Uzasadnienie z 15 kwietnia 2026, sygn. V U 2009/23

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 16 listopada 2023 roku Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił B. O. prawa do renty rolniczej z powodu braku trwałej lub okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym.

Ubezpieczona złożyła odwołanie od powyższej decyzji, w którym domagała się zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz przyznania jej renty rolniczej. Wskazywała, że nie jest w stanie pracować w gospodarstwie rolnym.

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o oddalenie odwołania. W uzasadnieniu podniesiono, że orzeczeniem komisja lekarska Kasy z dnia 30 października 2023 roku nie stwierdzono u skarżącej trwałej i okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny :

B. O. urodziła się w (...). Jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,24 ha, w którym prowadzona jest działalność sadownicza i uprawa zbóż.

Komisja lekarska Kasy orzeczeniem z dnia 30 października 2023 roku nie stwierdziła u skarżącej trwałej i okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym.

U ubezpieczonej stwierdzono: wczesne zmiany zwyrodnieniowe kolan z uszkodzeniem łąkotki przyśrodkowych i torbielami K., zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, wygojone złamanie dalszej nasady lewej kości promieniowej.

W dacie orzekania Komisji lekarskiej Kasy z dnia 30 października 2023 roku oraz w dacie badania odwołującej przez biegłych z zakresu ortopedii i neurologii w dniu 7 października 2024 roku brak było podstaw do uznania jej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym.

B. O. jest całkowicie niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 9 marca 2025 roku, tj. od dnia badania rezonansu magnetycznego do dnia 31 marca 2027 roku.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie: akt GI-(...) Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział (...) w A., opinii biegłych lekarzy: U. O. specjalisty reumatologa k. 27-28, 118-119, C. B. specjalisty neurologii, C. S. specjalisty ortopedii k. 64-66, 170-171.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie B. O. nie jest zasadne.

Zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2025 roku, poz. 197), renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnia następujące warunki:

1) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres, o którym mowa w ust. 2,

2) jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym,

3) całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu lub w okresach, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2, lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.

Zgodnie z art. 21 ust. 5 w/w ustawy, za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym.

W przedmiotowej sprawie spór dotyczył tego, czy B. O. jest osobą trwale lub okresowo całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym i ewentualnie na jaki okres.

W celu ustalenia stanu zdrowia ubezpieczonej, Sąd dopuścił dowód z opinii biegłych lekarzy specjalistów: reumatologa, neurologa i ortopedy. Biegli w sporządzonej opinii - na podstawie przeprowadzonego badania i analizy dokumentacji lekarskiej – uznali, że ubezpieczona nie jest niezdolna do pracy.

W toku postępowania sądowego, ubezpieczona złożyła nową dokumentację lekarską w postaci opisem rezonansu magnetycznego prawego kolana z dnia 9 marca 2025 roku oraz skierowaniem do leczenia operacyjnego prawego kolana z dnia 11 marca 2025 roku.

W świetle tej dokumentacji biegli zakresu neurologii i ortopedii uznali, iż w dacie orzekania komisji lekarskiej Kasy z dnia 30 października 2023 roku oraz w dacie badania odwołującej przez biegłych z zakresu ortopedii i neurologii w dniu 7 października 2024 roku brak było podstaw do uznania całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Jednakże według w/w biegłych B. O. jest całkowicie niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 9 marca 2025 roku, tj. od dnia badania rezonansu magnetycznego do dnia 31 marca 2027 roku.

Zwrócić należy uwagę na to, że stwierdzenie w toku postępowania tych, nowych okoliczności dotyczących niezdolności do pracy ubezpieczonej obligowało Sąd do wydania rozstrzygnięcia odpowiadającego dyspozycji art. 477 ¹⁴ § 4 kpc. Przepis ten stanowi, że w sprawie o świadczenie z ubezpieczeń społecznych, do którego prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji, a podstawę do wydania decyzji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub orzeczenie komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i odwołanie od decyzji opiera się wyłącznie na zarzutach dotyczących tego orzeczenia, sąd nie orzeka co do istoty sprawy na podstawie nowych okoliczności dotyczących stwierdzenia niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji, które powstały po dniu złożenia odwołania od tej decyzji. W tym przypadku sąd uchyla decyzję, przekazuje sprawę do rozpoznania organowi rentowemu i umarza postępowanie. Przepis ten ma odpowiednie zastosowanie w sprawach o świadczenia z ubezpieczenia społecznego rolników (art. 477 ¹⁴ § 5 kpc).

Stosowanie do stanowiska Sądu Najwyższego prezentowanego w uzasadnieniu wyroku dnia 12 stycznia 2012 roku w sprawie sygn. akt II UK 79/11, jeśli ujawnią się nowe okoliczności w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji sprawa wraca na etap postępowania przed organem rentowym po to, aby organy orzecznicze Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mogły dokonać ponownej oceny stanu zdrowia z ich uwzględnieniem.

Niewątpliwie w niniejszym postępowaniu w stanie zdrowia ubezpieczonej wystąpiły nowe okoliczności, które mogą wpłynąć na ocenę jej zdolności do pracy. Ponadto, okoliczności te zaistniały po wniesieniu odwołania do Sądu i nie były przedmiotem orzeczniczej oceny zarówno lekarza orzecznika Kasy, jak też Komisji Lekarskiej Kasy.

Mając na względzie powyższe, Sąd zważył, iż konieczna jest ponowna ocena stanu zdrowia i zdolności do pracy w gospodarstwie rolnym ubezpieczonej z uwzględnieniem nowych okoliczności, co w pierwszej kolejności winni uczynić – lekarz orzecznik Kasy jak też Komisja Lekarska Kasy. Tym samym konieczne było zastosowanie ww. art. 477 ¹⁴ § 4 kpc.

Stwierdzenie opisanych, wyżej, nowych okoliczności w odniesieniu do stanu zdolności do pracy ubezpieczonej powodowało, iż Sąd - na podstawie cytowanego art. 477 ¹⁴ § 4 kpc – uchylił zaskarżoną decyzję, przekazał sprawę do rozpoznania Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i umorzył postępowanie zainicjowane wniesionym odwołaniem.

Z tych względów należało orzec, jak w sentencji postanowienia.