Wyrok z 6 marca 2026, sygn. I C 2476/24

WYROK CZĘŚCIOWY

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 marca 2026 r.

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział I Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący	Sędzia Adam Bojko
Protokolant	sekr. sąd. Angelika Szeszko

po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2026 r. w V.
na rozprawie

sprawy z powództwa Syndyka masy upadłości (...) S. A. z siedzibą w N. w upadłości

przeciwko R. Ł. i S. Ł. (1)

o zapłatę 185 640,46 zł

1.  oddala powództwo w stosunku do pozwanej S. Ł. (1);

2.  zasądza od powoda Syndyka masy upadłości (...) S. A. z siedzibą w N. w upadłości na rzecz pozwanej S. Ł. (1) kwotę (...) (pięć tysięcy czterysta siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sygn. akt I C 2476/24

UZASADNIENIE

WYROKU CZĘŚCIOWEGO

Powód Syndyk Masy Upadłości (...) Bank S.A. w upadłości z siedzibą w N. w pozwie nadanym w dniu 28 grudnia 2024 r. wniósł o:

1. zasądzenie solidarnie od strony pozwanej R. Ł. oraz S. Ł. (1) na rzecz powoda kwoty 185 640,46 zł z tytułu zwrotu nominalnej kwoty odpowiadającej sumie kapitału kredytu wypłaconego na podstawie (...) z dnia 8 czerwca 2006 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następującego po dniu wniesienia pozwu do dnia zapłaty;

2. zasądzenie solidarnie od Strony pozwanej na rzecz Powoda zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych, z uwzględnieniem uiszczonych opłat skarbowych od złożonych dokumentów pełnomocnictw wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu powód wskazał, że na jego roszczenie dochodzone niniejszym pozwem składa się kwota udostępnionego stronie pozwanej kapitału kredytu wskazana w petitum i podlegająca zwrotowi, w związku z roszczeniem strony przeciwnej o unieważnienie przedmiotowej umowy kredytu. Roszczenie powoda ma zatem charakter roszczenia restytucyjnego, związanego z koniecznością zwrotu przez strony wzajemnych świadczeń.

Postanowieniem z dnia 25 listopada 2025 r. Sąd na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. zawiesił postępowanie w zakresie żądania wniesionego przeciwko pozwanemu R. Ł..

W odpowiedzi na pozew pozwana S. Ł. (1) wniosła o oddalenie powództwa oraz odrzucenie pozwu bądź umorzenie postępowania w stosunku do pozwanego R. Ł. z uwagi na śmierć pozwanego w dniu 21.08.2022 r. oraz

Pozwana podniosła zarzuty nadużycia prawa przez powoda, przedawnienia roszczenia oraz potrącenia co do żądania zwrotu kwoty nominalnej odpowiadającej kwocie wypłaconego kapitału kredytu

W zakresie podniesionego zarzutu potrącenia, wskazała , że wierzytelność poddana do potrącenia przez stronę pozwaną sumarycznie wyniosła 271 106,12 i jest to łączna wysokość świadczeń nienależnie uiszczonych na rzecz banku w wykonaniu tej samej nieważnej umowy kredytu na którą powołuje się strona powodowa oraz skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie w zapłacie części z tych roszczeń przez bank. Wierzytelność banku, która została potrącona przez stronę pozwaną, to wierzytelność o zwrot nienależnego świadczenia w postaci kwoty odpowiadającej wysokości nominalnej kwoty kapitału wypłaconego kredytu tj. 185 640,46 zł w związku z nieważnością tej samej umowy kredytu na którą powołuje się bank. Jako datę wymagalności wierzytelności przedstawionych do potrącenia pozwana wskazała:

a.  co do kwot nieobjętych żądaniem zasądzenia od banku w pierwotnym procesie sądowym w łącznej wysokości 33 185,71 to jest to dzień 23.06.2023 r. jako pierwszy dzień po upływie terminu wyznaczonego wezwaniem do zapłaty;

b.  co do kwot objętych żądaniem zasądzenia od banku w pierwotnym procesie sądowym w łącznej wysokości 152 454,75 zł to jest to dzień 18.01.2020 r, jako pierwszy dzień po dniu udzielenia przez bank odpowiedzi na reklamację.

W ocenie pozwanej umorzenie wierzytelności banku nastąpiło na wskutek oświadczenia o potrąceniu sporządzonego w dniu 23.06.2023 r.

Nadto pozwana wniosła o zasądzenie od strony powodowej na rzecz strony pozwanej zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych - tj. uiszczonych opłat skarbowych od pełnomocnictw oraz kosztów zastępstwa procesowego w wysokości stawki minimalnej przewidzianej w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty.

W replice do odpowiedzi na pozew powód podtrzymał w całości stanowisko wyrażone w pozwie, wnosząc o nieuwzględnienie zarzutów: przedawnienia roszczenia, potrącenia wierzytelności w zakresie kwoty nominalnej, odpowiadającej wartości wypłaconego kapitału kredytu, wygaśnięcia wierzytelności Powoda na skutek złożonego Syndykowi materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu oraz nadużycia prawa.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 8 czerwca 2006 r. pomiędzy (...) S.A. w Ł., a pozwanymi została zawarta umowa kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do waluty obcej.

Na podstawie umowy bank udzielił pozwanym kredytu w wysokości 102 246,46 zł indeksowanego do waluty obcej (...) przeznaczonego na pokrycie części kosztów budowy domu mieszkalnego na nieruchomości położonej w X., gm. Ł., dla której została założona (...) wieczysta nr (...).

/dowód: umowa kredytu nr (...) k. 17-20 odwrót/

Kredyt został uruchomiony w następujący sposób:

a.  w dniu 21 czerwca 2006 r. w kwocie 74 546,46 zł stanowiącej równowartość kwoty 29 441,73 (...) wg kursu 2,5320 zł;

b.  w dniu 3 października 2006 r. w kwocie 27 700,00 zł stanowiącej równowartość kwoty 11 371,10 (...) wg kursu 2,4360 zł;

c.  w dniu 8 lutego 2008 r. w kwocie 83 394,00 zł stanowiącej równowartość kwoty 38 359,70 (...) wg kursu 2,1740 zł.

/dowód: zaświadczenie (...) S.A. z dn. 2.10.2019 r. k. 21/

Pismem z dnia 18 grudnia 2019 r. pozwani zgłosili (...) Bank S.A. w N. reklamację dotyczącą umowy o kredyt nr (...), w zakresie nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 164 351,45 zł w okresie od 31 grudnia 2009 r. do 30 września 2019 r., z uwagi na nieważność umowy w świetle przepisów prawa, wnosząc o zwrot tej kwoty, ewentualnie w przypadku uznania abuzywnego charakteru kwestionowanych zapisów umownych przy jednoczesnym zanegowaniu nieważności całej umowy zażądali wypłaty nienależne pobranych od nich rat kapitałowo – odsetkowych w wyższej wysokości niże rzeczywiście powinni spłacić w okresie od o31 grudnia 2009 r. do 30 września 2019 r. w kwocie 60 950,13 zł.

W odpowiedzi na reklamację Bank zakwestionował zarzuty i roszczenia przedstawione w reklamacji.

/dowód: reklamacja z 18.12.2019 r. k. 82 – 85 odwrót, odpowiedź na reklamację k. 86 – 86 odwrót/

W pozwie wniesionym w dniu 20 maja 2020 r. do Sądu Rejonowego w Bełchatowie S. Ł. (1) i R. Ł. zażądali zasądzenia od (...) S.A. z siedzibą w N. kwoty 60 229,09 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 18 stycznia 2020 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu nienależnych świadczeń w postaci rat kapitałowo – odsetkowych spełnionych na rzecz pozwanego i jego poprzednika prawnego w okresie od 31.05.2010 r. do 31.12.2013 r. w związku z wykonywaniem umowy kredytu hipotecznego nr (...) z uwagi na bezwzględną nieważność umowy.

W piśmie wniesionym w dniu 30 listopada 2021 r. powodowie dokonali modyfikacji powództwa w ten sposób, że rozszerzyli powództwo o dalszą kwotę w ten sposób, że w miejsce dotychczas żądanej kwoty, wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kwoty 237 920,41 zł tytułem zwrotu nienależnych świadczeń w postaci rat kapitałowo – odsetkowych spełnionych na rzecz pozwanego i jego poprzednika prawnego w okresie od 30.06.2006 r. do 29.10.2021 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, co do kwoty 164 351,45 zł od 18 stycznia 2020 r. do dnia zapłaty, a co do kwoty 73 568,96 zł od dnia następnego po dniu rozszerzenia powództwa do dnia zapłaty, a ponadto wnieśli o ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu w związku z nieważnością umowy kredytu hipotecznego nr (...) indeksowanego do (...).

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim wyrokiem z dnia 24 czerwca 2022 r. w sprawie sygn. akt I C 193/22 ustalił, że umowa kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 8 czerwca 2006 r. zawarta pomiędzy R. Ł. i S. Ł. (1), a (...) S.A. z siedzibą w Ł. jest nieważna w całości oraz zasądził solidarnie od pozwanego (...) S.A. z siedzibą w N. na rzecz R. Ł. i S. Ł. (1) kwotę 237 920,41 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 164 351,45 zł od 18 stycznia 2020 r. do dnia zapłaty, a od kwoty 73 568,96 zł od dnia 25 listopada 2021 r. do dnia zapłaty, zastrzegając na rzecz pozwanego prawo zatrzymania do czasu zaoferowania przez powodów kwoty 185 640,46 zł.

/dowód: pozew k. 161 – 186 odwrót, pismo procesowe z modyfikacją powództwa k. 187 - 191, wyrok Sądu Okręgowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 24.06.2022 r. wraz z uzasadnieniem k. 192 – 215/

Pismem z dnia 8 lipca 2022 r. pozwani zgłosili (...) S.A. w N. reklamację dotyczącą umowy o kredyt nr (...), w której na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 24 czerwca 2022 r., sygn. akt I C 93/22, wezwali Bank do zapłaty w terminie 7 dni nienależnie pobranych świadczeń w okresie od 30 czerwca 2006 r. do 28 czerwca 2022 r., z uwagi na nieważność umowy w świetle przepisów prawa, w wysokości 251 237,41 zł.

W odpowiedzi na reklamację Bank odmówił jej uznania podnosząc, że wskazany wyrok nie jest prawomocny.

/dowód: reklamacja z 8.07.2022 r. k. 87 – 93, odpowiedź na reklamację k. 94 – 94 odwrót/

Pismem z dnia 14 czerwca 2023 r. pozwani wezwali (...) S.A. w N. do zapłaty w terminie 3 dni kwoty 271 106,12 zł tytułem nienależnie pobranych świadczeń spełnionych na podstawie umowy kredytu w okresie od 30 czerwca 2006 r. do 29 maja 2023 r., z uwagi na nieważność umowy w całości.

W odpowiedzi na reklamację Bank stwierdził brak podstaw do jej uwzględnienia i wypłaty żądanej kwoty, albowiem umowa wywołuje wszelkie przewidziane w niej skutki prawne.

/dowód: wezwanie do zapłaty k. 95 – 96 odwrót, odpowiedź na reklamację k. 97 – 99/

W dniu 23 czerwca 2023 r. pozwana S. Ł. (3) nadała w urzędzie pocztowym oświadczenie adresowane do (...) S.A. w N. o potrąceniu przysługującej jej wymagalnej wierzytelności w łącznej kwocie 185 640,46 zł, na którą składają się następujące wierzytelności:

a.  33 185,71 zł tytułem nienależnie pobranych świadczeń w okresie od 30 października 2021 r. do 29 maja 2023 r., nie dochodzonych w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Łodzi, sygn. akt I ACa 3025/22;

b.  152 454,75 zł tytułem nienależnie pobranych świadczeń w okresie od 30 czerwca 2006 r. do 29 października 2021 r., dochodzonych w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Łodzi, sygn. akt I ACa 3025/22;

z wierzytelnością Banku o zwrot wypłaconego kapitału kredytu na podstawie umowy kredytu w kwocie 185 640,46 zł.

/dowód: oświadczenie o potrąceniu k. 100-101, potwierdzenie nadania k. 102/

W odpowiedzi na powyższe oświadczenie, doręczone w dniu 27 czerwca 2023 r., Bank stwierdził brak podstaw do uznania reklamacji i uwzględnienia złożonego oświadczenia, albowiem umowa jest ważna i powinna być wykonywana na dotychczasowych warunkach.

/dowód: odpowiedź na reklamację k. 103 – 105/

Postanowieniem z dnia 20 lipca 2023 r. Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy ogłosił upadłość (...) S.A. w N. oraz wyznaczył syndyka w osobie S. Ł. (2).

/dowód: odpis postanowienia z 20.07.2023 r. k. 13 – 16/

W dniu 29 grudnia 2023 r. syndyk masy upadłości (...) S.A. w N. w upadłości złożył wniosek o zawezwanie pozwanych do próby ugodowej w sprawie o zapłatę kwoty 371 280 zł stanowiącej zwaloryzowaną kwotę kapitału wypłaconego na podstawie umowy kredytu hipotecznego nr (...).

/dowód: odpis wniosku o zawezwanie do próby ugodowej k. 124 – 129 odwrót/

Wyrokiem częściowym z dnia 27 grudnia 2024 r. w sprawie sygn. akt I (...) Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelację pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie J. z dnia 24 czerwca 2022 r. sygn. akt I C 93/22 w części dotyczącej roszczenia o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego.

/dowód: wyrok częściowy Sąd Apelacyjnego w Łodzi z 27.12.2024 r. wraz z uzasadnieniem k. 216 -232 odwrót/

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo wniesione przeciwko S. Ł. (1) jest niezasadne i podlega oddaleniu.

W przypadku nieważności umowy kredytu każdej stronie przysługuje roszczenie o zwrot świadczenia spełnionego na rzecz drugiej strony jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.), niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest ona dłużnikiem z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanego świadczenia od drugiej strony (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021 nr 6, poz. 40, str. 7). Jako świadczenie nienależne należy kwalifikować również przekazanie przez bank środków pieniężnych niedoszłemu kredytobiorcy, który na podstawie art. 410 § 1 w związku z art. 405 KC staje się zobowiązanym do ich zwrotu, z tym że wymagalność tego zobowiązania zależy od wezwania bezpodstawnie wzbogaconego do zwrotu stosownie do art. 455 KC (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1976 r., III CRN 289/76, niepubl., z dnia 16 lipca 2003 r., V CK 24/02, OSNC 2004, nr 10, poz. 157, z dnia 28 kwietnia 2004 r., V CK 461/03, IC 20 04, nr 11, s. 43, z dnia 18 stycznia 2017 r., V CSK 198/16, niepubl. oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 1991 r., III CZP 2/91, OSNCP 1991, nr 7, poz. 93, z dnia 26 listopada 2009 r., III CZP 102/09, OSNC 2010, nr 5, poz. 75, z dnia 2 czerwca 2010 r., III CZP 37/10, OSNC 2011, nr 1, poz. 2).

W niniejszej sprawie poprzednik prawny (...) S.A. w N. w upadłości w wykonaniu nieważnej umowy kredytu wypłacił pozwanej S. Ł. (1) oraz jej mężowi R. Ł., który zmarł po wszczęciu niniejszego procesu, kwotę 185 640,46 zł. W związku z trwałą bezskutecznością umowy kredytu przekazane kredytobiorcom świadczenie w kwocie 185 640,46 zł stało się świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi przez Pozwaną na rzecz Powoda.

Podniesiony przez Pozwaną zarzut przedawnienia roszczenia Powoda okazał się uzasadniony.

Zgodnie z treścią przepisu art. 118 k.c. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 1104), która weszła w życie 9 lipca 2018 r., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.

Co do zasady bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie (art. 120 § 1 zdanie drugie k.c.).

Roszczenie restytucyjne Powoda jest następstwem trwałej bezskuteczności umowy kredytu w związku z usunięciem z niej niedozwolonych postanowień umownych dotyczących indeksacji kredytu kursem waluty obcej.

W wyroku z dnia 14 grudnia 2023 r. (C-28/22) (...) wskazał, że rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia roszczeń konsumentów i przedsiębiorców nie może być asymetryczne. Tym samym ostateczne rozstrzygnięcie kwestii przedawnienia (...) pozostawił sądom krajowym. (...) nawiązując do uchwały 7 sędziów SN z dnia 7 maja 2021 r. (III CZP 6/21) nie podważył wynikających z tej uchwały zasad liczenia biegu terminu przedawnienia roszczeń banków. Zgodnie z tym podejściem, bieg terminu przedawnienia roszczeń banków (i konsumentów) należy liczyć od dnia powstania stanu trwałej bezskuteczności umowy. Roszczenia restytucyjne (wynikające z bezskuteczności umowy) nie mogą stać się wymagalne oraz nie może się rozpocząć bieg terminu ich przedawnienia, dopóki bezskuteczność nie stanie się trwała. Konsekwencją tego, że od decyzji konsumenta zależy zastosowanie bądź niezastosowanie sankcji bezskuteczności, jest moment, od którego biegnie termin przedawnienia roszczenia banku o zwrot kapitału kredytu oraz roszczeń konsumenta o zwrot rat. Skoro przedsiębiorca nie jest uprawniony do tego, by samowolnie zakwestionować warunek umowny i całą umowę oraz domagać się zwrotu świadczeń spełnionych w wykonaniu tej umowy, bieg terminu przedawnienia roszczenia przedsiębiorcy o zwrot spełnionych przez niego świadczeń nie może rozpocząć się wcześniej niż w chwili, gdy konsument wykona swoje uprawnienie do powołania się na ochronę konsumencką.

Powyższe stanowisko zostało co do zasady podzielone przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22, W.), w której uznano, że jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie postanowieniami umowy. Sąd Najwyższy przyjął jednak, odwołując się o wyroków (...) z 7 grudnia 2023 r., C-140/22, oraz z 14 grudnia 2023 r., C-28/22, że oświadczenie, o którym mowa wyżej, nie wymaga dla swojej skuteczności żadnej formy szczególnej, sformułowania go w określony sposób ani złożenia w jakichś określonych okolicznościach, a w szczególności przed sądem. Wystarczające w tej mierze jest spełnienie wymagań sformułowanych przez ustawodawcę w art. 60 KC w stosunku do wszystkich oświadczeń woli, zgodnie z którym z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny.

W niniejszej sprawie Pozwani w dniu 18 grudnia 2019 r. skierowali do (...) Bank S.A. w N. reklamację, w której zakwestionowali ważność umowy kredytu, jak również powoływali się na abuzywność jej postanowień dotyczących indeksacji kredytu kursem (...) i brak zawiązania tymi postanowieniami. Powyższe oświadczenie wywołało zatem skutek w postaci trwałej bezskuteczności umowy kredytu.

Początek biegu termin przedawnienia roszczenia restytucyjnego Powoda należy zatem wiązać ze złożeniem przez pozwanych powyższej reklamacji i uznać, że termin ten upłynął w dniu 31 grudnia 2022 r. Bieg terminu nie został przy tym skutecznie przerwany, albowiem złożenie przez Powoda wniosku o zawezwanie do próby ugodowej oraz wniesienie pozwu w niniejszej sprawie nastąpiło już po upływie terminu przedawnienia.

Zgodnie z art. 117 ¹ § 1 k.c. w wyjątkowych przypadkach sąd może, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności, a korzystając z tego uprawnienia, sąd powinien rozważyć w szczególności:



długość terminu przedawnienia;



długość okresu od upływu terminu przedawnienia do chwili dochodzenia roszczenia;



charakter okoliczności, które spowodowały niedochodzenie roszczenia przez uprawnionego, w tym wpływ zachowania zobowiązanego na opóźnienie uprawnionego w dochodzeniu roszczenia.

Mając na uwadze powyższe, oceniając kwestie przedawnienia roszczenia Powoda należy uwzględnić, że trzyletni termin tego przedawnienia jest stosunkowo krótki i w znacznej części przypadał w czasie istnienia znacznych rozbieżności w orzecznictwie co do skutków eliminacji klauzul indeksacyjnych z umowy kredytu, kiedy to zapadały wyroki uznające takie umowy za ważne i możliwe do wykonywania jako kredyty złotowe oprocentowane stawką referencyjną LIBOR. W tym czasie podjęte zostały również przez Sąd Najwyższy uchwały z dnia 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20 i z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/210 określające kwestie wymagalności roszczeń restytucyjnych częściowo odmiennie, od późniejszych orzeczeń (...) i Sądu Najwyższego. Przyjmowano bowiem wówczas, że umowa staje się trwale bezskuteczna, dopiero wówczas, gdy konsument należycie poinformowany o wszystkich potencjalnych skutkach uznania warunków umowy za nieuczciwe, w postaci jej trwałej bezskuteczności i obowiązku wzajemnego zwrotu świadczeń, nie skorzysta z prawa ich potwierdzenia, godząc się tym samym na konsekwencje uznawania warunków umowy za nieuczciwe (por. uchwała SN z 7.05.2021 r., III CZP 6/21).

Należy podkreślić, że Powód złożył wniosek o zawezwanie Pozwanych do próby ugodowej przed upływem terminu trzech lat od daty wniesienia przez nich pozwu przeciwko Bankowi o zapłatę części nienależnych świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy kredytu.

Powód podjął zatem działania służące dochodzeniu roszczenia w ciągu roku po upływie terminu przedawnienia roszczenia.

Nie można również pomijać, że w okresie biegu terminu przedawnienia roszczenia, w dniu 29 wrześnie 2022 r. została wydana decyzja o wszczęciu przymusowej restrukturyzacji (...) Bank S.A., co stanowiło obiektywne utrudnienie w dochodzeniu roszczenia. Natomiast po upływie terminu przedawnienia została ogłoszona upadłość Banku, co z kolei utrudniało sprawne dochodzenie roszczeń już przedawnionych w dacie ogłoszenia upadłości.

Przytoczone wyżej okoliczności przemawiałyby za nieuwzględnieniem zarzutu przedawnienia roszczenia Powoda ze względów słuszności (por. wyrok SA w Szczecinie z 24.02.2022 r., sygn. akt I ACa 813/21, Legalis).

Żądanie Powoda zasądzenia od Pozwanej kwoty kapitału kredytu nie może być przy tym uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego lub społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa (art. 5 k.c.), ani też z efektem odstraszającym wynikającym z Dyrektywy 93/13. Skierowanie żądania zapłaty do dłużnika jest w systemie prawnym i realiach gospodarczo–społecznych nie tylko dopuszczalne, ale też częste. Co do zasady takich działań nie można uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego lub ze społeczno–gospodarczym przeznaczeniem tego prawa. Wręcz przeciwnie można powiedzieć, że do zasad uczciwości należy spłacanie zobowiązań przez dłużników. Każdy kredytobiorca odmawiający potwierdzenia klauzul abuzywnych i występujący z żądaniem ustalenia nieważności umowy kredytowej, powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu kapitału kredytu uzyskanego od banku. Efekt odstraszający Dyrektywy 93/13 jest realizowany poprzez pozbawienie banku wszelkich zysków z umowy czy nawet utraconych korzyści w postaci wynagrodzenia za korzystanie z kapitału kredytu, czy też waloryzacji wypłaconego kapitału kredytu. Podkreślić również należy, że za środki z kredytu Pozwani kredytobiorcy nabyli nieruchomość, której wartość z pewnością wzrosła. W tej sytuacji pozbawienie powoda świadczenia uzyskanego przez stronę pozwaną nienależnie byłoby sprzeczne z zasadami słuszności i uczciwości.

Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty (wyrok z dnia 19 czerwca 2025 r., W., C-396/24, pkt 44). Trybunał podkreślił, że stwierdzenie niedozwolonego charakteru postanowienia umownego ma umożliwić przywrócenie równości stron umowy, której istnienie zostało zagrożone w wyniku stosowania nieuczciwego warunku wobec konsumenta oraz zniechęcić przedsiębiorcę do wprowadzania takich warunków w umowach oferowanych konsumentom (pkt 38). W razie nieważności umowy zawierającej klauzule abuzywne, sąd krajowy powinien podjąć, z pełnym uwzględnieniem prawa krajowego, wszelkie niezbędne środki mające na celu ochronę konsumenta przed szczególnie szkodliwymi konsekwencjami, jakie może wywrzeć nieważność umowy (pkt 39).

Powyższy wyrok dotyczy dyrektywy 93/13 mającej na celu ochronę konsumenta przez przywrócenie równowagi w umowach z przedsiębiorcami. Wzgląd na ochronę konsumenta został szczególnie mocno podkreślony w punkcie 39 wyroku. Na tej podstawie należy przyjąć, że rozwiązanie przyjęte w punkcie 44 wyroku ma na celu ochronę konsumenta w sprawie z powództwa przedsiębiorcy opartego na nieważności umowy zawierającej niedozwolone postanowienia umowne. W konsekwencji, omawiany wyrok wprowadza jedynie modyfikację teorii dwóch kondykcji, stosowanej przez polskie sądy, w sprawach przeciwko konsumentowi, opartych na dyrektywie 93/13. W tych sprawach sąd krajowy powinien z urzędu uwzględnić wysokość wpłat dokonanych przez konsumenta i zasądzić na rzecz przedsiębiorcy jedynie ewentualną nadpłatę. Podstawę prawną powinien stanowić art. 410 § 2 k.c. rozumiany z uwzględnieniem celu dyrektywy 93/13, a więc zapewnienia ochrony konsumenta. Działanie przez sąd z urzędu ma złagodzić bierność konsumenta i w ten sposób doprowadzić do stanu równowagi między stronami. Niewątpliwie zatem wyrok dotyczy spraw, w których konsument sam nie wystąpił z żądaniem zapłaty. Nie ma natomiast możliwości zastosowania stanowiska (...) w sprawach, w których żądanie konsumenta zostało już prawomocnie uwzględnione. Oznaczałoby bowiem wzbogacenie konsumenta, w dodatku sprzeczne z zasadami procesu cywilnego. Największe wątpliwości będzie rodzić sytuacja, gdy obie sprawy (z powództwa konsumenta i przedsiębiorcy) będą w toku. Wydaje się jednak, że w takiej sytuacji nie zachodzi potrzeba zaradzenia bierności konsumenta, skoro aktywnie dochodzi on swoich praw. Przyjęcie "pierwszeństwa" sprawy z powództwa przedsiębiorcy może prowadzić do naruszenia interesu konsumenta zwłaszcza, gdy dochodzi on kwoty wyższej niż przedsiębiorca. W konsekwencji należy też przyjąć, że powyższy wyrok (...) nie oznacza przywrócenia teorii salda. Trybunał nie odniósł się do kompleksowego uregulowania zasad rozliczeń stron z nieważnej umowy zawierającej klauzule abuzywne, a jedynie wprowadził rozwiązanie ochronne w szczególnej sytuacji, tj. gdy konsument jest pozwany. Trudno przyjąć, aby na to rozwiązania ochronne mógł powinien powoływać się przedsiębiorca, skoro dyrektywa 93/13 go nie chroni (por. Łukasz Węgrzynowski, Czy (...) przywrócił teorię salda? Omówienie wyroku TS z dnia 19 czerwca 2025 r., C -396/24 (Lubreczlik), Omówienia -LEX nr 403182750).

W niniejszej sprawie pozwani będący konsumentami wystąpili z żądaniem zapłaty części kwoty uiszczonej bankowi w wykonaniu nieważnej umowy w wysokości 237 920,41 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Uznać zatem należy, że zastosowanie w sprawie teorii salda byłoby niekorzystne dla pozwanych, albowiem pozbawiałoby ich odsetek za opóźnienie od kwoty 164 351,45 zł za okres od dnia 18 stycznia 2020 r. do dnia jej zapłaty, a od kwoty 21 289,01 zł od dnia 25 listopada 2021 r. do dnia zapłaty.

Pozwana S. Ł. (1) w dniu 19 czerwca 2023 r. wezwała (...) Bank S.A. do zwrotu świadczenia nienależnego kwocie 271 106,12 zł, a następnie w dniu 27 czerwca 2023 r. dokonała potrącenia powyższej wymagalnej wierzytelności z wierzytelnością przysługującą Bankowi o zwrot kapitału kredytu w kwocie 185 640,64 zł.

Stosownie do art. 498 § 1 i 2 k.c. gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej.

Zgodnie z art. 498 § 1 k.c. jednym z warunków skutecznego potrącenia jest wymagalność obu wierzytelności. Wymagalność wierzytelności Pozwanej zgłoszonej do potrącenia należy określić z uwzględnieniem treści art. 455 k.c. Jak stanowi ten przepis jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. Przy czym oświadczenie o potrąceniu nie zastępuje ani nie zawiera w sobie wezwania dłużnika do zapłaty w odniesieniu do zobowiązań bezterminowych (por. wyrok SN z 16.12.2015 r. (IV CSK 141/15, Legalis).

Pozwana wezwała Bank do spełnienia wierzytelności zgłoszonej do potrącenia, przed złożeniem oświadczenia o potrąceniu, a tym samym w dacie składania tego oświadczenia istniał stan potrącalności obu wierzytelności.

Jak przyjęto bowiem w doktrynie oświadczenie o potrąceniu może być złożone natychmiast po wezwaniu, czy nawet jednocześnie z wezwaniem. Wierzycielowi nie chodzi bowiem o to, by dłużnik spełnił świadczenie w sposób realny, co wymagać może pewnego czasu, lecz o zaspokojenie swojej pretensji przez kompensatę. W tym ujawnia się też różnica między terminem wymagalności a terminem spełnienia świadczenia. Roszczenie bezterminowe jest wymagalne już od chwili wezwania, natomiast termin, do którego dłużnik ma obowiązek spełnić świadczenie, upływa – odpowiednio do okoliczności – nieco później (M. Pyziak -Szafnicka, Potrącenie, s. 108–109, M. Załucki (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2023, Legalis, art. 498, uw. 9).

Należy podkreślić, że wierzytelność o zwrot nienależnego świadczenia przedstawiona do potrącenia wchodziła w skład majątku wspólnego pozwanej S. Ł. (1) i jej zmarłego męża R. Ł., przy czym w związku domniemaniem równych udziałów małżonków w majątku wspólnym wynikającym z art. 43 § 1 k.r.o., które w niniejszej sprawie nie zostało obalone, wierzytelność ta weszła w ½ części w skład spadku po R. Ł..

Aktualnie w orzecznictwie sądowym dominuje zapatrywanie, iż do wierzytelności, która wchodzi w skład spadku, nie znajduje zastosowania art. 379 § 1 kc. Wierzytelność, która wchodzi w skład spadku, jest objęta wspólnością majątku spadkowego (art. 1035 k.c.) i podlega reżimowi prawnemu traktującemu te masę majątkową jako pewną całość, w związku z czym nie ma do niej zastosowania wynikająca z art. 379 § 1 k.c. zasada podziału świadczenia podzielnego (por. wyroki Sądu Najwyższego z 27 czerwca 2017 r., II CSK 15/17; z 3 lutego 2017 r., II CSK 152/16; z 30 listopada 2017 r., IV CSK 24/17; z 28 listopada 2019 r., III CSK 284/17 oraz z 16 marca 2022 r., II CSKP 206/22).

W rezultacie, aż do działu spadku każdy ze spadkobierców dochodzić może całej wierzytelności spadkowej, również w części wykraczającej poza jego udział w spadku. Podstawę legitymacji spadkobiercy stanowi wówczas art. 209 k.c. w zw. z art. 1035 k.c., ewentualnie art. 381 § 1 k.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2022 r., II CSKP 206/22).

W okolicznościach sprawy zebrany materiał dowodowy nie wskazuje, aby został dokonany dział spadku po R. Ł. i podział majątku wspólnego byłych małżonków S. Ł. (1) i R. Ł..

W konsekwencji pozwana S. Ł. (1) była uprawniona do przedstawienia do potrącenia całej wierzytelności wchodzącej w skład majątku wspólnego oraz w skład spadku po zmarłym mężu.

Zgodnie z art. 498 § 2 k.c. wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Jednocześnie na podstawie art. 499 zdanie 2 k.c. oświadczenie o potrąceniu ma moc wsteczną od chwili, gdy potrącenie stało się możliwe.

Przez złożenie oświadczenia o potrąceniu skutki opóźnienia lub zwłoki stron w wykonaniu zobowiązania zostają wyeliminowane. Zniweczenie tych skutków odnosi się do okresu liczonego od momentu, kiedy potrącenie stało się możliwe, do czasu złożenia oświadczenia o potrąceniu.

(...) S.A. o zwrot nominalnej kwoty kredytu została zatem zaspokojona na skutek potrącenia z wierzytelnością pozwanych o zwrot nienależnie uiszczonych rat kapitałowo – odsetkowych, przy czym zaspokojenie wierzytelności nastąpiło jeszcze przed ogłoszeniem upadłości Banku, a tym samym nie weszła ona w skład masy upadłości.

Jednocześnie oświadczenie Pozwanej o potrąceniu miałoby moc wsteczną od daty wymagalności jej wierzytelności przedstawionej do potrącenia tj. od dnia 18 stycznia 2020 r. co do kwoty 152 454,75 zł oraz od dnia 19 czerwca 2023 r. co do kwoty 33 185,71 zł.

Tym samym na skutek dokonanego potrącenia bankowi również nie przysługiwałyby odsetki za opóźnienie w zapłacie kwoty 185 640,64 zł, albowiem wierzytelność ta nie stała się wymagalna przed datą potrącenia.

Z tych przyczyn powództwo wniesione przeciwko pozwanej S. Ł. (1) było niezasadne i podlegało oddaleniu w całości.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu.

Ponieważ powód jest stroną przegrywającą proces w całości i ma obowiązek zwrócić pozwanej niezbędne koszty procesu, które obejmują wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym w wysokości 5 400,00 zł, odpowiadającej stawce minimalnej ustalonej na podstawie § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.) oraz wydatek w kwocie 17 zł na koszty opłaty skarbowej od dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa

Od powyższej kwoty pozwanej należą się ponadto odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty stosownie do art. 98 § 1 ¹ zdanie 1 k.p.c.

ZARZĄDZENIE

(...)