Wyrok z 20 marca 2026, sygn. I C 1287/16

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 marca 2026 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący: SSO Bożena Chłopecka

po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2026 r. w Warszawie

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa D. D. (2), D. F., B. D., V. D., X. D.

przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie (...)

przy udziale Prokuratora Prokuratury Regionalnej w W.

o odszkodowanie

I.  powództwo oddala w całości,

II.  ustala, że powodowie w całości ponoszą koszty postępowania, z tym, że ich wyliczenie pozostawia referendarzowi sądowemu.

Sygn. akt IC 1287/16

UZASADNIENIE

wyroku z 20 marca 2026 roku

Pozwem skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa -Wojewodzie (...) ostatecznie sprecyzowanym w piśmie z dnia 21 stycznia 2019 roku powodowie D. D. (2), D. F., B. D., V. D., X. D. wnieśli o zasądzenie na ich rzecz łącznej kwoty 7.500.000 zł, w tym 6.000.000 zł tytułem odszkodowania za utratę prawa własności 21 lokali w budynku posadowionym na (...) przy (...) o (...), (...) wraz z odpowiadającymi im udziałami w użytkowaniu wieczystym gruntu działki o (...), zaś pozostała kwota tj. 1.500.000 zł stanowiła odszkodowanie za nieuzyskane prawo do gruntu o pow. 663 m kw na obszarze (...). I tak poszczególni powodowie domagali się zasądzenia od pozwanego na ich rzecz:

1)  D. D. (2)- kwoty 3.750.000 zł;

2)  D. F.- kwoty 1.875.000 zł

3)  B. D.-kwoty 625.000 zł;

4)  V. D.-kwoty 625.000 zł;

5)  X. D.-kwoty 625.000 zł;

każda kwota wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wydania wyroku do dnia zapłaty. Ponadto powodowie wnieśli o zasądzenie na ich rzecz kosztów procesu według norm przepisanych /pozew k. 2-20 i k. 468-469/.

W odpowiedzi na pozew z dnia 14 marca 2017 roku Skarb Państwa- S. (...) (2) wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej RP kosztów zastępstwa procesowego oraz kosztów postępowania na rzecz Skarbu Państwa-S. (...) (1). Pozwany zakwestionował powództwo co do zasady, jak i co do wysokości. Ponadto podniósł zarzut przedawnienia roszczenia. Pozwany Skarb Państwa zakwestionował możliwość zadysponowania gruntem przedmiotowej nieruchomości przez (...), która aktem notarialnym z dnia 18 grudnia 1948 roku sprzedała go wraz z zabudową nieruchomości przy ul. (...) w S. D. D. (1) (poprzednikowi prawnemu powodów), który złożył wniosek dekretowy dopiero w dniu 29 marca 1949 roku i od którego, jako ostatniego właściciela wywodzą swoje uprawnienia powodowie. Pozwany podniósł nieważność powyższej umowy /k. 264-278/.

W piśmie z dnia 7 lutego 2018 Prokurator Regionalny w S. zgłosił udział Prokuratora w niniejszym postępowaniu /pismo k. 374/.

W dalszym toku postępowania strony podtrzymywały swoje stanowiska w sprawie.

Zarządzeniem z dnia 20 marca 2026 roku Przewodnicząca składu orzekającego zobowiązała pełnomocników stron do złożenia stanowiska na piśmie przed zamknięciem rozprawy i wydaniem wyroku na posiedzeniu niejawnym /zarządzenie k. 1242/.

Strona powodowa w piśmie z dnia 16 marca 2026 w całości swoje stanowisko w sprawie /k. 1249/.

Pozwany nie zajął stanowiska końcowego.

Postanowieniem z dnia 20 marca 2026 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zamknął rozprawę /postanowienie k. 1259/.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny.

Nieruchomość położona w S. pod adresem ul(...) o pow. (...) m kw, zabudowana przed wojną w 1938 roku budynkiem mieszkalnym, uregulowana była w księdze hip. pod nazwą: „(...)” i stanowiła własność A. (...) A. i C., G. H.w równych częściach niepodzielnie / dowód: zaświadczenie Sądu Rejonowego dla Warszawy Mokotowa X Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia 2 kwietnia 2008 r. k. 28-29, odpis zaświadczenia Sądu Grodzkiego w Warszawie z dnia 14.03.1959 r. k. 30/.

Nieruchomość ta została objęta dekretem z dnia 26.10.1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze (...) S. /okoliczność bezsporna/.

Umową notarialną z dnia 18.12.1948 r. zawartą przed notariuszem w S. S. F. (Kolejny Nr (...), F. Nr (...)) (...) jako jedyna spadkobierczyni dawnych właścicieli sprzedała D. D. (1) opisaną wyżej nieruchomość i prawa do niej przysługujące, w tym także prawa przysługujące jej z mocy dekretu o gruntach (...). W § 1 umowy notarialnej notariusz stwierdził, że „...okazany przy niniejszym w oryginale, a załączone do niniejszego aktu w urzędowym odpisie tytuł wykonawczy Sadu Grodzkiego w Sochaczewie z dnia 11 grudnia 1948 r. Nr sygn. akt. Sp. (...) wymieniony Sąd postanowieniem swym z dnia 25 listopada 1948 r. stwierdził a/ prawa spadkowe (...) do całości spadku po Z. Z. i H. małżonkach G. H. oraz by prawa spadkowe oświadczającej P. H. do całości spadku po jej mężu S. H.”. Ponadto obie strony w akcie notarialnym oświadczyły, że czynność prawna sprzedaży odbywa się z „z zachowaniem przepisów dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze (...) S.” oraz o znajomości przepisów przedmiotowego dekretu / dowód: akt notarialny umowy sprzedaży z dnia 18.12.1948 r. k. 31-34/.

W dniu 29 marca 1949 r. na podst. art. 7 ust. 1 dekretu D. D. (1) działający przez
adwokata Z. W. złożył wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu ww. nieruchomości / dowody: wniosek dekretowy z dnia 29 marca 1949 r. k. 35,
wniosek Urzędu Likwidacyjnego z dnia 10 marca 1949r . zawierający informację o dacie publikacji ogłoszenia k. 36, karta informacyjna z dnia 07.09.2000 r. o stanie formalno - prawnym nieruchomości, zawierająca informacje o ogłoszeniu oraz o wpływie wniosku dekretowego k. 37; informacja o stanie prawnym nieruchomości z dnia 01.09.1993 r. Urzędu Dzielnicy S. (1) k. 38/.

Prezydium Rady Narodowej w (...) S. orzeczeniem administracyjnym z dnia 28 grudnia 1955 r. odmówiło przyznania prawa własności czasowej D. D. (1) do ww. nieruchomości, stwierdzając, że wszystkie budynki znajdujące się na gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa. W uzasadnieniu podano, że „zachodzi konieczność przejęcia omawianej posesji na cele publiczne.” / dowód: orzeczenie z dnia 28 grudnia 1955 r. k. 39/.

Powodowie są następcami prawnymi D. D. (1).

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Radomiu sygn. akt: I Ns 757/87 spadek po D. D. (1), zmarłym dnia 11 czerwca 1987 r., nabyli: F. D. i D. D. (2) w częściach po 1/2 każdy z nich / dowód: postanowienie k. 40/.

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Radomiu sygn. akt: I Ns 1600/98 spadek po F. D., zmarłym dnia 17 grudnia 1996 r., nabyli U. D., D. F. i D. D. (3) w częściach po 1/3 każdy z nich / dowód: postanowienie k. 41/.

Na podstawie poświadczenia dziedziczenia z dnia 30.01.2013 r. F. (...) spadek po U. D., zmarłej dnia 13 czerwca 2012 r. nabyli D. F. i D. D. (3) w częściach po 1/2 każdy z nich / dowód: akt notarialny k. 43-44/.

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Radomiu I Ns 1087/13 spadek po D. D. (3), zmarłym dnia 17 lipca 2013 r. nabyli: B. D., V. D. i X. D. po 1/3 części każdy z nich / dowód: postanowienie k. 42/.

Spadkobiercy D. D. (1) od lat 90-tych zgłaszali roszczenia do nieruchomości objętej dawniej hip. Nr (...) przy ul(...) dowód: pismo F. D. i D. D. (2) z 22 grudnia 1992 r. k. 45, informacja o stanie prawnym nieruchomości z dnia 01.09.1993 r. Urzędu Dzielnicy S. (1) k. 38 /.

Na wniosek następców prawnych D. D. (1), w tym żyjącego wówczas D. D. (3), decyzją z dnia 15 maja 2013, doręczoną ich pełnomocnikowi w dniu 23 maja 2013 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. stwierdziło nieważność orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w (...) S. z dnia 28 grudnia 1955 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej D. D. (1) do ww. nieruchomości. W uzasadnieniu decyzji nadzorczej wskazano, że Prezydium Rady Narodowej wydając decyzję odmawiającą przyznania prawa własności czasowej w dniu 28 grudnia 1955 r. sprzecznie z art. 7 ust. 2 dekretu o gruntach (...), nie kierowało się żadnym obowiązującym planem zabudowy przy ocenie istnienia przesłanek odmowy przyznania prawa własności czasowej. Nie ustalono bowiem, czy plan zagospodarowania obowiązujący na tym terenie w dacie wydania decyzji dekretowej sprzeciwiał się dalszemu korzystaniu z nieruchomości przez dotychczasowego właściciela, nie wskazano w ogóle tego planu ani jego zapisów. SKO w tej sytuacji wnioskowało, iż orzeczenie to zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 7 ust. 2 dekretu o gruntach (...). Z tych przyczyn na podst. art. 156 § 1 pkt. 2 kpa i art. 158 8 1 kpa stwierdzono jego nieważność / dowód: decyzja SKO z dnia 15 maja 2013 r. nr (...) k. 46/.

Wobec stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w (...) S. toczyło się ponownie postępowanie w przedmiocie rozpoznania wniosku dekretowego. W toku postępowania administracyjnego ustalono m.in. że:
na nieruchomości przy ul. (...) znajduje się budynek mieszkalny zbudowany w 1938 r.; dawna nieruchomość hipoteczna o nr (...) o łącznej powierzchni 1079 m kw została podzielona: na grunt zabudowany budynkiem wielomieszkaniowym o powierzchni 416 m kw, który został odłączony do osobnej KW ((...)) o aktualnym numerze: (...), działka nr (...) z obrębu (...); w budynku mieszkalnym jest 36 lokali mieszkalnych, 2 użytkowe, w tym według stanu z 1997 r. 15 lokali sprzedano przed 20.04.1995 r.; według stanu z dnia 30.07.2015 r. w budynku przy ul(...) znajdowało się 17 lokali niewyodrębnionych, stanowiących własność (...) S. (lokale o nr: (...)) oraz 21 lokali wyodrębnionych i sprzedanych (lokale o nr: (...),
(...)); pozostała część gruntu (poza gruntem znajdującym się pod budynkiem, o którym mowa wyżej), tj. grunt o powierzchni 663 m kw, pochodzący z dawnej hip. (...), znajduje się
częściowo w obrębie działki o nr ewidencyjnym (...) (aktualnie (...)) — 647 m kw oraz w
obrębie działki o nr ewidencyjnym (...) (aktualnie (...)) — 16 m kw / dowody: pismo Wydziału Architektury i Nadzoru Budowalnego z dnia 11.12.1996 r. k. 49, pismo Urzędu Gminy S. (2) z dnia 03.02.1997 r. k. 50, wykaz lokali w budynku sporządzony przez (...) w Dzielnicy (...) S. z dnia 30.07.2015 r. k. 51-53, informacja z ewidencji gruntów z dnia 27.04.2016 r. k. 54-56, wykaz powierzchni dot. działki o nr ewid. (...) k. 57, wykaz powierzchni dot. działki o nr ewid. (...) k. 58-59, wydruk z serwisu geoportal k. 60; wydruki z przeglądarki ksiąg wieczystych dotyczących 21 sprzedanych lokali w budynku przy ul. (...) w S. k. 61-163/.

Grunt nieruchomości pochodzący z dawnej hip. (...) przy ul. (...) w S. (działki o nr (...)) zostały wcześniej objęte decyzjami komunalizacyjnymi wydanymi przez S. (...) na podstawie ustawy z 10 maja 1990 r. — przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, stwierdzającymi nabycie prawa ich własności przez Gminę — Dzielnicę S. (1) z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. /dowód: decyzje S. (...) (3) o nr (...), (...) i (...) k. 164-169, pismo MSWIA z dnia 15.11.2016 r. k. 170-171/.

W dniu 1 czerwca 2016 r. powodowie - wobec tego, że uprzednio kilkakrotnie bezskutecznie podejmowali czynności mające na celu przyspieszenie rozpoznania sprawy w postępowaniu administracyjnym (wezwanie do usunięcia naruszenia prawa polegającego na nieterminowym załatwieniu sprawy przez SKO, skarga na bezczynność SKO - sygn. akt WSA I SAB/Wa 166/14, zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie przez Prezydenta (...) S. skierowane do SKO sygn. akt: (...), wezwanie SKO do usunięcia naruszenia prawa polegającego na niezałatwieniu zażalenia na bezczynność w terminie) i nie mogąc uzyskać decyzji, w wyniku której ostatecznie orzeczono by o rozpoznaniu wniosku dekretowego złożonego przez ich poprzednika, a tym samym pozostając cały czas w staniem, w którym w żadnej części nie naprawiono szkody poprzez przywrócenie stanu poprzedniego, złożyli do Sądu Rejonowego dla Warszawy Śródmieścia VI Wydział Cywilny wniosek o zawezwanie do próby ugodowej w sprawie o zapłatę odszkodowania na podstawie art. 160 kpa w brzmieniu sprzed 1 września 2004 r. Jednakże na rozprawie w dniu 28 września 2016 r. pełnomocnik Skarbu Państwa oświadczył, że niemożliwe jest zawarcie ugody / dowód: kopia dokumentów z akt sprawy VI Co 1653/16 Sądu Rejonowego dla Warszawy Śródmieścia k. 172-189/.

Jednocześnie po złożeniu ww. wniosku o zawezwanie do próby ugodowej, pełnomocnikowi powodów doręczono w dniu 22 czerwca 2016 r. decyzję Prezydenta (...) S. Nr (...) wydaną w wyniku rozpatrzenia wniosku dekretowego D. D. (1), na mocy której przyznano powodom prawo użytkowania wieczystego do udziału wynoszącego łącznie (...) części zabudowanego gruntu o pow. 416 m kw, położonego w S. przy (...), oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka o nr (...) z obrębu (...), uregulowanego w KW (...) w odpowiednich częściach. Jedocześnie w pkt. 3 decyzji odmówiono ustanowienia użytkowania wieczystego do udziału w opisanej wyżej nieruchomości, wynoszącego (...) części gruntu, który został oddany w użytkowanie wieczyste właścicielom sprzedanych w tym budynku lokali o nr(...). Tym samym, jako że ww. 21 lokali zostało sprzedanych wcześniej przez (...) S. bądź jego poprzednika — państwo, odzyskanie tych lokali i naprawienie szkody poprzez restitutio in integrum w tym zakresie, stało się niemożliwe. Ponadto w pkt 4 decyzji stwierdzono, że wniosek dekretowy w odniesieniu do dawnej nieruchomości hip. (...), wchodzącej obecnie w skład działek o nr (...) i (...) zostanie rozpatrzony odrębnie / dowód: decyzja Prezydenta (...) S. nr (...) k. 190-195/.

Pismem z dnia 27 czerwca 2017 roku powodowie wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta (...) S. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 29 września 2014 roku w przedmiocie przyznania własności czasowej do nieruchomości położonej w S. przy (...) w części nieobjętej decyzją Prezydenta (...) S. z dnia 7 czerwca 2017 roku nr (...) tj. (...) z obrębu (...) zarzucając organowi niezałatwienie sprawy w terminie. Wyrokiem z dnia 25 października 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zobowiązał Prezydenta (...) S. do rozpatrzenia wniosku D. F., V. D., D. D. (2), B. D. i X. D. o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w S. przy (...) w części nieobjętej decyzją Prezydenta (...) S. z dnia 7 czerwca 2017 roku nr (...) tj. działek (...) z obrębu (...)w terminie 2 miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy / dowód: wyrok WSA wraz z uzasadnieniem k. 349-356/.

W dniu 8 grudnia 2017 roku Prokurator Prokuratury (...) złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) sprzeciw, którym zaskarżył ostateczną decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta (...) S. z dnia 7 czerwca 2016 roku nr (...) ustanawiającą na 99 lat prawo użytkowania wieczystego do udziału wynoszącego (...) części zabudowanego gruntu o pow. 416 m ^{( 2)}, położonego w S. przy (...) oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka nr (...) z obrębu (...) uregulowanego w (...) na rzecz: D. F., B. D., V. D., X. D. i D. D. (2). Prokurator zaskarżonej decyzji zarzucił min. błędne uznanie, iż następca prawny właściciela, jak też nabywca gruntu w dniu złożenia wniosku dekretowego był w jego posiadaniu / dowód: sprzeciw k. 361-364v./.

Również Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości (...) po przeprowadzeniu czynności sprawdzających na podstawie art. 15 ust. 2 i 3 w zw. z art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości (...), wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2021 r. poz. 795) postanowieniem z 5 października 2022 r., wszczęła z urzędu postępowanie rozpoznawcze w przedmiocie decyzji Prezydenta (...) S. z 7 czerwca 2016 r. nr (...). Mocą decyzji Komisji ds. reprywatyzacji nieruchomości (...) z dnia 14 grudnia 2022 roku znak (...), (...) stwierdzono nieważność w całości decyzji Prezydenta (...) S. z dnia 7 czerwca 2016 roku znak (...) z uwagi na rażące naruszenie art. 7 ust. 1 dekretu (...) i art. 28 k.p.a. w uzasadnieniu decyzji Komisja wskazała, iż Prezydent (...) S. niesłusznie uznał następców prawnych nabywcy D. D. (1) (czyli D. F., B. D., V. D. , X. D. i D. D. (2)) za następców prawnych dawnych właścicieli hipotecznych (A. vel A. i H. małżonków G. H.), a więc za strony postępowania dekretowego. Stało się tak, pomimo nieposiadania przez ww. w tym zakresie interesu prawnego. W rezultacie tego decyzją z 7 czerwca 2016 r. ustanowiono na ich rzecz użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości. Tego rodzaju stan rzeczy wskazywał zaś jednoznacznie, że w niniejszej sprawie doszło do rażącego naruszenia art. 7 ust. 1 dekretu (...), co wyczerpuje przesłankę nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r. / dowód: decyzja Komisji k. 851-871/.

Ponadto Prezydent (...) S. decyzją nr (...) z dnia 17 października 2022 roku orzekł umorzyć jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte wnioskiem D. D. (1), reprezentowanego przez adw. Z. W., złożonego dnia 29 marca 1949 roku o przyznanie prawa własności czasowej do terenu nieruchomości (...) położonej przy (...). (...), stanowiącej aktualnie działki ewidencyjne o numerach (...)cz. i (...) z obrębu (...) (nr (...) i (...) przed podziałem). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z wnioskiem o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego) do nieruchomości położonej w S. przy ul. (...) wystąpiła osoba nie posiadająca legitymacji do bycia stroną postępowania, ponieważ nie była w dniu wejścia w życie dekretu właścicielem nieruchomości, co w konsekwencji oznacza, że takiego samego prawa nie można przypisać jej spadkobiercom / dowód: decyzja k. 845-850/.

Wartość rynkowa prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego aktualnie działki ewidencyjne nr (...) i część (...) z obrębu (...), o pow. 666 m kw, położonego w S. przy (...) według stanu na dzień 28 grudnia 1955 r. i cen aktualnych wynosi 4.248.414 zł, co przekłada się na wartość jednostkową na poziomie ok. 6.379 zł/m kw. powierzchni gruntu / dowód: pisemna opinia biegłej B. Ł. k. (...)-(...)/.

Łączna wartość rynkowa prawa odrębnej własności 21 lokali oznaczonych numerami (...), położonych w budynku przy ul. (...) w S., według stanu na dzień 28 grudnia 1955 roku i cen aktualnych, przy założeniu obciążenia obligatoryjnym prawem najmu wynosi 6.840.047 zł /dowód: pisemna opinia biegłej B. Ł. k. 1071-1211/.

Stan faktyczny ustalony przez Sąd oparty został przede wszystkim o dowody z dokumentów zawartych w aktach niniejszej sprawy, których autentyczność nie była przez strony kwestionowana.

Dowody z dokumentów - w przeważającej mierze decyzje administracyjne, orzeczenia Sądów /postanowienia/ oraz akty notarialne, korzystając z materialnej mocy dowodowej wynikającej z treści art. 244 k.p.c., stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone.

Sąd uznał, że opinia biegłego do spraw wyceny nieruchomości B. Ł. została sporządzona przez osobę posiadającą fachową wiedzę i doświadczenie. Wykształcenie biegłej oraz jej empiria stanowią dla Sądu gwarancję rzetelności i dlatego wnioski wypływające z treści sporządzonej przez biegłą opinii przyjęte zostały jako wiarygodny dowód mogący stanowić podstawę ustaleń faktycznych w zakresie wartości nieruchomości położonej przy (...) w S.. Sąd pominął jednak dowody z opinii biegłych przeprowadzone w niniejszej sprawie, ponieważ stan budynku posadowionego na nieruchomości oraz kalkulacje dotyczące wartości prawa użytkowania wieczystego tej nieruchomości, w świetle braku podstaw do uwzględnienia powództwa, były nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Powództwo nie zasługuje na uwzględnienie.

Powodowie domagali się odszkodowania za utratę prawa własności 21 lokali w budynku posadowionym na (...) przy (...) o numerach (...) wraz z odpowiadającymi im udziałami w użytkowaniu wieczystym gruntu działki o (...), oraz odszkodowania za nieuzyskane prawo do gruntu o pow. 663 m kw na obszarze (...) wiążąc szkodę z wydaniem przez Prezydium Rady Narodowej (...) S. orzeczenia administracyjnego z dnia 28 grudnia 1955 r., którego nieważność stwierdzono decyzją SKO z dnia 15 maja 2013 roku.

Zgodnie z art. 160 § 1, 2 i 3 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym do 31 sierpnia 2004 r. [patrz: art. 5 ustawy z dnia 2004 roku o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych ustaw (Dz.U. Nr 162, poz. 1692], a także odnośne przepisy Kodeksu cywilnego, a także uchwała Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2011 roku, III CZP 112/10, LEX numer 751460] stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 (k.p.a.) albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji, służy roszczenie o odszkodowanie za poniesioną rzeczywistą szkodę, chyba że ponosi ona winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie. Do odszkodowania stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego, z wyłączeniem art. 418 tego kodeksu. Odszkodowanie przysługuje od organu, który wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 (k.p.a.), chyba że winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie ponosi inna strona postępowania dotyczącego tej decyzji; w tym ostatnim przypadku roszczenie o odszkodowanie służy w stosunku do strony winnej powstania tych okoliczności.

Przepisem znajdującym odpowiednie zastosowanie jest art. 361 § 1 i 2 k.c., zgodnie z którym zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła, przy czym w powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Przepis ten nie znajdzie zastosowania w części pozwalającej na dochodzenie odszkodowania także za szkodę w postaci utraconych korzyści ( lucrum cessans), bowiem art. 160 § 1 k.p.a. ogranicza odszkodowanie do szkody rzeczywistej ( damnum emergens)

Stosownie do art. 417 ¹ § 3 k.c., jeżeli szkoda została wyrządzona przez niewydanie orzeczenia lub decyzji, gdy obowiązek ich wydania przewiduje przepis prawa, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem niewydania orzeczenia lub decyzji, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze (...) S. (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.) dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie – użytkownicy gruntu, mogli w ciągu sześciu miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną.

Przedmiotowa nieruchomość była objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze (...) W. (Dz. U. Nr 50, poz. 279), na podstawie którego grunt tej nieruchomości z dniem 21 listopada 1945 r. przeszedł na własność gminy (...) S.. Legitymacja procesowa czynna powodów wywodzona jest z umowy sprzedaży z dnia 18 grudnia 1948 r. (Rep. (...)). Sąd orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że umowa ta jest bezwzględnie nieważna z mocy prawa (ex tunc). W dacie zawarcia umowy (1948 r.) obowiązywały już przepisy dekretu (...) (wszedł on w życie 21 listopada 1945 r.). Z mocy art. 1 dekretu, własność wszelkich gruntów na obszarze (...) S. przeszła na gminę (...) S.. Zbywca tj. (...) G. H. w dacie sprzedaży nie była już właścicielką gruntu. Zgodnie z zasadą nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet, nie mogła ona skutecznie przenieść prawa, którego nie posiadała. Choć ówczesne Prawo rzeczowe z 1946 r. przewidywało wyjątki od powyższej zasady w oparciu o rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 20-22), w niniejszej sprawie ochrona ta nie znajduje zastosowania. Z treści samej umowy sprzedaży z 1948 r. wynika bowiem jednoznacznie, że nabywca miał wiedzę o objęciu nieruchomości działaniem dekretu. Tym samym nabywca działał w złej wierze, co wyklucza możliwość nabycia własności od osoby nieuprawnionej.

Nie sposób również uznać, że przedmiotem umowy mogły być same „prawa dekretowe” (roszczenie o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego). Przeniesienie własności budynkowej i gruntu stanowiło essentialia negotii tej czynności. Zgodnie z art. 58 § 3 k.c., jeżeli nieważnością dotknięta jest istotna część czynności prawnej, cała czynność jest nieważna. Trudno przyjąć, by w realiach 1948 r. strony zawarłyby umowę dotyczącą wyłącznie niepewnych praw niematerialnych, bez zamiaru przeniesienia własności samej nieruchomości.

Należy tutaj również wskazać, iż Sąd jest związany stanem prawnym ukształtowanym przez ostateczne decyzje administracyjne, które w istotny sposób zmieniają sytuację prawną przedmiotu sporu. I tak Decyzja Komisji ds. reprywatyzacji z dnia 14 grudnia 2022 r. (KR II R 63/22) wyeliminowała z obrotu prawnego poprzednie rozstrzygnięcie co do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego części działki. Ponadto decyzja Prezydenta (...) S. z dnia 17 października 2022 r. o umorzeniu postępowania została zaskarżona. Oznacza to, że postępowanie z wniosku dekretowego D. D. (1) (poprzednika prawnego powodów) jest w toku (zawisłość przed SKO). Dopóki postępowanie administracyjne o przyznanie prawa użytkowania wieczystego nie zostanie prawomocnie zakończone, roszczenie odszkodowawcze jest przedwczesne. Nie można bowiem stwierdzić szkody, skoro sprawa o przyznanie prawa do gruntu jest wciąż merytorycznie rozpoznawana.

Wobec powyższego, w związku z uznaniem na podstawie art. 58 § 2 k.c. umowy z dnia 18 grudnia 1948 roku za nieważną Sąd uznał, iż powodom D. D. (2), D. D. (4), B. D., V. D. i X. D. nie przysługuje legitymacja czynna w tej sprawie, gdyż nigdy nie doszło do przeniesienia na powodów roszczeń odszkodowawczych. Należy w tym momencie przywołać Uchwałę siedmiu sędziów NSA dotyczącą ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w S. (sygn. akt I OPS 1/23) z dnia 10 kwietnia 2024 roku, w której Sąd stwierdził, że „ Stronie umowy przelewu wierzytelności określonej w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze (...) S. (Dz.U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279, ze zm.), nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000, ze zm.) do uzyskania prawa użytkowania wieczystego w postępowaniu administracyjnym o wydanie decyzji na podstawie art. 7 ust. 2 i 3 powołanego dekretu.” Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził zatem, że ustanowienie prawa do gruntu nieruchomości (...) odebranych w przeszłości ich właścicielom na podstawie tzw. „dekretu K.”, może być dokonywane w postępowaniu administracyjnym tylko na rzecz byłych właścicieli tych gruntów i ich spadkobierców, jako konsekwencja konstytucyjnej ochrony własności i prawa dziedziczenia. Prawo takie nie może być natomiast ustanowione w drodze decyzji na rzecz osób, które nie utraciły żadnych praw na podstawie powołanego dekretu, a zawarły jedynie umowę nabycia „praw i roszczeń” od byłych właścicieli lub ich spadkobierców. Wynika to z charakteru prawnego przepisów dekretu, jako prawa publicznego, którym to odebrano w przeszłości własność gruntów na terenie (...) W.z mocy samego prawa i zarazem z celu tego dekretu - zrekompensowania straty tylko tym osobom, które zostały pozbawione własności. Skutkować to musiało oddaleniem powództwa w całości.

Stwierdzenie braku legitymacji czynnej zwalniało Sąd z obowiązku badania wysokości dochodzonego roszczenia, stąd ustalenia dotyczące wartości sprzedanych lokali i prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w S. przy (...) były bezprzedmiotowe.

W pkt II sentencji wyroku Sąd ustalił, że powodowie są zobowiązani do zwrotu pozwanemu całości poniesionych przez niego kosztów procesu, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu opisaną w art. 98 k.p.c., albowiem powodowie przegrali proces w całości, pozostawiając szczegółowe ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.