Wyrok z 11 marca 2026, sygn. VII U 477/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

20 lutego 2026 r.

Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie

VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie: Przewodnicząca: sędzia (del.) Magdalena Pytel

Protokolant: sekr. sądowy Maria Nalewczyńska

po rozpoznaniu 27 stycznia 2026 r. w J. na rozprawie

sprawy V. O.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w J.

o przeliczenie emerytury

na skutek odwołania V. O.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...) Oddział w J.

z 29 grudnia 2023 r. nr (...)

1)  zmienia zaskarżoną decyzję, zaliczając do stażu ubezpieczeniowego okres prowadzenia przez odwołującego działalności gospodarczej i opłacania składek w grudniu 1983 r. oraz w lipcu i listopadzie 1985 r.,

2)  oddala odwołanie w pozostałym zakresie.

VII U 477/24

UZASADNIENIE

Decyzją z 29 grudnia 2023 r., znak: (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w J. odmówił V. O. prawa do ponownego obliczenia emerytury z uwzględnieniem przeliczenia kapitału początkowego uznając, że dokumentacja znajdująca się w ZUS nie potwierdza prowadzenia przez niego działalności gospodarczej w okresie od 6 lipca 1982 r. do 18 marca 1987 r. (akta rentowe tom II k. 39).

Ubezpieczony pismem z 29 stycznia 2024 r. odwołał się od powyższej decyzji, wnosząc o jej zmianę i wskazując, że jest oparta na błędnym założeniu, że odwołującemu nie przysługuje prawo do ponownego obliczenia emerytury z uwzględnieniem ponownie obliczonego kapitału początkowego.

W uzasadnieniu wskazał, że przedstawił wszystkie niezbędne dokumenty, w których był posiadaniu, z których wynika ponad wszelką wątpliwość, że odprowadzał składki na ubezpieczenie społeczne za ww. okres działalności gospodarczej. Ubezpieczony wskazał, że w od 6 lipca 1982 r. do 18 marca 1987 r. prowadził działalność gospodarczą przewóz pasażerów i sam opłacał składki ZUS nr (...). Jako prowadzący samodzielnie działalność gospodarczą w okresie spornym objęty był obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym na podstawie ustawy z 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin. Gdyby nie opłacał tych składek, ZUS na pewno wszcząłby procedurę ich ściągnięcia, a ubezpieczony nie pamięta takiego faktu. Ponadto oświadczył, że od ww. okresu minęło ponad 30 lat, wobec czego nie posiada ani potwierdzeń wnoszenia składek na ubezpieczenie społeczne poza tymi, które załączył ani nie wie w jakim oddziale były odprowadzane składki (k. 3).

Po ustanowieniu w sprawie, jego pełnomocnik wnosił także o przeprowadzenie dowodu z dokumentu tj. potwierdzenie dla wpłacającego z 29 listopada 1984 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania (k. 24).

W odpowiedzi na odwołanie z 16 lutego 2024 r. pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu wskazał, że ubezpieczony pobiera emeryturę przyznaną decyzją z 11 grudnia 2023 r. Powołując się na art. 6 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż organ rentowy przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu potwierdzenia ubezpieczenia w okresie od 6 lipca 1982 r. do 18 lutego 1987 r. w trakcie, którego ustalił, że ubezpieczony nie figuruje w ewidencji płatników składek. Zgodnie z aktami płatnika (...) działalność gospodarczą rozpoczęto od 1 kwietnia 1987 r. (k. 6).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

V. O., urodzony (...) z zawodu jest technikiem elektrykiem. Do 5 lipca 1982 r. był zatrudniony na stanowisku elektryka w Z.W. A. R. J. (akta rentowe tom I k. 13 – zaświadczenie).

W okresie od 6 lipca 1982 r. do 18 marca 1987 r. prowadził działalność gospodarską - przewóz pasażerów - taksówka osobowa N. ul. (...), (...). Stacjonował na postoju (...) w N., a następnie na postoju przy szpitalu bliżej miejsca zamieszkania. Był zarejestrowany w Zrzeszeniu (...) w N. przy ul. (...). Zdał egzamin z topografii miasta. Wykupił w Urzędzie Finansowym kartę podatkową, zgodnie z którą opłacane były podatki. Był właścicielem samochodu osobowego - pomarańczowego K. z numerem bocznym 27. Dokonał zakupu taksometru, który zgodnie z wymogami zalegalizował. W okresie prowadzenia działalności nie dokonał jej zawieszenia. Pracował przez około 10 godzin dziennie (zeznania świadków k. 52, 36, zeznania odwołującego - k. 79, 88, akta rentowe tom II k. 21 dowód tożsamości taksometru z 23 czerwca 1982 r., akta rentowe tom II k. 22 i 23 - decyzje Urzędu Skarbowego z 21 marca 1984 r. i 4 lutego 1987 r.)

29 listopada 1984 r. odwołujący wpłacił w N. na konto ZUS 365 zł z tytułu składek za grudzień 1983 (k. 26)

26 sierpnia 1985 r. odwołujący wpłacił z tytułu składek 2 105 zł, a 10 grudnia 1985 r. - 1 870 zł z tytułu zaległych różnic składek (akta rentowe tom II k. 21)

Od kwietnia 1987 r. V. O. rozpoczął działalność w zakresie instalatorstwa elektrycznego i opłacał z tego tytułu składki (akta rentowe tom I k. 17 - decyzja Urzędu Miejskiego w N. z 19 marca 1987 r.)

14 czerwca 2023 r. odwołujący złożył wniosek o ustalenie kapitału początkowego. We wniosku wskazał miedzy innymi sporny okres działalności gospodarczej.

Decyzją z 6 września 2023 r., znak: (...) organ rentowy ustalił kapitał początkowy na dzień 1 stycznia 1999 r. na 86394,33 zł, wskazując, że nie uwzględnił okresu od 6 lipca 1982 r. do 18 marca 1987 r., ponieważ dokumentacja zgromadzona w ZUS nie potwierdza faktu wynikającego z oświadczenia ubezpieczonego (akta rentowe tom I k. 24).

Decyzją z 11 grudnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w J. przyznał V. O. emeryturę od 1 sierpnia 2023 r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26c ustawy emerytalnej na 4535,54 zł (akta rentowe tom II - k. 15).

Ubezpieczony 25 września 2023 r. złożył wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno - rentowego dołączając do wniosku szereg dokumentów wskazujących w jego ocenie na dalsze okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu (akta rentowe tom II - k. 19).

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie dokumentów zgromadzonych w postępowaniu przed organem rentowym oraz przed Sądem, których autentyczność nie była kwestionowana przez strony, a także na podstawie zeznań świadków O. Ł. i O. T. (k. 36, k. 52 - 54) oraz zeznań odwołującego (k. 79, 88) przesłuchiwanego w charakterze strony, które Sąd uznał w przeważającej części za wiarygodne.

Na tej podstawie Sąd ustalił, że po zakończeniu zatrudnienia, a przed rozpoczęciem działalności w zakresie instalatorstwa elektrycznego, V. O. faktycznie prowadził działalność gospodarczą w zakresie transportu osób. Potwierdzają to zgromadzone dokumenty i zeznania świadków.

W ocenie Sądu dowody te nie stanowią jednak potwierdzenia opłacania składek za każdy miesiąc spornego okresu. W szczególności zeznania odwołującego, aczkolwiek niewątpliwie szczere, nie mogą stanowić samodzielnego dowodu opłacenia wszystkich składek w terminie. Sam fakt prowadzenia działalności nie implikuje bowiem opłacania składek, a z załączonych dowodów wpłat wynika, że nie wszystkie składki zostały uiszczone na czas. Nie można także przyjąć, że gdyby składki nie były opłacane w pełnej wysokości, organ rentowy na pewno wszcząłby procedurę ich ściągnięcia.

Sąd, zważył co następuje:

Odwołanie częściowo zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 14 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za okresy składkowe uważa się również przypadające przed dniem 15 listopada 1991 r. następujące okresy, za które została opłacona składka na ubezpieczenie społeczne albo za które nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne: pozarolniczej działalności gospodarczej na obszarze Państwa Polskiego:

a) objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego i okresy kontynuowania tego ubezpieczenia, za które opłacono składkę na to ubezpieczenie lub w których występowało zwolnienie od opłacania składki,

b) prowadzonej przed dniem objęcia obowiązkiem ubezpieczenia z tego tytułu, jeżeli prowadzenie działalności gospodarczej odpowiadało warunkom ubezpieczenia;

Zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 14 lit a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych samo prowadzenie działalności gospodarczej bez opłacania składek na ubezpieczenie społeczne (lub wykazania zwolnienia od opłacania składek) nie stanowiło okresu składkowego, a w sprawie o prawo do emerytury wnioskodawca musi wykazać okres ubezpieczenia (wyrok Sądu Najwyższego z 27 sierpnia 2009 r., II UK 395/(...)).

W sporny okresie obowiązywała ustawa z 18 lipca 1974 r. o wykonywaniu handlu oraz niektórych innych rodzajów działalności przez jednostki gospodarki nie uspołecznionej, której art. 2 stanowił, że działalność gospodarcza określona może być prowadzona po uzyskaniu uprawnienia przewidzianego niniejszą ustawą. Uprawnienia wydaje się po zasięgnięciu opinii zrzeszenia prywatnego handlu i usług w formie zezwolenia lub potwierdzenia zgłoszenia. Zezwolenia wydaje się na czas określony lub na czas nieokreślony.

Kwestię ubezpieczenia społecznego osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin regulowała zaś ustawa z 18 grudnia 1976 r., której art. 22 ust. 1 stanowił, że obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia ciąży na osobie prowadzącej działalność.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy, osoby prowadzące działalność obowiązane były opłacać składki na ubezpieczenie za każdy miesiąc ubezpieczenia. Zgodnie z art. 24 ust. 1 podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie stanowiły kwoty zryczałtowane, przy czym wysokość kwot zryczałtowanych, stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie, oraz wysokość tych składek, a także szczegółowe zasady i tryb postępowania w zakresie ustalania istnienia obowiązku ubezpieczenia oraz poboru składek za okres kontynuowania ubezpieczenia ustalał Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych w porozumieniu z Ministrem Handlu Wewnętrznego i Usług w drodze rozporządzenia z 11 lutego 1977 r. w sprawie wykonania ustawy o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich rodzin.

Zgodnie z § 8 ust. 1 pkt 2 podpunkt a rozporządzenia , zryczałtowane kwoty stanowiące podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie ustala się miesięcznie dla osób będących członkami zrzeszeń prywatnego handlu i usług prowadzących działalność w zakresie transportu w gminie lub w miejscowości do 100 tys. mieszkańców - w wysokości 3.500 zł. § 14 ust. 1 i 3 stanowił, że składka na ubezpieczenie wynosi 18% podstawy jej wymiaru, a dodatkowo obniża się ją o 2% podstawy jej wymiaru dla osób prowadzących działalność w zakresie transportu samochodowego taksówkami osobowymi.

Od 1 grudnia 1983 zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia zryczałtowane kwoty stanowiące miesięczną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie dla osób będących członkami zrzeszeń prywatnego handlu i usług prowadzących działalność w zakresie transportu osobowego (przewóz osób) ustalono w kwocie odpowiadającej dwukrotnej wysokości najniższego miesięcznego wynagrodzenia pracowników gospodarki uspołecznionej. Zgodnie z § 14 ust. 1 składka wynosiła zaś 25% podstawy jej wymiaru.

Porównując określone na podstawie powyższych przepisów kwoty składek z ustalonym stanem faktycznym, Sąd doszedł do przekonania, że z pewnością można przyjąć, że odwołujący opłacił składki jedynie za okresy wskazane na przedstawionych dowodach wpłat w grudniu 1983 r. oraz w lipcu i listopadzie 1985 r.

Wobec powyższego, Sąd na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 KPC, w punkcie pierwszym wyroku zmienił zaskarżoną decyzję, zaliczając do stażu ubezpieczeniowego te miesiące jako okres prowadzenia przez odwołującego działalności gospodarczej i opłacania składek.

W judykaturze ugruntowany został pogląd, iż zaliczenie nieudokumentowanych okresów składkowych czy nieskładkowych wymaga dowodów niebudzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych, wobec czego zaliczenie takich spornych okresów z przebiegu ubezpieczenia do stażu ubezpieczeniowego na podstawie zeznań świadków lub przesłuchania strony zainteresowanej jest dopuszczalne tylko w przypadkach niebudzących żadnych wątpliwości co do spójnego i precyzyjnego - rodzajowego oraz czasowego potwierdzenia się udowadnianych okoliczności (wyrok Sądu Najwyższego z 20 lutego 2019 r., III UK 52/18, LEX nr 2622328).

Nadto ciężar wykazania spornych okresów składkowych obciążał wnioskodawcę. Stosownie bowiem do art. 6 KC, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Jak już wskazywano w postępowaniu sądowym ubezpieczony może korzystać z wszelkich środków dowodowych potwierdzających okres zatrudnienia/ ubezpieczenia i stwierdzających wysokość zarobków lub dochodów stanowiących podstawę wymiaru emerytury lub renty, w szczególności z dowodów dokumentów oraz z przesłuchania świadków (wyrok Sądu Najwyższego z 25 lipca 1997 r., II UKN 186/97, OSNP 11/1998, poz. 342).

Na podstawie zgromadzonych dowodów nie można jednak przyjąć, aby odwołujący opłacał składki przez cały sporny okres. W szczególności odwołujący nie przedstawił dowodów potwierdzających opłacanie składek od lipca 1982 r. do listopada 1983 r., od stycznia 1984 r. do czerwca 1985 r., od sierpnia do 1985 r. oraz od grudnia 1985 do marca 1987 r.

Wobec powyższego, Sąd punkcie drugim wyroku na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 KPC, oddalił odwołanie w pozostałym zakresie.