Wyrok z 22 kwietnia 2026, sygn. VII U 1682/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 kwietnia 2026 roku

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 kwietnia 2026 roku w Warszawie

sprawy D. T.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w C.

o rentę rodzinną

na skutek odwołania D. T.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w C.

z dnia 23 sierpnia 2024 roku, znak: (...)

1.  zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje D. T. rentę rodzinną od 1 września 2024 roku do 30 września 2025 roku;

2.  oddala odwołanie w pozostałym zakresie;

3.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w C. na rzecz D. T. kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi za czas od daty uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

UZASADNIENIE

D. T. w dniu 23 września 2024r. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w C. z dnia 23 sierpnia 2024r., znak: (...), w przedmiocie wstrzymania renty rodzinnej od 1 września 2024r., tj. od miesiąca, w którym ukończył 25 lat. Wniósł o zmianę decyzji poprzez przyznanie renty rodzinnej od ww. daty oraz o zasądzenie od organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Uzasadniając odwołanie, ubezpieczony wskazał, że od ukończenia szkoły średniej nieprzerwanie kontynuował edukację na studiach wyższych. Od 1 października 2024r. będzie kontynuował edukację na 3. semestrze studiów magisterskich na kierunku Informatyka na Wydziale Elektroniki i (...) Politechniki (...). Kontynuacja edukacji przebiega nieprzerwanie i zgodnie z programem studiów. Ubezpieczony nigdy nie powtarzał semestru lub roku akademickiego ani nie został skreślony z listy studentów. Mimo tego organ rentowy wstrzymał wypłatę renty rodzinnej. Dokonał przy tym błędnej wykładni art. 68 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy emerytalnej. Przepis, przewidując wyjątek w odniesieniu do odbywania studiów wyższych, dopuszcza dalsze pobieranie renty rodzinnej przez dziecko, które ukończyło 25 rok życia będąc na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, do czasu zakończenia tego roku studiów. D. T. ukończył 25 lat w okresie wakacji studenckich po ukończeniu nauki na przedostatnim roku studiów, przed rozpoczęciem zajęć na ostatnim roku studiów. Zdał wszystkie przewidziane programem studiów egzaminy wymagane do wpisu na ostatni rok studiów (odwołanie z 18 września 2024r. – k. 3-4 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w C. wniósł o oddalenie odwołania, co uzasadnił wskazując, D. T. ukończył 25 lat w dniu 9 sierpnia 2024r. – przed rozpoczęciem ostatniego roku studiów, a nie na ostatnim roku studiów. Poza tym wskazał, że wezwał D. T. do przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego fakt zdania wszystkich egzaminów przewidzianych w ramach przedostatniego roku studiów oraz uzyskania wpisu na ostatni rok studiów. D. T. złożył zaświadczenie oraz kartę przebiegu studiów, jednak nie dostarczył informacji żądanych przez Zakład. Potem złożył jeszcze zaświadczenie z uczelni z informacją, że system uczelni nie wykazuje informacji, o które wnioskował organ rentowy ( odpowiedź na odwołanie z 13 listopada 2024r. – k. 17 a.s.).

W toku postępowania pełnomocnik D. T. sprecyzował, że odwołujący się wnosi o przyznanie renty rodzinnej do dnia 8 października 2025r., czyli do dnia zaliczenia ostatniego etapu studiów (pismo z 10 marca 2026r. – k. 60 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

D. T. urodził się (...) W roku szkolnym 2018/2019 ukończył Technikum Zawodowe im. por. C. U. w H.. Bezpośrednio po ukończeniu szkoły średniej kontynuował naukę na studiach I stopnia na kierunku informatyka na Akademii (...) w C., które trwały 4 lata. Następnie w dniu 1 października 2023r. podjął niestacjonarne zaoczne studia II stopnia na tym samym kierunku na Politechnice (...), które zgodnie z programem miały trwać 4 semestry i zakończyć się z dniem 30 września 2025r. W sesji letniej w 2024r. D. T. zdał jeden z egzaminów w ramach poprawi, która w wyniku nieformalnych ustaleń z osobą prowadzącą przedmiot odbyła się 29 czerwca 2024r. Ocena końcowa została jednak wpisana do protokołu egzaminacyjnego z sesji wrześniowej. Wpis na kolejny, ostatni rok studiów został dokonany 1 października, tak bowiem przewiduje regulamin studiów, niezależnie od tego, czy student zaliczy wszystkie egzaminy w czerwcu, czy dopiero we wrześniu. D. T. od 1 października 2024r. był studentem drugiego, ostatniego roku studiów. Egzamin magisterski zdał w dniu 8 października 2025r., tym samym kończąc studia na Politechnice (...) ( świadectwo ukończenia szkoły średniej – k. 6 akt ZUS; zaświadczenie o studiowaniu na Akademii (...) w C. z 4 lipca 2023r. – k. 7 a.s.; zaświadczenie o studiowaniu na Politechnice (...) z 3 września 2024r. – k. 36 akt ZUS; zeznania D. T. – k. 34 a.s.; oświadczenie Z. F. z 2 lipca 2025r. – k. 38 a.s.; zaświadczenie o ukończeniu studiów wyższych z 27 lutego 2026r. – k. 61 a.s.; zaświadczenie z 4 października 2023r. – k. 21 akt ZUS; zaświadczenie z 4 stycznia 2024r. – k. 27 akt ZUS; zaświadczenie z 6 sierpnia 2024r. – k. 33 akt ZUS).

W dniu 5 listopada 2020r. D. T. złożył wniosek o rentę rodzinną po zmarłym w dniu 31 października 2020r. ojcu K. T.. Decyzją z dnia 25 listopada 2020r., znak: (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w C. przyznał rentę rodzinną od 31 października 2020r., tj. od daty śmierci ojca. Następnie decyzją z dnia 19 lipca 2023r. organ rentowy wydał decyzję o przyznaniu dodatku do renty rodzinnej dla sieroty zupełnej. Dodatek przyznany został D. T. od dnia 1 lipca 2023r., tj. od dnia śmierci matki ( wniosek o rentę rodzinną z 5 listopada 2020r. – k. 1-6 akt ZUS; decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 25 listopada 2020r. – k. 9 akt ZUS; decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 19 lipca 2023r. – k. 15 akt ZUS).

Odwołujący w dniu 4 października 2023r. złożył wniosek o przedłużenie prawa do renty rodzinnej w związku z kontynuacją nauki. Do ww. wniosku dołączył kopię zaświadczenia wydanego przez Politechnikę (...) o kontynuowaniu nauki na studiach II stopnia na kierunku informatyka na ww. uczelni. Następnie w dniu 5 stycznia 2024r. złożył kolejny wniosek o przedłużenie renty rodzinnej w związku z kontynuacją nauki wraz z oryginałem zaświadczenia o kontynuowaniu nauki, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu 11 stycznia 2024r. wydał decyzję, znak: (...), którą ponownie ustalił wysokość renty rodzinnej od dnia 1 stycznia 2024r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek ( wniosek o przedłużenie prawa do renty rodzinnej w związku z kontynuacja nauki z 4 października 2023r. – k. 19-21 akt ZUS; zawiadomienie o wstrzymaniu wypłaty renty rodzinnej z 29 listopada 2023r. – k. 24 akt ZUS; wniosek o przedłużenie prawa do renty rodzinnej w związku z kontynuowaniem nauki z 5 stycznia 2024r. – k. 25-27 akt ZUS; decyzja o ponownym ustaleniu wysokości renty rodzinnej z 11 stycznia 2024r. – k. 28 akt ZUS).

W dniu 4 września 2024r. D. T. ponownie wystąpił o przedłużenie prawa do renty rodzinnej w związku z kontynuacją nauki. Do wniosku dołączył własnoręcznie podpisane oświadczenie o tym, że będzie kontynuował naukę od 1 października 2024r. oraz zaświadczenie o studiowaniu na Politechnice (...) na semestrze II studiów II stopnia na kierunku informatyka. W zaświadczeniu wskazano również, że w roku akademickim 2023/2024 semestr letni trwał od 19 lutego 2024r. do 30 września 2024r. ( wniosek o przedłużenie prawa do renty rodzinnej w związku z kontynuacją nauki z 4 października 2024r. – k. 30-31 akt ZUS; oświadczenie z 9 sierpnia 2024r. – k. 32 akt ZUS; zaświadczenie z Politechniki (...) – k. 33 akt ZUS).

Pismem z 23 sierpnia 2024r. organ rentowy zwrócił się do D. T. o przedstawienie zaświadczenia z uczelni zawierającego informację o uczęszczaniu na zajęcia, o przerwach w nauce i ich ewentualnych okresach oraz o dacie ewentualnego skreślenia z listy studentów (pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 23 sierpnia 2024r. – k. 34 akt ZUS).

Decyzją z dnia 23 sierpnia 2024r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w C. wstrzymał wypłatę renty rodzinnej dla D. T. od 1 września 2024r. z uwagi na to, że ukończył 25. rok życia ( decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 23 sierpnia 2024r. – k. 35 akt ZUS).

Po wydaniu wskazanej decyzji D. T. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaświadczenie z uczelni, w którym wskazano, że nie miał przerwy w nauce. Poza tym uczelnia wskazała, że ze względu na to, że zajęcia na kierunku, na który odwołujący się uczęszcza, prowadzone są w formie zdalnej, to nie może poświadczyć, że uczęszczał na zajęcia przynajmniej raz w miesiącu. Dodatkowo podano, że w semestrze letnim roku akademickiego 2023/2024, na dzień wydania zaświadczenia, D. T. zaliczył 3 z 4 przedmiotów i oczekiwano na wpisanie oceny z ostatniego przedmiotu ( zaświadczenie z Politechniki (...) z 3 września 2024r. – k. 36 akt ZUS).

W dniu 9 września 2024r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję o odmowie przedłużenia renty rodzinnej D. T. po jego zmarłym w dniu 31 października 2020r. ojcu K. T. z uwagi na to, że odwołujący osiągnął 25. rok życia przed rozpoczęciem ostatniego roku studiów, a nie na ostatnim roku studiów ( decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9 września 2024r. – k. 39 akt ZUS).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o powołane dokumenty, które potwierdziły okresy studiowania ubezpieczonego, a także okresy, w których pobierał rentę rodzinną. Dowody te nie budziły wątpliwości co do ich autentyczności ani treści oraz nie były kwestionowane przez strony postępowania. W szczególności chodzi o zaświadczenia wydane przez Politechnikę (...), które korespondują z zeznaniami D. T. oraz dają rzetelny i pełny obraz okoliczności faktycznych istotnych w przedmiotowej sprawie. Istotne, także ocenione jako wiarygodne, jest również oświadczenie Z. F., które potwierdziło termin zdania przez D. T. ostatniego egzaminu na drugim semestrze studiów i datę, w jakiej osoba ten dokument wystawiająca – egzaminująca odwołującego się – dokonała wpisu oceny. Potwierdzeniem wiarygodności wskazanego oświadczenia jest z kolei to, co wynika z korespondencji e-mail prowadzonej przez D. T. z Z. F., właśnie w czerwcu 2024r., oraz zeznania, jakie w postępowaniu sądowym złożył odwołujący się. Sąd ocenił, że są one spójne, logiczne oraz korespondują z dokumentami, dlatego zostały ocenione jako wiarygodne.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 65 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( tekst jedn. Dz. U. z 2025r., poz. 1749, dalej jako ustawa emerytalna), renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Przy ocenie prawa do renty przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy.

Do renty rodzinnej uprawnieni są zgodnie z art. 67 ust. 1 ustawy emerytalnej, następujący członkowie rodziny spełniający warunki określone w art. 68 – 71:

1.  dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione,

2.  przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletniości wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wychowanie
i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka,

3.  małżonek (wdowa i wdowiec),

4.  rodzice.

Jednocześnie, zgodnie z art. 68 ust. 1 ustawy emerytalnej, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej:

1)  do ukończenia 16 lat;

2)  do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo

3)  bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w pkt 1 lub 2.

Ustawodawca przyjmuje, że z osiągnięciem granicy wiekowej 25 lat prawo do renty rodzinnej ustaje bez względu na okres, jaki pozostał do zakończenia nauki w szkole, jeżeli jest ona odbywana w szkole nie będącej szkołą wyższą. Jedyny wyjątek - w odniesieniu do odbywania studiów w szkole wyższej - ustanowiony został w art. 68 ust. 2 ustawy, dopuszczając dalsze, maksymalne przedłużenie okresu pobierania renty rodzinnej przez dziecko, które osiągnęło 25 lat życia, będąc na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, do zakończenia tego ostatniego roku studiów.

Ta wyjątkowa regulacja nie pozwala na dokonywanie wykładni rozszerzającej i oznacza, że prawo do ochrony ubezpieczeniowej zostaje przedłużone tylko do zakończenia tego konkretnego (ostatniego) roku studiów, jeżeli uprawniony ukończył 25 lat, studiując na ostatnim roku studiów w szkole wyższej. Wykładnię językową art. 68 ust. 2 ustawy emerytalnej wspiera treść innych jednostek redakcyjnych art. 68 tej ustawy. W odróżnieniu od art. 68 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej, w którym mowa o "ukończeniu nauki w szkole", art. 68 ust. 2 tej ustawy stanowi jednie o "zakończeniu ostatniego roku studiów" a nie o zakończeniu nauki na ostatnim roku studiów. Dla zastosowania art. 68 ust. 2 ustawy emerytalnej - jako wyjątku od reguły z art. 68 ust. 1 pkt 2 tej ustawy - istotny jest zatem tylko i wyłącznie aspekt temporalny jakim jest zakończenie roku studiów. Przedstawiona wyżej wykładnia ma oparcie w interpretacji celowościowej, ponieważ zapobiega negatywnemu zjawisku nadużywania uprawnień do renty rodzinnej przez sztuczne wydłużanie okresu nauki. Jeżeli uprawniony kończy 25 lat życia, będąc nie na ostatnim roku studiów, lecz na przykład na przedostatnim, wówczas prawo do renty rodzinnej ustaje z chwilą ukończenia przez niego 25 lat. Warunkiem przedłużenia ochrony jest ukończenie przez uprawnionego 25 lat na ostatnim roku studiów, a termin końcowy tej ochrony wyznacza data zakończenia tego konkretnego roku akademickiego studiów w szkole wyższej ( por. wyrok Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2000r., II UKN 481/99, LEX nr 40312, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2019r., I UK 107/18).

Z zacytowanych uregulowań wynika, że w przypadku dziecka jedynym warunkiem przedłużenia prawa do renty rodzinnej jest kontynuowanie nauki na ostatnim roku studiów ponad ograniczenie wiekowe, obiektywne, niezależne od systematyczności nauki, jej pozytywnych rezultatów, czy ewentualnego powtarzania semestrów. Omawiany przepis powinien być zatem wykładany zgodnie z jasnym i niebudzącym wątpliwości brzmieniem, nieróżnicującym przyczyn przedłużenia się czasu studiów. Tak rozumiał go Sąd Najwyższy, wskazując w wyroku z dnia 11 kwietnia 1996r. ( II UR 4/96, OSNAPiUS 1996 Nr 20, poz. 311), że z przepisów regulujących prawo do renty rodzinnej dla dzieci wynika, iż zasadniczym celem tego świadczenia jest dostarczanie środków utrzymania w czasie, gdy dzieci w związku z kształceniem nie wykonują pracy dającej źródło utrzymania. Ten cel zwykle zostaje osiągnięty przed ukończeniem 25 roku życia i zasadą jest ustanie wówczas prawa do renty rodzinnej, chociażby uprawniony nie osiągnął jeszcze zasadniczego celu kształcenia. Jedyny wyjątek dotyczy nauki w szkole wyższej i został uwzględniony w art. 68 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który dopuszcza przedłużenie wypłaty renty rodzinnej wówczas, gdy uprawniony osiągnął tę granicę wieku będąc na ostatnim roku studiów. Nie są istotne przyczyny wydłużenia czasu nauki, mogą więc być obiektywne lub subiektywne, także zawinione (wyrok z dnia 3 października 2000r., II UKN 739/99, OSNAPiUS 2002 Nr 9, poz. 215).

Z zaprezentowanych przepisów oraz ich wykładni, jaką przejmuje orzecznictwo, wynika więc, że prawo do renty rodzinnej jest związane przede wszystkim z posiadaniem statusu studenta. Status studenta jest pojęciem formalnym. Powstaje przez wpisanie na listę studenta, a ustaje przez skreślenie z niej lub ukończenie szkoły. Do chwili skreślenia z listy studenta nie dochodzi zatem do utraty tego statusu w trakcie roku akademickiego.

Ponownie podkreślić należy, że dla oceny prawa do renty rodzinnej nie ma znaczenia zakres postępów w nauce studenta. Co więcej, organ rentowy nie jest uprawniony do ustalania prawa do renty rodzinnej na podstawie uczestniczenia przez uprawnionego w zajęciach dydaktycznych lub/i wyników sesji egzaminacyjnej. Ustawową przesłanką ustania prawa do tego świadczenia jest bowiem ukończenie nauki na uczelni, a nie sposób i efekty jej pobierania.

Istotne z punktu widzenia możliwości przedłużenia prawa do renty rodzinnej jest ustalenie daty, w której osoba pobierająca rentę rodziną była na ostatnim roku studiów w rozumieniu art. 68 ust. 2 ustawy emerytalnej, który nie definiuje pojęcia "ostatniego roku studiów". Ustalenie chwili, w której dziecko staje się studentem ostatniego roku studiów, Sąd Najwyższy związał i uzależnił od wpisu na ostatni rok studiów (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 1989r., III UZP 3/89, OSP 1990 nr 5-6, poz. 426 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2006r., I UK 265/05, Prawo Pracy 2006 nr 7-8, s. 53, z dnia 28 października 2003r., II UK 138/03, OSNP 2004 nr 15, poz. 271, z dnia 8 sierpnia 2007r., II UK 15/07, OSNP 2008 nr 19-20, poz. 295 i z dnia 12 stycznia 2011r., II UK 201/10; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2006r., II UK 134/05, S.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2006r., I UK 265/05, Pr. Pracy 2006, Nr 7–8, s. 53 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2003r., II UK 138/03, OSNP 2004, Nr 15, poz. 271). Kwestia ta początkowo nie była uregulowana w ustawie z 12 września 1990r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 1990r., Nr 65, poz. 385 ze zm.), lecz określona regulaminem studiów uchwalanym przez samą uczelnię. Także po zmianie stanu prawnego i wejściu w życie z dniem 1 września 2005r. nowej ustawy z 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn. Dz. U. z 2017r., poz. 2183 ze zm.) problem organizacji studiów należał do uczelni. Natomiast obecnie obowiązująca od 1 października 2018r. ustawa z 20 lipca 2018r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn. Dz. U. 2023r., poz. 742), w art. 66 jednoznacznie przewiduje, że rok akademicki trwa od 1 października do 30 września i dzieli się na 2 semestry, z zaznaczeniem, że statut uczelni może przewidywać szczegółowy podział roku akademickiego w ramach semestrów.

Odwołujący się po śmierci ojca miał przyznaną rentę rodzinną. W tym czasie pobierał naukę. Zgodnie z informacjami zawartymi w zaświadczeniu z Politechniki (...) z dnia 3 września 2024r., realizował studia w sposób ciągły, bez urlopów dziekańskich, bez powtarzania semestrów czy innych przerw w toku nauki. W dniu 9 sierpnia 2024r. ukończył 25. rok życia. Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się zatem do oceny, czy w takiej sytuacji zachował prawo do renty rodzinnej za okres po ukończeniu wskazanego wieku, pomimo, że w dniu jego osiągnięcia formalnie nie znajdował się jeszcze na ostatnim roku studiów. Rok ten rozpoczął bezpośrednio po zakończeniu przerwy wakacyjnej wynikającej z organizacji roku akademickiego na Politechnice (...), bo wpis na kolejny rok akademicki odbywa się na tej uczelni dopiero w dniu 1 października. Oznacza to, że nawet w przypadku zaliczenia wszystkich niezbędnych egzaminów w czerwcu, student nie może zostać wpisany na kolejny rok studiów wcześniej, choć spełnia wszystkie niezbędne wymagania.

Organ rentowy, stosując wykładnię literalną art. 68 ust. 1 ustawy emerytalnej, przyjął że przesłanka dalszego pobierania renty rodzinnej po ukończeniu 25. roku życia zostaje spełniona wyłącznie wtedy, gdy ubezpieczony w dniu ukończenia tego wieku posiada już status studenta ostatniego roku studiów. W konsekwencji Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że skoro D. T. ukończył wskazany wiek w sierpniu 2024r., a ostatni rok studiów rozpoczął w październiku 2024r., to brak było podstaw do dalszej wypłaty świadczenia. Sąd jednak nie podzielił takiego twierdzenia organu rentowego. Jak wynika z wyroku Sądu Najwyższego z 28 października 2023r., określenie ostatniego roku studiów wyższych dla celów przedłużenia prawa do renty rodzinnej na podstawie art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych następuje w oparciu o postanowienia regulaminu studiów obowiązującego w konkretnej szkole wyższej ( wyrok Sądu Najwyższego z 28 października 2023r., sygn. akt II UK 138/03, LEX nr 113808). Wcześniej, już w uchwale z dnia 23 lutego 1989r. ( III (...) 3/89, LEX nr 13587), Sąd Najwyższy uznał, że studentka, która na przedostatnim roku studiów zdała wszystkie wymagane egzaminy i która ukończyła 25 lat życia przed rozpoczęciem zajęć w nowym roku akademickim, zachowuje prawo do renty rodzinnej do zakończenia ostatniego roku studiów. Również w wyroku z 21 maja 2025r. (I USKP 131/23), SN wyjaśnił, że podejmując próbę dekodowania normy prawnej zawartej w art. 68 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, trzeba mieć na uwadze językowy kontekst całej regulacji tego artykułu. Warto zauważyć, że w komentowanym przepisie ustawodawca nie posłużył się określeniem "dziecko posiadające wpis na ostatni rok studiów" ani "będące studentem ostatniego roku studiów". Wydaje się więc, że formalny status ubezpieczonego jako studenta ostatniego roku studiów nie przesądza jeszcze o zachowaniu przez dziecko prawa do renty rodzinnej po ukończeniu przez nie 25. roku życia. Analiza treści unormowań art. 68 ust. 1 i ust. 2 ustawy prowadzi do wniosku, że decydujące znaczenie dla przesunięcia wiekowych granic uprawnienia dziecka do przedmiotowego świadczenia ma pobieranie nauki. Zatem tak, jak umieszczenie na liście uczniów lub studentów szkoły nie przesądza o zachowaniu przez dziecko prawa do renty rodzinnej po ukończeniu 16. roku życia, jeśli mimo legitymowania się stosownym wpisem faktycznie nie realizuje ono obowiązku szkolnego, tak również możliwość przedłużenia wypłaty świadczenia rentowego po osiągnięciu przez uprawnionego wieku 25 lat uzależniona jest nie tyle od formalnego wpisu na listę studentów ostatniego roku studiów w szkole wyższej, ile od rzeczywistego studiowania na tymże roku. Sam wpis na kolejny rok studiów ma charakter techniczny, porządkujący i ułatwiający prowadzenie statystyki związanej z procesem nauczania w szkole wyższej. Zgodnie z postanowieniami regulaminów wyższych uczelni, zasadniczo uzyskanie wpisu na kolejny rok studiów następuje po zakończeniu poprzedniego roku studiów, a więc po zaliczeniu przedmiotów objętych programem nauczania na tymże roku. Wpis na dany rok studiów stanowi nie tylko potwierdzenie rozliczenia poprzedniego roku akademickiego (uzyskania zaliczeń i zdania egzaminów w semestrze letnim tegoż roku), ale jest także podstawą uczestnictwa w zajęciach w kolejnym roku akademickim. Opisaną sytuację należy uznać za standardową. Istnieją wszak wyjątki od niej. Dotyczą one z jednej strony osób korzystających z indywidualnego toku studiów, które posiadając wpis na dany rok studiów, decyzją właściwego organu uczelni uzyskują zgodę na uczestniczenie w zajęciach i zdawanie egzaminów z kolejnego roku, z drugiej zaś strony - osób, które mimo niezaliczenia w terminie wszystkich egzaminów z przedmiotów objętych planem nauczania na danym roku studiów, za zgodą władz uczelni uzyskują warunkowy wpis na kolejny rok studiów, będąc zobligowanymi do zdania brakujących egzaminów w dodatkowo wyznaczonych terminach. Są to właśnie klasyczne przykłady niepokrywania się dat rozpoczęcia i zakończenia poszczególnych semestrów i lat studiów z obowiązującymi ogół studentów uczelni. Powyższe stanowisko pozostaje zgodne z dotychczasowym poglądem orzeczniczym, wyrażonych choćby w przywołanej uchwale Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 1989r., III UZP 3/89 (LEX nr 13587), jak też w wyrokach Sądu Najwyższego: z dnia 20 kwietnia 2006r., I UK 265/05, LEX nr 189128; z dnia 8 sierpnia 2007r., II UK 15/07, OSNP 2008 nr 19-20, poz. 295; z dnia 12 stycznia 2011r., II UK 201/10, LEX nr 785669; z dnia 3 marca 2011r., II UK 303/10, OSNP 2012 nr 7-8, poz. 98 czy z dnia 26 marca 2015r., II UK 138/14, LEX nr 1666020.

Summa summarum można więc przyjąć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalona jest wykładnia art. 68 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, że dla zachowania prawa do renty rodzinnej istotne jest, aby ubezpieczony ukończył 25. rok życia po zdaniu wszystkich egzaminów na przedostatnim roku studiów.

D. T. zaliczając w czerwcu 2024r. wszystkie wymagane programem studiów przedmioty przewidziane na semestr drugi czterosemestralnych studiów, w tym ten, który był egzaminem poprawkowym, stał się formalnie studentem ostatniego roku studiów. Nie ma znaczenia, że wówczas nie uzyskał wpisu na ten właśnie rok studiów, tylko dopiero 1 października 2024r. Wynikało to z tego, że regulamin studiów Politechniki (...), jak wspomniano wcześniej, nie przewiduje wpisów na kolejne lata przed 1 października danego roku kalendarzowego. Sąd przyjął zatem, że w sytuacji, gdy odwołujący się spełnił wszystkie przesłanki wymagane do wpisu na kolejny rok studiów, a wpis ten nie został dokonany jedynie z uwagi na regulamin studiów, należy uznać go za studenta ostatniego roku studiów, który w dacie, kiedy ukończył 25. rok życia był na ostatnim roku studiów.

Akceptacja odmiennego stanowiska prezentowanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadziłaby do nadmiernego formalizmu i uzależniałaby prawo do świadczenia od momentu urodzenia studenta w okresie wakacyjnym, na co nie miał on wpływu.

Podsumowując, Sąd ocenił, że D. T. spełnia przesłanki do dalszego pobierania renty rodzinnej od dnia 1 września 2024r., tj. od miesiąca następującego po miesiącu, od którego renta rodzinna została wstrzymana. W związku z powyższym, zaskarżona decyzja podlegała stosowanej zmianie poprzez przyznanie odwołującemu się renty rodzinnej od 1 września 2024r. do 30 września 2025r.

W pozostałym zakresie odwołanie podlegało oddaleniu, Sąd bowiem ocenił, iż niezasadne i niezgodne z przepisami byłoby przyznanie prawa do renty rodzinnej po dniu 30 września 2025r. Wynika to z tego, że przedłużenie prawa do renty rodzinnej po ukończeniu 25. roku życia następuje wyłącznie do zakończenia ostatniego roku studiów, a nie do daty formalnego ukończenia studiów czy złożenia egzaminu dyplomowego. Skoro zatem ostatni rok studiów trwał do 30 września 2025r., to zasadnym było uznanie, że z tą właśnie datą ustały przesłanki uzasadniające dalszą wypłatę renty rodzinnej dla odwołującego się. Bez znaczenia był fakt, że zgodnie z zaświadczeniem o ukończeniu studiów D. T. złożył egzamin dyplomowy w dniu 8 października 2025r.

Sąd na podstawie art. 100 k.p.c. w związku z art. 98 k.p.c. zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w C. na rzecz D. T. kwotę 360,00 zł. Pierwszy ze wskazanych przepisów przewiduje, że w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu. W przedmiotowej sprawie odwołanie D. T. zostało wprawdzie częściowo oddalone, jednak co do zasady i w przeważającym zakresie to odwołujący się jest wygrywającym. Uległ przeciwnikowi tylko co do nieznacznej części. Z tego względu Sąd zdecydował, by na rzecz odwołującego się została zasądzona pełna kwota kosztów zastępstwa procesowego, która stanowi stawkę minimalną ustaloną na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2026r., poz. 215).

sędzia Agnieszka Stachurska