Wyrok z 31 marca 2026, sygn. V U 264/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 marca 2026 roku

Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w następującym składzie: Przewodniczący: sędzia Agnieszka Leżańska

po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2026 roku w Piotrkowie Trybunalskim

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z odwołania K. B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia (...), sygnatura: (...)

o zwrot nienależnie pobranego świadczenia

1.  zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustala, iż K. B. nie jest zobowiązana do zwrotu na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. świadczenia postojowego w kwocie 8.320,00 (osiem tysięcy trzysta dwadzieścia) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, wynoszącymi na dzień wydania decyzji 3.166,57 (trzy tysiące sto sześćdziesiąt sześć złotych 57/100);

2.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. na rzecz K. B. kwotę 360,00 (trzysta sześćdziesiąt) złotych z tytułu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Sygn. akt VU 264/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.zobowiązał K. B.do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego w kwocie 8 320,00 złotych w terminie miesiąca od otrzymania decyzji wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia postojowego do dnia zwrotu. Wysokość odsetek ustawowych na dzień wydania decyzji wyniosła 3.166,57 zł. W uzasadnieniu ZUS wskazał, że przychody w miesiącach poprzedzających złożenie wniosków o kontynuację świadczenia postojowego wyniosły:

- w styczniu 2021 r. – 10.528,24 zł.

- w lutym 2021 r. – 18.573,78 zł.

- w marcu 2021 r. – 22.331,76 zł,

- w kwietniu 2021 r. – 10.665,82 zł.

- w maju 2021 r. – 28.461,43 zł.

W ocenie organu rentowego wykazane kwoty przychodów za okres od lutego do maja 2021 wskazują, że sytuacja materialna firmy uległa poprawie w stosunku do stycznia 2021 r., co skutkuje uznaniem, iż wypłacone 9 marca 2021 r., 6 kwietnia 2021 r., 10 maja 2021 r., 16 czerwca 2021 r. świadczenie postojowe w łącznej wysokości 8.320,00 zł. jest nienależne i podlega zwrotowi.

K. B. w dniu (...) wniosła odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że organ rentowy dokonał nieprawidłowej oceny sytuacji jej firmy. Skarżąca wskazała, że co prawda przychody od stycznia do maja 2021 r. wyniosły kwoty wskazane przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji, jednak zaznaczyła, że przychody nie są odzwierciedleniem sytuacji materialnej firmy, albowiem takim wyznacznikiem są dochody. Podniosła, że łącznie w okresie od stycznia do maja 2021 r. jej straty wyniosły 114.666,98 zł. W piśmie procesowym z dnia 30 kwietnia 2025 r. skarżąca wskazała, że wnosi o zmianę zaskarżonej decyzji, poprzez ustalenie, że nie jest ona zobowiązana do zwrotu pobranego świadczenia postojowego w kwocie 8.320,00 zł. wraz z odsetkami.

Na rozprawie w dniu 14 października 2025 r. profesjonalny pełnomocnik wnioskodawczyni poparł odwołanie oraz wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

ZUS w odpowiedzi na odwołanie powielił argumentację wskazaną w zaskarżonej decyzji i wnosił o jego oddalenie. Na rozprawie w dniu 14 października 2025 r. profesjonalny pełnomocnik ZUS wnosił o oddalenie odwołania oraz zasądzenie od wnioskodawczyni zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm[przepisanych.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

K. B. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą (...) P. z siedzibą wR., a przeważająca działalność według kodu (...) tj. działalność agentów turystycznych.

(okoliczności niesporne)

W dniu 22 kwietnia 2020 r. K. B. drogą elektroniczną złożyła wniosek o świadczenie postojowe w związku z przeciwdziałaniem skutkom wywołanym Covid-19 dla osób prowadzących działalność gospodarczą. We wniosku, wskazała, że jej w przychód w miesiącu lutym 2020 r. wyniósł 73.338,19 zł., a w marcu 2020 r. 14.045,48 zł.

(dowód: wniosek k. 1 – akt ZUS)

W dniu 2 lutego 2021 r. K. B. drogą elektroniczną złożyła wniosek o ponowne świadczenie postojowe w związku z przeciwdziałaniem skutkom wywołanym Covid-19 dla osób prowadzących 30 listopada 2020 r. pozarolniczą działalność gospodarczą w branżach określonych w rozporządzeniu. We wniosku, wskazała, że na dzień 30 listopada 2020 r. prowadzi przeważającą działalność wg kodu (...). Na podstawie tego wniosku dnia 9 lutego 2021 r. wypłacone zostało jej świadczenie postojowe w kwocie 2.080,00 zł.

(dowód: wniosek k. 10-12, okoliczności niesporne – akt ZUS)

W dniu 4 marca 2021 r., 1 kwietnia 2021 r., 5 maja 2021 r. i 12 czerwca 2021r., K. B. złożyła drogą elektroniczną kolejne wnioski o kontynuację wypłaty świadczenia postojowego.

(dowód: wnioski k.16-19, 20-2324-27v, 28-31v – akt ZUS)

Na podstawie tych wniosków zostały wypłacone skarżącej świadczenia postojowe dnia 9 marca 2021., 6 kwietnia 2021r., 10 maja 2021 r. o 16 czerwca 2021 r. w kwotach po 2 080,00 zł. (okoliczności niesporne)

Firma K. B. (...) P.:

- w styczniu 2021 r. uzyskała przychód w kwocie 10.528,24 zł., a wydatki wyniosły 48.186,29 zł., dochód (strata) firmy wyniósł -37.658,05 zł;

- w lutym 2021 r. uzyskała przychód w kwocie 18.573,78 zł., a wydatki wyniosły 47.757,03 zł., dochód (strata) firmy wyniósł -29.183,25 zł.;

- w marcu 2021 r. uzyskała przychód w kwocie 22 331,76 zł, a wydatki wyniosły 13.023,94 zł, dochód (strata) firmy wyniósł 9.307,82 zł.;

- w kwietniu 2021 r. uzyskała przychód w kwocie 10.665,82 zł, a wydatki wyniosły 32.558,46 zł dochód (strata) firmy wyniósł -21.892,64 zł.;

- w maju 2021 r. uzyskała przychód w kwocie 28.461,43 zł, a wydatki wyniosły 63.702,29 zł, dochód (strata) firmy wyniósł -35.140,86 zł.

Łącznie w okresie od styczni do maja 2021 r. forma skarżącej uzyskała przychód w kwocie 90.561,03 zł, a wydatki wyniosły 205.228,01 zł. Firma w tym okresie zanotowała stratę w wysokości -114.666,98 zł.

(dowód: bilans firmy BT P.k.3-8 - akt sprawy)

Sąd Okręgowy dokonał następującej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i zważył, co następuje:

odwołanie jest uzasadnione i skutkuje zmianą zaskarżonej decyzji.

Ustawa z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2024 r. poz. 340), dalej jako ustawa, wprowadziła świadczenie postojowe.

Zgodnie z art. 15zq ust. 1 pkt 1 ustawy, świadczenie postojowe przysługuje osobie:

-

prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych,

-

prowadzącej na dzień 30 listopada 2020 r. pozarolniczą działalność gospodarczą oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodami: 47.71.Z, 47.72.Z, 47.81.Z, 47.82.Z, 47.89.Z. 91.02.Z, 49.39.Z, 55.10.Z, 55.20.Z, 55.30.Z, 56.10.A, 56.10.B, 56.21.Z, 56.29.Z, 56.30.Z, 59.11.Z, 59.12.Z, 59.13.Z, 59.14.Z, 59.20.Z, 74.20.Z, 77.21.Z, 79.11.A, 79.12.Z, 79.90.A, 79.90.C, 82.30.Z, 85.51.Z, 85.52.Z, 85.53.Z, 85.59.A, 85.59.B, 86.10.Z, 86.90.A, 86.90.D, 90.01.Z, 90.02.Z, 90.04.Z, 93.11.Z, 93.13.Z, 93.19.Z, 93.21.Z, 93.29.A, 93.29.B, 93.29.Z, 96.01.Z, 96.04.Z.,

- której przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej o 40 % w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego lub we wrześniu 2020 roku.

Natomiast zgodnie z art. 15zua pkt 1 i 3 ustawy świadczenie postojowe może zostać przyznane ponownie na podstawie oświadczenia osoby uprawnionej, której wypłacono świadczenie postojowe. Warunkiem przyznania kolejnego świadczenia jest wykazanie w oświadczeniu, że sytuacja materialna wykazana we wniosku, o którym mowa w art. 15 zs, nie uległa poprawie.

Zgodnie zaś z art. 15zx ust. 1 pkt 1 i ust. 3 cyt. ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie postojowe, jest zobowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. Za nienależnie pobrane świadczenie postojowe uważa się świadczenie: 1) przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie lub odpowiednio zleceniodawcę lub zamawiającego; 2) wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona; 3) wypłacone w kwocie wyższej niż należna (art. 15 ust. 2 pkt 1-3).

Sąd Okręgowy wskazać również pragnie, że zgodnie z uzasadnieniem do projektu ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw, celem ustawodawcy wprowadzającego prawo do świadczenia postojowego było zagwarantowanie ochrony obywateli, których dotykają opóźnienia lub brak realizacji dostaw, zatory płatnicze lub absencja pracowników związana ze wzrostem zachorowalności na COVID. Ustawodawca uznał, że do najbardziej zagrożonych grup należą osoby prowadzące działalność gospodarczą, opłacające składki same za siebie oraz osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, innej umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące umowy zlecenia a także osoby wykonujące pracę na podstawie umowy o dzieło, gdyż osoby te są wyjątkowo narażone na niestabilność, a nawet całkowitą utratę przychodów z powodu pandemii koronawirusa, ze względu na brak zleceń lub zamówień, czy rezygnację z realizowanych lub zawieranych umów.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że skoro że przychody w miesiącach poprzedzających złożenie wniosków o kontynuację świadczenia postojowego wyniosły

- w styczniu 2021 r. – 10.528,24 zł.

- w lutym 2021 r. – 18.573,78 zł.

- w marcu 2021 r. – 22.331,76 zł.

- w kwietniu 2021 r. – 1. 665,82 zł.

- w maju 2021 r. – 28.461,43 zł.

to sytuacja materialna firmy skarżącej uległa poprawie. Skutkuje to uznaniem, że wypłacone świadczenie postojowe w miesiącach: marcu, kwietniu, maju i czerwcu 2021 są nieznaleźne i podlegają zwrotowi. Skarżąca zaś w podnoszonym odwołaniu wskazywała, że jej przychody co prawda ulegały zwiększeniu, ale nie odzwierciedlają kłopotów finansowych jej firmy, która w okresie od stycznia do maja 2021 r. zanotowała stratę w wysokości 114.666,98 zł. Powoływała się przy tym na uzyskiwane w tym okresie dochody (straty).

Odnosząc się do przedstawionej w odwołaniu argumentacji skarżącej wskazać trzeba, iż kluczowe znaczenie dla ustalenia, czy ponowne świadczenia postojowe zostały przyznanie nienależnie ma ustalenie znaczenia pojęcia „sytuacja materialna wykazana we wniosku, o którym mowa w art. 15zs, nie uległa poprawie”. Podkreślić przy tym należy, że ustawodawca w samej treści ustawy nie wyjaśnił, jakie kryteria powinny być brane pod uwagę przy ocenie, czy sytuacja materialna osoby uprawnionej nie uległa poprawie. Wskazać w tym miejscu należy na problemy z prawidłowym rozumieniem tego pojęcia. Warunek przyznania kolejnego świadczenia postojowego, określony w art. 15zua ust. 3 ustawy COVID-19, jest dalece niedookreślony i trudno jednoznacznie wskazać, w oparciu o jakie kryteria możliwe jest przyjęcie, że sytuacja materialna osoby ubiegającej się o przyznanie kolejnego świadczenia postojowego, względem sytuacji wykazanej w poprzednim wniosku, o którym mowa w art. 15zs ustawy COVID-19, nie uległa poprawie.

W złożonym odwołaniu oraz w toku postepowania skarżąca wskazywała, że dochody, na których oparł się ZUS wydając zaskarżoną decyzję, nie są odzwierciedleniem sytuacji materialnej, a takim wyznacznikiem jej zdaniem winny być dochody firmy, przede wszystkim zaś łączna strata odnotowana przez firmę wnioskodawczyni w okresie od stycznia do maja 2021 r. w wysokości 114.666,98 zł. Przeprowadzona przez Sąd analiza zbożnych przez skarżącą bilansów firmy prowadzi do wniosku, że przedstawiony przez ubezpieczoną sposób rozumienia wyrażenia „sytuacja materialna wskazana we wniosku, o którym mowa w art. 15 zs, nie uległa poprawie” jest logiczna i ukazuje faktyczne problemy finansowe prowadzonej działalności. Faktem jest bowiem, że we wskazanym okresie przychody firmy związane głównie ze sprzedażą ulegały zwiększeniu, organ rentowy pominął jednak fakt, iż jednocześnie wydatki związane gównie z wynagrodzeniami i pozostałymi wydatkami (w tym amortyzacją) doprowadziły do stanu, że strata (...) „P. w R. za okres od stycznia do maja 2021 r. wyniosła -114.666,98 zł. Zdaniem Sądu, trudno przyjąć, aby taki wynik finansowy za tak krótki okres uznać, jak tego dokonał ZUS za poprawę sytuacji materialnej firmy. Firma przynosiła straty i bez znaczenia pozostaje w tym momencie, czy stara z jednego miesiąca okazywała się stratą mniejszą niż w miesiącu poprzednim, gdyż nadal prowadziła do uzyskiwania „dochodów” minusowych.

Dlatego też, w ocenie Sądu, nie zostały spełnione przesłanki do uznania wypłaconego wnioskodawczyni świadczenia postojowego za nienależnie pobrane, bowiem organ rentowy nie wykazał, by ubezpieczona, ubiegając się ponownie o świadczenie postojowe, złożyła fałszywe oświadczenia, fałszywe dokumenty albo świadomie wprowadziła w błąd organ rentowy w inny sposób. Nie można wnioskodawczyni przypisać złej wiary w ubieganiu się o powyższe świadczenia. Ubezpieczona, składając wnioski o ponowne świadczenia postojowe, wykazała, że jej sytuacja materialna nieznacznie się zmieniła w porównaniu do sytuacji materialnej istniejącej w momencie składania wniosku o pierwsze świadczenie postojowe. W konsekwencji, ponowne świadczenia postojowe wypłacone w marcu, kwietniu, maju i czerwcu 2021 r. zostały przyznane zasadnie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wykazał w przedmiotowej sprawie, by świadczenia wypłacone ubezpieczonej były nienależne w rozumieniu art. 15 zx cytowanej wyżej ustawy. W szczególności nie zostało wykazane, by ponowne świadczenia postojowe zostały przyznane lub wypłacone ubezpieczonej na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie lub odpowiednio zleceniodawcę lub zamawiającego albo by zostały wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona, z przyczyn niezależnych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Dla ustalenia, że świadczenie zostało nienależnie pobrane, konieczne jest wystąpienie sytuacji świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego, a więc działania ukierunkowanego na uzyskanie świadczenia, które nie jest należne. W ocenie Sądu, ubezpieczonej nie można przypisać złej woli i świadomości w działaniu, mającej na celu wprowadzenie organu rentowego w błąd. Ubezpieczona wykazała swoją rzeczywistą sytuację materialną, ubiegając się o świadczenie, które miało być realnym wsparciem w czasie pandemii.

Mając na względzie wskazane okoliczności, Sąd uznał, że wnioskodawczyni spełniła wszystkie z wymaganych przez ustawodawcę warunków do uzyskania prawa do świadczenia postojowego, określonych w cytowanym art. 15zq ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych i nie było podstaw do uznania, że wypłacone jej świadczenia był nienależnie pobrane.

Z tych względów na podstawie art. 477 ^{( 14 )}§ 2 k.p.c. Sąd Okręgowy odwołanie K. B. uwzględnił.

W punkcie 2 wyroku, Sąd kierując się zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, o kosztach postępowania orzekł na podst. art. 98 k.p.c. i § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radcowskie (Dz.U. z 2026 r. poz. 118) zasądzając je od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. na rzecz K. B.. O odsetkach od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu Sąd orzekł zgodnie z art. 98 § 1 ^{( 1)} k.p.c.