Wyrok z 20 marca 2025, sygn. XVII AmA 16/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 marca 2025 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie, XVII Wydział Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów
w składzie:

Przewodniczący –	Sędzia SO Małgorzata Perdion-Kalicka
Protokolant –	st. sekr. sądowy Jadwiga Skrzyńska

po rozpoznaniu 20 marca 2025 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z odwołania (...) w R.

przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

o stwierdzenie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów

na skutek odwołania od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

z 20 grudnia 2023r. Nr (...)

1.  oddala odwołanie;

2.  zasądza od (...) w R. na rzecz Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwotę 720 zł (siedemset dwadzieścia złotych), z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

SSO Małgorzata Perdion-Kalicka

Sygnatura akt: XVII AmA 16/24

UZASADNIENIE

Decyzją z 20 grudnia 2023 r., znak (...) nr (...), dalej: Decyzja, na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2, w związku z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1689 ze zm.) dalej: uokik, po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (dalej także jako: Prezes UOKiK) uznał za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, działanie (...)” z siedzibą w R., ( dalej także jako: (...)), polegające na nieobniżaniu całkowitego kosztu kredytu konsumenckiego - udzielonego na podstawie ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2023 r. poz. 1028 ze zm. - dalej: ukk) - o proporcjonalną wartość tych kosztów (obliczonych tzw. metodą liniową), która dotyczy okresu o jaki skrócono czas obowiązywania umowy w związku ze spłatą kredytu przed terminem określonym w umowie, co narusza art. 49 ust. 1 ukk oraz godzi w zbiorowe interesy konsumentów, a tym samym stanowi praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 1 i ust. 2 uokik oraz stwierdził zaniechanie jej stosowania z dniem 16 sierpnia 2023 r.

W pkt II Decyzji Prezes UOKiK, na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 4 uokik, nałożył na (...) karę pieniężną, w wysokości 160.515,00 zł za stosowanie powyższej praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów (decyzja z dnia 20 grudnia 2023 r. k. 5-14)

Od przedmiotowej Decyzji odwołanie wniosła (...) z siedzibą w R. wnosząc o uchylenie decyzji w całości, ewentualnie o jej zmianę w części dotyczącej kary pieniężnej poprzez odstąpienie od jej nałożenia.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1)  sprzeczność istotnych ustaleń będących podstawą wydania decyzji z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, co polega na tym, że:

a)  organ błędnie przyjął, że odwołujący nie obniżał całkowitego kosztu kredytu o koszty kredytu, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy w przypadku spłaty całości pożyczki przed terminem określonym w umowie pożyczki, podczas gdy odwołujący odpowiednio obniżał koszty pożyczki, które były związane z okresem kredytowania w przypadku jej wcześniejszej spłaty tj. odsetki, a zatem nie stosował praktyki, co do której można by uznać, że narusza zbiorowe interesy konsumentów, a brak obniżenia przy wcześniejszej spłacie prowizji wynikał z faktu, że dotyczyła ona kosztów ponoszonych przez odwołującego nie związanych z okresem kredytowania, a brzmienie art. 49 ust. 1 ukk budziło wątpliwości interpretacyjne, które zostały rozstrzygnięte dopiero wyrokiem Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 11 września 2019 r. w sprawie C-383/18;

b)  organ uznał za datę początkową stosowania praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów przez odwołującego dzień 16 maja 2016 roku, który to dzień odpowiada publikacji przez Prezesa Urzędu Konkurencji i Konsumentów oraz Rzecznika Finansowego interpretacji art. 49 ukk, podczas gdy publikacja taka nie stanowi źródła prawa powszechnie obowiązującego, a brak zastosowania się przez odwołującego do tez wskazanych w przedmiotowej publikacji nie może skutkować dla niego negatywnymi konsekwencjami;

c)  uzasadnione wątpliwości budzi fakt przerzucania na przedsiębiorcę skutków nieprecyzyjnej legislacji i przypisanie działania bezprawnego w ramach stosowania przepisu, który do 2019 roku był wykładany w sposób niejednolity wobec jego braku sprecyzowania, które nastąpiło dopiero w oparciu o orzecznictwo TSUE oraz Sądu Najwyższego;

d)  organ uznał za datę zaniechania praktyki dzień 16 sierpnia 2023 r., podczas gdy wszyscy konsumenci, którzy dokonali przedterminowej spłaty swojego zobowiązania pożyczkowego, przed datą 1 października 2021 roku (czyli przed datą wdrożenia przez Kasę automatycznego systemu zwrotu na rzecz konsumenta), mają możliwość złożenia wniosku o proporcjonalny zwrot opłat w związku z wcześniejszą spłatą pożyczki - wnioski rozpatrywane są pozytywnie. Ponadto odwołujący przedstawił dowody świadczące o zastosowaniu od 1 października 2021 r. nowego, zgodnego z wyrokiem TSUE (C383/18) sposobu rozliczeń kosztów kredytu;

e)  organ uznał, że powód naruszył zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 uokik wskutek nieobniżania kosztów prowizji w proporcjonalny sposób, podczas gdy odwołujący podkreśla, że istnieją inne sposoby rozliczenia kosztów kredytu w przypadku przedterminowej spłaty uwzględniające słuszny interes konsumenta, które odwołujący zastosował;

f)  odwołujący zarzuca zaskarżonej decyzji sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego poprzez pominięcie lub jedynie wybiórcze uwzględnienie dowodów w postaci wzorców dokumentów złożonych do akt sprawy i wyjaśnień (...) w zakresie:



wskazania stosowanej metody odsetkowej jako korzystniejszej dla przedsiębiorcy; odwołujący w trakcie postępowania wyjaśniającego kwestionował stwierdzenie Organu, że w przypadku rozliczenia metodą odsetkową „kwota zwrotu była niższej wartości niż gdyby była obliczona metodą liniową" oraz informował, że kwota zwrotu wyliczonego metodą odsetkową może być wyższa niż w przypadku metody liniowej. Jako dowód odwołujący w piśmie z dnia 20.10.2021 r. przekazał Organowi w załączeniu przykładowe rozliczenia, gdzie wystąpiła sytuacja korzystniejsza dla konsumenta rozliczenia poza odsetkowych kosztów metodą odsetkową (dowód: załącznik nr 5 do pisma z dnia 20.12.2021 r.). Nie można zatem przyjąć kategorycznego stwierdzenia, że rozliczenie metodą odsetkową jest w każdym wypadku niekorzystne dla kredytobiorcy - może być wprost przeciwnie. Dodatkowo wysokość wyliczenia zwrotu prowizji metodą odsetkową uzależniona jest od kształtowania się wysokości stóp procentowych i ich zmiany związanych z decyzjami Rady Polityki Pieniężnej.

Ponadto przedsiębiorca dokonał przeliczenia przypadków wcześniejszej spłaty kredytów konsumenckich w okresie od 24.09.2019 r. do 30.09.2021 r. według metody liniowej, a następnie dokonał zwrotu różnicy kosztów wynikających z rozliczenia metodą liniową a „metodą odsetkową" klientom, u których zastosowanie metody liniowej okazało się bardziej korzystne od zastosowanej metody odsetkowej, oraz dokonał zwrotu kosztów dotyczących opłat za zapytania BIK i czynności administracyjnych, pobranych w związku z rozliczeniem zwrotu części kosztów kredytów konsumenckich.

W konsekwencji tych rozwiązań każdy z klientów otrzymał należne środki (w tym klienci rozliczeni wcześniej metodą odsetkową - dla nich korzystniejszą - nie zostali objęci ponownym rozliczeniem - rozliczenie zadziałało na ich korzyść - kosztem Odwołującego).

2)  naruszenie prawa materialnego, a to art. 24 ust. 3 uokik poprzez jego niezastosowanie;

3)  naruszenie prawa procesowego a to art. 8 §1 i 2 kpa w związku z art. 2 i 32 konstytucji RP poprzez nierówne traktowanie kontrolowanych podmiotów, polegające na nałożeniu na Przedsiębiorcę kary pieniężnej w sytuacji, gdy w przypadku innego przedsiębiorcy odstąpiono od jej nałożenia, a strona ta zdaniem urzędu dopuściła się analogicznej praktyki uznanej przez urząd za naruszającą zbiorowe interesy konsumentów.

4)  naruszenie prawa materialnego a to art. 106 i art. 111 uokik polegające na zastosowaniu art. 106 bez uwzględnienia całokształtu okoliczności uzasadniających w szerszym zakresie art. 111 ust.3 pkt. l a-d (odwołanie z dnia 26 stycznia 2024 r. k. 15-21)

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w odpowiedzi na odwołanie wniósł o oddalenie odwołania w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (odpowiedź na odwołanie, k. 56-64)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

(...) z siedzibą w R. jest przedsiębiorcą wpisanym do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod nr (...). (...) działa w formie - (...)od 2001 r. Przedmiotem przeważającej działalności (...) jest udzielanie swoim członkom pożyczek i kredytów (informacja odpowiadająca odpisowi pełnemu z rejestru przedsiębiorców KRS (...), k. 22-41) Członkiem (...) może zostać każda osoba fizyczna, która podpisze deklarację członkowską, opłaci wpisowe, wkład członkowski i wykupi jeden udział. Do (...) w dacie wszczęcia postępowania należało ok. (...) członków. (...) działa głównie na obszarze województwa (...), gdzie posiada (...) oddziałów. Ponadto posiada placówki na terenie województw: (...) ((...) oddziały), (...) ((...) oddział), (...)- (...) ((...) oddział) i (...) ((...) oddział). Łącznie (...) posiadał (...) oddziały w (...) miastach, a.

(dowód; informacje przekazane przez przedsiębiorcę w piśmie z dnia 20.12.2021 r., karty 6-11, z dnia 4.11.2022 r., karty 116-117)

(...) oferował swoim członkom pożyczki ratalne na okres od 1 miesiąca do 300 miesięcy w wysokości do 306 000 złotych (stan na 20.12.2021r.). W latach 2019 - 2021 (...) udzielił 22.620 pożyczek o łącznej wartości (...) zł. Zawierając umowy (...) wykorzystywał wzorce umów, m. in takich jak.: „umowa pożyczki”, „umowa pożyczki odnawialnej „umowa kredytu konsumenckiego (Dtl do 40%)”, „umowa kredytu konsumenckiego (Dtl powyżej 40%)”, „umowa pożyczki chwilowej” czy „umowa pożyczki płatnej w 1 racie„ (pismo (...) z dnia 20.12.2021 r. k. 6-11 akt adm., wzory stosowanych umów k. 14-31, 32-36, 37-49, 50-54, 54-58, 59-63, 64-82, 83-88, 89-94 akt adm., wzory ugód 95-97 akt adm.)

Zgodnie z treścią wzorców umów, pożyczkobiorca jest zobowiązany do poniesienia następujących kosztów kredytu:

a)  związanych z zawarciem umowy, tj. opłaty przygotowawczej i prowizji z tytułu udzielenia pożyczki,

b)  związanych z ustanowieniem zabezpieczeń,

c)  usług dodatkowych,

d)  innych.

We wzorcach umów, dotyczących kredytu konsumenckiego (w wersji obowiązującej od dnia 20 grudnia 2021 r.), zamieszczono postanowienie umowne, zgodnie z którym: „Pożyczkobiorca/Kredytobiorca ma prawo w każdym czasie do spłaty całości lub części pożyczki/kredytu przed terminem określonym w umowie (…). W przypadku spłaty całości lub części kredytu przed terminem określonym w umowie, całkowity koszt pożyczki ulegnie obniżeniu proporcjonalnie do okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy licząc od momentu spłaty pożyczki przed terminem. Rozliczenie z Pożyczkobiorcą/Kredytobiorcą z tytułu spłaty nastąpi w terminie 14 dni od dnia dokonania wcześniejszej spłaty pożyczki/kredytu w całości. Pożyczkobiorca/Kredytobiorca ma prawo dokonać spłaty części Pożyczki/Kredytu przed upływem okresu spłaty. Nadpłacone środki (...) zalicza na poczet spłaty zadłużenia w terminach zapadalności kolejnych rat z zastrzeżeniem, że pomniejszenie całkowitego kosztu Pożyczki/Kredytu z tytułu wcześniejszej spłaty Pożyczki/Kredytu zostanie rozliczone przez (...) w momencie całkowitej spłaty Pożyczki/Kredytu. Pożyczkobiorca/Kredytobiorca poprzez złożenie oświadczenie, którego wzór stanowi załącznik nr 5 do Umowy, może złożyć odmienną dyspozycję w zakresie wcześniejszej spłaty pożyczki/kredytu”. Przy czym we wzorcach umowy o kredyt konsumencki i umowy dotyczącej pożyczki chwilowej przewidziana jest możliwość spłaty części kredytu natomiast we wzorcach umowy pożyczki postanowienie to dotyczy tylko całości spłaty (wzorce umów stosowanych przez (...), pkt 27 umowy pożyczki – karta 15 i 33, pkt 28 umowy kredytu – karta 55, pkt 28 umowy kredytu (kredyt konsumencki) – karta 55 i 60, pkt 26 umowy pożyczki chwilowej – karta 90 i 93 oraz wyjaśnienia przedsiębiorcy: pismo z dnia 17.08.2023 r. – karta 269)

Postanowienia dotyczące wcześniejszej spłaty kredytu znajdują się także we wprowadzonym 4 listopada 2021r „Regulaminie udzielania kredytów i pożyczek konsumenckich (...)” stanowiącym załącznik do umów pożyczek gotówkowych zawieranych z konsumentami. Zgodnie z § 30 ust. 2 Regulaminu „ W przypadku spłaty całości pożyczki/kredytu przed terminem określonym w umowie, w braku odmiennej dyspozycji pożyczkobiorcy/ kredytobiorcy całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby pożyczkobiorca/kredytobiorca poniósłby je przed tą spłatą”. Zgodnie zaś z § 30 ust. 3 Regulaminu: „ W przypadku spłaty części pożyczki/kredytu przed terminem określonym w umowie, postanowienie ust. 2 stosuje się odpowiednio” (tekst wzorca umowy stosowanego przez (...), § 30 Regulaminu – karta 24)

W okresie od 1 października 2019 r. do końca lipca 2023 r. spłacono przed terminem (...) umów o kredyt konsumencki (bez uwzględnienia pożyczek 1-ratalnych i odnawialnych linii pożyczkowych; dane przekazane przez Przedsiębiorcę w piśmie z dnia 20.12.2021 r., 4.11.2022 r. oraz 17.08.2023 r.– karty 10-11, 119 i 271)

(...) aż do 30 września 2019 r. nie dokonywał zwrotów odpowiedniej części kosztów kredytu w związku z jego wcześniejszą spłatą. Żaden z członków (...) do tego dnia nie złożył też wniosku o zwrot części kosztów w związku z jego wcześniejszą spłatą (pismo (...) z dnia 4.11.2022 r. k. 120 akt adm.)

W okresie od 1.10.2019 r. do 30.09.2021 r. (...) wprowadził procedurę „Nadzór nad wyrobem niezgodnym”, na podstawie której w razie wcześniejszej spłaty kredytu dokonywano zwrotu części prowizji, ale tylko na wniosek konsumenta.

Dla obliczenia zwrotu kosztów kredytu (...) stosował wówczas metodę tzw. odsetkową. Powód obliczał wartość prowizji, która podlegała zwrotowi wg następującego wzoru: P = A x (C – B/C), gdzie P to kwota zwrotu, A – kwota pobranej prowizji, B – odsetki umowne zapłacone w całym okresie kredytowania, C – całkowity koszt odsetkowy kredytu wg plany spłaty.

Ponadto kwota zwracanych kosztów była pomniejszana o koszt zapytania do BIK oraz koszty czynności administracyjnych, oraz ew. opłatę za polecenie przelewu (pismo (...) z dnia 20 grudnia 2021 r. k. 6-11 akt adm., pismo z dnia 2 marca 2021 r., ugoda z dnia 17 listopada 2020 r. k. 3-4 akt adm., instrukcja działań k. 5 akt adm. wzór wniosku o rozliczenie wcześniejszej spłaty pożyczki/kredytu k. 5v akt adm

Od 1.10.2021 r. (...) dokonywała rozliczeń kosztów w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu automatycznie w ciągu 14 dni od spłaty przez klienta kredytu - bez wniosku klienta. Środki z rozliczenia prowizji przelewane były na rachunek rozliczeniowy klienta w (...). Ponadto z tą datą powód zaczął stosował metodę liniową do wyliczenia należnego zwrotu pozaodsetkowych kosztów pożyczki. Wartość prowizji dzielona była przez ilość dni kalendarzowych, w których miała obowiązywać umowa a wynik mnożony był przez liczbę dni, o które skrócono okres kredytowania.

Ponadto, (...) od 1 października 2021r aż do 16 sierpnia 2023r oferował konsumentom, którzy przedterminowo spłacili kredyty, zawarcie ugody, w ramach której, klient zrzekał się prawa do dochodzenia zwrotu kosztów poniesionej prowizji, przysługujących za wcześniejszą całkowitą spłatę pożyczki/kredytu, w zamian za udzielenie pożyczki/kredytu z oferty specjalnej na preferencyjnych warunkach,.

Powyższą procedurę zamieszczono w „Instrukcji działań wobec wcześniejszej spłaty pożyczki/kredytu” zatwierdzonej uchwałą zarządu nr (...) z dnia 27 września 2021 r., która weszła w życie 1.10.2021 r. (pismo (...) z dnia 20 grudnia 2021 r. k. 6-11 akt adm., wzory umów k. 14-94 akt adm., treść ugody k. 95-97 akt adm., instrukcja działań wobec wcześniejszej spłaty pożyczki/kredytu k. 98 akt adm.)

(...) w ugodach nie określał wysokości osiągniętych przez członka korzyści. W szczególności nie była w nich określana ani kwota przysługującego członkowi zwrotu tytułem poniesionych kosztów ani wysokość udzielonego rabatu w związku z zrzeczeniem się przez członka zwrotu kosztów. Dopiero w projekcie ugody stosowanym od 2 stycznia 2022 r. do 14 sierpnia 2023 r. (...) podawał wysokość rozliczanych kosztów w związku z przedterminową spłatą oraz wysokość prowizji z oferty specjalnej, która miała być udzielona na preferencyjnych warunkach w stosunku do pożyczki standardowej (ugoda z 17 listopada 2020 r. k. 4 akt adm., wzory ugód obowiązujące do 2 stycznia 2022 r. k. 95-97, wzór ugody obowiązujący od 2 stycznia 2022 r., pismo z 17 sierpnia 2023 r. k. 269-271 akt adm.)

Ostatecznie możliwość zawierania ugód została wyeliminowana 16 sierpnia 2023r na mocy uchwały Zarządu nr (...) z dnia 11 sierpnia 2023 r., którą wprowadzono nową instrukcję działań wobec wcześniejszej spłaty pożyczki/kredytu (pismo (...) z 17 sierpnia 2023 r. k. 269-271 akt adm., instrukcja działań wobec wcześniejszej spłaty pożyczki/kredytu k. 271-273 akt adm.)

Do pożyczek spłaconych w okresie 1.10.2019 r. – 30.11.2021 r. (...) zawarł (...) ugód (pismo (...) z dnia 20 grudnia 2021 r. k. 6-11 akt adm.)

W okresie między 16.05.2016 r. a 10.09.2019 r. zostało spłaconych przed terminem(...) umów. Ilość zrealizowanych zwrotów za ten okres wyniosła (...) (pismo z dnia 17 sierpnia 2023 r. k. 271).

W okresie od 1.10.2019 r. do 30.11.2021 r. przed terminem zostało spłaconych (...) umów pożyczki. W tym samym okresie przyjęto (...) wniosków o zwrot nadpłaconych kosztów kredytu, które dotyczyły (...) umów. Z (...) wniosków zakwalifikowano (...) do zwrotu prowizji, a wartość zwróconej prowizji wyniosła(...) zł. Do zwrotu prowizji nie zakwalifikowano (...) wniosków. Bez złożenia wniosku o zwrot rozliczono (...) umów pożyczek (pismo z dnia 20.12.2021 r. k. 10 akt adm.)

W okresie od lutego 2023 r. do dnia 10 sierpnia 2023 r. (...) przeprowadził korektę zwrotów kosztów kredytu, obliczonych wcześniej przy użyciu metody odsetkowej, dla kredytów konsumenckich spłaconych przed terminem pomiędzy 11.09.2019 r. a 30.09.2021 r. (tj. datą wprowadzenia nowej procedury rozliczania wcześniej spłaconych umów według Instrukcji). Dokonał także zwrotów pobranych opłat z tytułu zapytania do BIK i kosztów administracyjnych obsługi wniosku, których nie rozliczono wcześniej w odniesieniu do tych umów. Zwroty te zostały zrealizowane i przekazane na rachunki klientów w odniesieniu do wszystkich umów spłaconych przed terminem w ww. okresie, bez konieczności składania przez konsumenta osobnego wniosku w tym zakresie.

Z kolei, w odniesieniu do umów spłaconych przed terminem w okresie pomiędzy 16.05.2016r. a 10.09.2019 r., (...) wysłał listem zwykłym pisemną informację, łącznie do (...) klientów Kasy o możliwości uzyskania zwrotu nadpłaconych kosztów. Do końca lipca 2023 r. również sami klienci wystąpili w tym przedmiocie z 439 wnioskami, które zostały zrealizowane przez (...) (pismo powoda z 17.08.2023 r. – karta 271)

(...) w 2022 r. osiągnął obrót w wysokości 11.465.390,47 zł (Rachunek zysków i strat (...) za 2022 r. – k. 265-266 akt adm.)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach sprawy oraz w toku postępowania administracyjnego, których wiarygodności nie podważała żadna ze stron procesu, a Sąd nie znalazł także podstaw aby je kwestionować. Stan faktyczny nie był sporny między stronami, sporna była natomiast ocena prawna tak ustalonego stanu faktycznego.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Podstawę do ustalenia przez Prezesa UOKiK, że powódka naruszała zbiorowe interesy konsumentów stanowił przepis art. 24 ust 1 i 2 uokik. W myśl powołanej regulacji zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, przy czym przez praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów rozumie się godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności: nieuczciwe praktyki rynkowe lub czyny nieuczciwej konkurencji, a także naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji oraz proponowanie konsumentom nabycia usług finansowych, które nie odpowiadają potrzebom tych konsumentów, ustalonym z uwzględnieniem dostępnych przedsiębiorcy informacji w zakresie cech tych konsumentów lub proponowanie nabycia tych usług w sposób nieadekwatny do ich charakteru.

O bezprawności w rozumieniu powołanego przepisu możemy mówić, gdy zachowanie przedsiębiorcy – czyli jego działanie jak również zaniechanie – jest sprzeczne z powszechnie obowiązującym porządkiem prawnym, a więc zarówno z normami prawnymi, jak również z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami. Bezprawność jest przy tym obiektywnym czynnikiem, a więc niezależna jest od winy i jej stopnia, jak również bez znaczenia jest świadomość istnienia naruszeń. Bezprawność jest także niezależna od wystąpienia szkody.

Zasadniczo w świetle treści powołanego art. 24 uokik do naruszenia zbiorowych interesów konsumentów dochodzi poprzez bezprawne działanie przedsiębiorcy godzące w interesy konsumentów, o ile to działanie wywołuje negatywne skutki w sferze praw i obowiązków konsumentów. Przy czym skutki te muszą dotykać szerszego kręgu konsumentów, czyli odnosić się do obecnych, przyszłych i potencjalnych konsumentów, a więc naruszać prawa nieograniczonej bliżej nieokreślonej liczby konsumentów. Interes prawny konsumentów rozumiany jest jako określone potrzeby konsumenta, które zostały uznane przez ustawodawcę za godne ochrony (tak SN w uzasadnieniu uchwały z 13 lipca 2006r III SZP 3/06, OSNP 2007, nr 1-2, poz.35). nie jest zbiorowym interesem konsumentów suma indywidualnych interesów konsumentów (art. 24 ust 3 uokik).

Do naruszenia przez powoda zbiorowych interesów konsumentów doszło przy udzielaniu przez niego konsumentom pożyczek. Udzielanie pożyczek konsumentom zasadniczo uregulowane zostało w Ustawie o kredycie konsumenckim z dnia 12 maja 2011 r. z późniejszymi zmianami (dalej jako ukk).

Ustawa ta przez umowę o kredyt konsumencki rozumie umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255 550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi. Za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności:

1) umowę pożyczki;

2) umowę kredytu w rozumieniu przepisów prawa bankowego;

3) umowę o odroczeniu konsumentowi terminu spełnienia świadczenia pieniężnego, jeżeli konsument jest zobowiązany do poniesienia jakichkolwiek kosztów związanych z odroczeniem spełnienia świadczenia;

4) umowę o kredyt, w której kredytodawca zaciąga zobowiązanie wobec osoby trzeciej, a konsument zobowiązuje się do zwrotu kredytodawcy spełnionego świadczenia;

5) umowę o kredyt odnawialny (art. 3 ukk).

Ustawę o kredycie konsumenckim stosuje się także do umów o kredyt konsumencki, który spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia swojemu członkowi (art. 2 ukk).

Ustawa o kredycie konsumenckim przewiduje, w art. 30, że umowa o kredyt konsumencki, zasadniczo powinna określać poza danymi stron umowy:

– rodzaj kredytu;

– czas obowiązywania umowy;

– całkowitą kwotę kredytu;

– terminy i sposób wypłaty kredytu;

– stopę oprocentowania kredytu, warunki stosowania tej stopy, a także okresy, warunki i procedury zmiany stopy oprocentowania wraz z podaniem indeksu lub stopy referencyjnej, o ile ma zastosowanie do pierwotnej stopy oprocentowania kredytu; jeżeli umowa o kredyt konsumencki przewiduje różne stopy oprocentowania, informacje te podaje się dla wszystkich stosowanych stóp procentowych w danym okresie obowiązywania umowy;

– rzeczywistą roczną stopę oprocentowania oraz całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta ustaloną w dniu zawarcia umowy o kredyt konsumencki wraz z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia;

– zasady i terminy spłaty kredytu, w szczególności kolejność zaliczania rat kredytu konsumenckiego na poczet należności kredytodawcy, w tym informację o prawie, o którym mowa w art. 37 ust. 1; jeżeli w ramach kredytu stosuje się różne stopy oprocentowania dla różnych należności kredytodawcy, należy także podać kolejność zaliczania rat kredytu konsumenckiego na poczet różnych należnych sald, dla których stosuje się różne stopy oprocentowania;

– zestawienie zawierające terminy i zasady płatności odsetek oraz wszelkich innych kosztów kredytu, w przypadku gdy kredytodawca lub pośrednik kredytowy udziela karencji w spłacie kredytu;

– informację o innych kosztach, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt konsumencki, w szczególności o opłatach, w tym opłatach za prowadzenie jednego lub kilku rachunków, na których są zapisywane zarówno transakcje płatności, jak i wypłaty, łącznie z opłatami za korzystanie ze środków płatniczych zarówno dla transakcji płatności, jak i dla wypłat, prowizjach, marżach oraz kosztach usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, jeżeli są znane kredytodawcy, oraz warunki, na jakich koszty te mogą ulec zmianie;

– roczną stopę oprocentowania zadłużenia przeterminowanego, warunki jej zmiany oraz ewentualne inne opłaty z tytułu zaległości w spłacie kredytu;

– skutki braku płatności;

– informację o konieczności poniesienia opłat notarialnych, o ile wystąpią;

– sposób zabezpieczenia i ubezpieczenia spłaty kredytu, jeżeli umowa je przewiduje;

– termin, sposób i skutki odstąpienia konsumenta od umowy, obowiązek zwrotu przez konsumenta udostępnionego przez kredytodawcę kredytu oraz odsetek zgodnie z rozdziałem 5, a także kwotę odsetek należnych w stosunku dziennym;

– prawo konsumenta do spłaty kredytu przed terminem oraz procedurę spłaty kredytu przed terminem;

– informację o prawie kredytodawcy do otrzymania prowizji za spłatę kredytu przed terminem i o sposobie jej ustalania, o ile takie prawo zastrzeżono w umowie;

– informację o prawie, o którym mowa w art. 59 ust. 1;

– warunki rozwiązania umowy;

– informację o możliwości korzystania z pozasądowego rozstrzygania sporów oraz zasadach dostępu do tej procedury, jeżeli takie prawo przysługuje konsumentowi;

– wskazanie organu nadzoru właściwego w sprawach ochrony konsumentów.

W myśl art. 49 ust. 1 ukk w przypadku spłaty całości kredytu przed terminem określonym w umowie, całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą.

Zgodnie z definicją zawartą w art. 5 pkt 6 ukk całkowity koszt kredytu to wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności:

a) odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże jeżeli są znane kredytodawcy oraz

b) koszty usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach

- z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta.

Z przedmiotowych regulacji ustawy o kredycie konsumenckim jednoznacznie wynika, że konsument jest uprawniony do wcześniejszej spłaty kredytu, a także, że w razie wcześniejszej spłaty kredytu należy mu się zwrot kosztów kredytu, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą. Niewątpliwie jest też także, że zwrot adekwatnej części kosztów kredytu, dotyczy wszystkich kosztów, które mieszczą się w pojęciu całkowitego kosztu kredytu, o jakim mowa w art. 5 pkt 6 ukk.

Odnosząc powyższe regulacje prawne do okoliczności niniejszej sprawy Sąd Okręgowy podziela stanowisko Prezesa UOKiK, co do kwalifikacji prawnej praktyki, zarzuconej powodowi zaskarżonej decyzji, jako naruszającej zbiorowe interesy konsumenta.

Powód, nie obniżając całkowitego kosztu prowizji, który dotyczył okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy w związku z wcześniejszą spłatą pożyczki, dopuścił się naruszenia art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim.

Z treści tego przepisu jasno wynika, że w sytuacji przedterminowego spłacenia kredytu, całkowity koszt kredytu powinien zostać obniżony o koszty dotyczące okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, nawet jeśli pożyczkobiorca poniósł opłaty jeszcze przed uregulowaniem kredytu. W tej kwestii Sąd Okręgowy podziela pogląd wyrażony przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zgodnie z którym „prawo konsumenta do obniżki całkowitego kosztu kredytu w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu obejmuje wszystkie koszty, które zostały nałożone na konsumenta” (wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 11 września 2019 r., sygn. akt C-383/18, Legalis nr 2253206; podobne stanowisko zawarte zostało w wyroku Sądu Najwyższego z 12 grudnia 2019r w sprawie III CZP 45/19).

W świetle regulacji zawartej w przepisie art. 49 ust 1 ukk, (...) nie mógł ograniczać obniżania kosztów kredytu w razie jego spłaty przed terminem, jedynie do kosztów związanych z okresem obowiązywania umowy. Tymczasem praktyka powoda skutkowała brakiem zwrotu prowizji w części, która dotyczyła okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, a w późniejszym okresie, gdy już powód zdecydował się na zwrot części prowizji, to raz, że sposób obliczania jej wartości nie był proporcjonalny do czasu o jaki skrócono czas obowiązywania umowy, to dodatkowo z kwoty należnego zwrotu potrącał opłatę ryczałtową, związaną z kosztami zapytania do BIK i kosztami czynności administracyjnych, a w kolejnym okresie oferował pożyczkobiorcom zawarcie ugody, zamiast wprost dokonywać zwrotu odpowiedniej części prowizji.

Zdaniem Sądu obniżenie kosztów kredytu, o jakim mowa w art. 49 ust 1 ukk, dotyczy wszystkich możliwych kosztów kredytu, tj. zarówno tych już poniesionych przez kredytobiorcę, jak i tych, które miały być poniesione w trakcie dalszego trwania kredytu, czyli tych, które miały być uiszczane po terminie wcześniejszej spłaty. Obniżenie kosztów, w razie wcześniejszej spłaty kredytu, dotyczy więc wszystkich kosztów, niezależnie od tego kiedy zostały poniesione czy kiedy miały być poniesione. A zatem koszty w całości poniesione przy zawarciu umowy także podlegają stosownej redukcji. Jednoznacznie wskazuje na to wprost ostatni passus przepisu art. 49 ust 1 upp, w myśl którego kredyt ulega obniżeniu o te koszty „chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą”. Obniżenie kosztów w razie wcześniejszej spłaty kredytu jest też niezależne od charakteru tych kosztów, skoro przepis stanowi o obniżeniu „całkowitego kosztu kredytu”. Obejmuje więc też te koszty, których wysokość nie jest zależna od okresu obowiązywania umowy (tak też TSUE w wyroku z 11.09.2019r).

Obniżenie całkowitego kosztu kredytu w razie wcześniejszej spłaty musi być proporcjonalne do czasu, o jaki skrócono wykonywanie umowy.

Wobec powyższego praktyka powoda, polegająca na nieobniżaniu całkowitych kosztów kredytów konsumenckim o koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy w przypadku spłaty kredytu przed terminem, jako sprzeczna z bezwzględnie obowiązującym przepisem prawa, stanowi naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. Niewątpliwie praktyka powoda godzi w interesy konsumentów, którzy mimo wcześniejszej spłaty kredytu nie odzyskiwali stosownej części kosztu kredytu, należnej im w świetle treści art. 49 ust 1 ukk.

Nie sposób także zgodzić się z powodem, że w okresie, w którym stosował metodę odsetkową dla obliczania odpowiedniej wartości zwrotu kosztów kredytu, jego praktyka odpowiadała prawu. Jakkolwiek przepis art. 49 ukk nie określa metody ustalenia wielkości kosztów podlegających zwrotowi, niemniej jednak można z niego wywieść prostą zasadę, że koszty te powinny pozostawać w proporcji czasu (okresu) na jaki umowa została zawarta do czasu (okresu), o jaki skrócono umowę. Wynika to z brzmienia przepisu, który mówi o okresie (czasu), o który skrócono czas obowiązywania umowy, który determinuje konieczność zwrotu kosztów. A więc poniesione ostatecznie koszty powinny być adekwatne do okresu / czasu, jaki w rzeczywistości trwała umowa. Tymczasem stosowana przez powoda metoda, tzw. odsetkowa, odnosiła się do proporcji między całkowitym kosztem odsetkowym kredytu według planu spłaty a odsetkami umownymi zapłaconymi w całym okresie kredytowania. Mianowicie powód obliczał wartość prowizji, która podlegała zwrotowi wg następującego wzoru:

P = A x (C – B/C)

gdzie P to kwota zwrotu, A – kwota pobranej prowizji, B – odsetki umowne zapłacone w całym okresie kredytowania, C – całkowity koszt odsetkowy kredytu wg plany spłaty

Natomiast metoda liniowa obliczania kwoty, o jaką obniża się koszty kredytu, którą jako jedyną można wywieść z treści przepisu art. 49 ust 1 ukk, wymagała ustalenia:

• jaka część poniesionych kosztów kredytu przypada na jeden dzień kalendarzowy czasu obowiązywania umowy;

• liczby dni, o które skrócono okres kredytowania (liczba dni od daty faktycznej spłaty kredytu do określonego w umowie terminu spłaty kredytu).

Kwota kosztów, jakie powinny być zwrócone konsumentowi w związku z przedterminową spłatą kredytu, powinna więc stanowić iloczyn kosztu przypadającego na 1 dzień kalendarzowy i liczby dni, o które skrócono okres kredytowania.

Sąd podziela stanowisko organu, że taka metodologia jest dodatkowo bardziej zrozumiała i przejrzysta dla konsumentów, ale jest też naturalna i intuicyjna. Ponadto identyczne wyliczenia znajdują zastosowanie w innych umowach o charakterze ciągłym, które ulegają wcześniejszemu rozwiązaniu, np. w umowach ubezpieczenia, w przypadku wypowiedzenia przez ubezpieczającego umowy ubezpieczenia w trakcie okresu ochrony ubezpieczeniowej oraz związanym z tym zwrotem składki.

Okoliczność, na która wskazywał (...), że w niektórych sytuacjach metoda odsetkowa jest bardziej korzystana dla konsumenta, nie ma znaczenia, z tej przyczyny, że po pierwsze przepis ustawy nie daje podstaw do takiego obliczania wartości zwracanych kosztów, a ponadto, nie jest to metoda, która w każdych okolicznościach jest bardziej korzystna dla konsumenta (na co wskazywał sam powód), a dwa, że powód nie przedstawił nawet dowodów na to, że rzeczywiście w niektórych sytuacjach, takie obliczanie wartości zwrotu mogłoby się okazać korzystniejsze dla konsumenta (powód w załączniku z k.140 akt adm., wskazał jedynie na wartości, stanowiące wynik obliczeń metodą odsetkową, natomiast nie wykazał wartości pozwalających zweryfikować wynik obliczeń, przy czym wartości podane w załączniku pozwalały na ustalenie wartości zwrotu, jedynie wg metody liniowej). Powyższe potwierdza, że metoda linowa najlepiej oddaje równowagę stron, jak również zapewnia transparentność oraz niepodatność na manipulację w zakresie struktury rat kredytowych.

Zdaniem Sądu (...) działał bezprawnie, a więc wbrew przepisowi ustawy art. 49 ust 1 ukk, także w okresie, w którym zamiast dokonywać konsumentom zwrotu adekwatnej części prowizji, w związku z przedterminową spłata kredytu, proponował im zawarcie ugód w ramach których konsument zrzekał się prawa do dochodzenia proporcjonalnej części kosztów zapłaconej prowizji w zamian za udzielenie konsumentowi kolejnej pożyczki na preferencyjnych warunkach.

Zgodzić należy się z Prezesem UOKiK, że formalne zrzeczenie się części kosztów poniesionej prowizji, w związku przedterminową spłatą kredytu, proponowane konsumentom przez (...) naruszało przepis art. 49 ust 1 ukk. Obowiązkiem pożyczkodawcy wynikającym z treści tego przepisu było automatyczne dokonanie zwrotu proporcjonalnej części kosztów poniesionych przez konsumenta. Zatem właściwą reakcją powoda na przedterminową spłatę kredytu powinien był zwrot adekwatnej części prowizji. Nie mogło być co do tego wątpliwości ani prawnych ani faktycznych, gdyż obowiązek ten wynikał wprost z ustawy, podobnie jak kwota zwrotu nie mogła być sporna, skoro była ona obliczana proporcjonalnie do okresu, o jaki skrócono czas trwania umowy. Zatem nie istniała niepewność co do roszczeń konsumenta, ani też co ich wykonania, podobnie jak nie istniał spór co tej kwestii. Tymczasem istotą ugody, stosownie do treści art. 917 k.c., jest, że strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego w tym celu, aby uchylić niepewność co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór istniejący lub mogący powstać.

Zatem oferowanie przez (...) konsumentom ugody, w której zrzekali się oni prawa dochodzenia roszczenia z tytułu zwrotu części kosztów, należnych im na podstawie art. 49 § 1 ukk, było bezprawne i sprzeczne z art. 49 § 1 ukk i art. 917 k.c.

Bez znaczenia pozostawała także okoliczność, że konsumenci uzyskiwali jakiś ekwiwalent w zamian za zrzeczenie się należnych im roszczeń. Po pierwsze korzyści konsumentów nie były oczywiste, a z pewnością nie mogli oni powziąć o niech wiedzy z treści oferowanej przez (...) ugody, gdyż nie zawierała ona ani kwoty kosztów, które konsumentom się należały na zasadzie art. 49 § 1 ukk, ani też konsumenci nie otrzymywali informacji na czym polega korzyść (ile wynosiła) z proponowanej konsumentowi pożyczki z oferty specjalnej na preferencyjnych warunkach. Po wtóre korzyść z takiej ugody niewątpliwe czerpie także (...), gdyż o ile nawet, w ramach oferty specjalnej obniża koszt udzielanej konsumentowi kolejnej pożyczki, to jednak jego korzyścią są regularne odsetki i prowizja, chociaż w niższej wysokości, uzyskiwane kosztem kredytobiorcy.

W tym stanie rzeczy w ocenie Sądu oferowanie konsumentom ugód przewidujących zrzeczenie się przez konsumenta uprawnienia z art. 49 ukk, stanowiło naruszenia przez powoda bezwzględnie obowiązującego przepisu art. 49 ukk, a więc było działaniem bezprawnym.

W kwestii okresu w jakim powód stosował praktykę, to niewątpliwe jest w sprawie, że powód taką praktykę stosował także przed 16 maja 2016r, którą to datę organ przyjął za początek stosowania (przy czym powód nie kwestionował faktu, że aż do października 2019r nie dokonywał zwrotu części prowizji na rzecz konsumentów, którzy spłacili kredyt przed terminem). Niemniej jednak organ przyjął cezurę czasową w tej dacie, w związku z wydaniem w tym dniu przez Prezesa UOKiK i Rzecznika Finansowego stanowiska w sprawie wykładni art. 49 ukk, które wskazywało na właściwą interpretację przepis art. 49 ust 1 ukk. Prezes UOKiK w zaskarżonej decyzji słusznie przyjął, że o ile do czasu wspólnego stanowiska organów nadzoru na rynkiem finansowym i chroniącego konsumentów, można przyjąć, że wykładnia przepisu nie była jednolita, co mogło w pewnym zakresie usprawiedliwiać zachowanie przedsiębiorców działających wbrew treści przepisu, to jednak od opublikowania wspólnego stanowiska organów, przedsiębiorca działający w sposób odmienny, musiał się liczyć z tym, że działa wbrew przepisowi prawa, z niekorzyścią dla interesów ekonomicznych własnych klientów będących konsumentami.

Nie można też przyjąć, jak chciał tego powód, że dopiero wyrok TSUE z 11.09.2019 potwierdzający tę wykładnię jest tym momentem, w którym można zarzucić powodowi działanie sprzeczne z art. 49 ust 1 ukk. W ocenie Sądu treść przepisu krajowego art. 49 ust 1 ukk była jednoznaczna od momentu jego uchwalenia, skoro wskazywała zarówno, że obniżenie dotyczy „całkowitego kosztu kredytu” oraz, że dotyczy to także kosztów, które konsument „poniósł przed wcześniejszą spłatą”. Wyrok TSUE potwierdził tylko taką wykładnię prawa Unii, tj Dyrektywy 2008/48/WE z 23 kwietnia 2008r w sprawie umów o kredyt konsumencki, na jaką już wcześniej wskazywały krajowe organy (stanowisko Rzecznika Finansowego i UOKiK w sprawie wykładni art. 49 ukk). Nie ma więc podstaw do przyjęcia, że dopiero odpowiedź na pytanie prejudycjalne Sądu Polskiego dała podstawę do takiej wykładni art. 49 ust 1 ukk. Zatem powód, co najmniej od 16 maja 2016r, kiedy zostało opublikowane stanowisko Rzecznika Finansowego i UOKiK dotyczące wykładni art. 49 ust ukk, musiał mieć świadomość, że jego praktyka jest sprzeczna z treścią tego przepisu. Jeśli więc, mimo takiej interpretacji, inaczej postępował względem kredytobiorców, którzy dokonali wcześniejszej spłaty kredytu, to musiał się liczyć z potencjalnymi konsekwencjami za naruszanie praw konsumentów. Nic bowiem nie wskazuje na to, że powód miał podstawy do przyjęcia innej wykładni przepisu art. 49 ust 1 ukk, niż ta wynikająca wprost z treści art. 49 ust 1 ukk oraz tej wyartykułowanej we wspólnym stanowisku UOKiK i Rzecznika Finansowego.

Co się zaś tyczy daty w jakiej powód zaprzestał praktyki, to zdaniem Sądu, Prezes UOKiK słusznie ustalił, że nastąpiło to dopiero w sierpniu 2023r. Do tej daty istniała bowiem u powoda wewnętrzna instrukcja, która dawała pracownikom powoda podstawy formalno-prawne do oferowania konsumentom takich ugód. Zatem aż do tego czasu, powód narażał konsumentów na ryzyko utraty (przez zrzeczenie się) części kosztów, należnych im do zwrotu w związku z wcześniejszą spłatą kredytu.

Powyższa analiza praktyki powoda, doprowadziła Sąd do uznania, że powód, wbrew zakazowi z art. 24 uokik, dopuścił się naruszenia zbiorowych interesów konsumentów poprzez stosowanie praktyki polegającej na nieobniżaniu całkowitego kosztu kredytu konsumenckiego, o proporcjonalną wartość tych kosztów, która dotyczyła okresu o jaki skrócono czas obowiązywania umowy w związku ze spłatą kredytu przed terminem określonym w umowie.

Przy czym przesłanka ingerencji w „zbiorowe interesy konsumentów”, o istnieniu których nie świadczy suma interesów jednostkowych, oznacza, że zakaz z art. 24 uokik obejmuje zachowania przedsiębiorcy, które można określić jako „generalne”, tj. dotyczące każdego konsumenta znajdującego się w określonej sytuacji. Praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów jest takie zachowanie przedsiębiorcy, które podejmowane jest w warunkach wskazujących na powtarzalność zachowania w stosunku do indywidualnych konsumentów wchodzących w skład określonej grupy (T. Skoczny, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, 2014 r., System Informacji Prawnej Legalis). Przedmiotem ochrony nie są zatem interesy indywidualnego konsumenta lub grupy indywidualnych konsumentów, ale wszystkich klientów traktowanych jako grupa uczestników rynku zasługująca na szczególną ochronę. Aby uznać konkretne zachowanie przedsiębiorcy za naruszające zbiorowy interes konsumentów wystarczające jest by zachowaniem tym dotknięci byli jego faktyczni lub potencjalni klienci, co ma oczywiście miejsce w omawianym przypadku.

W ocenie Sądu, prawidłowe zakwalifikowanie, opisanej w zaskarżonej decyzji, praktyki powoda, jako naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, uzasadniało także zastosowanie przez Prezesa UOKiK przepisu art. 106 ust. 1 pkt 4 uokik i nałożenie na powoda administracyjnej kary pieniężnej.

Stosowanie do treści art. 106 ust 1 pkt 4 uokik Prezes UOKiK może nałożyć na przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się naruszenia zakazu określonego w art. 24 uokik.

Ustalając wysokość nakładanej kary pieniężnej, organ uwzględnia w szczególności okoliczności naruszenia przepisów ustawy oraz uprzednie naruszenie przepisów ustawy, a także okres, stopień oraz skutki rynkowe naruszenia przepisów ustawy, przy czym stopień naruszenia Prezes Urzędu ocenia biorąc pod uwagę okoliczności dotyczące natury naruszenia, działalności przedsiębiorcy, która stanowiła przedmiot naruszenia (art. 111 ust 1 uokik). Ustalając wysokość kar pieniężnych Prezes UOKiK bierze pod uwagę okoliczności łagodzące lub obciążające, które wystąpiły w sprawie (art. 111 ust 2 uokik).

Okolicznościami łagodzącymi są w szczególności:

– dobrowolne usunięcie skutków naruszenia,

– zaniechanie stosowania zakazanej praktyki przed wszczęciem postępowania lub niezwłocznie po jego wszczęciu,

– podjęcie z własnej inicjatywy działań w celu zaprzestania naruszenia lub usunięcia jego skutków,

– współpraca z Prezesem Urzędu w toku postępowania, w szczególności przyczynienie się do szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania,

Okolicznościami obciążającymi są:

– dokonanie uprzednio podobnego naruszenia,

– umyślność naruszenia;

– znaczny zasięg terytorialny naruszenia lub jego skutków,

– znaczne korzyści uzyskane przez przedsiębiorcę w związku z dokonanym naruszeniem.

Oceniając wysokość kary wymierzonej powodowi, Sąd doszedł do przekonania, że kara ta jest przede wszystkim proporcjonalna do stopnia naruszenia zbiorowych interesów konsumentów.

Oceniając charakter zarzuconej (...) praktyki i jej negatywne skutki w sferze ekonomicznych interesów konsumentów, stwierdzić należy, że stopień naruszenia tych interesów był znaczny, co słusznie skutkowało przyjęciem przez Prezesa UOKiK, że celowe jest nałożenia na powoda kary pieniężnej.

Biorąc pod uwagę okoliczności dotyczące natury naruszenia, to zdaniem Sądu organ słusznie uznał, że wagę praktyki należy określić jako znaczną, gdyż praktyka wywoływała negatywne skutki ekonomiczne dla konsumentów. Charakter działalności przedsiębiorcy, na kanwie którego dochodziło do naruszenia interesów konsumentów, jest szczególnie istotny dla tego ustalenia z uwagi na fakt, że osobami poszukującymi usługi pożyczki lub kredytu są osoby w szczególnej sytuacji finansowej, tj takie które nie posiadają dostatecznych środków na zaspokojenie określonych potrzeb i w tym celu są zmuszone zaciągnąć pożyczkę. Często więc znajdują się także w sytuacji przymusowego położenia.

Organ przyjął w uzasadnieniu decyzji, że powód dopuścił się zarzucanej praktyki co najmniej w warunkach nieumyślności, co było stosunkowo łagodną oceną subiektywnego elementu odpowiedzialności jakim jest wina, zważywszy na fakt, że nawet ugody oferowane konsumentom, były zdaniem Sądu celowo tak ukształtowane, aby wbrew przepisom ustawy lub uczciwości handlowej, doprowadzić do niezwracania konsumentom należnej części poniesionych kosztów kredytu, przy jednoczesnym uzyskaniu korzyści przez powoda. Niemniej jednak właściwie organ ocenił, że (...) co najmniej nie zastosował należytej ostrożności i staranności wymaganej w danych okolicznościach, gdyż jako profesjonalista w branży finansowej powinien przewidzieć, że jego praktyki względem konsumentów związane ze zwrotem kosztów w przypadku przedterminowej spłaty kredytu są sprzeczne z obowiązującym prawem, zwłaszcza, że organy państwa zwracały na to uwagę w oficjalnych stanowiskach.

Praktyka miała charakter długotrwały, gdyż powód co najmniej od 2016r, aż do października 2021r stosował bezprawną praktykę, co można było uznać za okoliczność obciążającą. Podjęcie próby skorygowania tej praktyki w październiku 2019r nie doprowadziło bowiem do zaprzestania praktyki, gdyż pomimo dokonanych zmian nadal była ona niezgodna z normami prawa, co jednak znamienne organ uwzględnił ostateczne zaniechanie praktyki jako okoliczność łagodzącą.

Dodatkową okolicznością łagodzącą był fakt, że (...) podjął działania usuwające skutki naruszeń i dokonał ostatecznie prawidłowych rozliczeń w odniesieniu do umów pierwotnie rozlicznych metodą odsetkową oraz wobec kredytów, które zostały spłacone przed terminem, w okresie od maja 2016r do września 2019r, co do których pierwotnie powód nie zastosował zwrotu części prowizji.

Powyższe okoliczności, wzięte pod uwagę przy ustalaniu wysokości kary, dają podstawę do uznania, że wymierzona przez organ kara jest proporcjonalna do stwierdzonych naruszeń i ich skutków dla konsumentów. Ustalona w ten sposób kara w wysokości 160.515 zł mieści się także w granicach wyznaczonych przez art. 106 ust. 1 pkt 4 uokik i jednocześnie stanowi (...) % obrotu osiągniętego przez (...) w 2022 r. czyli 14 % maksymalnej kary, jaką Prezes Urzędu miał prawo nałożyć na przedsiębiorcę. Dodatkowo kara jest współmierna do możliwości finansowych powoda.

Tak ustalona kara pieniężna, wbrew twierdzeniom powoda nie jest wymierzona w rażąco wygórowanej wysokości. Odzwierciedla ona okoliczności stosowania przez powoda praktyki naruszającej interesy konsumentów. Kara w tej wysokości ma szanse spełnić swoje cele prewencyjne, gdyż jej wysokość musi mieć walor odstraszający dla innych przedsiębiorców przed podobnymi czynami, ale też dla samego powoda.

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł o oddaleniu odwołania powoda na podstawie art. 479 ^31a § 1 k.p.c.

O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 108 § 1 k.p.c., obciążając nimi w całości powoda stosownie do wyniku sporu na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. Zgodnie z art. 98 § 3 w zw. z art. 99 k.p.c. do kosztów tych zaliczono koszty zastępstwa procesowego w wysokości 720 zł określonej § 14 ust. 2 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2015, poz. 1804 z zm.).

SSO Małgorzata Perdion-Kalicka

ZARZĄDZENIE

(...)

SSO Małgorzata Perdion-Kalicka