo faktu, że jedynie część argumentacji powodów należy uznać za trafną - zdaniem Sądu w niniejszej sprawie powodowie skutecznie podnieśli wobec pozwanego sankcję kredytu darmowego. W związku z tym – stosownie do art. 45 ust. 1 u.k.k. – po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, powodowie winni zwrócić teraz kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie. Oznacza to, że dotychczas poniesione w tym zakresie kwoty stanowiły świadczenie nienależne podlegające zwrotowi na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 §1 k.c.

Powodowie domagali się zwrotu kwoty uiszczonych odsetek płaconych tytułem rat kredytu. W świetle poczynionych rozważań i ustalonego stanu faktycznego, należy uznać, że dochodzone przez powoda roszczenie zostało wykazane (zaświadczenie, k. 20-20v.). W związku z powyższym, Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 7.375,33 zł.

O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c. i zasądził odsetki za opóźnienie od zasądzonej kwoty od dnia(...)roku do dnia zapłaty, tj. od dnia następującego po dniu upływu terminu do zapłaty określonego w oświadczeniu o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego skierowanym przez powodów do pozwanego.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. Na zasądzoną od strony pozwanej na rzecz powodów kwotę 6.400 zł składała się: kwota 1000 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu, kwota 5.400 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika procesowego powodów, będącego radcą prawnym. Na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c. od zasądzonych kosztów procesu Sąd zasądził również odsetki ustawowe za opóźnienie, liczone od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Łukasz Zawadzki