Wyrok z 19 marca 2026, sygn. VI U 475/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 marca 2026 r.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia Karolina Chudzinska

Protokolant – stażysta Izabela Daszkowska

po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2026 r. w F.

na rozprawie

odwołania: A. J.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w F.

z dnia 28 stycznia 2025 r., znak: (...)

w sprawie: A. J.

przeciwko: Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w F.

o prawo do rekompensaty

1.  Zmienia zaskarżoną decyzję i przyznaje ubezpieczonemu A. J. prawo do rekompensaty

2.  Zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. na rzecz ubezpieczonego A. J. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, do dnia zapłaty.

Sędzia Karolina Chudzinska

Sygn. akt VI U 475/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 stycznia 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w F. odmówił A. J. prawa do rekompensaty z uwagi na to, że ubezpieczony nie udokumentował wymaganych 15 lat pracy w szczególnych warunkach wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Organ rentowy zaliczył do warunków szczególnych okresy zatrudnienia: od 20.06.1977 r. do 02.04.1982 r., od 15.04.1982 r. do 30.09.1984 r. oraz od 14.04.1988 r. do 08.05.1989 r. Zakład nie uwzględnił natomiast okresów: od 03.10.1991 r. do 30.04.2002 r., od 01.12.2003 r. do 31.03.2004 r. oraz od 01.12.2004 r. do 31.03.2005 r. na podstawie świadectw pracy w warunkach szczególnych z komunalnego Przedsiębiorstwa (...) w F., gdyż zajmowane przez ubezpieczonego stanowiska pracy nie zgadzają się z podanym wykazem A, działu XIV poz. 1 pkt 3 stanowiące załączniki do zarządzenia nr 9 Ministra Administracji Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 01.07.1983 r.

Ubezpieczony złożył odwołanie od powyższej decyzji, zaskarżając ją w całości. Wniósł o jej zmianę poprzez przyznanie mu prawa do rekompensaty. Wskazał, iż pracował w warunkach szczególnych.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w skarżonej decyzji. Organ rentowy dodał, że do pracy w szczególnych warunkach zakład uwzględnił okresy w łącznym wymiarze 8 lat, 3 miesięcy i 24 dni.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

A. J. (ur. (...)), z zawodu mechanik aparatury kontrolno-pomiarowej, od dnia 7 września 2024 r. uprawniony jest do emerytury z urzędu.

W zaskarżonej decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył ubezpieczonemu do stażu pracy w warunkach szczególnych łączny okres w wymiarze 8 lat, 3 miesięcy i 24 dni.

bezsporne, nadto akta ZUS

Ubezpieczony A. J. w okresie od 3 października 1991 r. do 30 kwietnia 2002 r. zatrudniony był w wymiarze pełnego etatu w (...) Przedsiębiorstwie (...) w F. na stanowisku pomocnika operatora kotłów ciepłowni.

Ubezpieczony nie korzystał z urlopów bezpłatnych ani nie przebywał na dłuższych zwolnieniach lekarskich. W trakcie zatrudnienia otrzymywał dodatek za pracę w warunkach szkodliwych oraz posiłki regeneracyjne. Wykonywał obowiązki przy obsłudze urządzeń służących do produkcji ciepłej wody, w tym kotłów przemysłowych typu (...) i (...) opalanych miałem węglowym.

Do jego zadań należało m.in. nadzorowanie procesu nawęglania kotłów, w tym kontrola pracy taśmociągów oraz zsypów, a także ręczne rozdrabnianie zbyt dużych brył węgla. Zajmował się również czyszczeniem instalacji po nawęglaniu, co w okresie zimowym mogło trwać do kilku godzin. W ramach obowiązków wykonywał także prace przy odpopielaniu i odżużlaniu, obejmujące usuwanie popiołu i żużla, udrażnianie zsypów oraz transport odpadów na plac szlakowy.

Praca odbywała się w warunkach narażenia na czynniki szkodliwe, takie jak pył, wysoka temperatura, gorąca woda i opary, a także znaczny hałas. Ubezpieczony wykonywał również doraźne naprawy urządzeń, w szczególności przy ruszcie i odżużlaczu. Pracował w systemie ciągłym, w zespole składającym się z operatora kotłów, palacza oraz pomocników, pod nadzorem operatora. Zakład był elektrociepłownią dostarczającą ciepłą wodę dla ludności i przedsiębiorstw, a proces produkcyjny był zmechanizowany, lecz nie w pełni zautomatyzowany.

dowód: zeznania ubezpieczonego A. J. oraz świadków V. M. i K. O. przesłuchanych na rozprawie w dniu 19.03.2026 r. – nagranie AV – na płycie CD – k. 43 akt sprawy, świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych z dnia 17.12.2024 r. -k. 39 akt sprawy, świadectwo pracy z dnia 30.04.2002 r. – k. 5 akt ZUS oraz w aktach osobowych

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, w tym również w aktach ZUS, aktach osobowych jak i na podstawie dowodu z przesłuchania ubezpieczonego A. J. oraz świadków V. M. i K. O.. Zeznaniom tym Sąd dał wiarę w całości, uznając je za spójne, logiczne oraz pozostające w zgodności z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w toku postępowania. Zgromadzony materiał dowodowy, oceniony w sposób kompleksowy, okazał się wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Wynika z niego jednoznacznie, że ubezpieczony spełnia warunek posiadania wymaganego co najmniej 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych. W spornym okresie ubezpieczony wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy prace określone w Wykazie A, Dziale XIV, poz. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze – tj. Prace nie zautomatyzowane palaczy i rusztowych kotłów parowych lub wodnych typu przemysłowego oraz pracę określoną w Wykazie A, Dziale II tj. Prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009r. ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych. Rekompensatę definiuje natomiast art. 2 pkt. 5. ustawy, zgodnie z którym kompensata – to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej. Rekompensata, o jakiej mowa w tych przepisach, nie jest więc świadczeniem samodzielnym, a ma charakter dodatkowego świadczenia pieniężnego wliczanego do wysokości kapitału początkowego (art. 23 ust. 2 ustawy pomostowej) i do wysokości emerytury przysługującej z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego osobom urodzonym po 31 grudnia 1948r. (art. 24 ust. 1b ustawy emerytalnej), zawierającej wartość zwaloryzowanego kapitału początkowego z uwzględnieniem tej rekompensaty. Celem rekompensaty jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Jej realizacja polega na zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31 marca 2016 r. w sprawie III AUa 1899/15, LEX nr 2044406).

W niniejszej sprawie sporna była jedynie kwestia, czy odwołujący legitymuje się co najmniej 15-letnim okresem wykonywania pracy w warunkach szczególnych, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ rentowy nie kwestionował bowiem spełnienia przez ubezpieczonego pozostałych przesłanek. Spór w sprawie sprowadzał się zatem do ustalenia prawidłowego okresu pracy ubezpieczonego w warunkach szczególnych.

Postępowanie dowodowe przeprowadzone w niniejszej sprawie wykazało, że ubezpieczony posiada co najmniej 15-letni staż pracy w warunkach szczególnych, pomimo iż, jak wskazał organ rentowy, zajmowane przez ubezpieczonego stanowiska pracy nie zgadzają się z podanym wykazem A, działu XIV poz. 1 pkt 3 stanowiące załączniki do zarządzenia nr 9 Ministra Administracji Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 01.07.1983 r. W celu zweryfikowania wiarygodności informacji zawartych w przedłożonych przez ubezpieczonego dokumentach – świadectwie pracy wykonywania pracy w szczególnych warunkach i aktach osobowych z (...) Przedsiębiorstwa (...)sp. z.o.o. w F., Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe, w ramach którego zasięgnął zeznań ubezpieczonego, świadków oraz dokonał analizy akt osobowych ubezpieczonego obejmujących okres sporny, w tym ze znajdującego się tam świadectwa pracy.

Wskazać należy, iż środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest - w myśl § 2 ust. 2 - świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawione według określonego wzoru lub świadectwo pracy, w którym zakład pracy stwierdza charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach. Regulacja § 2, statuująca ograniczenia dowodowe i obowiązująca w postępowaniu przed organem rentowym, nie ma zastosowania w postępowaniu odwoławczym przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych. W konsekwencji okoliczność i okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach sąd uprawniony jest ustalać także innymi środkami dowodowymi niż dowód z zaświadczenia zakładu pracy, w tym nawet zeznaniami świadków (uchwała Sądu Najwyższego z 27 maja 1985 r., III UZP 5/85, Lex 14635, uchwała Sądu Najwyższego z 10 marca 1984 r. III UZP 6/84, Lex 14625; wyrok Sądu Najwyższego z 30 marca 2000 r. II UKN 446/99, Lex 48778). Zaliczenie nieudokumentowanych okresów składkowych do uprawnień oraz wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych wymaga dowodów niebudzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 1998 r., II UKN 440/97, Lex 34199). Wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z 13.07.2017 r., VIII U 2665/16, LEX nr 2419909.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy prowadzi do wniosku, iż w okresie objętym postępowaniem ubezpieczony wykonywał pracę w warunkach szczególnych, odpowiadającą pracom wymienionym zarówno w Wykazie A, Dziale XIV, poz. 1, jak i w Dziale II rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.

Odnosząc się do zarzutu, iż zajmowane przez ubezpieczonego stanowisko pracy nie zgadza się z podanym wykazem A, działu XIV poz. 1 pkt 3 stanowiącym załączniki do zarządzenia resortowego nr 9 Ministra Administracji Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 01.07.1983 r., przywołać należy orzecznictwo, w myśl którego zarządzenie resortowe jest jedynie pomocne w identyfikacji danego stanowiska pracy i może stanowić potwierdzenie zajmowanego stanowiska. Taki wykaz ma charakter informacyjny, techniczno-porządkujący, uściślający i ma znaczenie jedynie w sferze dowodowej. Wyrok SN z 19.09.2018 r., I UK 214/17, LEX nr 2558658. Z faktu, że właściwy minister, kierownik urzędu centralnego, czy centralny związek spółdzielczy, w porozumieniu z Ministrem Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, ustalił w podległych i nadzorowanych zakładach pracy, że dane stanowisko pracy jest stanowiskiem pracy w szczególnych warunkach, może płynąć domniemanie faktyczne, że praca na tym stanowisku w istocie wykonywana była w takich warunkach i odwrotnie, brak konkretnego stanowiska pracy w takim wykazie może - w kontekście całokształtu ustaleń faktycznych - stanowić negatywną przesłankę dowodową. (Wyrok SA w Gdańsku z 8.09.2015 r., III AUa 489/15, LEX nr 1820435.) Natomiast to ustawa emerytalna i rozporządzenie z dnia 7 lutego 1983 r. stanowią źródło prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym i nie są nim zarządzenia resortowe. (Wyrok SN z 19.09.2018 r., I UK 214/17, LEX nr 2558658.).

Zaznaczyć należy, iż ubezpieczony w ramach swoich obowiązków stale i w pełnym wymiarze czasu pracy uczestniczył w procesie wytwarzania energii cieplnej, wykonując prace przy obsłudze urządzeń służących do produkcji ciepłej wody, w tym kotłów przemysłowych typu (...) i (...) opalanych miałem węglowym. Charakter tych urządzeń oraz miejsce ich eksploatacji – ciepłownia dostarczająca energię cieplną dla ludności i przedsiębiorstw – jednoznacznie wskazują, iż były to kotły wodne typu przemysłowego. Zakres czynności ubezpieczonego obejmował bezpośrednią obsługę procesu spalania paliwa, w tym nadzorowanie procesu nawęglania kotłów poprzez kontrolę pracy taśmociągów i zsypów, jak również ręczne rozdrabnianie brył węgla uniemożliwiających prawidłowy przebieg procesu technologicznego. Ponadto wykonywał on prace związane z czyszczeniem instalacji po nawęglaniu, co stanowiło integralny element utrzymania ciągłości pracy urządzeń cieplnych. Opisane czynności miały charakter prac eksploatacyjnych przy niezautomatyzowanych w pełni kotłach przemysłowych i odpowiadają pracom palaczy kotłów, o których mowa w Wykazie A, Dziale XIV, poz. 1 rozporządzenia, niezależnie od formalnej nazwy zajmowanego stanowiska. Jednocześnie praca ta polegała na bezpośrednim udziale w procesie wytwarzania i przesyłania energii cieplnej oraz eksploatacji urządzeń cieplnych, co pozwala zakwalifikować ją również jako pracę wymienioną w Wykazie A, Dziale II powołanego rozporządzenia.

Na podstawie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd Okręgowy jednoznacznie ustalił, że ubezpieczony w spornym okresie wykonywał stale oraz w pełnym wymiarze czasu pracy czynności, które należy zakwalifikować jako pracę w warunkach szczególnych, w rozumieniu przepisów ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., a staż tej pracy, wynosi łącznie ponad 15 lat.

Ponieważ ubezpieczony ostatecznie udokumentował co najmniej 15 letni okres pracy w warunkach szczególnych, przysługuje mu prawo do rekompensaty. Spełnione są również pozostałe warunki do uzyskania żądanego świadczenia (praca w warunkach szczególnych świadczona była stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, ubezpieczony nie korzystał z emerytury w obniżonym wieku emerytalnym).

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przyznał A. J. prawo do rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, o czym orzekł w pkt. 1 wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono w punkcie 2. wyroku na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

Sędzia Karolina Chudzinska