Wyrok z 28 kwietnia 2023, sygn. VII U 885/16

WYROK

W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28.04.2023 r.

Sąd Okręgowy / Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Świdnicy

Wydział VII Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

Na posiedzeniu niejawnym

w składzie:

Przewodniczący-Sędzia : Kamila Borszowska-Moszowska

przy udziale - - -

po rozpoznaniu w dniu 28.04.2023 r. w Świdnicy

sprawy (...) wW.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W.

o wysokość podstawy wymiaru składek

na skutek odwołania (...) (...) w W.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W.

z dnia (...) Nr (...)

zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia (...) Nr (...) w ten sposób, iż, stwierdza, że dla płatnika składek (...) (...) kwota należnych składek na Fundusz Pracy w następujących okresach wynosi:

01/2012 5155,37 zł

02/2012 5659,46 zł

03/2012 5870,85 zł

04/2012 5921,08 zł

05/2012 5965,35 zł

06/2112 5945,35 zł

07/2012 6269,83 zł

08/2012 6262,69 zł

09/2012 6493,84 zł

10/2012 6532,10 zł

11/2012 6621,75 zł

12/2012 6457,35 zł

01/2013 6483,99 zł

02/2013 6611,44 zł

03/2013 7142,80 zł

04/2013 7327,19 zł

05/2013 7150, 37 zł

06/2013 6850,42 zł

07/2013 6742,21 zł

08/2013 7053,33 zł

09/2013 7144,86 zł

10/2013 7407,68 zł

11/2013 7519,66 zł

12/2013 7895,61 zł

II. dalej idące odwołanie oddala.

III. zasądza od strony powodowej na rzecz strony pozwanej kwotę 5400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego strony pozwanej.

Sygn. akt VII U 885/16

UZASADNIENIE

Wnioskodawczyni – płatnik składek (...) prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą (...) (...) w W.odwołała się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia (...), nr (...), którą organ rentowy ustalił dla ww. jako płatnika składek (...) kwoty należnych składek na Fundusz Pracy. Wnioskodawczyni w odwołaniu zakwestionowała zaskarżoną decyzję co do zasady, jak i co do wysokości, wskazując naruszone przepisy w tym przepisy Konstytucji RP. Wskazała, że zaskarżona decyzja nie zawiera dostatecznego uzasadnienia faktycznego ani prawnego, co sprawia, iż wnioskodawczyni nie wie dokładnie, przed czym ma się bronić. Zarzuciła, że organ rentowy podaje przyjęte przez siebie kwoty składek, ale w ogóle nie wyjaśnia, jak kształtowały się w kolejnych miesiącach przychody osób zatrudnionych u wnioskodawczyni, ani tego, jak ostatecznie składki te zostały obliczone. W szczególności brak jest w decyzji podstaw wymiaru składek, a także określenia faktycznie uzyskanego przez osoby zatrudnione przychodów w poszczególnych miesiącach. Natomiast nawet pobieżna analiza ogólnikowych danych zawartych w decyzji pokazuje, że organ za osnowę swoich kalkulacji musiał przyjąć kwoty zdecydowanie wygórowane.

Wskazując na powyższe wnioskodawczyni wniosła o zmianę zakażonej decyzji w całości i orzeczenie, że składki na Fundusz Pracy zostały w okresie którego dotyczy zaskarżona decyzja zostały przez wnioskodawczynię ustalone w wysokości prawidłowej.

Strona pozwana wniosła o oddalenie odwołania i zasądzenie na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych w kwocie 7.200 zł, wskazując że organ rentowy, po przeprowadzeniu kontroli u skarżącego dokonał wymiaru składek. Strona pozwana wskazała, że pracownicy płatnika składek nie odbywali podróży służbowych zgodnie z przyjętą definicją "podróży służbowej", gdyż podróże wchodziły w zakres stałych obowiązków pracowniczych. W trakcie wyjazdów pracownicy wykonywali zwykłe obowiązki. Rozważania dotyczące podroży służbowych pracowników znajdują tu pełne odniesienie i dlatego należy wskazać, że podróż służbowa aby mogła być za taką uznana musi mieć charakter incydentalny, a jej podstawę formalną stanowić powinno polecenie wyjazdu, które powinno określające zadanie oraz termin i miejsce realizacji. Zadanie musi być skonkretyzowane, nie może mieć charakteru generalnego. O podroży służbowej oraz przysługujących z tytułu jej odbywania należnościach (np. dietach) decyduje to, że określone zadanie w ramach świadczonej pracy wykonywane jest przez pracownika, poza miejscem ustalonym w umowie o pracę jako stałe miejsce jej wykonywania. Podróż służbowa stanowi nietrwałą zmianę miejsca pracy, następującą na polecenie pracodawcy.

Zdaniem strony pozwanej w niniejszej sprawie nie może być więc mowy o dietach wynikających, odbywanych przez pracowników podróży służbowych, gdyż takiego charakteru nie miało wypłacone wynagrodzenie, które stanowiło wyłącznie składnik uposażenia, od którego płatnik winien odprowadzić stosowne składki na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Status pracowników wysłanych znajduje odzwierciedlenie w uwzględnieniu, jako przychodu, składników wynagrodzenia, które mają uzupełniać wynagrodzenie za wykonaną pracę, gdyż ich sytuacja generuje zwykle wyższe wydatki na utrzymanie, choć wykazuje podobieństwo do wydatków w podróży. Pracownicy zatrudnieni za granicą u polskiego pracodawcy nie odbywają podróży służbowej, wobec czego przepisy wskazują wyraźnie, że osobom wysłanym do takiej pracy nie są wypłacane diety, lecz chodzi o ich równowartość w ramach przychodu (wynagrodzenia) który, na podobieństwo diety, uwzględnia sytuację faktyczną, związaną ze świadczeniem pracy poza miejscem zamieszkania. Stąd prawodawca zastosował ulgę w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne, zbliżoną do ulgi uzyskiwanej przez pracowników przebywających w podróży służbowej, przez określenie, że obowiązek składkowy nie obejmuje ich wynagrodzenia (przychodu) do równowartości diety.

W związku z powyższym strona pozwana uznała, że wypłacane przez płatnika składek diety stanowiły przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych i zgodnie z § 2 ust. 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek do których poboru jest zobowiązany ZUS ( DZU z 2008 Nr 78 poz. 465 ze zm.) i stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.

Strona pozwana wskazała, że płatnik składek nie odprowadził składek na FP od ubezpieczonych, z którymi zostały zawarte umowy o dzieło, pomimo treści przepisu art. 104 i 107 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Konsekwencją takich ustaleń faktycznych było orzeczenie jak w sentencji zaskarżonej decyzji.

Sąd ustalił, co następuje:

Płatnik składek S. D. prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą (...) (...) w W. prowadzi działalność w zakresie usług opiekuńczych dla dzieci, osób starszych, chorych i niepełnosprawnych. Pracowników rekrutował pracodawca, który nadzorował nad nimi nadzór, również nad osobami wysyłanymi za granicę. Zawierano umowy o opiekę zarówno z kontrahentami polskimi jak i niemieckimi, usługi w Polsce były wykonywane na terenie M.. Pracownicy mieli różne zakresy obowiązków uzależnione od stanowiska: opiekunka osób starszych, opiekunka dziecięca , pracownik usług paramedycznych, pracownik marketingu, pracownik działu szkoleń, pracownik ds. obsługi klienta obcojęzycznego, pracownicy kadr i płac. Zgodnie z wyjaśnieniami płatnika składek okresy umów osób wyjeżdżających do pracy za granicę częściowo pokrywają się z poleceniami wyjazdów służbowych ale nie jest to cały okres umowy. Zatrudnieni w oparciu o umowę o pracę wykonujący obowiązki na terenie kraju, którzy otrzymują polecenie wyjazdu służbowego, często po powrocie korzystały z urlopu płatnego bądź bezpłatnego. Koszty wyjazdu, zakwaterowania i wyżywienia są wkalkulowane w cenę usługi i pokrywane przez pracodawcę. W poleceniu wyjazdu służbowego wskazywano konkretną osobę i miejsce, do którego jechała opiekunka , nie wskazywano dat poleceń wyjazdu ani środków komunikacji. Za pracę wykonywaną poza granicami kraju płatnik wypłacał wynagrodzenie zasadnicze proporcjonalnie do ilości przepracowanych dni , dodatkowo za każdy dzień pracy za granicą ubezpieczeni otrzymywali diety, których stawki ustalano w różnej wysokości. rachunek kosztów to liczba dni pomnożona przez stawkę diety, ubezpieczone nie przedkładały dowodów poniesionych rzeczywistych kosztów związanych z wyjazdem. Płatnik nie prowadził ewidencji poleceń wyjazdu. Wielokrotnie rozpoczęcie pracy za granicą określanej jako podróż służbowa następowało kilka dni po podpisaniu umowy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. przeprowadził kontrolę w zakresie prawidłowości i rzetelności obliczania, potrącania i opłacania składek na ubezpieczenia społeczne oraz innych składek, do których pobierania zobowiązany jest Zakład oraz zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego.

Dokonując ustaleń w zakresie prawidłowości i rzetelności obliczania, potrącania i opłacania składek na ubezpieczenia społeczne oraz innych składek, do których pobierania zobowiązany jest Zakład osób wykonujących prace za granicą kontrolą objęto okres od 01/2012r. do 12/2013r. Protokół kontroli doręczono płatnikowi składek w dniu 16.09.2015r. W dniu 30.09.2015r. płatnik składek- X. S. D. wniósł pisemne zastrzeżenia do ustaleń protokołu kontroli dotyczących osób delegowanych do pracy za granicę. Inspektor kontroli Zakładu w całości nie uwzględnił złożonych zastrzeżeń.

W trakcie kontroli ustalono, że przeważającym przedmiotem działalności firmy jest opieka. Zatrudniane osoby zajmowały się opieką nad dziećmi, osobami starszymi, chorymi i niepełnosprawnymi zarówno w Polsce, jak i za granicą.

Zakład zgodnie z wnioskami płatnika składek poświadczał formularze A1 dla ubezpieczonych. Zaświadczenia wydano na podstawie art. 12 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemu zabezpieczenia społecznego (delegowanie pracowników) oraz na podstawie art. 13 ww. Rozporządzenia (jednoczesna praca w Niemczech i innym kraju).

Płatnik wystawiał dla wyjeżdżających za granicę polecenia wyjazdu służbowego. Za pracę wykonywaną poza granicami Polski płatnik wypłacał wynagrodzenie w wysokości określonej w umowie proporcjonalnie do ilości przepracowanych dni. Taką też wykazywał postawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w raportach ZUS RCA przekazanych do Zakładu. Wynagrodzenie było wypłacane do 10-go dnia miesiąca za miesiąc poprzedni. Dodatkowo za każdy dzień pracy na terenie Niemiec ubezpieczeni otrzymywali diety, których stawki były ustalane w różnych wysokościach. Pracownicy podczas pobytu w Polsce wielokrotnie przebywali na urlopach bezpłatnych. W wielu przypadkach rozpoczęcie pracy w Niemczech, określane przez płatnika składek jako podróż służbowa zaczynało się kilka dni po zawarciu umowy. Ubezpieczeni jednorazowo wyjeżdżali na kilka tygodni. Kwoty wypłaconych ubezpieczonym diet były niewspółmiernie wysokie w stosunku do uzyskiwanych wynagrodzeń.

W wyniku przeprowadzonej kontroli płatnik składek strona pozwana uznała, że płatnik składek powinien ustalić podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe uwzględniając przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, z wyłączeniem równowartości diety przysługującej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu za granicą pracownika zatrudnionego u polskiego pracodawcy. Tak ustalony miesięczny przychód nie może być niższy od kwoty przeciętnego wynagrodzenia. W związku z powyższym przeliczono wynagrodzenia proporcjonalnie do ilości przepracowanych dni poza granicami kraju i ustalono na nowo podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia zdrowotne, uwzględniając również wynagrodzenie za prace wykonywane w Polsce, Podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne pomniejszone zostały o kwoty składek na ubezpieczenia społeczne finansowane z własnych środków przez ubezpieczonych. W przypadku przepracowania za granicą pełnego miesiąca podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne została ustalona w kwocie przeciętnego wynagrodzenia.

W związku z powyższym strona pozwana wydała decyzje, w których ustaliła podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne dla osób delegowanych do pracy za granicę.

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) nr (...) strona pozwana ustaliła dla płatnika składek kwoty należnych składek na Fundusz Pracy za następujące okresy:

01/2012 5202,08 zł

02/2012 5669,01 zł

03/2012 5867,05 zł

04/2012 5921,33 zł

05/2012 5965,43 zł

06/2012 5949,12 zł

07/2012 6277,18 zł

08/2012 6262,69 zł

09/2012 6493,84 zł

10/2012 6552,96 zł

11/2012 6625,57 zł

12/2012 6457,35 zł

01/2013 6472,23 zł

02/2013 6611,44 zł

03/2013 7142,80 zł

04/2013 7325,81 zł

05/2013 7158,55 zł

06/2013 6855,10 zł

07/2013 6752,87 zł

08/2013 7062,40 zł

09/2013 7229,41 zł

10/2013 7411,13 zł

11/2013 7523,20 zł

12/2013 7903,56 zł

dowód: akta ZUS

Kwoty należnych składek na Fundusz Pracy objęte zaskarżoną decyzją zostały wyliczone w czasie kontroli od podstaw wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, które zostały podniesione. Kwoty na Fundusz Pracy w poszczególnych miesiącach naliczono w następujący sposób: ustalona na nowo podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w przypadku Funduszu Pracy została pomnożona przez 2,45%. Powyższy sposób wyliczenia dotyczy osób, od których te składki są należne.

Płatnik składek po wyrokach Sądu nie sporządził korekt dokumentów wobec czego strona pozwana sporządziła korekty dokumentów z urzędu w kilku etapach po otrzymaniu prawomocnych wyroków i w związku z tym ponownie naliczyła kwoty na Fundusz Pracy:

01/2012 5155,37 zł

02/2012 5659,46 zł

03/2012 5870,85 zł

04/2012 5921,08 zł

05/2012 5965,43 zł

06/2012 5945,35 zł

07/2012 6269,83 zł

08/2012 6262,69 zł

09/2012 6475,99 zł

10/2012 6532,10 zł

11/2012 6621,75 zł

12/2012 6457,35 zł

01/2013 6483,99 zł

02/2013 6611,44 zł

03/2013 7142,80 zł

04/2013 7327,19 zł

05/2013 7150,37 zł

06/2013 6850,42 zł

07/2013 6742,21 zł

08/2013 7053,33 zł

09/2013 7144,86 zł

10/2013 7407,68 zł

11/2013 7519,66 zł

12/2013 7895,61 zł

Powyższe kwoty odbiegają od kwot określonych w zaskarżonej decyzji z dnia (...). Różnicę tą wyjaśnia tabela stanowiąca załącznik do pisma strony pozwanej z dnia 20.02.2023 r., (k. 96-101 w aktach sprawy), w której szczegółowo wskazano różnice w podstawach wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, jak również w wysokości składek na Fundusz Pracy za poszczególne miesiące, poszczególnych ubezpieczonych i ich sumaryczny wpływ na wysokość należności na Fundusz Pracy za sporne miesiące.

Na skutek wyroków Sądu Okręgowego i Sądu Apelacyjnego, przypis składek na Fundusz Pracy uległ zmianie o: -46,71 zł za 01/2012, -9,55 zł za 02/2012, +3,80zł za 03/2012, 0,24 zł za 04/2012, -3,77 zł za 06/2012, -7,35 zł za 07/2012, 17,85 zł za 09/2012, -20,86 zł za 10/2012, -3,82 zł za 11/2012, +11,76 zł za 01/2013, +1,38 zł za 04/2013, -8,18zł za 05/2013, -4,68 zł za 06/2013, 10,66 zł za 07/2013, -9,07 zł za 08/2013, -84,55zł za 09/2013, -3,45 zł za 10/2013, -3,54 zł za 11/2013, -7,59 zł za 12/2013 w stosunku do kwot określonych w zaskarżonej decyzji z dnia (...)

dowód: zestawienie wysokości składek na Fundusz Pracy zawarte w piśmie strony pozwanej z dnia 22.06.2022r. k. 66 w aktach sprawy; tabelaryczne zestawienie miesiące oraz osoby, którym zgodnie z wyrokami Sądu zostały zmienione podstawy wymiaru składek - zawarte w załączniku do pisma procesowego strony pozwanej z dnia 24.06.20 (k. 95-101 w aktach sprawy)

Sąd zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja strony pozwanej podlegała zmianie w nieznacznej części do wysokości składek na Fundusz Pracy, zaś w pozostałym zakresie odwołanie podlegało oddaleniu.

Zgodnie z art. 104 ust. 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 20.04.2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U.2023.735 j.t.) Obowiązkowe składki na Fundusz Pracy, ustalone od kwot stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe bez stosowania ograniczenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, wynoszących w przeliczeniu na okres miesiąca, co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę, w przypadku osób, o których mowa w art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, co najmniej wynagrodzenie, o którym mowa w tym przepisie, opłacają pracodawcy oraz inne jednostki organizacyjne za osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, oraz za osoby z nimi współpracujące, z wyłączeniem osób świadczących pracę na podstawie umowy uaktywniającej, o której mowa w ustawie z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3. Natomiast zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy składki na Fundusz Pracy opłaca się za okres trwania obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych w trybie i na zasadach przewidzianych dla składek na ubezpieczenia społeczne.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie było to, czy wnioskodawczyni jest zobowiązany do opłacenia składek na Fundusz Pracy za okres od stycznia 2012r. do grudnia 2014r. w kwotach wskazanych w zaskarżonej decyzji.

Należy jednak podkreślić, że prawidłowość zaskarżonej decyzji jest uzależniona od prawidłowości innych decyzji wydanych przez stronę pozwaną, w zakresie objęcia osób wykonujących na rzecz wnioskodawcy umów cywilnoprawnych.

Wskazać bowiem należy, że przed tutejszym Sądem toczyły się postępowania w sprawie odwołani wnioskodawczyni od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. o wysokość podstawy wymiaru składek. Wszystkie te postępowania zakończyły się prawomocnymi wyrokami Sądu, który dokonał korekty ustalonych przez organ rentowy kwot należnych składek na ubezpieczenia społeczne. W większości miesięcy wysokość składek uległa nieznacznemu zmniejszeniu, co bezpośrednio miało wpływ na prawidłowość kwot ujętych w zaskarżonej decyzji.

Strona pozwana uwzględniając wszystkie wyroki oraz zawarte w nich zmiany i w tabelarycznym zestawieniu z dnia 24.06.20 (k. 95-101 w aktach sprawy) przedstawiła miesiące oraz osoby, którym zgodnie z wyrokami Sądu zostały zmienione podstawy wymiaru składek, co z kolei miało bezpośredni wpływ na wysokość składek na Fundusz Pracy.

W tym miejscu odpowiadając na zarzut wnioskodawczyni wskazać należy iż wyrokiem z dnia 28 października 2015 SK 9/14 Trybunał Konstytucyjny orzekł iż przepis § 2 pkt 16 Rozporządzenia Ministra pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18.12.1998 w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w zakresie, w jakim dotyczy pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców, uzyskujących przychody w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych niższe niż przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej, jest niezgodny z Konstytucją RP. Przepis ten - zgodnie z pkt II wyroku - w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP ( DZU z 5 listopada 2015 ).

Charakterystykę wyroków zakresowych przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny, w wyroku z dnia 13 stycznia 2010 r. I FSK 1735/08: w niektórych wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny wyrokach oznaczenie przepisu będącego przedmiotem kontroli jest uzupełnione formułą rozpoczynającą się zwrotem „w zakresie, w jakim... ", po którym, następuje opis niektórych sytuacji, w których przepis ten znajduje zastosowanie, wyznaczony za pomocą kryteriów podmiotowych, przedmiotowych lub czasowych, W takim przypadku przedmiotem kontroli jest ta z wyrażonych w danym przepisie norm, która odnosi się do oznaczonego zakresu sytuacji. Wyrok zakresowy uznaje poddany kontroli przepis za niezgodny z Konstytucją tylko w pewnym, określonym w wyroku, zakresie, a w fen sposób nie zmieniając tekstu przepisu, zmienia wyrażoną w nim treść normatywną. Skutkiem takiego wyroku jest częściowa utrata mocy obowiązującej przepisu, polegająca na wyłączeniu możliwości jego stosowania w zakresie oznaczonym w wyroku."

Zasady stosowania przepisu uznanego za niekonstytucyjny były przedmiotem orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Stanowisko w tym zakresie najpełniej wyrażono w wyroku z dnia 17 grudnia 2008 r., P 16/08 (OTK-A Zb.Urz. 2008, nr 10, poz. 181), według którego odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej przepisów uznanych za niekonstytucyjne oznacza, że do dnia wskazanego w sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego przepisy te obowiązują, jeżeli wcześniej nie zostaną uchylone przez ustawodawcę. Ich obowiązywanie jest równoznaczne z koniecznością ich przestrzegania i stosowania przez wszystkich adresatów, zgodnie bowiem z art. 190 ust. 1 Konstytucji, także to rozstrzygnięcie zamieszczone w tekście orzeczenia Trybunału jest nie tylko ostateczne, ale ma moc powszechnie obowiązującą. Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej wadliwego aktu normatywnego oznacza, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego określa w odniesieniu do badanego stanu normatywnego skutki na przyszłość. W konsekwencji, po pierwsze, czynność dokonane na mocy zakwestionowanych przepisów nie mogą być z tej przyczyny wzruszone, i po drugie, dokonanie czynności prawnych na podstawie przepisów uznanych za niekonstytucyjne powoduje konieczność ochrony zaufania tych, którzy tych czynności dokonali. Stanowisko to zostało potwierdzone w późniejszym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego.

Sąd. Najwyższy w uchwale z dnia 3 lipca 2003 r., III CZP 45/03 (OSNC 2004, nr 9, poz. 136) uznał, że określenie późniejszej daty utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego oznacza jego pozostawienie w porządku prawnym. Wyłączone jest wobec tego przyjęcie, że utrata mocy obowiązującej przepisu z upływem określonego terminu mogłaby działać wstecz. Jest to wyjątek od reguły retroakcji przyjętej w orzecznictwie Sądu Najwyższego, gdyż przesłanki, które przemawiają za przyjęciem skutku wstecznego orzeczenia w razie zastosowania reguły ustawowej, tracą doniosłość, gdy Trybunał, ważąc konkurujące wartości podlegające konstytucyjnej ochronie, decyduje się na utrzymanie w mocy wadliwego przepisu. Przyjęcie odmiennego rozwiązania wywołuje sprzeczność logiczną, polegającą na uznaniu, że przepis obowiązywał, mimo ogłoszenia wyroku Trybunału, a jednocześnie nie obowiązywał.

Sąd Najwyższy wyraził analogiczny pogląd w uchwale z dnia 23 stycznia 2004r., III CZP 112/03 (OSNC 2005, nr 4, poz. 61). Podkreślił, że jeżeli Trybunał Konstytucyjny odracza utratę mocy obowiązującej wadliwego przepisu, zachowuje on moc przez okres wskazany w orzeczeniu. Pominięcie w tym okresie wadliwej normy oznaczałoby przekreślenie sensu odroczenia, a więc i sensu art. 190 ust. 3 Konstytucji który - choć kontrowersyjny - jest jednak obowiązującym prawem.

Mając na uwadze powyższe, zaskarżona decyzja jedynie w nieznacznej części podlega zmianie, i tylko co do wysokości składek na Fundusz Pracy określonej w piśmie strony pozwanej z dnia 22.06.2022 r., zaś w pozostałej części odwołanie wnioskodawczyni nie było uzasadnione. Organ rentowy podtrzymał przy tym żądanie zasądzenia zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Mając powyższe rozważania na uwadze Sąd w oparciu o art. 477 ¹⁴ §2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję w zakresie ujętych w niej dla płatnika kwot należnych składek na Fundusz Pracy, o czym orzekł w punkcie I wyroku.

W pozostałym zakresie o odwołanie oddalił na podstawie art. 477 ¹⁴ §1 k.p.c., o czym orzekł w punkcie II wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie II sentencji wyroku na podstawie art. 99 k.p.c. w zw. art. 98 § 1 i 3 k.p.c., zasądzając od wnioskodawczyni – jako strony przegrywającej – na rzecz organu rentowego zwrot kosztów zastępstwa procesowego. Ustalając wysokość tych kosztów Sąd miał na względzie, że postępowanie w niniejszej sprawie dotyczyło zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek i w rozumieniu przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265), koszty zastępstwa procesowego powinny zostać ustalone według stawek liczonych od wartości przedmiotu sporu (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2019 r., III UZP 9/19). Wartość przedmiotu sporu obejmująca należności z tytułu składek na Fundusz Pracy wyniosła łącznie 81.514 zł, co uzasadniało zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz organu rentowego kwotę 5.400 zł określoną w § 2 pkt 6 ww. rozporządzenia.

sędzia Kamila Borszowska - Moszowska