Uzasadnienie z 23 marca 2026, sygn. I C 2562/24

UZASADNIENIE

W pozwie z dnia 5 września 2024 roku (data nadania przesyłki pocztowej), skierowanym przeciwko pozwanej W. K., powód D. S. wniósł o odwołanie darowizny ustanowionej aktem notarialnym z dnia 18 stycznia 2018r. dla obdarowanej córki W. K. nabywającej na własną wyłączność nieruchomość gruntową (lasy) położoną w miejscowości R., gmina S., powiat (...) składający się z działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi: (...), o powierzchni 0,2800 ha, Id. działki: (...).(...).(...); (...), o powierzchni 0,1100 ha, Id. działki: (...).(...).(...) o łącznej powierzchni 0,3900 ha oraz nieruchomości gruntowe rolne położone w miejscowości P. obręb (...), składające się z działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi: 278, o powierzchni 0,6100 ha; 278 o powierzchni 1,2400 ha; 288 o powierzchni 0,2000 ha o łącznej powierzchni 2,0500 ha wraz z zabudowaniami stanowiącymi części składowe działki o nr. ewid. 288 o powierzchni 0,2000 ha, (Id. bud. -.(...)_2.(...).288.1.BUD, Id. Bud.: (...).(...).288.2.(...), ld. (...).:(...).(...).288.3.BUD) obie nieruchomości o łącznej powierzchni 2,4400 ha. (pozew k.3-5)

W odpowiedzi na pozew z dnia 24 lutego 2025 roku (data nadania przesyłki pocztowej) pozwana W. K. wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. (odpowiedź na pozew k.43-49)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 11 stycznia 2018 roku pomiędzy D. S., S. Ł. i W. K. została zawarta „umowa darowizny oraz umowa o dział spadku i umowa zniesienia współwłasności”.

Zgodnie z § 7 umowy D. S. darował swojej córce S. Ł. nieruchomość gruntową rolną położoną w miejscowości P., gminy S., obręb (...), jednostka ewidencyjna: (...) S., województwo (...), powiat (...), oznaczoną numerem ewid. (...), o powierzchni 0,3900 ha, Id. działki: (...).(...).484, a S. Ł. oświadczyła, ze darowiznę od ojca przyjmuje.

Zgodnie z § 9 pkt 2b D. S., S. Ł. i W. K. zgodnie oświadczyli, iż dokonują działu spadku i zniesienia współwłasności nieruchomości gruntowych w ten sposób, że S. Ł. i W. K. nabyły oznaczone nieruchomości na wyłączną własność, bez obowiązku spłat i dopłat. W. K. nabyła na wyłączną własność nieruchomość gruntową (lasy), położoną w miejscowości R., gminy S., obręb (...), jednostka ewidencyjna: (...) S., 2, województwo (...), powiat (...), składająca się z działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi: (...), o powierzchni 0,2800 ha, Id. działki: (...).(...).(...); (...), o powierzchni 0,1100 ha, Id. działki: (...).(...).(...) o łącznej powierzchni 0,3900 ha oraz nieruchomości gruntowe rolne położone w miejscowości P. obręb (...), jednostka ewidencyjna: (...) S., powiat (...), województwo (...), składające się z działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi: (...), o powierzchni 0,6100 ha; 279 o powierzchni 1,2400 ha; 288 o powierzchni 0,2000 ha o łącznej powierzchni 2,0500 ha wraz z zabudowaniami stanowiącymi części składowe działki o nr. (...). (...) o powierzchni 0,2000 ha, obu nieruchomości o łącznej powierzchni 2,4400 ha. W. K. ustanowiła na rzecz ojca D. S. nieodpłatną służebność osobistą opisaną szczegółowo w §11 umowy.

/ okoliczność bezsporna: umowa darowizny oraz umowa o dział spadku i umowa zniesienia współwłasności z dnia 11 stycznia 2018 roku – repertorium A nr (...) k.6-14/

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w postaci dowodu z wypisu aktu notarialnego - repertorium A nr (...) (k.6-14), albowiem nie wzbudził on wątpliwości Sądu zarówno od strony formalnej, jak i merytorycznej. Dla dokonania ustaleń co do okoliczności istotnych dla rozpoznania sprawy nie były przydatne pozostałe dowody zgłoszone przez strony z dokumentów przedłożonych przez strony, albowiem były one nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy ( art.235 ² §1pkt 2 k.p.c.).

Sąd zważył, co następuję:

Powództwo podlegało oddaleniu w całości.

Zgodnie z art.321 § 1 k.p.c. Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. Powołany przepis wyraża kardynalną zasadę wyrokowania dotyczącą przedmiotu orzekania, według której sąd związany jest żądaniem zgłoszonym przez powoda w powództwie, a więc nie może wbrew żądaniu pozwu zasądzić czegoś jakościowo innego albo w większym rozmiarze lub uwzględnić powództwo na innej podstawie faktycznej.

Odwołanie darowizny nie następuje w drodze orzeczenia sądu o charakterze prawo - kształtującym (jak np. rozwiązanie darowizny w okolicznościach opisanych w art. 901 k.c.), lecz przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie. Dopiero po złożeniu takiego oświadczenia - wywołującego skutek obligacyjny - lub równocześnie z tym oświadczeniem, darczyńca może wystąpić z powództwem o zwrot przedmiotu darowizny (złożenie oświadczenia woli). W sprawie zainicjowanej takim powództwem, stosownie do zarzutu obdarowanego, możliwe jest poddanie ocenie skuteczności odwołania darowizny pod kątem spełnienia przesłanek określonych w art. 898 i 899 k.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2011 r., III CSK 260/11). Oświadczenie o odwołaniu darowizny wywołuje jedynie skutki ex nunc, ściślej rzecz biorąc z chwilą, gdy oświadczenie o odwołaniu doszło do obdarowanego w taki sposób, że mógł się zapoznać z jego treścią (art. 61 k.c.). Dopiero od tej chwili powstają skutki odwołania darowizny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2023 r., I CSK 3952/22).

Skuteczne odwołanie darowizny jest zdarzeniem prawnym wywołującym obowiązek przeniesienia własności z powrotem na darczyńcę. W razie odmowy wykonania tego obowiązku darczyńca może wytoczyć powództwo o zobowiązanie obdarowanego do złożenia oświadczenia woli co do przeniesienia własności stosownie do treści art. 64 k.c. i (...) k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1999 r., II CKN 641/98).

Odnosząc powyższe rozważania prawne do stanu faktycznego niniejszej sprawy należy wskazać, iż żądanie pozwu zostało sformułowane jako odwołanie darowizny. Natomiast odwołanie darowizny jest czynnością materialnoprawną, która wpływa na treść istniejącej umowy darowizny, a w przypadku braku dobrowolnego zwrotnego przeniesienia darowizny, stanowi podstawę do wytoczenia powództwa na podstawie art.64 k.c. w zw. z art. 1047 k.p.c. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli. Pomiędzy powodem D. S. a pozwaną W. K. została zawarta umowa działu spadku, podziału majątku wspólnego i zniesienia współwłasności, w wyniku której pozwana nabyła bez obowiązku spłat i dopłat własność nieruchomości położonej w miejscowości R., gmina S., składającej się z działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi: (...), o powierzchni 0,2800 ha, nr (...), o powierzchni 0,1100 ha oraz nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości P. składającej się z działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi: (...), o powierzchni 0,6100 ha; 279 o powierzchni 1,2400 ha; 288 o powierzchni 0,2000 ha wraz z zabudowaniami stanowiącymi części składowe działki o nr. ewid. 288 o powierzchni 0,2000 ha. Na rzecz powoda D. K. ustanowiła służebność osobistą szczegółowo opisaną w §11 umowy z dnia 11 stycznia 2018r. Przedmiotem zatem czynności po stronie powoda wobec pozwanej nie było przeniesienie własności oznaczonych nieruchomości, lecz przeniesienie udziału we współwłasności tych nieruchomości w wysokości 4/6 części według treści aktu notarialnego jako pochodzących ze spadkobrania i podziału majątku wspólnego D. S., bez obowiązku spłat.

Umowa darowizny, w istocie obejmująca czynność prawną jednostronnie zobowiązującą, na którą obdarowany wyraża zgodę poprzez przyjęcie jej przedmiot, jest czynnością kauzalną. Konieczną przesłanką ważności, objętą jej treścią, jest zatem zamiar przysporzenia na rzecz obdarowanego, który może mieć postać causa donandi (przysporzenie nieodpłatne) lub negotium mixtum cum donatione (przysporzenie z różnych przyczyn, w tym nabycia prawa lub zwolnienia ze zobowiązania przez dokonującego przysporzenie). Zamiar uzyskania takiego przysporzenia przez darczyńcę, wprost lub pośrednio, związany z osobą obdarowanego oraz połączenie czynności dokonywanej pod tytułem darmym z inną, także odpłatną, nie wyklucza kwalifikacji umowy jako darowizny. Przepis zaś z art. 889 pkt 1 k.c. określa stosunki prawne wyłączone spod reguł darowizny stanowiąc, że gdy zobowiązanie do bezpłatnego świadczenia wynika z umowy regulowanej innymi przepisami kodeksu, bezpłatne przysporzenia nie stanowią darowizny. Charakter tego przepisu pozwala na uznanie go za klauzulę generalną umożliwiającą niestosowanie reguł właściwych dla darowizny do takich czynności jak ugoda, użyczenie, nieodpłatne świadczenie usług, pożyczka, przechowanie lub stosunków prawnych takich jak świadczenie nienależne.

Mając powyższe na uwadze powództwo podlega oddaleniu jako niezasadne.

O kosztach procesu w punkcie II wyroku Sąd orzekł w oparciu o art. 102 k.p.c. Stosownie do jego treści w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Artykuł 102 k.p.c. urzeczywistnia zasadę słuszności i jako wyjątkowy – stanowiący wyłom w zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu – nie podlega wykładni rozszerzającej. Nie konkretyzuje on pojęcia „wypadki szczególnie uzasadnione", toteż ich kwalifikacja należy do sądu. Ocena sądu jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym, ma charakter dyskrecjonalny, oparty na swobodnym uznaniu, kształtowanym własnym przekonaniem, poczuciem sprawiedliwości oraz analizą okoliczności rozpoznawanej sprawy (por. postanowienie SN z dnia 2 czerwca 2010 r., I PZ 2/10, OSNP 2011, nr 23–24, poz. 297; postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2012 r., III CZ 10/12, OSNC 2012, nr 7–8, poz. 98 z glosą M. Rzewuskiego, Glosa 2013, nr 1, s. 77 i postanowienie SN z dnia 15 lutego 2012 r., I CZ 165/11, IC 2013, nr 3, s. 50).

Biorąc pod uwagę podeszły wiek powoda D. S. (87 lat) i bardzo niskie dochody, które osiąga ze świadczenia emerytalnego w wysokości 2.551,30 zł netto miesięcznie, Sąd odstąpił od obciążania powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu.

Mając na uwadze powyższe orzeczono, jak w punkcie II wyroku.

SSO Monika Gądek-Tamborska

Zarządzenie: odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi pozwanej - adw. S. H.

SSO Monika Gądek-Tamborska