Wyrok z 11 marca 2026, sygn. VII U 1087/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 marca 2026 r.

Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia SO Renata Gąsior

Protokolant st. sekr. sądowy Marta Jachacy

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2026 r. w Warszawie

sprawy R. I.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B.

o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym

na skutek odwołania R. I.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. z dnia 17 kwietnia 2024 roku nr (...)

1.  oddala odwołanie,

2.  zasądza od R. I. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. kwotę 360,00 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Renata Gąsior

UZASADNIENIE

R. I. (obecnie I. – D.) w dniu 29 maja 2024 roku złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. z dnia 17 kwietnia 2024 r., nr (...), którą organ rentowy stwierdził, że R. I. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom/u emerytalnemu, rentowymi, wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie mająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia od 2008-09-01 do 2010-08-31 i od 2022-05-01 do 2023-02-28 oraz podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom/u emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie mająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 60 % kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia od 2010-09-01 do 2011-05-15 oraz od 2023-03-01. Ubezpieczona zaskarżyła decyzję w całości i wniosła o jej zmianę w zakresie przyznania od 1 marca 2021 roku do 30 czerwca 2021 roku ulgi na start oraz od 1 lipca 2021 roku do 30 czerwca 2023 roku preferencyjnego ZUS ( odwołanie – k. 3-6 a.s., doprecyzowanie stanowiska w piśmie z dnia 4 listopada 2024 r. – k. 61-61v. a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. wniósł o oddalenie odwołania oraz zasądzenie od strony powodowej na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Uzasadniając swoje stanowisko organ rentowy wskazał, że w dniach 29.08.2023 r. i 21.12.2023 r. do Zakładu wpłynęły pisma R. I. z prośbą o dokonanie z urzędu korekty zgłoszenia do ubezpieczeń od 22.02.2021 r. do 22.07.2021 r. poprzez wyrejestrowanie z kodu tytułu ubezpieczenia 0570 00 i zgłoszenie w tym okresie do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba korzystająca z ulgi na start z kodem 0540 00. W ocenie organu rentowego zgłoszenie do ubezpieczeń z kodem 0570 od 22.02.2021 r. należało, uznać za rezygnację z ulgi na start (kod 0540). W związku z powyższym R. I. podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako osoba prowadząca działalność gospodarczą dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia w okresie od 01.09.2008 r. do 31.08.2010 r. oraz od 01.05.2022 r. do 28.02.2023 oraz podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie mająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 60% kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w okresie od 01.09.2010 r. do 15.05.2011 r. oraz od 01.03.2023 r. ( odpowiedź na odwołanie – k. 40-41v. a.s.).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Odwołująca od 01.09.2008 r. do 31.07.2011 r., od 22.02.2021 r. do 22.07.2021 r. oraz od 01.05.2022 r. dokonała zgłoszenia jako płatnik składek:

1)  od 01.09.2008 r. do 31.08.2010 r. oraz od 01.05.2022 r. do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia oraz wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego od 22.02.2021 r. do 22.07.2021 r. (kod 0570 00).

2)  od 01.09.2010 r. do 31.07.2011 r. do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek (kod 0510 00).

Ponadto R. I. została zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę:

1)  od 16.05.2011 r. do 31.12.2014 r. przez płatnika składek Pana A. Ł. (NIP: (...)),

2)  od 01.06.2017 r. do 28.02.2021 r. przez płatnika składek (...) SP. Z O.O. (NIP: (...)),

3)  od 01.03.2021 r. do 28.02.2022 r. przez płatnika składek (...) SP. Z O.O. (NIP: (...)).

Podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z powyższych tytułów w przeliczeniu na okres miesiąca były wyższe od kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku ( akta ZUS).

R. I. w dniu 22 lutego 2021 roku założyła działalność gospodarczą pod firmą (...) (NIP: (...)), której przeważającą działalność gospodarczą stanowi działalność usługowa związana z administracyjną obsługą biura. Mąż odwołującej – świadek P. D., prezes spółki (...), prowadzącej księgowości spółek oraz usługi dotyczące prowadzenia rachunkowości finansowej, zarządczej oraz obsługi kadrowo-płacowe – uczestniczył w składaniu wniosku z dnia 22 lutego 2021 roku w sprawie założenia działalności gospodarczej i doradził odwołującej, aby wybrała formę Mały ZUS (kod 0570 00), gdyż wydawało mu się, że jest to najlepsza forma dla ubezpieczonej. Bezpośrednio po założeniu działalności ubezpieczona zawarła umowę z (...) na obsługę księgową. Działalność została zawieszona w dniu 23 lipca 2021 roku, a wznowienie jej wykonywania nastąpiło od 1 maja 2022 r. Obsługę księgową działalności z ramienia (...) przejęła od początku Z. Z.. Księgowa licząc koniec okresu preferencyjnego ZUSu zauważyła, że odwołująca nie skorzystała z ulgi na start i zaleciła jej złożenie korekty, aby mogła przez dłuższy czas korzystać z preferencyjnego ZUSu ( dane z CEIDG – k. 99-101 a.s., zeznania świadka Z. Z. – k. 95-97 a.s., zeznania świadka P. D. – k. 105-108 a.s., przesłuchanie odwołującej – k. 108-110 a.s.).

W dniu 29 sierpnia 2023 roku R. I. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. z prośbą o dokonanie z urzędu korekty jej zgłoszenia w ZUS jako płatnika składek na własne ubezpieczenie korzystającego z ulgi na start w okresie od 22.02.2021 do 22.07.2021 r. poprzez wyrejestrowanie z kodu tytułu ubezpieczenia 0570 00 a zarejestrowanie z kodem tytułu ubezpieczenia 0540 00 ( pismo z dnia 29 sierpnia 2023 roku – k. 8 a.s.).

Pismem z dnia 5 stycznia 2024 roku organ rentowy poinformował R. I., że dokonała zgłoszenia z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od 01.09.2008 r. do 31.07.2011 r., od 22.02.2021 r. do 22.07.2021 r. oraz od 01.05.2022 r. do nadal, wobec czego w okresie od 22.02.2021 r. do 22.07.2021 r. nie spełnia warunków do podlegania wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców ( pismo z dnia 5 stycznia 2024 r. – k. 15-15v. a.s.).

W dniu 5 marca 2024 roku R. I. złożyła wniosek o uznanie korekty jej zgłoszenia w ZUS jako płatnika z ulgi na start w okresie 22.02.2021 r. - 22.07.2021 r. ( wniosek z dnia 5 marca 2024 r. – k. 17-17v. a.s.).

Pismem z dnia 11 marca 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. poinformował R. I., że zgodnie ze złożonym dokumentem zgłoszeniowym ZUS ZUA dokonała zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia (kod 0570 00). Organ rentowy wskazał, że uporządkował zapisy na koncie ubezpieczonej o czym została poinformowana pismem z dnia 01.12.2023 r., znak: (...) (...) (...). Ponadto o szczegółowych zasadach podlegania do ubezpieczeń społecznych została poinformowana pismem z dnia 22.01.2024 r., znak: (...). Organ pouczył ubezpieczoną, że jeśli nie zgadza się z powyższymi ustaleniami, istnieje możliwość złożenia wniosku o wydanie decyzji, od której przysługuje prawo odwołania do sądu ( pismo z dnia 11 marca 2024 r. – k. 21-21v. a.s.).

R. I. w dniu 19 marca 2024 roku złożyła wniosek o wydanie decyzji w sprawie ustalenia okresu podlegania do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej ( wniosek – k. 23 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. w dniu 20 marca 2024 roku zawiadomił R. I. o wszczęciu na żądanie strony postępowania w sprawie ustalenia okresu podlegania przez nią ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (zawiadomienie o wszczęciu postępowania – k. 25-26v. a.s.).

Pismem z dnia 26 marca 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. zawiadomił R. I. o zakończeniu postępowania ( pismo z dnia 26 marca 2024 r. – k. 27 a.s.).

Decyzją z dnia 17 kwietnia 2024 r., nr (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. stwierdził, że R. I. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom/u emerytalnemu, rentowymi, wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie mająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia od 2008-09-01 do 2010-08-31 i od 2022-05-01 do 2023-02-28 oraz podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom/u emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie mająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 60 % kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia od 2010-09-01 do 2011-05-15 oraz od 2023-03-01 ( decyzja – k. 29-30v. a.s.).

R. I. w dniu 29 maja 2024 roku złożyła odwołanie od ww. decyzji, inicjując niniejsze postępowanie ( odwołanie – k. 3-6 a.s.).

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, w tym na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach rentowych. Ich autentyczność, jak również zgodność z rzeczywistym stanem rzeczy nie była kwestionowana przez żadną ze stron, dlatego Sąd ocenił je jako wiarygodne.

Stan faktyczny został również ustalony na podstawie zeznań odwołującej się R. I. oraz świadków Z. Z. i P. D.. Sąd dał wiarę zeznaniom odwołującej się oraz świadków w zakresie w jakim pokrywały się z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Świadek Z. Z., jako księgowa zajmująca się sprawami księgowymi ubezpieczonej, opisała okoliczności, w których zaleciła odwołującej się złożenie korekty, natomiast świadek P. D. opisał swój udział w rejestrowaniu działalności oraz doradztwo w zakresie wyboru kodu.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie R. D., jako niezasadne, podlegało oddaleniu.

Art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2026 r. poz. 199), zwanej dalej ustawą systemową, stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi. Dotyczy ich także obowiązek podlegania ubezpieczeniu wypadkowemu, bowiem art. 12 ust. 1 ww. ustawy wskazuje, że obowiązkowo takiemu ubezpieczeniu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Obowiązek ubezpieczenia osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą wynika każdorazowo z faktycznego prowadzenia tej działalności. Tym samym do powstania obowiązku ubezpieczenia wymagane jest rzeczywiste wykonywanie działalności zarobkowej, realizowanej w sposób zorganizowany i ciągły. W orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, że rozpoczęcie działalności gospodarczej polega na podjęciu w celu zarobkowym działań określonych we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2001 r., II UK 428/00). Ponadto z art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają ubezpieczeniom od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. We wskazanym przepisie ustawodawca określił czasowe granice podlegania obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu wyznaczając je momentami rozpoczęcia i zaprzestania wykonywania działalności. Zaprzestanie działalności gospodarczej, o którym mowa w art. 13 ust. 4 ustawy systemowej uchylające obowiązek ubezpieczenia może być również okresowe i spowodowane przerwą w jej wykonywaniu. Musi to jednak wiązać się z wolną zaprzestania tej działalności w sposób definitywny, co winno znaleźć formalny wyraz w wyrejestrowaniu działalności z ewidencji działalności gospodarczej, względnie w jej zawieszeniu.

Natomiast art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2025 r. poz. 1480) wskazuje, że przedsiębiorca będący osobą fizyczną, który podejmuje działalność gospodarczą po raz pierwszy albo podejmuje ją ponownie po upływie co najmniej 60 miesięcy od dnia jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia i nie wykonuje jej na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywał w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej, nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym przez okres 6 miesięcy od dnia podjęcia działalności gospodarczej (ust. 1). Przedsiębiorca może zrezygnować z uprawnienia, o którym mowa w ust. 1, przez dokonanie zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych (ust. 2). Zatem tylko od woli przedsiębiorcy zależy, czy zacznie od podlegać ubezpieczeniom społecznym w terminie wcześniejszym, niż 6 miesięcy od rozpoczęcia działalności. Wola ta uzewnętrzniana jest organowi rentowemu przez złożenia zgłoszenia. Jak jednak przyjęto już w orzecznictwie Sądu Najwyższego w odniesieniu do ubezpieczeń dobrowolnych, ubezpieczenia tego rodzaju powstają "na skutek prawnokształtującego oświadczenia o przystąpieniu do tego ubezpieczenia" (wyrok Sądu Najwyższego z 11 lipca 2017 r., I UK 295/16). W konsekwencji należy przeciwstawić się takiemu stosowaniu prawa, które przez "przyłapanie" na rzekomym błędzie co do skutków tego oświadczenia "przybiera postać imperatywnego wyłączania ubezpieczonych z systemu ubezpieczenia na skutek niekorzystnej interpretacji ich oświadczeń woli". Tak samo należy interpretować oświadczenia woli składane na podstawie art. 18 ust. 2 Prawa przedsiębiorców a uzewnętrzniane dokonaniem zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych. Dlatego, zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 18 lipca 2023 r., sygn. akt III USKP 58/22, gdy przed upływem terminu płatności pierwszej składki na ubezpieczenia społeczne przedsiębiorca objęty zakresem zastosowania art. 18 ust. 1 Prawa przedsiębiorców orientuje się, że błędnie zgłosił się do ubezpieczeń społecznych i wbrew swojej woli zrezygnował w ten sposób z ulgi na start (a nie zamierzał od razu podlegać obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z preferencyjną podstawą obliczania składek na nie), dopuszczalne jest dokonanie korekty tego zgłoszenia. W konsekwencji takiej korekty przedsiębiorca wchodzący na rynek będzie mógł - w zamian za rezygnację z ochrony ubezpieczeniowej - korzystać najpierw ulgi na start, a po upływie 6 miesięcy z podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom przy preferencyjnej wysokości składki.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy podkreślić, że odwołująca R. I. wystąpiła z wnioskiem o dokonanie korekty w dniu 29 sierpnia 2023 roku, zatem przeszło dwa lata od założenia działalności gospodarczej i zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z kodem 0570 00. Nadto świadek P. D., który zgłaszał wraz z odwołującą się działalność gospodarczą, wyraźnie przyznał, że poradził jej wybór Małego ZUSu, gdyż wydawało mu się, że jest to najlepsza opcja. Podkreślenia wymaga, że świadek P. D. jest obecnie mężem odwołującej się i jednocześnie prezesem spółki (...), prowadzącej księgowość spółek oraz usługi dotyczące prowadzenia rachunkowości finansowej, zarządczej oraz obsługi kadrowo-płacowe, która prowadziła księgowość R. I.. Również sama odwołująca potwierdziła zeznania świadka P. D., dodając że zawierzyła partnerowi posiadającemu biuro księgowe. Wątpliwości w zakresie zgłoszenia pojawiły się dopiero kiedy księgowa licząc koniec okresu preferencyjnego ZUSu zauważyła, że odwołująca nie skorzystała z ulgi na start i zaleciła jej złożenie korekty, aby mogła przez dłuższy czas korzystać z preferencyjnego ZUS.

W ocenie Sądu ubezpieczona w dniu 22 lutego 2021 r. świadomie podjęła decyzję o zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych. Jej decyzja była wyrazem jej woli w tamtym momencie, natomiast okoliczność, że nastąpiła w tym zakresie zmiana po przeszło dwóch latach, nie może prowadzić do uznania możliwości rezygnacji z wcześniejszego zgłoszenia i skorzystania z ulgi na start. Tym bardziej, że bezpośrednio po zarejestrowaniu działalności podpisała umowę na obsługę księgową z firmą (...) i od początku korzystała z pomocy profesjonalnej księgowej. Mogła zatem przedmiotową kwestię (kodu ubezpieczenia) od razu zweryfikować i ewentualnie skorygować jeszcze przed terminem płatności pierwszej składki. Nie zrobiła jednak tego, a z wnioskiem do ZUS zwróciła się po przeszło dwóch latach.

Wobec powyższego brak było podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, a odwołanie ubezpieczonej podlegało oddaleniu, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c., o czym sąd orzekł w pkt 1. sentencji wyroku.

Sąd na podstawie art. 98 k.p.c. zasądził od odwołującej R. D. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B., reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, który złożył odpowiedni wniosek, kwotę 360,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi za czas od daty uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Wskazana kwota, stanowiąca stawkę minimalną, została ustalona na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Renata Gąsior