sygn. III KK 20/13 20 czerwca 2013 Sąd Najwyższy

Wyrok SN z 20 czerwca 2013, sygn. III KK 20/13

Data orzeczenia 20 czerwca 2013
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Karna, Wydział III
Przewodniczący SSN Michał Laskowski
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Karna #wyrok SN
Sygn. akt III KK 20/13
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 czerwca 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Michał Laskowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Małgorzata Gierszon
SSN Włodzimierz Wróbel
Protokolant Teresa Jarosławska
przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Barbary Nowińskiej,
w sprawie M. M.
skazanego z art. 148 § 1 kk i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 20 czerwca 2013 r.,
kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego
od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]z dnia 9 sierpnia 2012 r., utrzymującego w
mocy wyrok Sądu Okręgowego w R.
z dnia 20 marca 2012 r.,
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu
odwoławczym.
UZASADNIENIE
2
Sąd Okręgowy w R., wyrokiem z dnia 20 marca 2012 r., uznał M. M. za
winnego tego, że w dniu 17 października 2010 r. w B., działając wspólnie i w
porozumieniu z ustalonym nieletnim, w zamiarze rozboju, a ewentualnym
pozbawienia życia P. Ł., wykorzystując jego stan nietrzeźwości oraz używając
wobec niego przemocy w ten sposób, że po kopnięciu i upadku pokrzywdzonego,
wielokrotnie kopał leżącego w głowę, szczególnie w twarzoczaszkę, uderzył go
pięścią w twarz, następnie po przeszukaniu odzieży i bagażu podręcznego zabrał
mu w celu przywłaszczenia pieniądze w kwocie 59 złotych, dwie paczki papierosów
„Nevada”, zapalniczkę, zegarek ręczny, a następnie zadał pokrzywdzonemu
kolejne kopnięcia w głowę wskutek czego spowodował u niego liczne (opisane
szczegółowo w wyroku) obrażenia ciała, które skutkowały naruszeniem czynności
narządów ciała pokrzywdzonego na okres powyżej siedmiu dni, z tym, że obrażenia
czaszkowo – mózgowe spowodowały utratę przytomności, po czym pozostawił
pokrzywdzonego nieprzytomnego na poboczu drogi, w stanie uniemożliwiającym
samodzielne wezwanie pomocy, w niskiej temperaturze otoczenia, który nie
odzyskując przytomności zmarł na miejscu zdarzenia w wyniku wychłodzenia
organizmu, przy czym możliwość wystąpienia skutku w postaci zgonu
pokrzywdzonego przewidywał i na to się godził, to jest za winnego przestępstwa z
art. 148 § 1 k.k. w zb. z art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za przestępstwo to
wymierzył mu karę 10 lat pozbawienia wolności.
Wyrok ten zaskarżony został w całości apelacją obrońcy oskarżonego, w
której zarzucono wyrokowi obrazę przepisów prawa materialnego – art. 148 § 1
k.k., art. 53 § 1 i 2 k.k. i art. 54 § 1 k.k., obrazę przepisów prawa procesowego – art.
2 § 1 k.p.k., art. 4 k.p.k., art. 5 § 2 k.p.k. i art. 7 k.p.k. oraz przepisu art. 424 § 1
k.p.k. W apelacji sformułowano również zarzut rażącej niewspółmierności
wymierzonej M. M. kary pozbawienia wolności.
Po rozpoznaniu tej apelacji Sąd Apelacyjny, wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2012
r., utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.
Kasację od tego wyroku wniósł obrońca M. M. Zarzucił w niej orzeczeniu
Sądu Apelacyjnego rażące naruszenie prawa procesowego, „polegające na obrazie
przepisów art. 4 k.p.k., art. 5 § 1 k.p.k. i art. 7 k.p.k. przez dokonanie oceny
materiału dowodowego w oparciu jedynie o okoliczności i dowody dla oskarżonego
3
niekorzystne, bez uwzględnienia okoliczności i dowodów dla niego korzystnych,
bez uwzględnienia wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego gdy chodzi o
możliwości przewidywania przez tak młodego sprawcę skutku w postaci śmierci
pokrzywdzonego „przez wychłodzenie organizmu”, w oparciu o tezy
pozadowodowe rzutujące na ocenę zamiaru i winy oskarżonego za zbrodnię
zabójstwa i rozstrzyganie w tym zakresie /zamiaru ewentualnego zabójstwa/ nie
dających się usunąć wątpliwości na niekorzyść oskarżonego M. M., co skutkowało
utrzymaniem w mocy zaskarżonego wyroku”.
W kasacji sformułowano także zarzut rażącego naruszenia art. 433 § 2 k.p.k.
przez nierozważenie i nieustosunkowanie się przez Sąd Apelacyjny do wszystkich
zarzutów i wniosków apelacyjnych w uzasadnieniu wyroku, co miało wpływ na treść
tego wyroku.
Podnosząc powyższe zarzuty obrońca skazanego wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania w
postępowaniu odwoławczym.
W pisemnej odpowiedzi na kasację Prokurator Apelacyjny wniósł o oddalenie
kasacji obrońcy M. M., jako oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniesiona przez obrońcę skazanego kasacja okazała się skuteczna w tym
znaczeniu, że konieczne stało się uchylenie zaskarżonego nią wyroku i przekazanie
sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania. Takie rozstrzygnięcie
Sądu Najwyższego nie wynikało jednak z uwzględnienia zarzutów i wniosku kasacji
obrońcy M. M., a stało się konsekwencją ujawnienia uchybienia w postaci
bezwzględnej przesłanki odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Zgodnie z treścią art. 536 k.p.k. Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację w
granicach zaskarżenia, a w zakresie szerszym – w wypadkach określonych między
innymi w art. 439 k.p.k. Obliguje to sąd kasacyjny do kontroli sprawy pod kątem
wystąpienia naruszeń prawa o charakterze bezwzględnych przesłanek
odwoławczych, bez względu na to, czy tego rodzaju zarzuty naruszenia prawa
podniesione zostały w kasacji. Przepis art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. wskazuje jako
bezwzględną przesłankę odwoławczą wydanie orzeczenia przez nienależycie
obsadzony sąd. Sąd odwoławczy rozpoznający apelację w sprawie M. M. orzekał w
4
składzie, w którym zasiadał delegowany do orzekania w Sądzie Apelacyjnym
sędzia sądu okręgowego. Do orzekania w sądzie wyższego rzędu SSO A. M.
delegował na podstawie art. 77 § 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju
sądów powszechnych - Prezes Sądu Apelacyjnego w […] (k. 1291 akt, delegacja
na dzień 2 sierpnia 2012 r.). Uzyskał on najpierw, zgodnie ze wskazanym
przepisem, zgodę sędziego na delegowanie oraz zgodę Kolegium Sądu
Apelacyjnego. Ta ostatnia wyrażona została w formie uchwały w dniu 19 kwietnia
2012 r., przy czym kolegium wyraziło zgodę na delegowanie sędziego A.M. w
wymiarze jednego dnia w miesiącu na okres od maja 2012 r. do grudnia 2012 r.
(zob. uzyskany w toku postępowania kasacyjnego wyciąg z protokołu posiedzenia
Kolegium Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 19 kwietnia 2012 r.).
Apelacja w sprawie M. M. rozpoznawana była przez Sąd Apelacyjny, w
którego składzie zasiadał SSO A. M., w dniu 2 sierpnia 2012 r. W tym dniu nie
doszło jednak do wydania wyroku. Wyrok w tej sprawie wydano w dniu 9 sierpnia
2012 r. Wprawdzie w aktach sprawy (k. 1308a) znalazła się delegacja dla sędziego
A. M. na ten dzień, ale ta delegacja wydana została bez uprzedniej zgody kolegium,
zgoda ta obejmowała bowiem tylko jeden dzień w miesiącu. Orzekanie w dniu 9
sierpnia 2012 r. było natomiast drugim w sierpniu dniem orzekania przez sędziego
delegowanego.
Przepis art. 77 ustawy umożliwiający delegowanie sędziów jest przepisem o
charakterze wyjątkowym. Zasadą jest bowiem orzekanie przez sędziego wyłącznie
w tym sądzie, w którym zgodnie z aktem powołania powierzono mu wykonywanie
czynności polegających na sprawowaniu władzy sądowniczej. Rozwiązanie to
stanowi jedną z gwarancji niezawisłości sędziowskiej. Wyjątek w postaci możliwości
orzekania w innym sądzie, zwłaszcza w sądzie wyższego rzędu, limitowana jest nie
tylko zgodą sędziego i kolegium sądu, ale również nastąpić może, co wynika z art.
77 § 9 u.s.p. tylko w szczególnych wypadkach, uzasadnionych względami
racjonalnego wykorzystania kadr oraz potrzebami wynikającymi z obciążenia
zadaniami poszczególnych sądów działających na obszarze apelacji. Ponadto
łączny okres takiego delegowania nie może przekroczyć 14 dni w roku.
Przepisy o charakterze wyjątkowym interpretowane być powinny w sposób
zawężający, ścisły. W tym stanie rzeczy nie można uznać, aby delegacja dla
5
sędziego sądu okręgowego na dzień 9 sierpnia 2012 r. była prawidłowa. Na tę
delegację, obejmującą drugi dzień orzekania w miesiącu, kolegium sądu nie
wyraziło zgody. W orzecznictwie Sądu Najwyższego konsekwentnie prezentowany
jest pogląd o zaistnieniu bezwzględnej przesłanki odwoławczej w postaci
nienależytej obsady sądu z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., jeżeli w składzie sądu orzekał
sędzia z sądu niższego rzędu, na którego delegowanie, prezes sądu nie uzyskał
zgody kolegium sądu (zob. m. in. wyrok z dnia 17 maja 2011 r., III KK 104/11, LEX
nr 795788 i wskazane w jego uzasadnieniu orzeczenia oraz uchwała 7 sędziów z
dnia 24 maja 2012 r., III CZP 77/11, OSNC z 2012 r., z. 11, poz. 123; wyrok z dnia
25 listopada 2010 r., V KK 177/10, LEX nr 653673).
W tej sytuacji niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów
oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia konieczne było uchylenie
zaskarżonego kasacją wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do
ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Wobec uwzględnienia z
urzędu bezwzględnej przesłanki odwoławczej bezprzedmiotowe stało się
rozpoznanie zarzutów kasacji obrońcy M. M. W toku ponownego rozpoznania
szczególnej uwagi sądu odwoławczego wymagać będzie kwestia prawidłowości
zaskarżonego wyroku w zakresie ustalenia postaci zamiaru, z którym działać miał
M. M.