Uzasadnienie z 6 marca 2026, sygn. V U 2168/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 2 października 2025 roku znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. odmówił Ł. I. prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji Ł. I. wnosił o ustalenie prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych. Domagał się zaliczenia do stażu pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia od 31 września 1981 roku do 31 grudnia 2008 roku w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie (...) w (...) a następnie w (...) Sp. z o.o. w (...).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. w odwołaniu od powyższej decyzji wniósł o oddalenie odwołania. Podniósł, iż odwołujący nie udokumentował prawidłowo co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Organ rentowy nie uwzględnił do stażu pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie (...) a następnie w (...) Sp. z o.o. od 31 września 1981 roku do 31 grudnia 2008 roku, ponieważ w złożonych dokumentach są rozbieżności, w świadectwach wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 28 lipca 2025r. i z dnia 27 sierpnia 2025r. wskazano, że odwołujący w w/w okresie pracował w charakterze: monter urządzeń i instalacji ciepłowniczych natomiast zaświadczeniu o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach z dnia 08.03.2023r., że na stanowiskach: Stażysta referatu technicznego, Referent ds. technicznych, Mistrz w kotłowni F. (2), Referent ds. technicznych, Mistrz w Centralnej Ciepłowni, Mistrz w obwodzie grzewczym, Dyspozytor, Dyspozytor — Specjalista ds. (...) Odbiorców, Dyspozytor — Specjalista ds. (...) Odbiorców i (...) a stanowiska te nie są wymienione w powołanym dziale Il wykazu A stanowiącego załącznik do zarządzenia resortowego nr 9 Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 01.07.1983r. w sprawie stanowisk pracy w zakładach pracy resortu administracji, gospodarki terenowej i ochrony środowiska.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny

Ł. I. urodził się w dniu (...).

W okresie od 1 września 1981 roku do 30 kwietnia 1992 roku Ł. I. był zatrudniony w (...) Przedsiębiorstwo (...) w (...), od 1 maja 1992 roku do 28 lipca 2025 roku był zatrudniony w (...) Sp. z o.o. w (...), która następnie została przejęta przez (...) Sp. z o.o. (...).

U powyższego pracodawcy odwołujący był zatrudniony na stanowiskach: stażysta referatu technicznego w okresie od 1 września 1981 roku do 6 listopada 1983 roku, referent ds. technicznych w okresie od 7 listopada 1983 roku do 31 stycznia 1985), mistrz w kotłowni F. (1) w okresie od 1 lutego 1985 roku do 31 marca 1985 roku, referent ds. technicznych w okresie od 1 kwietnia 1985 roku do 31 września 1985 roku , mistrz w Centralnej Ciepłowni w okresie od 1 października 1985 roku do 31 kwietnia 1992 roku, mistrz w obwodzie grzewczym nr. 3 w okresie od 1 maja 1992 roku do 20 września 1992 roku, dyspozytora w okresie od 1 września 1992 roku do – 31 września 2006 roku, dyspozytor - specjalista ds. obsługi odbiorców w okresie od 1 października 2006 roku do 29 maja 2008 roku, dyspozytor - specjalista ds. obsługi odbiorców i utrzymania ruchu w okresie od 30 maja 2008 roku do 31 grudnia 2008 roku.

Do obowiązków odwołującego na stanowisku mistrza kotłowni należał nadzór nad pracą kotłów, urządzeń nawęglania, odżużlania, przepompowników, pompowników i stacji uzdatniania wody, a ponadto zajmował się nadzorem nad pracownikami zatrudnionymi w kotłowni na stanowiskach palaczy, konserwatorów zajmujących się naprawą usterek kotłów, pracowników nawęglania, pracowników stacji uzdatniania wody. Jako mistrz w obwodzie grzewczym odwołujący nadzorował prace węzłów grupowych ciepłowniczych. Odwołujący jako mistrz podlegał kierownikowi centralnej ciepłowni. Ponadto do jego obowiązków należało zabezpieczenie surowców, materiałów i urządzeń potrzebnych do rytmicznej, nieprzerwanej pracy podległych pracowników a zwłaszcza zabezpieczenie kotłowni w opał, wprowadzanie usprawnień organizacyjnych i racjonalizacji pracy, prawidłowy rozdział pracy na pracowników kierowanego zespołu, informowanie kierownika swojej jednostki organizacyjnej o konieczności uaktualnienia bazy normatywnej (normy zużycia, normy pracy, normy jakości) w związku ze zmianami w organizacji, technice i technologii procesów produkcji — eksploatacji, kierownika obwodu w razie jego nieobecności, współuczestniczenie w procesie planowania i zatwierdzania zadań oraz w określaniu warunków ich wykonania, wyłączne dysponowanie przydzielonym funduszem mistrzowskim.

Następnie ubezpieczony jako dyspozytor od godziny 15.00 do 7.00 rano zastępował kierownictwo i dyrekcję zakładu. W tym czasie nadzorował dostawy ciepła, pracę wszystkich urządzeń, rozładunek węgla, przyjmował zgłoszenia awarii, które były usuwane na bieżąco, przyjmował wagony z węglem, opisywał, pobierał próbki węgla, nadzorował prace operatorów wyładowarki wagonów, operatorów sprzętu ciężkiego, zajmował się wyznaczaniem miejsce na składowanie węgla. Po godzinie 15 i w dni wolne odwołującemu jako dyspozytorowi podlegali pracownicy zatrudnieni na stanowiskach: palacz kotłów, operator nawęglania, operator stacji uzdatniania wody, operator pompowni. Zarządzał również pogotowiem ciepłowniczym i w tym czasie przyjmował zgłoszenia awarii, a także zdarzało się, że wspólnie z pracownikami udawał się w teren pomagając w usuwaniu awarii. Powyższe czynności wykonywał będąc następnie zatrudnionym na stanowisku dyspozytora i specjalisty do spraw obsługi odbiorców w wydziale utrzymania ruchu oraz na stanowisku dyspozytora specjalisty do spraw obsługi odbiorców i utrzymania ruchu. W przypadku odwołującego doszło jedynie do zmiany nazwy stanowiska natomiast zakres i rodzaj wykonywanych obowiązków nie uległ zmianie.

Zdarzały się sytuacje, że odwołujący w okresie sezonu letniego pracował od 7.00 do 15.00 przy remontach. A w sezonie grzewczym pracował w systemie ruchu ciągłego, zaś od momentu jak został dyspozytorem to pracował stale w ruchu ciągłym. Sprawdzał czy są odpowiednie parametry na sieci ciepłowniczej. Odwołujący jako dyspozytor w zakresie swoich obowiązków podlegał bezpośrednio dyrektorowi technicznemu . Nie zastępował dyrektora ani kierownika. Odwołujący posiadał uprawnienia do naprawy kotłów i pomagał jedynie gdy pracownicy nie dawali sobie rady z naprawą. Jako dyspozytor ubezpieczony miał m. in. dokonywać systematycznych i doraźnych odczytów układów pomiarowo — rozliczeniowych, prowadzić ewidencję ww. odczytów w posiadanym systemie komputerowym, na bieżąco kontrolować stan techniczny układów pomiarowo — rozliczeniowych oraz założonych na nie plomb, prowadzić bazę danych posiadanych układów pomiarowo rozliczeniowych, typować je do legalizacji i wymiany, odbierać od przewoźników transporty paliwa, prowadzić dokumentację przyjętych do rozładunku wagonów, terminowo przekazywać przewoźnikowi dokumenty zdawczo — odbiorcze wagonów.

W okresie od 22 października 1981 roku do 14 października 1983 roku ubezpieczony odbywał zasadniczą służbę wojskową.

W dniu 28 lipca 2025 roku oraz w dniu 27 sierpnia 2025 roku były pracodawca wystawił ubezpieczonemu świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach potwierdzając, iż w okresie od 1 września 1981 r. do 31 grudnia 2008 roku, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych (zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. — Wykaz A, Dział II) tj. w charakterze: monter urządzeń i instalacji ciepłowniczych (zgodnie z Zarządzeniem nr 9 z dnia 01.07.1983 r. Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska - Wykaz A, Dział II, ust. 1, pkt 44).

W dniu 28 lipca 2025 roku złożył wniosek o emeryturę, do wniosku dołączył wystawione przez (...) Sp. z o.o. świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 28 lipca 2025 roku.

Decyzją z dnia 18 sierpnia 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. przyznał Ł. I. prawa do emerytury od dnia 1 lipca 2025 roku i odmówił prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych, ponieważ nie zostało prawidłowo udokumentowane co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych.

W dniu 3 września 2025r. ubezpieczony złożył wniosek o ponowne obliczenie świadczenia z uwzględnieniem rekompensaty, do wniosku dołączył wystawione w dniu 27 sierpnia 2025r. przez (...) Sp. z o.o. świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach oraz zaświadczenie o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach z dnia 8 marca 2023 roku.

Decyzją z dnia 2 października 2025 roku znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. odmówił Ł. I. prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych.

Ogólny okres pracy w szczególnych warunkach Ł. I. przypadający na dzień 31 grudnia 2008 roku wynosi ogółem ponad 15 lat.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie akt (...) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E., zeznań ubezpieczonego k. 46-46v, zeznań świadków H. Z. k. 42-42v, Ł. E. k. 42v-43, akt osobowych z okresu zatrudnienia w (...) Sp. Z o.o. w (...).

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie Ł. I. jest zasadne.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1696) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.

Przepis art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, określa ogólne warunki nabycia prawa do rekompensaty, czyli – zgodnie z definicją legalną zamieszczoną w art. 2 pkt 5 ustawy – do odszkodowania za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze przez osoby, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.

Przesłankami uprawniającymi do rekompensaty są:

- utrata przez ubezpieczonego możliwości przejścia na emeryturę w związku z wygaśnięciem po dniu 31 grudnia 2008 roku – w stosunku do ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r., a przed dniem 1 stycznia 1969r. – podstawy normatywnej przewidującej takie uprawnienie;

- niespełnienie przez ubezpieczonego warunków uprawniających go do emerytury pomostowej;

- legitymowanie się przez ubezpieczonego co najmniej 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS;

- nieuzyskanie przez ubezpieczonego prawa do wcześniejszej emerytury według zasad przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS.

Okoliczność sporna w przedmiotowej sprawie dotyczyła posiadania przez ubezpieczonego wymaganego 15 – letniego okresu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych. Zdaniem Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na uznanie, że w spornych okresach zatrudnienia ubezpieczony wykonywał prace w warunkach szczególnych.

Jak powyżej zaznaczono zgodnie z art. 21 ust.1 powołanej wyżej ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych, prawo do rekompensaty przysługuje ubezpieczonemu, który legitymuje się co najmniej 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Chodzi w tym przypadku o pracę, o której mowa w art. 32, 33, 39, 40 i 50c tej ustawy. Aktem wykonawczym do którego odwołuje się ustawa o emeryturach i rentach z FUS jest rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43). Zgodnie z tym rozporządzeniem, okresami pracy uzasadniającymi prawo do wcześniejszej emerytury są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Rodzaje prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymienione zostały w wykazach A i B stanowiących załącznik do powyższego Rozporządzenia.

Ł. I. domagał się uwzględnienia do stażu pracy w szczególnych warunkach okresu zatrudnienia w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie (...) w Ł. (...) oraz w (...) Sp. z o.o. w Ł.. Przedsiębiorstwo to w zakresie swojej działalności zajmowało się wytwarzaniem i przesyłaniem energii cieplnej.

Rzeczywisty charakter pracy ubezpieczonego i zakres wykonywanych przez niego obowiązków w okresie zatrudnienia w zatrudnienia w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie (...) w (...) oraz w spółce (...) Sąd ustalił w oparciu o zapisy świadectwa pracy, a ponadto na podstawie akt osobowych ubezpieczonego, a także wiarygodnych i spójnych zeznań ubezpieczonego oraz zeznań świadków H. Z. i Ł. E..

Jak wynika z tych dowodów do obowiązków odwołującego na stanowisku mistrza kotłowni należał nadzór nad pracą kotłów, urządzeń nawęglania, odżużlania, przepompowników, pompownik i stacji uzdatniania wody, a ponadto zajmował się nadzorem nad pracownikami zatrudnionymi w kotłowni na stanowiskach palaczy, konserwatorów zajmujących się naprawą usterek kotłów, pracowników nawęglania, pracowników stacji uzdatniania wody. Jako mistrz w obwodzie grzewczym odwołujący nadzorował prace węzłów grupowych ciepłowniczych. Odwołujący jako mistrz podlegał kierownikowi centralnej ciepłowni. Ponadto do jego obowiązków należało zabezpieczenie surowców, materiałów i urządzeń potrzebnych do rytmicznej, nieprzerwanej pracy podległych pracowników a zwłaszcza zabezpieczenie kotłowni w opał. Nadto nadzorował prace operatorów wyładowarki wagonów, operatorów sprzętu ciężkiego, zajmował się wyznaczaniem miejsce na składowanie węgla. Zarządzał również pogotowiem ciepłowniczym.

Analiza całokształtu zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego prowadzi do przekonania, że Ł. I. w okresie zatrudnienia w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie (...) w (...) oraz w (...) Sp. z o.o. w (...) na stanowiskach: mistrz w kotłowni F. (1) w okresie od 1 lutego 1985 roku do 31 marca 1985 roku, mistrz w Centralnej Ciepłowni w okresie od 1 października 1985 roku do 31 kwietnia 1992 roku, mistrz w obwodzie grzewczym nr. 3 w okresie od 1 maja 1992 roku do 20 września 1992 roku, dyspozytor w okresie od 1 września 1992 roku do – 31 września 2006 roku, dyspozytor - specjalista ds. obsługi odbiorców w okresie od 1 października 2006 roku do 29 maja 2008 roku, dyspozytor - specjalista ds. obsługi odbiorców i utrzymania ruchu w okresie od 30 maja 2008 roku do 31 grudnia 2008 roku pozwala na uznanie, że ubezpieczony wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracę w warunkach szczególnych wskazaną w wykazie A, dział XIV, poz. 24 stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 roku Nr 8 poz. 43 ze zm.), ujętą jako kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji oraz dozór inżynieryjno- techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie. Odwołujący sprawował bowiem wówczas kontrolę i dozór inżynieryjno- techniczny nad pracownikami zatrudnionymi na stanowiskach, na których wykonywano prace określone w dziale II „W energetyce” poz. 1 wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7.02.1983 r., czyli prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych.

Rozporządzenie z dnia 7 lutego 1983 r. w wykazie A określa w dziale II - w energetyce wymienia: "prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych". dotyczy prac w gałęzi energetycznej (wytwarzanie i przesyłanie …). (...) zaś, to taka gałąź przemysłu, która zajmuje się wytwarzaniem (przetwarzaniem) energii elektrycznej oraz cieplnej i dostarczaniem jej odbiorcom (chodzi tu o przesyłowe linie wysokiego napięcia, w ramach krajowej sieci przesyłowej, z zakładów wytwórczych, jak elektrownie czy elektrociepłownie). Zajmuje się przetwarzaniem dostępnych form energii na postać prostszą do wykorzystania przy zasilaniu procesów przemysłowych oraz napędzaniu maszyn i urządzeń. W praktyce energetyka obejmuje więc też dostarczanie energii w dwóch postaciach: energii elektrycznej dostarczanej do odbiorcy przewodami elektrycznymi, produkowanej za pomocą turbin i prądnic napędzanych różnymi źródłami energii oraz energii cieplnej dostarczanej odbiorcy za pośrednictwem transportującego ciepło nośnika, np. pary wodnej pod dużym ciśnieniem, ogrzanej wody lub innych płynów. Przemysł energetyczny składa się z dwóch segmentów: 1) elektrowni, ciepłowni i elektrociepłowni, czyli przedsiębiorstw, w których energię pierwotną przetwarza się na jej użyteczną postać, 2) energetycznych sieci przesyłowych, czyli systemu urządzeń umożliwiających przesyłanie energii do odbiorcy.

Tak więc praca w przemyśle energetycznym to praca przy pozyskiwaniu energii i następnie jej przesyłaniu (w elektrowniach, ciepłowniach i elektrociepłowniach) oraz praca przy montażu, remoncie, eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych (energetycznych sieci przesyłowych).

Ubezpieczony będąc zatrudniony w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie (...) w (...) oraz w (...) Sp. Z o.o. w (...) niewątpliwie pracował w przemyśle energetycznym w powyższym znaczeniu wykonując pracę związane z nadzorem inżynieryjno- technicznym.

Zaliczenie powyższego okresu zatrudnienia w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie (...) w (...) oraz w (...) Sp. z o.o. w (...) na stanowiskach: mistrz w kotłowni F. (1) w okresie od 1 lutego 1985 roku do 31 marca 1985 roku, mistrz w Centralnej Ciepłowni w okresie od 1 października 1985 roku do 31 kwietnia 1992 roku, mistrz w obwodzie grzewczym nr. 3 w okresie od 1 maja 1992 roku do 20 września 1992 roku, dyspozytor w okresie od 1 września 1992 roku do – 31 września 2006 roku, dyspozytor - specjalista ds. obsługi odbiorców w okresie od 1 października 2006 roku do 29 maja 2008 roku, dyspozytor - specjalista ds. obsługi odbiorców i utrzymania ruchu w okresie od 30 maja 2008 roku do 31 grudnia 2008 roku powoduje, że ogólny staż pracy w szczególnych warunkach Ł. I. przypadający na dzień 31 grudnia 2008 roku wynosi ogółem ponad 15 lat.

Skoro ubezpieczony nie ubiegał się o emeryturę w obniżonym wieku emerytalnym w związku z pracą w warunkach szczególnych, legitymuje się stażem pracy w warunkach szczególnych przed dniem 1 stycznia 2009 roku w wymiarze przekraczającym 15 lat, o którym mowa w w/w przepisach, to przysługuje mu prawo do rekompensaty na podstawie art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż Ł. I. spełnił warunki do otrzymania rekompensaty i na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał odwołującemu prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych od dnia 3wrzesnia 2025 roku