Wyrok z 16 kwietnia 2026, sygn. VI U 1479/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 kwietnia 2026 roku

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Karolina Chudzinska

Protokolant : st.sekr.sąd. Małgorzata Pyszka – Cichońska

po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2026 roku w Z.

na rozprawie

sprawy C. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Z.

o rekompensatę

na skutek odwołania ubezpieczonego

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Z.

z dnia 20 sierpnia 2024r., znak (...)

zmienia zaskarżoną decyzję, w ten sposób, że przyznaje ubezpieczonemu prawo do rekompensaty.

Sędzia Karolina Chudzinska

Sygn. akt VI U 1479/24

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 sierpnia 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. przyznał ubezpieczonemu C. S. emeryturę w powszechnym wieku od dnia 1 lipca 2024r. Jednocześnie ZUS odmówił mu prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że ubezpieczony nie udowodnił 15 lat pracy w warunkach szczególnych. ZUS wskazywał, że nie zaliczono do stażu pracy w warunkach szczególnych okresu od 4 lipca 1977 roku do 30 kwietnia 2001r. ponieważ w świadectwie pracy wykonywania pracy w warunkach szczególnych nie podano pełnego stanowiska pracy zgodnie z zarządzeniem resortowym oraz nie podano Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku.

Odwołanie od tej decyzji złożył ubezpieczony C. S. i wniósł o jej zmianę poprzez przyznanie mu prawa do rekompensaty. W uzasadnieniu odwołania ubezpieczony wskazał, że wbrew stanowisku organu rentowego spełnił wszystkie przesłanki określone w ustawie o emeryturach pomostowych do nabycia prawa do rekompensaty, ponieważ przepracował w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze ponad 15 lat. Wskazał, że w okresie od 1977 roku do 2010 roku pracował w branży chemicznej jako elektromonter zajmujący się montażem, remontem i eksploatacją urządzeń elektroenergetycznych, urządzeń dźwigowych na wysokościach. Wskazał, że świadectwa pracy - zwykłe i wykonywania pracy w warunkach szczególnych wystawiła mu (...) spółka z o.o., która przejęła go z (...) S.A. jako pracownika w roku 2001r. Podniósł, że spółka ta już nie istnieje, nie ma następcy i ubezpieczony nie ma możliwości uzyskania poprawionego świadectwa pracy w warunkach szczególnych.

W odpowiedzi na odwołanie ZUS wniósł o jego oddalanie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

Ubezpieczony C. S. ma(...) lat (ur. (...)) i uprawniony jest do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym od dnia 1 lipca 2024 roku.

Niesporne.

Ubezpieczony jest z wykształcenia technikiem elektrykiem. W okresie 4 lipca 1977 roku do 31 sierpnia 2001 roku ubezpieczony był zatrudniony na umowę o pracę na pełen etat w (...) Zakładach (...) w C. (później - (...) Zakładach (...) S.A.) na stanowiskach: stażysta w Wydziale (...), od 1 listopada 1977 roku - elektromonter instalacji elektrycznej, od 1 lutego 1984r. - elektromonter w Brygadzie (...), od 1 kwietnia 1988 roku - elektromechanik, następnie elektromechanik- konserwator urządzeń dźwigowych.

Dowód: angaże w aktach osobowych ubezpieczonego.

W okresie 25 października 1980 roku października 1982 roku do ubezpieczony odbywał zasadniczą służbę wojskową. Po odbyciu zasadniczej służby wojskowej podjął zatrudnienie w przeciągu 30 dni od ukończenia służby, tj. od 16 listopada 1982 roku.

Dowód: karty obiegowe zmiany w- aktach osobowych ubezpieczonego.

W roku 2001r. Zakład Pracy przeszedł restrukturyzację. Z przedsiębiorstwa wyodrębniła się m.in. spółka (...) spółka z o.o. która na mocy art. 23 ¹ k.p. przejęła część pracowników, w tym odwołującego. Praca jednak była wykonywana nadal na obszarze Zakładów (...) w C.. Praca ubezpieczonego, bez względu na formalna nazwę pracodawcy polegała na tym samym. Do czasu rozpoczęcia zasadniczej służby wojskowej – w okresie od 1977 do 1980 roku ubezpieczony pracował na wydziale elektrycznym, kładł instalacje elektryczne, kablowe, dokonywał przeglądów i montażów rozdzielni. Dział elektryczny miał za zadanie utrzymanie ruchu zakładu od strony elektroenergetycznej. prace wykonywane były na urządzeniach będących w ruchu, na różnych oddziałach, na których panowały warunki szkodliwe z powodu produkcji substancji chemicznych. Po wojsku, w listopadzie 1982 roku wrócił na ten sam oddział - do warsztatu elektrycznego i wykonywał taką sama pracę, jak przed wojskiem. W 1984 r. w zakładzie pracy powstała komórka Urząd (...). Ubezpieczony zdobył uprawnienia konserwatora urządzeń dźwigowych i z oddziału elektrycznego przeniósł się do brygady dźwigowej. Powstał nowy zakład, w którym w sumie z urządzeniami ze starego zakładu było ok. 176 urządzeń dźwigowych. Ubezpieczonemu z tytułu pracy na wysokości przysługiwał dodatek wysokościowy, bo wszystkie prace były wykonywane na wysokościach. Gdy popsuła się suwnica, ubezpieczony musiał ją naprawić. Gdy zepsuła się winda, wybuchł amoniak, ubezpieczony musiał w masce wejść, aby ją uruchomić i uratować ludzi. Urządzenia dźwigowe znajdowały się na różnych oddziałach, na wszystkich panowały szczególne warunki, ponieważ były to zakłady chemiczne, były to oddziały pieców wapiennych, kalcynacji, sody surowej, chlorku wapnia, elektrociepłownia. Odbywała się tam produkcja sody, która jest substancją szkodliwą. Na hali unosił się pył sody, amoniaku, czadu od wapiennych pieców. Gdy ubezpieczony wykonywał naprawy urządzeń to praca na oddziałach trwała. Do obowiązków ubezpieczonego należała naprawa elektrycznych urządzeń wykorzystanych w produkcji sody. Gdy ubezpieczony pracował na oddziałach najbardziej szkodliwych np. oddział sody surowej, musiał mieć pochłaniacz amoniaku oraz maskę. Przez pewnie okres ubezpieczony otrzymywał także dodatek za pracę w warunkach szkodliwych oraz śniadania.

Dowód: zeznania ubezpieczonego oraz świadków L. K. i G. R.: zapis AV na płycie CD- k 145 akt.

Ubezpieczony posiadał świadectwo kwalifikacyjne potwierdzające uprawnienia energoelektryczne z 21 września 1999r r., 5 sierpnia 2004 r., 15 kwietnia 2010 r., 12 lipca 1995 r., 17 marca 1978 r. oraz zaświadczenie nr (...) uprawniające do konserwacji dźwignic z 14 maja 1985 r. w zakresie wyposażenia części mechanicznych i elektrycznych, suwnic i wciągarek z dnia 6 lutego 1987 r. w zakresie wyposażenia części elektrycznych i mechanicznych dźwigów towarowo osobowych oraz potwierdzenie uprawnienia do obsługi dźwignic z 18 stycznia 1996r.

Dowód: protokół rozprawy z dnia 16 marca 2026r.- k. 144 akt, nadto kserokopia w aktach osobowych na kartach: 7-8 części B tych akt.

Pracodawca – (...) spółka z o.o. w C. wystawił ubezpieczonemu świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach, w którym stwierdził, że ubezpieczony w okresie od 4 lipca 1977r. do 30 kwietnia 2001r. był zatrudniony w Zakładach (...) S.A. w C., a następnie od 1 maja 2001 roku na podstawie art. 23 ¹ k.p. został przejęty przez (...) spółkę z o.o. w C. i w tym okresie od 4 lipca 1977r. do 30 kwietnia 2001r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w warunkach szczególnych przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych na stanowisku elektromonter - Wykaz A, dział II poz. 1 pkt 9 zarządzenia nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987r. w sprawie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, których wykonywanie uprawnia di niższego wieku emerytalnego lub renty.

Dowód: świadectwo pracy- k. 10 akt ZUS.

Ubezpieczony w okresie od 4 lipca 1977 roku do 30 kwietnia 2001 roku – jako pracownik w Zakładach (...) S.A. w C. oraz w okresie od 1 maja 2001r. do 31 grudnia 2008 roku – jako pracownik (...) spółki z o.o. w C. będąc zatrudnionym na stanowisku elektromonter stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w warunkach szczególnych wymienioną w Wykazie A stanowiącym załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w dziale II.- prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych oraz wymienione w Zarządzenie nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego w Załączniku nr 1 -Wykaz A, dział II. „W energetyce”, punkt. 1. „Prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych”, ppkt 9 – „elektromonter instalacji elektrycznych”

Łącznie daje to ponad 15 lat pracy w warunkach szczególnych.

Dowód: świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych wystawione przez (...)- spółkę z o.o. w C. – k. 10 akt ZUS

Na dzień 31 grudnia 1998r. ubezpieczany nie legitymował się co najmniej 25 letnim stażem ubezpieczeniowym.

Bezsporne.

Zebrany materiał dowodowy Sąd ustalił na podstawie dokumentacji zgromadzonej w aktach organu rentowego oraz aktach osobowych odwołującego. Stan faktyczny sąd ustalił również na podstawie zeznań świadków L. K. i G. R., które uznał za szczere i przekonujące. Świadkowie pracowali wraz z ubezpieczonym w spornym okresie w jednej brygadzie najpierw w Zakładach (...) S.A. w C., a następnie u następcy prawnego w spółce (...) spółka z o.o. w C. na tych samych stanowiskach pracy, zatem dysponowali bezpośrednią wiedzą o charakterze pracy ubezpieczonego w spornym okresie. Sąd uznał także zeznania ubezpieczonego za wiarygodne biorąc pod uwagę ich spontaniczność i spójność z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że ZUS nie kwestionował treści świadectwa pracy, tj. wynikającej z jego treści okoliczności, że we wskazanym w nim okresie ubezpieczony wykonywał pracę w warunkach szczególnych przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych. Zakwestionował jedynie formalną poprawność tego dokumentu, z uwagi na fakt, że pracodawca nie podał w nim pełnej nazwy stanowiska pracy zgodnie z zarządzeniem resortowym oraz nie powołał się wprost na Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Biorąc pod uwagę tak ustalony stan faktyczny Sąd Okręgowy stwierdził, że odwołanie ubezpieczonego zasługiwało na uwzględnienie.

Przedmiotem niniejszej sprawy była kwestia czy C. S. spełnia warunki niezbędne do nabycia prawa do rekompensaty, o której mowa w art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.

Zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009r. ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych. Rekompensatę definiuje natomiast art. 2 pkt. 5. ustawy, zgodnie z którym kompensata – to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej. Rekompensata, o jakiej mowa w tych przepisach, nie jest więc świadczeniem samodzielnym, a ma charakter dodatkowego świadczenia pieniężnego wliczanego do wysokości kapitału początkowego (art. 23 ust. 2 ustawy pomostowej) i do wysokości emerytury przysługującej z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego osobom urodzonym po 31 grudnia 1948r. (art. 24 ust. 1b ustawy emerytalnej), zawierającej wartość zwaloryzowanego kapitału początkowego z uwzględnieniem tej rekompensaty. Celem rekompensaty jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Jej realizacja polega na zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31 marca 2016 r. w sprawie III AUa 1899/15, LEX nr 2044406).

W niniejszej sprawie sporna była jedynie kwestia, czy odwołujący legitymuje się co najmniej 15-letnim okresem wykonywania pracy w warunkach szczególnych, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ rentowy nie kwestionował bowiem spełnienia przez ubezpieczonego pozostałych przesłanek. Spór w sprawie sprowadzał się zatem do prawidłowej oceny charakteru pracy odwołującego pod kątem możliwości zaliczenia go do stażu pracy w szczególnych warunkach.

Ubezpieczony twierdził, że okoliczność legitymowania się przezeń 15 letnim stażem w warunkach szczególnych wykazywał świadectwem wykonywania pracy w warunkach szczególnych wystawionym przez pracodawcę, który w roku 2001 przejął go od Zakładów (...) w C. w trybie art. 23 ¹ kodeksu pracy, i gdzie wykonywał nadal taka samą pracę. Podnosił, że jako elektromonter instalacji elektrycznych przemysłowych oraz konserwator urządzeń dźwigowych zajmował się montażem, remontem i eksploatacją urządzeń elektroenergetycznych oraz urządzeń dźwigowych na wysokości, na instalacjach będących w ruchu w branży chemicznej. Wskazywał, że jego zakład pracy uległ likwidacji i nie ma możliwości wnosić o sportowanie świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych w taki sposób, żeby spełniało wymogi formalne.

Pracami w szczególnych warunkach nie są wszelkie prace uciążliwe i prace wykonywane w narażeniu na kontakt z niekorzystnymi dla zdrowia czynnikami, lecz jedynie takie, które zostały rodzajowo wymienione w załączniku do rozporządzenia, z przypisaniem ich do określonego działu przemysłu. Usystematyzowanie prac o znacznej szkodliwości i uciążliwości do oddzielnych działów oraz poszczególnych stanowisk w ramach gałęzi gospodarki nie jest przypadkowe, gdyż należy przyjąć, że konkretne stanowisko narażone jest na ekspozycję na czynniki szkodliwe w stopniu mniejszym lub większym w zależności od tego, w którym dziale przemysłu jest umiejscowione. Konieczny jest bezpośredni związek wykonywanej pracy z procesem technologicznym właściwym dla danego działu gospodarki (por. wyroki SN: z 16 czerwca 2009 r., I UK 20/09 i I UK 24/09; z 1 czerwca 2010 r., II UK 21/10, a także z 14 marca 2013 r., I UK 547/12; niepublikowane).

Przeprowadzone w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że ubezpieczony będąc zatrudnionym w Zakładach (...) S.A. w C. oraz w (...) spółce z o.o. w C. pracował w warunkach szczególnych – zajmował się remontami i eksploatacją urządzeń elektroenergetycznych używanych przy produkcji substancji chemicznych przez Zakłady (...) w C.. Ubezpieczony większość prac remontowych wykonywał na wysokości, ponieważ zajmował się eksploatacją i naprawą urządzeń dźwigowych używanych znajdujących się na halach produkcyjnych, panowały tam warunki szkodliwe, ponieważ hale były zapylone pyłami od substancji chemicznych. Ubezpieczony zdołał zatem wykazać, że legitymuje się co najmniej 15-letnim stażem pracy w warunkach szczególnych. Wskazana w świadectwie wykonywania pracy w warunkach szczególnych wystawionym przez (...) Spółkę z o.o. informacja, że ubezpieczany w czasie zatrudnienia w tym zakładzie, a wcześniej w Zakładach (...) stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych, była zgodna z prawdą.

Ponieważ ubezpieczony ostatecznie udokumentował ponad 15 letni okres pracy w warunkach szczególnych, przysługuje mu prawo do zwiększenia kapitału początkowego o kwotę rekompensaty. Spełnione są również pozostałe warunki do uzyskania żądanego świadczenia (praca w warunkach szczególnych świadczona była stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, ubezpieczony nie korzystał z emerytury w obniżonym wieku emerytalnym).

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przyznał ubezpieczonemu C. S. prawo do rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, o czym orzekł w wyroku.

Sędzia Karolina Chudzinska