Wyrok z 13 kwietnia 2026, sygn. VII Ua 5/26
Sygn. akt VII Ua 5/26
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 kwietnia 2026 r.
Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący Sędzia SO Renata Gąsior
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 kwietnia 2026 r. w Warszawie
sprawy Z. J.
przeciwko Wojewódzkiemu Zespołowi do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M.
o ustalenie niepełnosprawności
na skutek apelacji wniesionej przez organ rentowy
od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 listopada 2025 roku sygn. akt VI U 278/24
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie VI Wydziałowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpoznania.
Sędzia SO Renata Gąsior
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu sprawy z odwołania Z. J. przeciwko pozwanemu Wojewódzkiemu Zespołowi do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M. o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia na skutek odwołania Z. J. od decyzji z dnia 2 lipca 2024 r. nr (...) (...) (...) zmienił zaskarżoną decyzję w punkcie I., II., III. na: ustalił poziom potrzeby wsparcia od dnia złożenia wniosku wyrażony w wartości punktowej w skali 0-100 punktów: 90 punktów.
Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu Rejonowego:
Odwołująca się Z. J. ma 58 lat. Ma wykształcenie średnie. Pracowała jako kadrowa. Mieszka z mężem, córką i wnukiem. Jest z nimi bardzo związana uczuciowo. Nie ma przyjaciół, nie podtrzymuje relacji międzyludzkich.
Odwołująca się ma zaburzenia pamięci, koncentracji, płynności wymowy. Ma problemy z przypomnieniem sobie wielu słów. Pisze z trudem, pomagając sobie drugą ręką z uwagi na drżenie rąk, opuchnięte i sztywne palce. Ma ogromne trudności z czytaniem. Ma zawroty głowy, problemy ze wzrokiem. Jest niesamodzielna w kwestii zdolności do pełnego przeanalizowania problemów, identyfikacji optymalnej strategii działania, podejmowania decyzji i oszacowania jej skutków, zaciągania i wywiązywania się ze zobowiązań. W tych aspektach wymaga pomocy opiekuna. Nie jest sama w stanie samodzielnie załatwić spraw urzędowych, potrafi jedynie złożyć podpis. Nie może sama wykonywać żadnych czynności domowych.
Choruje na GIST jamy brzusznej w stadium rozsiewu do wątroby, leczona jest systemowo, przewlekle i długotrwale. Pozostaje w obniżonym nastroju. Nie dawkuje i nie przyjmuje samodzielnie leków. Leczeniem zajmuje się córka i mąż. Leczenie ma małą skuteczność czego jest świadoma i przez to, jak również przez deficyty poznawcze, ruchowe manualne i bólowe wykazuje wysokie poczucie lęku, bezsilności frustracji. Przyjmuje leki na poprawę nastroju. Nie zostaje sama w domu, nie wychodzi sama. Potrzebuje pomocy przy wszystkich czynnościach samoobsługowych.
Od dnia 25 października 2023 roku posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym okresowo do dnia 31 października 2025 roku ze wskazaniami konieczności pomocy lub opieki innej osoby z uwagi na znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji.
W dniu 11 stycznia 2024 roku wystąpiła do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M. o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia.
Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności M. decyzją z dnia 13 lutego 2024 roku nr (...) ustalił poziom potrzeby wsparcia w wartości punktowej na 78 pkt, w skali od 0 do 100 pkt.
W dniu 11 marca 2024 r. odwołująca się wystąpiła o ponowne rozpoznanie sprawy. Stawiła się na komisję w dniu 16 maja 2024 r.
Decyzją z dnia 2 lipca 2024 roku nr (...) Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M. uchylił decyzję z dnia 13 lutego 2024 nr (...) w części dotyczącej pkt I, II i III i ustalił poziom potrzeby wsparcia rodziny wyrażony w wartości 87 punktów w skali 0-100 pkt, na okres do dnia 31 października 2025 roku. Podstawą wydania decyzji był kwestionariusz samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.
Od powyższego orzeczenia powódka wniosła odwołanie.
Sąd Rejonowy ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, aktach rentowych, dokumentacji medycznej zawartej w aktach sprawy oraz na podstawie opinii biegłego psychologa wraz z jego opinią uzupełniającą. Autentyczności dokumentów złożonych do akt sprawy żadna ze stron nie kwestionowała, toteż Sąd I instancji uznał je za pełnowartościowy materiał dowodowy.
Dokonując rozważań prawnych Sąd Rejonowy zważył, że odwołanie jako uzasadnione zasługiwało na uwzględnienie.
Podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest Rozporządzenie Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz.U. 2023 poz. 2581), które dotyczy ustalania poziomu potrzeby wsparcia dla osób niepełnosprawnych, określając szczegółowe standardy, wzory formularzy i procedury, które są kluczowe do uzyskania nowego świadczenia wspierającego (wprowadzonego od 1.01.2024).
Zgodnie z § 11 Rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 roku w sprawie w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia zdolność osoby zainteresowanej do samodzielnego wykonywania czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania jest oceniana przez skład ustalający w każdym przypadku w odniesieniu do niepełnosprawności fizycznej, psychicznej, intelektualnej i sensorycznej. Przepis z § 10 ust 1 w pkt od 1 do 6 szczegółowo określa jakie aspekty skład ustalający bierze pod uwagę przy ocenie zdolności osoby zainteresowanej do samodzielnego wykonywania czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania, w odniesieniu do każdej ocenianej czynności, w tym: 1. zdolność osoby zainteresowanej do świadomego i samodzielnego zainicjowania wykonania czynności, 2. zdolność osoby zainteresowanej do celowego, efektywnego i bezpiecznego wykonywania czynności w standardowym czasie uwzględniając wiek osoby zainteresowanej, 3. zdolność osoby zainteresowanej do kontrolowania wykonywania czynności od jej rozpoczęcia do jej zakończenia; 4. konieczność wsparcia osoby zainteresowanej przez inną osobę lub technologię wspomagającą, 5. niewykonanie czynności przez osobę zainteresowaną z przyczyn niezwiązanych z niepełnosprawnością, 6. nieutrwalony stan zdrowia osoby zainteresowanej niezwiązany z niepełnosprawnością. W ust 2 pkt 1 - 32 określa zaś szczegółowo zakres oceny przy ustalaniu potrzeb wsparcia
Zgodnie z § 11 ust 1 poziom potrzeby wsparcia jest wyrażony wartością punktową stanowiącą sumę 25 najwyższych iloczynów ustalonych dla czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania. Suma jest zaokrąglana do pełnej wartości punktowej w górę.
Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności dniu 2 lipca 2024 roku ustalił poziom potrzeby wsparcia wyrażony w wartości 87 punktów.
Na podstawie art 4b ust 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (DZU. Z 2024 roku póz 44) poziom potrzeby wsparcia, o której mowa w ust 1, ustala się w wartościach punktowych w skali od 9 do 100.
Na podstawie art 6b5 ust 3 ww. ustawy decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, wydaje się na okres, na który osoba została zaliczona do osób niepełnosprawnych na podstawie ostatecznego orzeczenia, ustalającego stopień niepełnosprawności albo orzeczenia, o którym mowa w art 5 albo art 62, o których mowa w art 6b 4 ust 1 pkt 2, jednakże na okres nie dłuższy niż 7 lat.
W przypadku odwołującej się – z uwagi na fakt, że orzeczenie o niepełnosprawności orzeczone zostało do 31 października 2025 roku – poziom potrzeby wsparcia także ustalono na ten okres.
Wobec faktu, że rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie wymagało wiadomości specjalistycznych Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 29 grudnia 2024 r. dopuścił dowód z opinii biegłego psychologa na okoliczność faktycznego poziomu wsparcia odwołującej się na podstawie art.4b ust 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (DZU. Z 2024 roku póz 44) w zw. z § 11 ust 1 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 roku w sprawie w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia zdolności w szczególności w zakresie obszarów samodzielności, o których mowa w § 10 ust 1 pkt 6-8, pkt 11, pkt 19, pkt 24-25 oraz pkt 32, jak również w zakresie pkt 5,20,21,22,30,31 ww. Rozporządzenia.
W opinii z dnia 10 kwietnia 2025 roku biegły psycholog przedstawił wnioski i odpowiedzi w zakresie postawionej przez Sąd tezy dowodowej, dokonał analizy zgromadzonej dokumentacji oraz przeprowadził badanie odwołującej się. W oparciu o powyższe dokonał oceny potrzeby wsparcia we wskazanych przez Sąd obszarach funkcjonowania, w skali punktowej 0-4. Poszczególne punkty przedstawił w następujący sposób: przemieszczanie się środkami transportu (pkt 5) wsparcie częściowe, zawsze - 3,600 pkt, klasyfikacja docierających bodźców (pkt 6), wsparcie częściowe, często - 2,709 pkt, przekazywanie informacji innym osobom (pkt 7) wsparcie częściowe, często 2,700 pkt, korzystanie z narzędzi i technologii informacyjno-komunikacyjnych (pkt 11) wsparcie częściowe, bardzo często 3,420 pkt, stosowanie zleconych środków terapeutycznych (pkt 19) wsparcie częściowe, zawsze 3.600 pkt, realizowanie wyborów i decyzji (pkt 20) wsparcie częściowe, zawsze 3.600 pkt, pozostawanie w domu samemu (pkt 21) wsparcie częściowe, zawsze 3.600 pkt, utrzymywanie kontaktów z bliskimi (pkt 24) zdolność zachowana, rekreacja i organizacja czasu wolnego (pkt 30) wsparcie częściowe, zawsze 3.600 pkt, załatwianie spraw urzędowych (pkt 31) wsparcie częściowe, zawsze 3.600 pkt, realizowanie dziennego rozkładu zajęć (pkt 32) wsparcie częściowe, zawsze 3.600 pkt (opinia biegłego psychologa k. 37- 40).
W opinii uzupełniającej biegły psycholog dokonał ogólnego podsumowania po domu potrzeby wsparcia. Wskazał, że zgodnie z wytycznymi, uwzględniającymi sumę 25 najwyższych iloczynów ustalonych dla czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania odwołującej się, obliczono poziom potrzeby wsparcia na 89,082 pkt tj. 90 punktów w zaokrągleniu w górę (opinia uzupełniająca k. 45).
Zdaniem Sądu I instancji opinia biegłego psychologa wraz z jego opinią uzupełniającą była zgodna z wymogami art. 285 k.p.c., tj. zawierały uzasadnienie i były wyczerpujące. Jak wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego, integralnymi elementami treści każdej prawidłowo sporządzonej opinii są: sprawozdanie z dokonanych czynności i spostrzeżeń, odpowiedzi na postawione biegłemu pytania, udzielone w sposób kategoryczny, jego wnioski oraz uzasadnienie pozwalające na sprawdzenie przez sąd logicznego toku rozumowania biegłego (vide wyrok SN z dnia 15 czerwca 1970 r., I CR 224/70, LEX nr 6750; postanowienie SN z dnia 20 listopada 1973 r., I CR 646/73, LEX nr 7340, wyrok SN z dnia 7 grudnia 201 lr., II CSK 141/11, LEX nr 1110969). Kryteriami zatem oceny opinii biegłego są zgodność z zasadami logiki i wiedzy powszechnej, poziom wiedzy biegłego, podstawy teoretyczne opinii, sposób motywowania oraz stopień staranności wyrażonych w niej wniosków (vide wyrok SA w Katowicach z dnia 7 lutego 2013 r. V ACa 668/12). Opinia była logiczna i nie budziła zdaniem Sądu wątpliwości z punktu widzenia metodologii, poprawności, rzetelności i prawidłowości rozumowania. Była jasna i wyczerpująca.
Sąd Rejonowy oddalił wnioski odwołującej się o przesłuchanie świadków P. J. i J. J. z uwagi na fakt, że uznał sprawę za dostatecznie wyjaśnioną w oparciu o opinię biegłego psychologa, a dopuszczanie tychże dowodów zmierzałoby jedynie do przedłużenia postępowania.
Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji zmienił zaskarżone orzeczenie w post I, II,III w ten sposób, że ustalił poziom potrzeby wsparcia od dnia złożenia wniosku wyrażony w wartości punktowej w skali 0-100 punktów, na 90 punktów.
Mając na uwadze powyższe Sąd Rejonowy na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku (wyrok – k. 67, uzasadnienie – k. 77-80 a.s.).
Apelację o powyższego wyroku złożył Wojewódzki Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M., zaskarżając ww. orzeczenie w całości. Organ rentowy wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania do Sądu Rejonowego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1) naruszenie art. 477 14 § 2 k.p.c. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy;
2) jednoczesne naruszenie norm opisanych w: art. 4b ust. 1 i ust. 3, art. 6b6 ust. 4 pkt 2) ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U z 2025 roku poz. 913 ze zm.), w związku z: § 10 ust. 2, § 11 ust. 11 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 roku w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz.U. z 2023 roku, poz. 2581).
W uzasadnieniu swojego stanowiska organ rentowy wskazał, że Sąd Rejonowy nie orzekł o wszystkich koniecznych zmienianych elementach zaskarżonej decyzji, a który to obowiązek wynikał z treści art. 477 14 § 2 k.p.c. Wskutek takiego sposobu konstruowania treści sentencji wyroku, zmieniana decyzja utraciła wewnętrzną spójność, a także nie orzeczono o wszystkich koniecznych elementach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Zespół nie zgłosił dalszych zarzutów co do wadliwości przeprowadzonego postępowania w I instancji oraz co do treści rozstrzygnięcia i jego uzasadnienia – uznając, że na tym etapie (formułowania zarzutów apelacyjnych), przedstawione powyżej argumenty są wystarczające do wydania przez Sąd II instancji orzeczenia o jakie wnioskuje Wojewódzki Zespół jako strona niniejszego postępowania (apelacja z dnia 31 grudnia 2025 r. – k. 83-84 a.s.).
W odpowiedzi na apelację organu rentowego, Z. J. wniosła o oddalenie apelacji pozwanego w całości jako bezzasadnej oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu swojego stanowiska ubezpieczona wskazała, że Sąd Rejonowy oparł swoje rozstrzygnięcie na opinii biegłego psychologa, która została sporządzona w sposób rzetelny, logiczny i wyczerpujący. Opinia ta odnosi się do całości funkcjonowania strony odwołującej się i zawiera jednoznaczne wnioski co do poziomu potrzeby wsparcia. Pozwany nie zgłosił skutecznych zarzutów wobec tej opinii ani nie wniósł o jej uzupełnienie lub sporządzenie nowej. Brak polemiki z kluczowym dowodem w sprawie przesądza o bezzasadności apelacji. Podnoszone w apelacji twierdzenia o rzekomej niespójności decyzji administracyjnej po jej zmianie przez sąd nie stanowią nierozpoznania istoty sprawy ani nie uzasadniają uchylenia wyroku. Sprawa została rozstrzygnięta co do meritum, a ewentualne kwestie redakcyjne nie mogą prowadzić do ponownego prowadzenia postępowania dowodowego (odpowiedź na apelację z dnia 2 lutego 2026 r. – k. 93-94 a.s.).
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego okazała się zasadna w stopniu skutkującym uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Powodem wydania takiego rozstrzygnięcia jest stwierdzenie nieważności postępowania.
Zgodnie z art. 378 § 1 k.p.c. sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania
Przechodząc do szczegółowej analizy przyczyn stwierdzonej nieważności postępowania, na wstępie należy przypomnieć, że z treści art. 379 k.p.c. wynika, że nieważność postępowania zachodzi:
1) jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna;
2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany;
3) jeżeli o to samo roszczenie między tymi samymi stronami toczy się sprawa wcześniej wszczęta albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona;
4) jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy;
5) jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw;
6) jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu.
Zdaniem Sądu Okręgowego, w analizowanej sprawie zaistniał przypadek, o jakim mowa jest w punkcie 5 cytowanego przepisu. Wskazuje on na sytuację, która zachodzi wówczas, gdy strona zostaje faktycznie pozbawiona możliwości działania. Ocena takiego zdarzenia wymaga dostrzeżenia, czy sąd naruszył przepisy prawa procesowego oraz czy uchybienie to miało wpływ na możność działania strony, a więc czy istniał związek przyczynowy między naruszeniem przepisu, a pozbawieniem możności działania. Dodatkowo należy uwzględnić, czy mimo zaistnienia tych dwóch przesłanek strona mogła bronić swoich praw (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 3 lutego 2010r., II CSK 404/09, LEX nr 590206; z dnia 16 lipca 2009r., II PK 13/09, LEX nr 533099). Tylko przy kumulatywnym spełnieniu tych wszystkich przesłanek można mówić o skutkującym nieważnością postępowania pozbawieniu strony możliwości obrony swoich praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Nie każde zatem naruszenie przepisów proceduralnych może być w ten sposób traktowane. Trzeba też zwrócić uwagę, że uczestnictwo w procesie, podejmowanie czynności procesowych, udział w rozprawach i innych czynnościach jest prawem, nie zaś obowiązkiem strony (chyba że co innego wynika z przepisów) i nie musi ona z tego przywileju korzystać, obowiązkiem sądu jest natomiast zapewnienie jej takiej możliwości.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego jedną z sytuacji, których zaistnienie skutkuje pozbawieniem strony możliwości obrony praw, a w konsekwencji powoduje nieważność postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c., jest wydanie wyroku przez Sąd pierwszej instancji na posiedzeniu niejawnym, zamiast na rozprawie, w sytuacji braku spełnienia ku temu ustawowych przesłanek (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 grudnia 2018 r., V CZ 85/18, niepubl. i z 30 września 2020 r., I CZ 26/20, niepubl. oraz z 20 października 2023 r., III CZ 27/23 niepubl. i z 28 marca 2012 r., II PZ 5/12; postanowienie Sądu Najwyższego z 2 lutego 2024 r., III CZ 477/22).
W analizowanej sprawie nie zachodziły przesłanki do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 148 1 k.p.c. Przepis ten przewiduje w § 1, że sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Z kolei z § 3 ww. przepisu wynika, że przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli strona w pierwszym piśmie procesowym złożyła wniosek o wysłuchanie jej na rozprawie albo przepis szczególny przewiduje taki obowiązek, chyba że pozwany uznał powództwo.
Z. J. w pierwszym piśmie, jakie skierowała do sądu, tj. w odwołaniu z 14 lipca 2024 r. zgłosiła wniosek o przeprowadzenie rozprawy - wśród zgłoszonych dowodów wskazała na dowód z przesłuchania stron oraz świadków P. J. oraz J. J.. Stanowisko odwołującej co do potrzeby wyznaczenia rozprawy i przeprowadzenia dowodów, które wymagają rozprawy, było zatem jednoznaczne i nie mogło budzić żadnych wątpliwości. Wniosek o przeprowadzenie rozprawy był w kolejnych pismach procesowych przez odwołującą ponawiany. Mimo tego Sąd Rejonowy wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym. Postanowieniem z dnia 9 października 2025 r. Sąd I instancji oddalił wnioski o przesłuchania świadków P. J. i J. J., natomiast nie podjął decyzji co wniosku o przesłuchanie strony. Brak przeprowadzenia rozprawy spowodował, że odwołująca się nie miała możliwości obrony swoich praw.
Z okoliczności przedmiotowej sprawy w sposób jednoznaczny wynika, że odwołująca domagała się wydania wyroku po przeprowadzeniu rozprawy, jednak takiej rozprawy Sąd Rejonowy nie wyznaczył, co skutkowało pozbawieniem możności obrony jej praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.), a tym samym nieważnością postępowania. Nieważność postępowania zachodzi w każdym przypadku rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, gdy rozprawa jest obligatoryjna. Nie ma przy tym znaczenia, czy strona pozbawiona została w ten sposób możności podejmowania czy też niepodejmowania czynności procesowych zmierzających do ochrony jej sfery prawnej. Obowiązkiem sądu jest umożliwienie stronie zaprezentowania jej stanowiska na wyznaczonej rozprawie. Skoro art. 148 1 k.p.c. stanowi wyjątek od zasady jawnego rozpoznania sprawy na rozprawie, to przesłanki wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym powinny być traktowane w sposób ścisły. Szybkość rozpoznania sprawy nie jest wartością, na rzecz której można poświęcić ochronę praw podmiotowych (zob. wyroki TK: z dnia 28 lipca 2002 r., P2/04, OTK-A 2004, Nr 7, poz. 72; z dnia 12 marca 2002r., P 9/01, OTK-A 2002, Nr 2, poz. 14; z dnia 13 stycznia 2004 r., SK 10/03, OTK-A 2004, Nr 1, poz. 2). W przypadku rozważanej instytucji (art. 148 1 k.p.c.) dochodzi – w założeniu – do świadomej i dobrowolnej rezygnacji strony z przysługującego jej prawa do jawnego rozpoznania sprawy. Strona nie zostaje zatem pozbawiona, poza przypadkiem uznania roszczenia, konstytucyjnego prawa do jawnego rozpoznania sprawy na rozprawie.
Ponieważ odwołująca złożyła wniosek o przesłuchanie stron i świadków, co wymaga wyznaczenia rozprawy, a tym samym wprost wskazała, że o taką rozprawę wnosi, to nie można było przyjąć, że zrzekła się prawa do przeprowadzenia rozprawy lub też kwestię wyznaczenia rozprawy pozostawiła do rozstrzygnięcia Sądowi Rejonowemu (na wypadek uznania przez ten sąd, że przeprowadzenie rozprawy jest konieczne).
Skoro Sąd Rejonowy nie przeprowadził rozprawy, to Sąd Okręgowy ocenił, że zaskarżony wyrok został wydany w warunkach nieważności postępowania, co skutkowało koniecznością jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Na marginesie wskazać również należy, że zaskarżona decyzja z dnia 2 lipca 2024 r. wydana jako decyzja II instancji w postępowaniu administracyjnym odnosi się do decyzji z dnia 13 lutego 2024 r. Jednoznacznie z treści obu decyzji wynika, że ogólny poziom potrzeby wsparcia – obliczony jako suma najwyższych 25 iloczynów jest zawarty w punkcie II decyzji, natomiast okres na jaki zostaje wydana decyzja został określony w punkcie III decyzji. Jak słusznie organ rentowy podniósł w apelacji, Sąd Rejonowy w orzeczeniu zmieniając ogólny poziom potrzeby wsparcia nie orzekł o cząstkowym poziomie potrzeby wsparcia w 32 obszarach codziennego funkcjonowania. Zatem została naruszona zasada opisana w normie § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 roku w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz. U. z 2023 roku, poz. 2481), stanowiącą, że potrzebę poziomu wsparcia ustala się poprzez ocenę czynności opisanych i zgrupowanych w 32 obszarach codziennego funkcjonowania. Sąd I instancji w sentencji zaskarżonego wyroku takiej oceny nie dokonał. Nadto, Sąd Rejonowy nie wskazał okresu, na jaki zostaje wydana decyzja, zmieniając jednak pkt III decyzji, bez określania w jaki sposób.
W myśl art. 386 § 4 k.p.c., poza wypadkami określonymi w art. 386 § 2 i 3 k.p.c., wyrok sądu pierwszej instancji może być uchylony, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania tylko wówczas, gdy sąd ten nie rozpoznał istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.
Nadto, Sąd II instancji zauważył, że zgodnie z wytycznymi, uwzględniając sumę 25 najwyższych iloczynów ustalonych dla czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania opiniowanej, poziom potrzeby wsparcia ustalony przez biegłego sądowego orzekającego w analizowanej sprawie w zaokrągleniu do pełnej wartości punktowej w górę wynosi 89 pkt, nie zaś 90 pkt, jak ustalił Sąd I instancji.
Sąd Rejonowy, ponownie rozpoznając sprawę, powinien wyznaczyć rozprawę, na której merytorycznie rozpozna przedmiot sprawy, ustosunkowując się do stanowisk stron i podejmując stosowne czynności procesowe. Poza tym konieczne jest rozpoznanie wniosków dowodowych Z. J., o których była mowa, a więc albo ich przeprowadzenie, albo pominięcie, a także prawidłowe wydanie wyroku z uwzględnieniem wszystkich koniecznych elementów zaskarżonej decyzji.
Uwzględniając powyższe, Sąd drugiej instancji na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. oraz art. 379 pkt 5 k.p.c., orzekł jak w sentencji wyroku.
Renata Gąsior