Wyrok z 13 kwietnia 2026, sygn. I C 143/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Warszawa, dnia 25 marca 2026 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący: Sędzia Joanna Pąsik

Protokolant: Aleksandra Sieńczewska

po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2026 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) S.A. z siedzibą w N.

przeciwko (...) sp. z o.o. z siedzibą w T.

o zapłatę

1.  oddala powództwo;

2.  zasądza od powoda (...) S.A. z siedzibą w N. na rzecz (...) sp. z o.o. z siedzibą w T. kwotę 10 834 zł (dziesięć tysięcy osiemset trzydzieści cztery złote) tytułem kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

Sygn. akt I C 143/24

UZASADNIENIE

Pozwem z 28 grudnia 2023 r. skierowanym przeciwko (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w T., powód (...) S.A. w N. wniósł o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 855 365,19 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 29 czerwca 2023 r. do dnia zapłaty, wraz z kosztami postępowania oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych i opłat skarbowych od pełnomocnictwa.

W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że dochodzi zwrotu nienależnie uzyskanej przez pozwanego kwoty subwencji finansowej w ramach programu rządowego „Tarcza Finansowa (...) dla Małych i Średnich Firm”. W jego ocenie, pozwany nie był uprawniony do otrzymania subwencji finansowej, gdyż nie należy do grona małych-średnich przedsiębiorców. W konsekwencji subwencja finansowa wypłacona pozwanemu winna podlegać zwrotowi. W związku z powyższym po stronie pozwanego powstał umowny obowiązek zwrotu subwencji zgodnie z § 11 ust. 13 Regulaminu stanowiącego integralną część umowy subwencji finansowej. Tymczasem pozwany nie dokonał zwrotu subwencji finansowej zgodnie z określonym w Regulaminie terminem tj. nie później niż w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania subwencji finansowej. W konsekwencji, na podstawie § 3 ust. 6 umowy subwencji, (...) podjął decyzję o zwrocie przez pozwanego całości subwencji finansowej i poinformował go o tej decyzji, wzywając do zwrotu kwoty wypłaconego wsparcia. Powód upatrywał podstawy prawnej powództwa w § 3 ust. 6 umowy, ponadto uznał, że jest uprawniony do żądania wyrównania doznanej szkody na gruncie 471 k.c.

(pozew – k. 3-42)

W odpowiedzi na pozew z dnia 22 marca 2024 r. pozwany (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w T. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu pozwany wskazał, że umowa, na podstawie której powód udzielił pozwanemu subwencji, przewidywała, że przy ocenie, czy dany podmiot jest małym lub średnim przedsiębiorcą nie bierze się pod uwagę podmiotów powiązanych. W materiałach przekazanych przez (...) wyjaśniono, że program skierowany jest do małych i średnich przedsiębiorców, podkreślając, że kryteria wielkości przedsiębiorstwa dotyczą wyłącznie przedsiębiorcy ubiegającego się o subwencję, z pominięciem spółek powiązanych. Pozwany zaznaczył, że złożone przez niego oświadczenie dla uzyskania subwencji było prawidłowe, gdyż zatrudniał 2 pracowników, a więc mniej niż graniczna wartość 249 osób, jego obrót nie przekraczał 50 mln EUR, a suma bilansowa nie przekraczała 43 mln EUR. W ocenie pozwanego złożył on prawdziwe oświadczenie dotyczące posiadania statusu małego lub średniego przedsiębiorcy. Pozwany podniósł m.in. zarzut nadużycia prawa podmiotowego przez powoda i sprzeczność roszczenia z art. 5 k.c.

(odpowiedź na pozew – k. 212-273)

W dalszym toku postępowania strony podtrzymywały swoje stanowiska.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Od 2016 r. do 2021 r. wspólnikiem posiadającym całość udziałów w (...) sp. z o.o. był (...) S.A. w T..

(KRS – k. 280-287)

W sprawozdaniu finansowym (...) sp. z o.o. z 2019 r. wskazano, iż na dzień 31 grudnia 2019 r. były w niej zatrudnione dwie osoby. Wspomniano również, iż podmiotem powiązanym z (...) jest (...) S.A. w T., który posiada 100% udziału w kapitale zakładowym (...).

(sprawozdanie finansowe – k. 142-146)

Na podstawie art. 21a Ustawy o SIR i Dokumentu Programu oraz na zasadach określonych w Dokumentach Wykonawczych, Rada Ministrów powierzyła (...) realizację programu udzielania Beneficjentom Subwencji Finansowych pt. „Tarcza finansowa (...) dla Małych i Średnich Firm” w związku ze zwalczaniem skutków (...)19 w Polsce (§2 ust. 1 Regulaminu).

W rozdziale 1 Definicje, w części tabelarycznej § 1 zawarto m.in. definicję:

a)  beneficjenta – przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 Prawa przedsiębiorców, posiadającego status mikroprzedsiębiorcy lub (...), wnioskującego do (...) o udzielenie subwencji finansowej lub któremu (...) udzielił subwencji finansowej;

b)  (...) oznacza przedsiębiorcą, który (a) zatrudnia do 249 pracowników (z wyłączeniem właściciela), a jego roczny obrót za 2019 r. nie przekroczył 50.000.000 EUR, lub suma bilansowa za 2019 r. nie przekroczyła 43.000.000 EUR, (b) nie jest Mikroprzedsiębiorcą, lub (ii) nie jest beneficjentem finansowania udzielonego w ramach programu rządowego pt. „Tarcza Finansowa (...) dla Dużych Firm”. Na potrzeby ustalania statusu (...) przez pracownika rozumie się osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę, przy czym za pracowników nie uważa się pracowników na urlopach macierzyńskich, ojcowskich, rodzicielskich, wychowawczych i zatrudnionych w celu przygotowania zawodowego;

c)  przedsiębiorstwa partnerskiego – przedsiębiorstwa, które nie jest powiązane, ale które pozostaje w następującym związku – przedsiębiorstwo działające na rynku wyższego szczebla (typu upstream) posiada, samodzielnie lub wspólnie z co najmniej jednym przedsiębiorstwem powiązanym, co najmniej 25% kapitału innego przedsiębiorstwa działającego na rynku niższego szczebla (typu downstream) lub praw głosu w takim przedsiębiorstwie;

d)  przedsiębiorstwa powiązanego – przedsiębiorstwa, które pozostaje w jednym z poniższych związków: (i) przedsiębiorstwo ma większość praw głosu w innym przedsiębiorstwie udziałowca/akcjonariusza lub członka, (ii) przedsiębiorstwo ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorczego innego przedsiębiorstwa, (iii) przedsiębiorstwo ma prawo wywierać dominujący wpływ na inne przedsiębiorstwo na podstawie umowy zawartej z tym przedsiębiorstwem lub postanowień w jego statucie lub umowie spółki, (iv) przedsiębiorstwo będące udziałowcem/akcjonariuszem lub członkiem innego przedsiębiorstwa kontroluje samodzielnie, na mocy umowy 2 innymi udziałowcami/akcjonariuszami lub członkami tego przedsiębiorstwa, udziałowców/akcjonariuszy przedsiębiorstwie.

Ponadto w tabeli powtórzono definicję (...) przedsiębiorcy, który (a) zatrudnia do 249 pracowników (z wyłączeniem właściciela), a jego roczny obrót za 2019 r. nie przekroczył 50 000 000 EUR, lub suma bilansowa za 2019 r. nie przekroczyła 43 000 000 EUR, (b) nie jest Mikroprzedsiębiorcą, lub (ii) nie jest beneficjentem finansowania udzielonego w ramach programu rządowego pt. "Tarcza (...) Funduszu Rozwoju dla Dużych Firm".

Finansowanie programowe udzielane było za pośrednictwem Banków, przyjmujących w imieniu (...) wnioski, odwołania, przekazujących Beneficjentom decyzje (...), zawierających umowy subwencji finansowej w charakterze pełnomocników (...) i przekazujących Beneficjentom w imieniu (...) środki pieniężne tytułem subwencji finansowych (wyłącznie po uprzednim otrzymaniu tych środków od (...)) (§ 3 ust. 3 Regulaminu).

Zgodnie z § 3 ust. 6 Regulaminu w przypadku stwierdzenia złożenia przez Beneficjenta nieprawdziwych oświadczeń lub podania we wniosku nieprawdziwych informacji, (...) mógł podjąć decyzję o zobowiązaniu beneficjenta do zwrotu całości lub części subwencji finansowej.

W § 7 ust. 2 Regulaminu ustalono, że środki z subwencji finansowej nie mogą zostać przeznaczone na płatność do właściciela, ani osób lub podmiotów powiązanych z właścicielem beneficjenta.

Regulamin przewidywał (§ 10 ust. 3-7), że określając status Mikroprzedsiębiorcy lub (...), Beneficjent jest zobowiązany zweryfikować, czy zachodzą po jego stronie powiązania w ramach relacji łączących go z innymi przedsiębiorstwami (m.in. w ramach grup kapitałowych), które mogą mieć następujący charakter i w razie konieczności sumować dane dotyczące przedsiębiorstw z nim powiązanych w następujący sposób: (i) przypadku gdy dane przedsiębiorstwo posiada Przedsiębiorstwa powiązane - do jego danych w zakresie liczby pracowników oraz rocznego obrotu i sumy bilansowej dolicza się w całości dane przedsiębiorstw powiązanych, (ii) przypadku gdy dane przedsiębiorstwo posiada Przedsiębiorstwa partnerskie - do jego danych w zakresie liczby pracowników oraz rocznego obrotu i sumy bilansowej dolicza się dane przedsiębiorstw partnerskich proporcjonalnie do procentowego udziału w kapitale lub prawach głosu (z tym że należy wziąć pod uwagę wyższy udział) nie dotyczy to publicznych korporacji inwestycyjnych, spółek venture capital, osób fizycznych lub grupy osób fizycznych prowadzących regularną działalność inwestycyjną jako tzw. „anioły biznesu", o ile całkowita kwota inwestycji tych inwestorów w jedno przedsiębiorstwo nie przekroczy 1 250 000 EUR; inwestorzy instytucjonalni, w tym fundusze rozwoju regionalnego.

Zgodnie z § 10 ust. 10 Regulaminu jakakolwiek zmiana statusu spełniania przez beneficjenta warunków programowych po dacie umowy subwencji finansowej nie stanowi przesłanki do zmiany statusu spełnienia bądź nie spełniania warunków programowych ani, w okresie obowiązywania zawartej uprzednio umowy subwencji finansowej, zawarcia przez niego nowej umowy subwencji finansowej bądź założenia przez niego nowego wniosku.

Zgodnie z § 10 ust. 11 Regulaminu (...) mógł, biorąc pod uwagę całokształt okoliczności z uwzględnieniem zasady racjonalności ekonomicznej, w tym wyważenia słusznych interesów danego beneficjenta, ogółu wszystkich beneficjentów i Skarbu Państwa oraz realizacji celów szczegółowych określonych w programie, odstąpić od stosowania niektórych spośród wymienionych wyżej warunków programowych, każdorazowo z zastrzeżeniem stosowania się do zasad i warunków decyzji Komisji Europejskiej dotyczącej programu.

W myśl § 11 ust. 13 Regulaminu w przypadku, gdy beneficjent otrzymał subwencję finansową na podstawie nieprawdziwych oświadczeń, od których uzależnione było udzielenie subwencji finansowej lub wysokość subwencji finansowej, beneficjent zobowiązany był do niezwłocznego, nie później niż w terminie 14 dni roboczych od otrzymania subwencji finansowej, zwrotu subwencji finansowej lub jej części na wyodrębniony rachunek techniczny Banku.

W załączniku nr 1 rozdziale 3.1. Tarczy Finansowej wskazano, że programem objęci są: przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2019 r. poz. 1292, z późn. zm.), tj. osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne niebędące osobą prawną, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonujące działalność gospodarczą oraz wspólnicy spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej, będący mikro-, małymi lub średnimi przedsiębiorcami spełniającymi następujące kryteria:

a.  mikroprzedsiębiorca ((...)) – to przedsiębiorca, który łącznie spełnia następujące warunki:

i.  zatrudnia co najmniej 1 pracownika oraz nie więcej niż 9 pracowników, z wyłączeniem właściciela, oraz

ii.  jego roczny obrót lub suma bilansowa nie przekracza kwoty 2.000.000 EUR;

b.  małe i średnie przedsiębiorstwo ((...) lub „mała i średnia firma”) – to przedsiębiorca, który zatrudnia do 249 pracowników, z wyłączeniem właściciela, a jego roczny obrót nie przekracza 50.000.000 EUR lub suma bilansowa nie przekracza 43.000.000 EUR, przy czym: (i) nie jest Mikrofirmą, lub (ii) nie jest beneficjentem Programu DP.

Z uwagi na pomocowy charakter programu, polegający na udzielaniu subwencji finansowych w związku z istotnymi zakłóceniami w funkcjonowaniu gospodarki na skutek (...)19, oraz efektywność i szybkość rozpoznawania wniosków w interesie wszystkich aplikujących przedsiębiorców kwalifikujących się jako potencjalni beneficjenci programu, (...) został uprawniony do:

1)  stosowania możliwie automatycznych, uproszczonych i przyspieszonych procedur przyznawania subwencji finansowych, w tym ich realizowania za pośrednictwem kanałów elektronicznych (np. banków), wyłącznie z wykorzystaniem danych pochodzących od partnerów programu oraz na podstawie oświadczeń składanych przez beneficjentów programu,

2)  przyjęcia, iż każdy beneficjent programu jest wypłacalny i zdolny do zwrotu i spłaty subwencji,

3)  do uznawania jakiegokolwiek warunku programowego, za spełniony wyłącznie w oparciu o oświadczenie beneficjenta programu, jego przedstawiciela lub osoby, która podaje się wobec (...) za beneficjenta programu lub jego przedstawiciela (rozdział 3.2 Załącznika nr 1 do Regulaminu).

(Regulamin ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza finansowa (...) dla małych i średnich firm” wraz z załącznikami – k. 57-97)

Wersja pierwotna Regulaminu obowiązywała od 29 kwietnia 2020 r., zaś wersja zmieniona została przyjęta 13 maja 2020 r. z datą wejścia w życie w dniu 28 maja 2020 r.

(rejestr zmian – k. 400-402)

W sporządzonej przez (...) prezentacji w wersji z dnia 23 kwietnia 2020 r. Tarcza Finansowa (...) dla Firm i Pracowników wskazano, że kryterium skali zatrudnienia oraz skali finansowej odnosi się wyłącznie do przedsiębiorcy, bez uwzględniania jego właściciela i spółek.

(prezentacja – k. 376-398)

(...) i (...) sp. z o.o. zawarli umowę subwencji finansowej numer (...) w dniu 30 kwietnia 2020 r. Przedsiębiorca wnioskował o subwencję finansową w kwocie 846 406 zł (§ 1 ust. 9 umowy).

Zgodnie z § 1 ust. 2 umowy Spółka oświadczyła, że na dzień 31 grudnia 2019 r. oraz na dzień złożenia wniosku była małym lub średnim przedsiębiorcą, rozumianym jako przedsiębiorca, który zatrudnia do 249 pracowników oraz jego roczny obrót nie przekracza 50 mln euro lub suma bilansowa nie przekracza 43 mln euro, przy czym nie jest mikroprzedsiębiorcą lub nie jest beneficjentem programu rządowego Tarcza Finansowa (...) dla Dużych Firm.

Spółka potwierdziła, że liczba zatrudnianych pracowników wynosiła 2.

Po zawarciu umowy (...) miał zweryfikować na podstawie informacji uzyskanych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Ministerstwa Finansów dane przedstawione przez przedsiębiorcę i złożone oświadczenia oraz podjąć decyzję o wypłacie subwencji finansowej w wysokości wnioskowanej, wypłacie subwencji finansowej w wysokości mniejszej niż wnioskowana lub odmowie wypłaty subwencji finansowej (§ 2 ust. 7 umowy).

W myśl umowy do czasu całkowitego zwrotu subwencji finansowej przez przedsiębiorę, (...) mógł kontrolować prawdziwość informacji i oświadczeń złożonych w związku z zawarciem umowy przez przedsiębiorcę lub osobę go reprezentującą. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości informacji lub oświadczeń zawartych w umowie mógł podjąć decyzję o zwrocie przez przedsiębiorcę całości lub części subwencji finansowej. W takim przypadku subwencja finansowa stałaby się wymagalna w terminie 14 dni roboczych od dnia udostępnienia przedsiębiorcy informacji o decyzji (...) w sposób pozwalający przedsiębiorcy zapoznać się z informacją o decyzji (...) (§ 3 ust. 6 umowy).

Kwota subwencji finansowej była nieoprocentowana. Spłata subwencji finansowej miała rozpocząć się 13 miesiąca, licząc od pierwszego pełnego miesiąca od dnia wypłaty subwencji finansowej Przedsiębiorcy. Kwota subwencji finansowej miała być spłacana w 24 równych miesięcznych ratach. Wraz z decyzją (...) o wysokości kwoty spłaty subwencji finansowej udostępniono Przedsiębiorcy harmonogram spłaty (§ 4 ust. 1-3 umowy).

Szczegółowe warunki wsparcia finansowego oraz zobowiązania beneficjenta programu określała umowa subwencji finansowej zawierana pomiędzy (...) a przedsiębiorcą ubiegającym się o subwencję finansową. Integralną część umowy subwencji finansowej stanowił Regulamin (§ 11 ust. 5 umowy).

(umowa subwencji – k. 99-108v)

Kwota subwencji w wysokości 846 406 zł została pozwanemu wypłacona w dniu 4 maja 2020 r.

(decyzja w sprawie umowy – k. 110, potwierdzenie przelewu - k. 112)

(...) zajmowała się sprzedażą liczników energii elektrycznej. W trakcie pandemii COVID-19 główne źródło umożliwiające prowadzenie działalności zanikło, gdyż wszystkie przetargi publiczne zostały zawieszone. W dacie składania wniosku w spółce zatrudnieni byli jedynie V. L. i F. L.. Sprzedaż w spółce w 2020 r. spadła do 6 mln zł (w 2019 r. obrót wynosił natomiast 10 mln). Środki z subwencji zostały przeznaczone na bieżące przetrwanie i próby ratowania sytuacji. Częściowo zostały przeznaczone na wynagrodzenie pracowników.

(zeznania strony pozwanej – wiceprezesa zarządu F. L. – k. 576-578, zeznania świadków: V. L. – k. 559-560v,Z. P.– k. 560v-562)

Wnioski o przyznanie subwencji składano przez platformę bankową (...). Nie było wówczas żadnych wątpliwości co do statusu spółki jako (...). Wniosek był konsultowany z prawnikami spółki. Umowa o subwencję nie była negocjowana. Cały proces składania wniosków był szybki. F. L. jako składający wniosek przez elektroniczny formularz był przekonany, że gdyby prawidłowość wniosku została zweryfikowana negatywnie, to spółka nie otrzymałaby subwencji. O zmianach w regulaminie dowiedział się później, już po podpisaniu umowy z (...). Zmiana polegała na tym, że należało zgłaszać średnią firmę z uwzględnieniem pracowników właściciela, czyli również spółki (...). (...) wówczas zatrudniał ok. 300 pracowników.

(zeznania strony pozwanej – wiceprezesa zarządu F. L. – k. 576-578, zeznania świadków: V. L. – k. 559-560v, Z. P. – k. 560v-562)

W dniu 17 maja 2020 r. (...) wydało komunikat w sprawie definicji mikroprzedsiębiorcy lub (...) stosowanej na potrzeby kwalifikacji przedsiębiorstwa do udziału w Programie. (...) zwróciło uwagę, że zgodnie z Regulaminem należy brać pod uwagę powiązania przedsiębiorstwa z innymi podmiotami, w tym okoliczność, że przedsiębiorca zainteresowany uzyskaniem wsparcia w ramach Programu powinien ustalić czy spełnia warunki do uznania prowadzonej przez siebie działalności za mikroprzedsiębiorstwo lub (...) w zakresie kryterium zatrudnienia, kryterium finansowego oraz powiązań łączących przedsiębiorcę z innymi podmiotami.

( komunikat z dnia 17 maja 2020 r. – k. 516-516v)

W dniu 11 maja 2021 r. (...) sp. z o.o. skierowało do (...) oświadczenie o rozliczeniu subwencji finansowej, w której potwierdziło, że subwencja finansowa została wydatkowana wyłącznie na cele wskazane w § 7 ust .1 lit b) i c) umowy.

( oświadczenie o rozliczeniu subwencji finansowej – k. 114-115)

W dniu 1 czerwca 2021 r. (...) skierował do (...) sp. z o.o. decyzję w sprawie zwolnienia spółki z obowiązku zwrotu części subwencji finansowej. Wskazano w niej, że działając na podstawie Umowy Subwencji Finansowej oraz regulaminu ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza Finansowa (...) dla Małych i Średnich Firm”, (...) podjął decyzję o wysokości zwolnienia z obowiązku zwrotu Subwencji Finansowej. (...) wyliczył zwolnienie z obowiązku zwrotu subwencji finansowej w wysokości 75%, a więc wartość zwolnienia z obowiązku zwrotu części Subwencji Finansowej wyniosła 634 804,50 zł. Wartość subwencji Finansowej pozostająca do spłaty wynosiła 211 601,50 zł.

( decyzja w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji finansowej – k. 117, harmonogram spłaty subwencji finansowej – k. 119)

W okresie od 23 lipca 2021 r. do 28 czerwca 2023 r. (...) wpłacił na rzecz (...) łącznie kwotę 211 601,50 zł tytułem zwrotu subwencji finansowej.

(potwierdzenia realizacji przelewów – k. 408-455)

Pismem z dnia 6 grudnia 2023 r. (...) skierował do (...) sp. z .o.o. wezwanie do zwrotu całej otrzymanej na podstawie umowy subwencji kwoty subwencji finansowej wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia następującego po upływie czternastego dnia roboczego od dnia otrzymania przez beneficjenta kwoty subwencji, do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu wskazano, że spółka jako beneficjent subwencji, przy uwzględnieniu przedsiębiorstw powiązanych, nie może być uznana ani za mikroprzedsiębiorcę, ani małego lub średniego przedsiębiorcę. (...) podniosło, że beneficjent – przy uwzględnieniu danych dot. zatrudnienia przedsiębiorców powiązanych – przekroczył pułap zatrudnienia przewidziany dla mikro-, małych i średnich przedsiębiorców w latach 2017, 2018 i 2019, a w chwili wnioskowania o wsparcie Programu posiadał status dużego przedsiębiorcy, ponieważ zatrudnienie w ramach grupy podmiotów powiązanych z beneficjentem przekroczyło 249 pracowników. W konsekwencji subwencja finansowa została udzielona beneficjentowi nienależnie na podstawie nieprawdziwych oświadczeń złożonych przez beneficjenta.

( wezwanie do zapłaty wraz z wydrukiem elektronicznego śledzenia przesyłek – k. 121-123)

Stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o powołane wyżej dowody, które w zakresie wykorzystanym do dokonania ustaleń faktycznych nie budziły wątpliwości Sądu.

Przede wszystkim sąd oparł się na dokumentach urzędowych i prywatnych, których treść nie była przez strony kwestionowana, a również sąd nie znalazł podstaw, aby dowody te podważać.

Sąd dał wiarę zeznaniom świadków V. L. i Z. oraz przesłuchiwanego w charakterze strony pozwanej– F. L., którzy spójnie opisywali proces udzielania subwencji, rozumienia warunków jej uzyskania i późniejszej weryfikacji. Jednoznacznie wskazywali, iż pierwotna weryfikacja podmiotów wnioskujących o subwencję odbywała się w sposób w pełni zautomatyzowany. Zeznania świadków były przekonujące i logiczne, nadto korelowały ze sobą. W ocenie sądu brak było zatem podstaw, aby zeznania te kwestionować.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo podległo oddaleniu w całości.

W niniejszej sprawie stan faktyczny pomiędzy stronami należy uznać co do zasady za bezsporny. Strony zgodnie bowiem wskazywały, iż 30 kwietnia 2020 roku zawarły umowę subwencji finansowej nr (...), na podstawie której powód wypłacił pozwanemu subwencję w wysokości 846 406 złotych. Spór w niniejszej sprawie koncentrował się przede wszystkim na rozstrzygnięciu czy pozwany mógł zostać beneficjentem subwencji finansowej udzielanej przez (...), a także czy był zobowiązany do jej zwrotu.

Programem Tarczy Finansowej objęci byli „ przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2019 r. poz. 1292, z późn. zm.), tj. osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne niebędące osobą prawną, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonujące działalność gospodarczą oraz wspólnicy spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej, będący mikro-, małymi lub średnimi przedsiębiorcami spełniającymi następujące kryteria:

a. mikroprzedsiębiorca ((...)) – to przedsiębiorca, który łącznie spełnia następujące warunki:

(i) zatrudnia co najmniej 1 pracownika oraz nie więcej niż 9 pracowników, z wyłączeniem

właściciela, oraz

(ii) jego roczny obrót lub suma bilansowa nie przekracza kwoty 2.000.000 EUR;

b. małe i średnie przedsiębiorstwo ((...) lub „mała i średnia firma”) – to przedsiębiorca, który zatrudnia do 249 pracowników, z wyłączeniem właściciela, a jego roczny obrót nie przekracza 50.000.000 EUR lub suma bilansowa nie przekracza 43.000.000 EUR, przy czym: (i) nie jest Mikrofirmą, lub (ii) nie jest Beneficjentem Programu (...)”.

Zaś zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą.

W Regulaminie ubiegania się o udział w programie rządowym (w § 1 ust. 2) wskazano, że zgodnie z warunkami programu, programem objęci są przedsiębiorcy w rozumieniu art. 4 ust. 1 i 2 Prawa przedsiębiorców pod warunkiem uznania, iż podmiot ten spełnia warunki przyznania mu statusu mikroprzedsiębiorcy lub mały lub średni przedsiębiorca. Regulamin ubiegania się o udział w programie rządowym był integralną częścią umowy subwencji finansowej.

Wbrew twierdzeniom powoda – po zbadaniu materiału dowodowego - sąd ustalił, iż nie można zarzucić pozwanemu, że złożył nieprawdziwe oświadczenie w rozumieniu zapisów zawartej przez strony umowy, bowiem oświadczył, że spełnia warunki udziału w Programie, tj. że jest Beneficjentem zgodnie z definicją zawartą w Regulaminie.

Pozwany w żaden sposób nie usiłował ukryć faktu, iż (...) S.A. był wspólnikiem posiadającym całość udziałów. Dane te były i są ogólnodostępne w KRS i brak jest podstaw do uznania, iż pozwany próbował zataić ten fakt. Powód doskonale zdawał sobie sprawę (lub powinien zdawać sobie sprawę) z tego, jaki podmiot ubiega się o subwencję, z którym podmiotem zawarł umowę i w stosunku do jakiego podmiotu wydał decyzję o wypłacie subwencji, a następnie o częściowym umorzeniu obowiązku jej zwrotu. Ponadto w ogólnodostępnych sprawozdaniach finansowych z lat 2017-2019 zarówno jednej i drugiej spółki widoczne jest ich powiązanie.

Należy wskazać, iż z przepisów zawartej umowy czy też Regulaminu nie wynika, aby ustalenie statusu (...) wymagało uwzględnienia danych podmiotów powiązanych. Z definicji przedstawianych przez stronę powodową przed datą wniesienia wniosku wynika, że liczba pracowników zatrudnionych przed przedsiębiorcę nie obejmuje pracowników właściciela przedsiębiorcy. Zaś jedynym właścicielem pozwanej spółki jest spółka (...).

Przedmiotowa umowa została zawarta z pozwanym w wyniku zautomatyzowanej pozytywnej weryfikacji formalnej poprawności wniosku i w celu zapewnienia szybkości przyznania wniosków (...) nie dokonywał indywidualnej analizy poszczególnych wniosków o udzielenie subwencji, w tym nie dokonywał weryfikacji prawdziwości lub zgodności z prawem złożonych oświadczeń. Twierdzenia te stoją jednak w sprzeczności z treścią Regulaminu ubiegania się o udział w programie rządowym „Tarcza finansowa (...) dla małych i średnich firm” , w szczególności § 12 Regulaminu, w którym określono zasady rozpatrywania wniosków . (...) na etapie złożenia wniosków miał bowiem obowiązek weryfikacji złożonych wniosków pod kątem ich spełnienia przez Beneficjenta Warunków Programowych (§ 12 ust. 1 Regulaminu), w celu weryfikacji prawdziwości oświadczeń złożonych przez Beneficjentów we wniosku (...) mógł pozyskiwać informacje od osób trzecich i organów administracji, w tym między innymi od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Ministra Finansów oraz Krajowej Administracji Skarbowej (§ 12 ust. 4 Regulaminu). Nieprawdą jest więc fakt, iż strona powodowa nie mogła i nie powinna była weryfikować oświadczenia składane przez pozwanego już w dacie ich wpłynięcia za pośrednictwem systemu bankowego. Pozwany nie miał więc żadnej wątpliwości, w jaki sposób powinien interpretować pojęcie (...), a treść dokumentów – regulaminów i projektu umowy, a także sporządzonych przez (...) materiałów pomocniczych np. w postaci prezentacji ogólnodostępnej, nie pozostawiała mu żadnych wątpliwości w tym zakresie, na co również wskazywali świadkowie. Nie sposób więc uznać, że przyczyną zawarcia z pozwanym była jedynie konieczność szybkiego procedowania wniosków, przeprowadzona w sposób zautomatyzowany. Przed zawarciem umowy i w dacie jej zawarcia powód akceptował, iż umowa miała zobowiązywać do uwzględnienia liczby pracowników bez właściciela.

W okolicznościach niniejszej sprawy, gdyby nawet definicję „właściciela” uznać za niejednoznaczną i budzącą wątpliwości, w ocenie Sądu ową niejednoznaczność trzeba by tłumaczyć na korzyść pozwanego. To że później nastąpiła reinterpretacja przepisów i zmiana oceny tej kwestii, nie może zdaniem Sądu prowadzić do negatywnych skutków dla beneficjenta. Podważałoby to zasadę zaufania obywateli do państwa, a nawet działalność organów państwa jawiłaby się jako niepoważna.

Należy również zwrócić uwagę na treść art. 3 ust. 6 umowy. (...) miał prawo do kontrolowania prawdziwości informacji i oświadczeń beneficjenta tylko do określonego momentu – tj. całkowitego zwrotu subwencji. Później zaś tracił to uprawnienie. Z materiału dowodowego wynika, że następcza kontrola dokumentacji dotyczącej pozwanego została przeprowadzona już po zwrocie subwencji. Decyzja umorzeniowa została wydana przez powoda w dniu 1 czerwca 2021 roku, a w ramach tej decyzji powód określiła wysokość zwolnienia pozwanego z obowiązku zwroty części subwencji finansowej oraz wartość subwencji pozostającej do spłaty. Pozwany dokonywał spłat w sposób określony z harmonogramem z którego wynika, że kwota kapitału podlegająca spłacie wynosiła 211 601,50 zł. Pozwany więc dokonał ostatniej spłaty raty subwencji zgodnie z decyzją (...) w dniu 28 czerwca 2023 r. Zaś wezwanie do zapłaty powód skierował 6 grudnia 2023 r. W ocenie sądu odmienna wykładnia tego postanowienia umowy prowadziłaby do umożliwienia powodowi dokonywania kontroli prawidłowości przyznania subwencji nawet wiele lat po ich wykonaniu (zwrocie środków).

Nie można przy tym uznać, że decyzja z 1 czerwca 2021 r. o zwolnieniu z obowiązku zwrotu 75% kwoty subwencji była nieskuteczna czy nieważna. Pozwany słusznie interpretował jej znaczenie na gruncie przepisów prawa cywilnego materialnego jako zwolnienie z długu (art. 508 k.c.). Oświadczenie woli pozwanego o przyjęciu owego zwolnienia zostało wyrażone w sposób dorozumiany, co było dopuszczalne.

Ponadto powód nie wykazał, ani nie podnosił, aby decyzja o zwolnieniu z obowiązku zwrotu subwencji finansowej była nieważna. Powód nie uchylił się także od skutków prawnych oświadczenia woli polegającego na wydaniu tej decyzji, w szczególności z powołaniem się na błąd. Ogólne twierdzenie, że decyzja ta nie wywołuje skutków, nie znajduje żadnego uzasadnienia. Zwolnienie z długu co do kwoty 634 804,50 zł subwencji nastąpiło w czerwcu 2021 r., a pozostała część w kwocie 211 601,50 zł została zwrócona w czerwcu 2023 r. Wezwanie do zwrotu umorzonej części subwencji dokonane w grudniu 2023 r. nie miało swojej podstawy w postanowieniach umowy. Na marginesie wypada zauważyć, że w pozwie strona powodowa żąda zwrotu całej kwoty subwencji wraz z odsetkami, mimo spłacenia jej w części przez pozwanego. Już choćby z tego względu w tej części powództwo należało oddalić.

Nawet gdyby nie podzielić powyższej argumentacji i przyjąć, że powodowi przysługiwało uprawnienie do dochodzenia od pozwanego zwrotu 75% umorzonej subwencji, to pozwany zasadnie podniósł zarzut nadużycia prawa przez powoda.

Zgodnie z art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Zasady współżycia społecznego w rozumieniu art. 5 k.c. są pojęciem pozostającym w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności danej sprawy i w takim całościowym ujęciu wyznaczają podstawy, granice i kierunki jej rozstrzygnięcia w wyjątkowych sytuacjach, które przepis ten ma na względzie. Dlatego dla zastosowania art. 5 k.c. konieczna jest ocena całokształtu szczególnych okoliczności danego wypadku w ścisłym powiązaniu nadużycia prawa z konkretnym stanem faktycznym (postanowienia SN: z 21 grudnia 2021 r., IV CSK 578/21; z 28 stycznia 2022 r., I CSK 551/22; z 23 sierpnia 2022 r., I CSK 2966/22). Wyrażona w art. 5 k.c. klauzula generalna niedopuszczalności czynienia ze swego prawa użytku sprzecznego z zasadami współżycia społecznego ma na celu zapobieganie stosowania prawa w sposób prowadzący do skutków nieetycznych lub rozmijających się w sposób zasadniczy z celem danej regulacji prawnej. Jeśli uwzględnienie powództwa, zgodnego z literą prawa, powodowałoby skutki rażąco niesprawiedliwe i krzywdzące ( summum ius summa iniuria), niedające się zaakceptować z punktu widzenia norm moralnych i wartości powszechnie uznawanych w społeczeństwie, art. 5 k.c. zezwala na jego oddalenie.

Wobec powyższego za nietrafione należy uznać twierdzenie powoda, iż oświadczenia złożone przez pozwanego na etapie wypełniania wniosku o subwencję finansową oraz zawarte w umowie subwencji były nieprawdziwe. Powód mógł i powinien był zweryfikować oświadczenia składane przez pozwanego już w dacie ich wpłynięcia za pośrednictwem systemu bankowego. Pozwany nie miał innej możliwości złożenia wniosku niż poprzez zaznaczenie oświadczeń przygotowanych w formularzu. (...) miał do dyspozycji pełną wiedzę o pozwanej spółce już w dacie wnioskowania.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z 18.12.2025 r., I CSK 2279/25 wskazał wprost, iż „powód kwestionuje zasadność dokonanej wypłaty subwencji w sytuacji, gdy dysponował pełnymi danymi potrzebnymi do rozpoznania wniosku i które to dane nie uległy następnie żadnym zmianom. Sam powód uznał, że pozwany spełnia warunki podmiotowe i przedmiotowe do wypłaty subwencji, a następnie dokonał wypłaty subwencji na rzecz pozwanego. Podstawę wypłaty subwencji stanowiła umowa stron, która nie przewidywała prawa odstąpienia od niej zgodnie z art. 395 § 1 i 2 k.c. W § 3 ust. 6 umowy nie przewidziano zatem prawa odstąpienia od umowy z zastrzeżeniem powodowi prawa kontroli prawdziwości informacji i oświadczeń ze skutkiem żądania zwrotu całości lub części subwencji. Oświadczenia pozwanego w umowie obejmowały rzeczywiste i prawdziwe informacje, znajdujące odzwierciedlenie w dokumentacji źródłowej oraz w bazach danych organów administracji publicznej, w tym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Krajowej Administracji Skarbowej oraz Ministerstwa Finansów. Zatem danych tych nie można uznać za nieprawdziwe, gdyż przychód pozwanego z działalności kantorowej był jawny dla powoda od chwili podjęcia pierwszych czynności w związku ze zgłoszeniem wniosku o przyznanie subwencji. Skoro pozwany przed zawarciem umowy udzielił powodowi prawdziwej informacji o swoim przychodzie z działalności kantorowej, to powód nie może żądać zwrotu świadczenia z tej przyczyny, że przychód z działalności kantorowej ocenił w jego pojęciu nieprawidłowo, a w każdym razie nie tak, jak oceniłby go po pewnym czasie związania umową.” Sąd tutejszy powyższy pogląd podziela.

Należy wskazać, iż okazało się, że (...) nie dokonywał – wskutek własnego wyboru zautomatyzowanej, uproszczonej procedury - indywidualnej analizy poszczególnych wniosków o udzielenie subwencji, nie dokonywał realnej weryfikacji prawdziwości lub zgodności z prawem oświadczeń złożonych przez przedsiębiorców oraz nie uwzględniał żadnych dodatkowych informacji przekazywanych przez wnioskodawców poza treścią ustandaryzowanego wniosku o przyznanie subwencji finansowe. Problem dotyczył faktycznie dokonanej przez (...) oceny statusu całej kategorii wnioskodawców jakimi byli wspólnicy posiadający całość udziałów. Późniejsza negatywna dla beneficjentów interpretacja zasad i weryfikacja ich wniosków w tym przypadku nie powinna skutkować uwzględnianiem powództw o zwrot subwencji.

W niniejszej sprawie nie ma także znaczenia fakt, iż (...) zmieniał swoje stanowisko w zakresie rozumienia pojęcia właściciela czy też powiązań z innymi spółkami. Mimo, iż (...) nie jest jednostką organizacyjną Skarbu Państwa, to jednak powierzenie mu realizacji rządowego programu udzielania przedsiębiorcom wsparcia finansowego w związku ze skutkami (...)19, a więc istotnego ze względu na bezpieczeństwo ekonomiczne państwa, słusznie mogło rodzić przekonanie zależności pomiędzy komunikatami rządowymi a działaniem (...). Pozwany miał prawo działać w zaufaniu do profesjonalizmu i rzetelności strony powodowej jako dysponenta środków publicznych.

Sąd musiał wziąć pod uwagę okoliczności, w jakich zawierane były umowy subwencji. Subwencje były udzielane w stanie epidemii, gdy obowiązywały rozmaite obostrzenia i ograniczenia, które tysiącom przedsiębiorców utrudniły lub uniemożliwiły prowadzenie normalnej działalności. Należy zgodzić się z faktem, iż dokładna weryfikacja setek tysięcy wniosków o subwencję z pewnością opóźniłaby moment wypłaty środków, a pomoc dla przedsiębiorców w celu utrzymania zatrudnienia mogłaby okazać się spóźniona i w praktyce nie byłaby żadną pomocą. Tryb działania powoda (wypłata, a potem wezwanie do zwrotu, zamiast odmowy od razu) był więc w kontekście sytuacji gospodarczej panującej wówczas w kraju i na świecie w miarę zrozumiały. Niemniej jednak nie sposób obarczyć pozwanego całością negatywnych tej pobieżnej weryfikacji skutków i nie sposób postawić mu zarzutu działania w złej wierze czy chęci wyłudzenia subwencji, skoro w świetle powyższych rozważań w inny sposób niż poprzez wypełnienie wniosku nie mógł oczekiwać udzielania subwencji. W sytuacji, w której przyszłość prowadzonego przedsiębiorstwa stała pod znakiem zapytania, zrozumiała jest chęć skorzystania z niego z pomocy (każdej) udzielanej przez państwo. Skoro więc takie anormalne warunki, jakie istniały zwłaszcza w pierwszej połowie 2020 r. dotyczyły obu stron, to nie ma powodu aby działały one wyłącznie na niekorzyść strony słabszej, czyli beneficjenta subwencji (pozwanego), a na korzyść powoda (spółki akcyjnej), faktycznie wykonującego zdania publiczne i sprawującego władztwo administracyjne (przydzielanie, dochodzenie zwrotu środków publicznych), tyle że w nietypowej dla niego formie cywilnoprawnej.

Ponadto z treści § 2 ust. 2 Regulaminu wynika, iż „zasadniczym celem Programu jest realizacja podstawowego interesu ekonomicznego Rzeczypospolitej Polskiej w postaci zapewnienia stabilności przedsiębiorstw i gospodarki. [...] Program ma na celu zapobiegnięcie ryzyka masowej upadłości Beneficjentów oraz zwolnień ich pracowników na skutek znaczących zakłóceń w funkcjonowaniu gospodarki w związku z epidemią (...)19”.

Na skutek pozytywnej decyzji wydanej po zawarciu umowy (...) wypłacił środki, które bezspornie zostały spożytkowane przez pozwaną spółkę zgodnie z umową, tj. na pokrycie bieżących kosztów prowadzonej działalności. Okoliczność ta nie była kwestionowana w toku procesu. Wypłacenie tych środków spowodowało, że pozwany nie musiał podejmować niekorzystnych decyzji dotyczących jego działalności, jak np. zamknięcia działalności. W związku z tym następcze pozbawianie go prawa do skorzystania z pomocy przewidzianej programem nie znajduje uzasadnienia. W zakresie osiągnięcia celu Programu - nie sposób uznać, aby powód poniósł w związku z umową subwencji zawartą z pozwanym jakąkolwiek szkodę – środki subwencyjne zostały – czego sam (...) nie kwestionuje – zużyte na cele zgodnie z Programem, tj. utrzymanie miejsc pracy i wsparcie podmiotów polskiej gospodarki w związku z pandemią i spadkiem dochodów beneficjenta. Nie sposób w świetle powyższego uznać, iż strona powodowa wykazała istnienie szkody oraz inne przesłanki z art. 471 k.c.

Niejasności tworzonych aktów prawnych, skutkujące zmianą w toku wykonywania umowy wykładni przepisów, nie mogą w ocenie sądu – jak wspominano wcześniej - obciążać pozwanego. Pozwany jako obywatel działał bowiem w zaufaniu do państwa, sugerując się oficjalnymi komunikatami (...) o nieuwzględnianiu pracowników właściciela (w tym przypadku innej spółki) w składanych oświadczeniach.

W ocenie sądu fakt, że (...) zmieniał swoją interpretację, nie może negatywnie obciążać pozwanego, który w dacie wnioskowania kierował się zasadą zaufania obywatela do państwa (które wówczas dopuszczało możliwość ubiegania się o dofinansowanie przez (...) bez uwzględniania właścicieli w liczbie pracowników). Obywatele i podmioty gospodarcze biorące udział w legalnym obrocie nie mogą ponosić negatywnych konsekwencji tego, że ta sama władza państwowa, która tworzyła przepisy i je intepretowała zmieniła nagle zdanie.

Zasada zaufania obywatela do państwa ma podstawowe znaczenie dla normatywnej treści klauzuli państwa prawnego. Jest ona oczywistą cechą demokratycznego państwa prawnego, bowiem „demokratyczne państwo prawne oznacza państwo, w którym chroni się zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa". Zasada ta oznacza przede wszystkim konieczność ochrony i respektowania praw słusznie nabytych i ochrony interesów w toku (por. m.in. orzeczenie TK z 2 marca 1993 r., K 9/92, OTK 1993, Nr 1, poz. 6), ale obejmuje jednocześnie zakaz tworzenia przez ustawodawcę takich konstrukcji normatywnych, które są niewykonalne, stanowią złudzenie prawa i w konsekwencji jedynie pozór ochrony tych interesów majątkowych, które są funkcjonalnie związane z treścią ustanowionego prawa podmiotowego" (wyrok z 19 grudnia 2002 r., K 33/02, OTK-A 2002, Nr 7, poz. 97).

Zasada ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa, inaczej nazywana zasadą lojalności państwa względem obywateli, nader ściśle wiąże się z bezpieczeństwem prawnym jednostki. Wyraża się ona w takim stanowieniu i stosowaniu prawa, "by nie stawało się ono swoistą pułapką dla obywatela i aby mógł on układać swoje sprawy w zaufaniu, iż nie naraża się na prawne skutki, których nie mógł przewidzieć w momencie podejmowania decyzji i działań oraz w przekonaniu, iż jego działania podejmowane zgodnie z obowiązującym prawem będą także w przyszłości uznawane przez porządek prawny" (wyrok TK z 7 lutego 2001 r., K 27/00, OTK 2001, Nr 2, poz. 29). Opierają się one zatem na pewności prawa, czyli takim zespole cech przysługujących prawu, które gwarantuje jednostce bezpieczeństwo prawne, umożliwiając jej decydować o swoim postępowaniu na podstawie pełnej znajomości przesłanek działania organów państwa, a zarazem znajomości konsekwencji prawnych, jakie postępowanie to może za sobą pociągnąć (zob. wyroki TK z: 14 czerwca 2000 r., P 3/00, OTK 2000, Nr 5, poz. 138; 19 listopada 2008 r., KP 2/08, OTK-A 2008, Nr 9, poz. 157; 20 stycznia 2009 r., P 40/07, OTK-A 2009, Nr 1, poz. 4; 24 lutego 2010 r., K 6/09, OTK-A 2010, Nr 2, poz. 15).

Warunkiem realizacji zasady zaufania jest zagwarantowanie bezpieczeństwa prawnego. Bezpieczeństwo prawne jednostki związane z pewnością prawa umożliwia więc przewidywalność działań organów państwa, a także prognozowanie działań własnych (wyrok TK z 14 czerwca 2000 r., P 3/00, OTK 2000, Nr 5, poz. 138). Chodzi przy tym o pewność prawa nie tyle w rozumieniu stabilności przepisów, co w aspekcie pewności tego, że na podstawie obowiązującego prawa obywatel może kształtować swoje stosunki życiowe. W tym kontekście zasada ta wykazuje pewne podobieństwo do znanej z prawa prywatnego i międzynarodowego zasady pacta sunt servanda, nakazującej dotrzymywania zawartych umów (wyrok TK z 13 listopada 2013 r., K 2/12, OTK-A 2012, Nr 10, poz. 12; 20.12.1999 r., K 4/99, OTK 1999, Nr 7, poz. 165; 12 maja 2015 r., P 46/13, Dz.U. z 2015 r. poz. 702).

Trybunał Konstytucyjny podejmował już rozważania na temat wymagań, jakie Konstytucja RP narzuca wprowadzaniu w życie nowych przepisów, zwłaszcza w zakresie, w jakim zawierają one rozwiązania mniej korzystne dla adresatów (wyrok z 10 kwietnia 2006 r., SK 30/04, OTK-A 2006, Nr 4, poz. 42). Zasada państwa prawnego, a zwłaszcza wynikające z niej zasady: zaufania obywatela do państwa, pewności prawa oraz ochrony praw nabytych nakazują, by zmiana prawa dotychczas obowiązującego, która pociąga za sobą niekorzystne skutki dla sytuacji prawnej podmiotów, dokonywana była zasadniczo z zastosowaniem techniki przepisów przejściowych.

Zmiana przepisów prawnych wprowadza określone ograniczenia, które są dopuszczalne, jeśli wynikają z nowelizacji. Jednakże pogorszenie sytuacji obywatela wyłącznie na podstawie zmiany interpretacji prawa, bez zmiany samego przepisu, jest niedopuszczalne. Takie działanie narusza zasadę pewności prawa, która wymaga, by przepisy były stosowane w sposób jednoznaczny i przewidywalny. Prawo powinno pozostać stabilne, a wszelkie zmiany muszą następować w drodze formalnych zmian legislacyjnych, a nie interpretacyjnych. W przeciwnym razie dochodzi do naruszenia zasad ochrony praw nabytych i sprawiedliwości proceduralnej.

Z zasady zaufania wynika zasada jednoznaczności prawa, rozumiana jako dyrektywa poprawnej legislacji. Odnośnie do nakazu respektowania przez ustawodawcę zasad przyzwoitej legislacji, stanowiących element zasady demokratycznego państwa prawnego, TK uznał, że zasady te obejmują m.in. "wymaganie określoności przepisów, które muszą być formułowane w sposób poprawny, precyzyjny i jasny", a "standard ten wymagany jest zwłaszcza, gdy chodzi o ochronę praw i wolności" (wyrok z 11 stycznia 2000 r., K 7/99, OTK 2000, Nr 1, poz. 2). Z tak ujętej zasady określoności wynika, że każdy przepis prawny powinien być skonstruowany poprawnie z punktu widzenia językowego i logicznego – dopiero spełnienie tego warunku podstawowego pozwala na jego ocenę w aspekcie pozostałych kryteriów. Wymóg jasności oznacza nakaz tworzenia przepisów klarownych i zrozumiałych dla ich adresatów, którzy od racjonalnego ustawodawcy oczekiwać mogą stanowienia norm prawnych niebudzących wątpliwości co do treści nakładanych obowiązków i przyznawanych praw. Związana z jasnością precyzja przepisu powinna przejawiać się w konkretności nakładanych obowiązków i przyznawanych praw, tak by ich treść była oczywista i pozwalała na wyegzekwowanie (wyrok TK z 21 marca 2001 r., K 24/00, OTK 2001, Nr 3, poz. 51). Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że zasady przyzwoitej legislacji są przejawem ogólnej zasady ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, a w konsekwencji jedną z cech państwa prawnego. Brak precyzji przepisów powoduje bowiem stworzenie nazbyt szerokich ram dla organów stosujących prawo, które muszą zastępować ustawodawcę w zakresie tych zagadnień, które uregulował on w sposób nieprecyzyjny. Jak zaakcentował Trybunał Konstytucyjny, „ustawodawca nie może poprzez niejasne formułowanie tekstu przepisów pozostawiać organom mającym je stosować nadmiernej swobody przy ustalaniu w praktyce zakresu podmiotowego i przedmiotowego ograniczeń konstytucyjnych wolności i praw jednostki" (wyrok z 22 maja 2002 r., K 6/02, OTK-A 2002, Nr 3, poz. 33) (por. Komentarz do art. 2 Konstytucji RP, red. Safjan/Bosek 2016, wyd. 1/Tuleja, Legalis).

W ocenie sądu w niniejszej sprawie mogło dojść do naruszenia zasady jednoznaczności prawa, która wymaga, by przepisy były precyzyjne i jasne. Rozbieżne na przestrzeni czasu stanowiska (...) pokazuje jedynie brak klarowności przepisów. Nie można zaprzeczyć, iż przepisy wprowadzane w 2020 roku w czasie pandemii, miały na celu ochronę obywateli przed skutkami kryzysu, jednak nie mogą one usprawiedliwiać zaistniałych niejasności, a nawet jeśli można je tłumaczyć tempem realizowanej pomocy– to ich skutki nie powinny obciążać beneficjentów. Aktualnie, gdy sytuacja epidemiczna jest już unormowana, państwo nie może oczekiwać ochrony prawnej dla przepisów, które były nieprecyzyjne i niedoskonałe.

Mając całokształt przytoczonych rozważań na uwadze zdaniem sądu roszczenie strony powodowej nie zasługiwało na uwzględnienie z przyczyn wymienionych powyżej.

Podsumowując: powództwo o zapłatę przez pozwanego 855 365,19 złotych tytułem zwrotu kwoty subwencji należało oddalić w całości. W związku z powyższym sąd orzekł jak w punkcie 1. sentencji wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Wobec przegrania sprawy przez powoda w całości należało go obciążyć kosztami procesu, na które złożyła się opłata skarbowa od pełnomocnictw w wysokości 34 złote oraz 10 800 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z 22 października 2015 roku (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.), o czym orzeczono jak w punkcie 2. sentencji wyroku.

Z/ odpis doręczyć pełnomocnikom stron. 13.04.2026 r.