Wyrok z 29 maja 2026, sygn. I C 736/24
Pokaż pozostałe podstawy prawne (5)
Sygn. akt I C 736/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Warszawa, dnia 11 marca 2026 roku
Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący sędzia Marcin Polit
Protokolant Karol Rostkowski
po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2026 roku w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa C. P. (1), Ł. V. (1) i E. B. (1)
przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie (...)
o zapłatę
I. zasądza od pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody (...) na rzecz:
1. powódki C. P. (1) kwotę 403 950 (czterysta trzy tysiące dziewięćset pięćdziesiąt) złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
a) od kwoty 168 750 (sto sześćdziesiąt osiem tysięcy siedemset pięćdziesiąt) złotych od dnia 20 września 2024 roku do dnia zapłaty,
b) od kwoty 235 200 (dwieście trzydzieści pięć tysięcy dwieście) złotych od dnia 10 grudnia 2025 roku do dnia zapłaty;
2. powoda Ł. V. (1) kwotę 403 950 (czterysta trzy tysiące dziewięćset pięćdziesiąt) złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
a) od kwoty 168 750 (sto sześćdziesiąt osiem tysięcy siedemset pięćdziesiąt) złotych od dnia 20 września 2024 roku do dnia zapłaty,
b) od kwoty 235 200 (dwieście trzydzieści pięć tysięcy dwieście) złotych od dnia 10 grudnia 2025 roku do dnia zapłaty;
3. powódki E. B. (1) kwotę 807 900 (osiemset siedem tysięcy dziewięćset) złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
a) od kwoty 337 500 (trzysta trzydzieści siedem tysięcy pięćset) złotych od dnia 20 września 2024 roku do dnia zapłaty,
b) od kwoty 470 400 (czterysta siedemdziesiąt tysięcy czterysta) złotych od dnia 10 grudnia 2025 roku do dnia zapłaty;
II. w pozostałej części oddala powództwo;
III. zasądza od pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody (...) na rzecz:
1. powódki C. P. (1) kwotę 23 975,33 zł (dwadzieścia trzy tysiące dziewięćset siedemdziesiąt pięć złotych i trzydzieści trzy grosze) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty,
2. powoda Ł. V. (1) kwotę 23 975,33 zł (dwadzieścia trzy tysiące dziewięćset siedemdziesiąt pięć złotych i trzydzieści trzy grosze) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty,
3. powódki E. B. (1) kwotę 47 950,66 zł (czterdzieści siedem tysięcy dziewięćset pięćdziesiąt złotych i sześćdziesiąt sześć groszy) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty;
IV. nakazuje pobranie od pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody (...) na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwoty 381,71 zł (trzysta osiemdziesiąt jeden złotych i siedemdziesiąt jeden groszy) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych – wydatków wyłożonych tymczasowo z sum budżetowych Skarbu Państwa.
Sygn. akt I C 736/24
UZASADNIENIE
Pozwem z dnia 19 lipca 2024 roku (data prezentaty – k. 3) C. P. (1), Ł. V. (1) i E. B. (1) wnieśli o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa reprezentowanego przez Wojewodę (...), na podstawie art. 160§1 i §2 k.p.a. w zw. z art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 roku o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r., nr 162, poz. 1692), tytułem odszkodowania za szkodę w związku z ostateczną decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 24 kwietnia 2013 roku, nr (...) orzekającą nieważność decyzji wydanej przez Ministerstwo Gospodarki Komunalnej z dnia 26 listopada 1955 roku nr MT.(...) utrzymującej w mocy orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej z dnia 2 września 1955 roku (...), kwot:
a) na rzecz C. P. (1) 168 750 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty,
b) na rzecz Ł. V. (1) 168 750 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty,
c) na rzecz E. B. (1) 337 500 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty.
Powodowie wnieśli też o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. (pozew – kk. 3-3v.).
Skarb Państwa w odpowiedzi na pozew z dnia 19 września 2024 roku (data stempla pocztowego – k. 134) wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powodów kosztów zastępstwa procesowego na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej RP, a także na rzecz Skarbu Państwa reprezentowanego przez Wojewodę (...) wg norm przepisanych kosztów procesu innych niż koszty zastępstwa procesowego (odpowiedź na pozew – kk. 125-126).
Pismem z dnia 31 października 2025 roku powodowie zmodyfikowali powództwo w ten sposób, że rozszerzyli je o kwotę 940 800 zł, tj. w stosunku do powódki C. P. (1) o kwotę 235 200 zł, w stosunku do powoda Ł. V. (1) o kwotę 235 200 zł, a w stosunku do powódki E. B. (1) o kwotę 470 400 zł w ten sposób, że wnieśli o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódek kwoty 1 615 800 zł, w tym:
a) na rzecz powódki C. P. (1) 403 950 zł,
b) na rzecz powoda Ł. V. (1) 403 950 zł,
c) na rzecz powódki E. B. (1) 807 900 zł,
wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 4 kwietnia 2025 roku, tj. od daty, na którą została oszacowana wartość nieruchomości przez biegłego, do dnia zapłaty (pismo procesowe z 31.10.2025 – kk. 522-522v.).
Pozwany podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie w piśmie z dnia 9 grudnia 2025 roku (kk. 543-544).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Grunt zabudowanej nieruchomości (...) położonej przy ul. (...) ozn. nr hip. (...) o pow. 490,10 m ( 2), nr KW (...), przeszedł na własność gminy (...) Ł. z dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze (...) Ł. (Dz. U. nr 50, poz. 279), tj. 21 listopada 1945 roku, a następnie na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 roku o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. nr 14, poz. 130) (bezsporne). Pierwotnie właścicielem tej nieruchomości był D. B. (2) (zaświadczenie z 17.06.1948 nr (...) Oddziału Ksiąg Wieczystych Sądu Grodzkiego w Warszawie – k. 21, k. 178).
Następnie D. B. (1) na mocy aktu notarialnego z dnia 1 lutego 1943 roku rep. Nr (...), dokonał sprzedaży 1/5 niepodzielnej części nieruchomości X. V. i P. W., którzy działali w imieniu i na rzecz spółki (...) Spółka Akcyjna”. Rozwiązanie powyższej umowy nastąpiło aktem notarialnym z dnia 29 września 1947 roku, rep. Nr (...), a spółka (...) przeniosła własność 1/5 części nieruchomości ozn. nr hip. (...) na D. B. (1), zezwalając na dokonanie wpisu o przeniesieniu do księgi wieczystej. Następnie aktem notarialnym rep. nr (...) z dnia 15 czerwca 1948 r. L. B., żona D. B. (1), działając w imieniu i na rzecz D. B. (1), sprzedała należącą do niego nieruchomość położoną przy ul. (...) z przynależnościami i ze wszystkimi prawami L. C. (1) i B. E. w częściach równych niepodzielnie (kopia umowy sprzedaży z 15.06.1948 – kk. 23-27; zaświadczenie z 17.06.1948 nr (...) Oddziału Ksiąg Wieczystych Sądu Grodzkiego w Warszawie – k. 21, k. 178).
Nieruchomość położona przy ul. (...) zabudowana była budynkiem mieszkalnym 3-kondygnacyjnym, podpiwniczonym, w dniu 15 czerwca 1948 roku wypalonym, a w dniu 18 lipca 1955 roku całkowicie odbudowanym. Właściciele nieruchomości L. C. (1) oraz B. E. odbudowali budynek ze zniszczeń wojennych z własnych środków pieniężnych i wykorzystywali go na cele mieszkaniowe. Zostały zamontowane nowe instalacje: elektryczną, gazową, wodnokanalizacyjna, c.o., zasilania z węzła cieplnego położonego w piwnicy. Ściany budynku, stropy i dach były nowo wybudowane, zamontowano nowe okna i drzwi oraz inne elementy konstrukcyjne i wykończeniowe (pokwitowania, rachunki, kosztorys za wykonaną odbudowę – kk. 29-49). Teren przedmiotowej nieruchomości był i jest wykorzystywany od lat 30-tych XX wieku do chwili obecnej pod kilkukondygnacyjne budownictwo mieszkaniowe (bezsporne).
W dniu 25 kwietnia 1949 roku L. C. (1) oraz B. E. złożyli wniosek o częściowe pozwolenie na użytkowanie wobec częściowego odbudowania budynku. Pozwolenie zostało udzielone w dniu 20 maja 1949 roku (pozwolenie na użytkowanie – kk. 51-52).
Wcześniej w dniu 19 kwietnia 1949 roku do Zarządu Miejskiego w (...) Ł. wpłynął wniosek L. C. (1) i B. E. o przyznanie im prawa własności czasowej za czynszem symbolicznym do gruntu nieruchomości (...) przy ul. (...) ozn. Nr hip. (...) (uzasadnienie decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z 14.01.2013 – k. 73v.). Orzeczeniem administracyjnym z dnia 2 września 1955 roku(...) Prezydium Rady Narodowej w (...) Ł. odmówiło L. C. (1) i B. E. przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości. Orzeczenie uzasadniono przeznaczeniem terenu nieruchomości pod społeczne budownictwo mieszkaniowe, co uniemożliwia dalsze korzystanie z gruntu przez dotychczasowych właścicieli i stwierdzono, że wszystkie budynku znajdujące się na przedmiotowym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa (kopia orzeczenia administracyjnego z 2.09.1955 – k. 64). Decyzją nr MT.(...) z dnia 26 listopada 1955 roku Ministerstwo Gospodarki Komunalnej utrzymało ww. orzeczenie w mocy (kopia decyzji z 26.11.1955 – kk. 66-67).
Protokołem z 17 grudnia 1955 roku nieruchomość przy ul. (...) w Ł. została faktycznie objęta we władanie przez Skarb Państwa i równocześnie przekazana w zarząd i administrację (...) Zarządowi Budynków Mieszkalnych nr(...) (protokół przejęcia nieruchomości – k. 70, akta II C 917/15: k. 32).
Następnie w latach 1975-1976 nastąpiła sprzedaż lokali nr (...) na rzecz dotychczasowych najemców (w tym lokal nr (...) na rzecz L. C. (2), lokal nr (...) na rzecz C. E.), na podstawie stosownych decyzji (protokół przejęcia, przekazania nieruchomości – kk. 69-71; decyzja nr (...) z 23.05.1975 – kk. 159-162; decyzja nr (...) z 1.08.1974 – kk. 163-166; decyzja nr (...) z 6.12.1975 – kk. 167-170; decyzja nr (...) z 15.12.1975 – kk. 171-174).
Na mocy postanowienia Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 28 lutego 1991 roku (sygn. IV Ns 31/91) spadek po L. C. (1) zmarłej dnia 11 czerwca 1989 roku w Ł. na podstawie testamentu z dnia 15 lipca 1986 roku nabył L. V. (1) w całości (postanowienie z 28.02.1991 – k. 54).
Spadek po L. V. (2) nabyli na podstawie art. 931§1 k.c. C. P. (3) (w 1/2 części) oraz syn Ł. V. (2) (w 1/2 części) (akt poświadczenia dziedziczenia rep. A nr (...) z 7.09.2010 – kk. 56-56v.).
Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy z dnia 15 lutego 2011 roku (sygn. I Ns 362/10) spadek po B. E. zmarłym w dniu 27 stycznia 1969 roku na podstawie ustawy nabyli: żona C. E. w 1/2 części oraz syn L. E. w 1/2 części (postanowienie z 15.02.2011 – k. 58).
Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy z dnia 25 lutego 1983 roku spadek po C. E. zmarłej dnia 15 stycznia 1983 roku nabył w całości syn zmarłej L. E. (postanowienie z 25.02.1983 – k. 60).
Spadek po L. E., zmarłym w dniu 17 sierpnia 2009 roku, na podstawie ustawy nabyła w całości córka E. B. (2) (akt poświadczenia dziedziczenia rep. (...) nr (...) z 22.01.2010 – kk. 62-62v.).
W dniu 28 grudnia 2010 roku do Ministerstwa Infrastruktury wpłynął wniosek C. P. (1) i Ł. V. (1) o stwierdzenie nieważności decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej nr (...) z dnia 26 listopada 1955 roku oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej z dnia 2 września 1955 roku (...).
Decyzją z dnia 14 stycznia 2013 roku (...) ówcześnie właściwy w sprawie Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej stwierdził, iż badana w trybie nadzoru decyzja wydana przez Ministerstwo Gospodarki Komunalnej z dnia 26 listopada 1955 roku nr MT.(...) oraz utrzymane nią w mocy orzeczenie Prezydium Rady Narodowej z dnia 2 września 1955 roku (...)w części określonej w aktach notarialnych obejmujących sprzedaż (...) i lokalu niemieszkalnego nr (...) w budynku posadowionym na działce ewidencyjnej nr (...) z obrębu (...)-(...) wchodzącej w skład przedmiotowej nieruchomości oraz udziałów przypadającym właścicielom tych lokali w części budynku i jego urządzeniach służących do wspólnego użytku ogółu mieszkańców, a także gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste nabywcom tych lokali, zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, a w pozostałej części stwierdzono ich nieważność. W uzasadnieniu decyzji wskazano m.in., że organy dekretowe nie zbadały dokładnie przeznaczenia nieruchomości. Stanowisko organów dekretowych o braku możliwości pogodzenia realizacji przeznaczenia terenu spornej nieruchomości zgodnie z planem zabudowy z dalszym korzystaniem z niej przez byłych właścicieli nie znajduje potwierdzenia w dokumentacji zgromadzonej przez organ nadzoru. Orzeczenia zostały wydane w oderwaniu od faktycznego stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości (decyzja z 14.01.2013 – kk. 73-76).
Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia 24 kwietnia 2013 roku utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia 14 stycznia 2013 roku (decyzja z 24.04.2013 – kk. 78-79v.).
W dniu 18 lutego 2014 roku E. B. (1) złożyła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wnioski o stwierdzenie nieważności decyzji, na podstawie których doszło do sprzedaży na rzecz dotychczasowych najemców lokali mieszkalnych o numerach(...) w budynku przy (...) w Ł..
SKO wydało cztery decyzje:
1. z dnia 23 października 2014 roku w sprawie o sygn. (...) (akta II C 917/15 – k. 57-58);
2. z dnia 23 października 2014 roku w sprawie o sygn. (...) (akta II C 917/15 – k. 59-60);
3. z dnia 16 marca 2015 roku w sprawie o sygn. (...)/(...) (akta II C 917/15 – k. 53-54);
4. z dnia 25 marca 2015 roku w sprawie o sygn. (...) (akta II C 917/15 – k. 55-56),
uznające, że sprzedaż ww. lokali nastąpiła z naruszeniem prawa. Organ stwierdził, że sprzedaż była możliwa jedynie w budynkach stanowiących własność Skarbu Państwa, a stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej (...) Ł. mocą decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wywiera skutek ex tunc – oznacza to, że Skarb Państwa nie nabył własności przedmiotowego budynku. Kwestionowane decyzje były zatem wydane z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku Prawo lokalowe oraz art. 10 ustawy z dnia 14 lipca 1961 roku o gospodarce terenami miasta oraz osiedlami. SKO stwierdziło, że decyzje Naczelnika Dzielnicy W. o sprzedaży lokali mieszkalnych zostały wydane z naruszeniem prawa, jednakże nie można stwierdzić ich nieważności z powodu wywołania nieodwracalnych skutków prawnych.
Pozwem z dnia 18 listopada 2015 roku powodowie C. P. (1), Ł. V. (1) i E. B. (1) wnieśli przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez Wojewodę (...) o zapłatę na rzecz:
C. P. (1) kwoty 200 578,75 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty,
Ł. V. (1) kwoty 200 578,75 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty
E. B. (1) kwoty 1 329 007,21 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty.
Uzasadniając swoje stanowisko C. P. (1) i Ł. V. (1) wskazali, że dochodzą, jako następcy prawni pierwotnych właścicieli, należności tytułem odszkodowania za szkodę wyrządzoną wydaniem z naruszeniem prawa decyzji przez Ministerstwo Gospodarki Komunalnej z 26 listopada 1955 r. nr MT.(...) utrzymującą w mocy orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej z dnia 2 września 1955 r. nr (...) odmawiające przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości (...) położonej przy ul. (...) ozn. Nr hip. (...) w zakresie lokalu mieszkalnego nr (...) i lokalu użytkowego nr (...). Natomiast powódka E. B. (1) wskazała, iż dochodzi odszkodowania za szkodę wyrządzoną:
1) wydaniem z naruszeniem prawa decyzji przez Ministerstwo Gospodarki Komunalnej z 26 listopada 1955 r. nr MT.(...) utrzymującą w mocy orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej z dnia 2 września 1955 r. nr (...) odmawiające przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości (...) położonej przy ul. (...) ozn. nr hip. (...);
2) wydaniem z naruszeniem prawa decyzji przez Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego Ł. z 23 maja 1975 r. nr (...) orzekającej sprzedaż na rzecz dotychczasowego najemcy lokalu mieszkalnego nr (...) położonego Ł. przy ul. (...) z udziałem w części budynku i jego urządzeniach, które służą do wspólnego użytku ogółu mieszkańców oraz udziałem w prawie użytkowania wieczystego gruntu pod budynkiem;
3) wydaniem z naruszeniem prawa decyzji przez Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego W. z 15 grudnia 1975 r. nr (...) orzekającej sprzedaż na rzecz dotychczasowego najemcy lokalu mieszkalnego nr (...) położonego Ł. przy ul. (...) z udziałem w części budynku i jego urządzeniach, które służą do wspólnego użytku ogółu mieszkańców oraz udziałem w prawie użytkowania wieczystego gruntu pod budynkiem;
4) wydaniem z naruszeniem prawa decyzji przez Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego W. z 1 sierpnia 1974 r. nr (...)orzekającej sprzedaż na rzecz dotychczasowego najemcy (...) położonego Ł. przy (...) z udziałem w części budynku i jego urządzeniach, które służą do wspólnego użytku ogółu mieszkańców oraz udziałem w prawie użytkowania wieczystego gruntu pod budynkiem;
5) wydaniem z naruszeniem prawa decyzji przez Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu DzielnicowegoW. z 6 grudnia 1975 r. nr(...) orzekającej sprzedaż na rzecz dotychczasowego najemcy lokalu mieszkalnego nr(...) położonego Ł. przy (...) z udziałem w części budynku i jego urządzeniach, które służą do wspólnego użytku ogółu mieszkańców oraz udziałem w prawie użytkowania wieczystego gruntu pod budynkiem (akta II C 917/15: pozew – kk. 3-11).
Pismem z 25 października 2016 r. powodowie zmienili żądanie odsetkowe wnosząc o zasądzenie odsetek od należności głównych od dnia sporządzenia opinii przez biegłego sądowego do dnia zapłaty (akta II C 917/15: pismo – kk. 131-135).
Pismem z 7 lutego 2018 r. powodowie rozszerzyli powództwo wnosząc o zasądzenie na rzecz:
C. P. (2) kwoty 841 480,25 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od 10 stycznia 2018 r. do dnia zapłaty;
Ł. V. (1) kwoty 841 480,25 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od 10 stycznia 2018 r. do dnia zapłaty;
E. B. (1) kwoty 1 674 932 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od 10 stycznia 2018 r. do dnia zapłaty
oraz na rzecz:
C. P. (2) kwoty 7 365,59 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia wniesienia rozszerzenia powództwa do dnia zapłaty;
Ł. V. (1) kwoty 7 365,59 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia wniesienia rozszerzenia powództwa do dnia zapłaty;
E. B. (1) kwoty 14 464,85 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia wniesienia rozszerzenia powództwa do dnia zapłaty.
W uzasadnieniu powodowie zgodzili się ze stanowiskiem pozwanego, że źródłem szkody w sprawie jest decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 26 listopada 1955 r. nr MT.(...)/(...) utrzymująca w mocy orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej z 2 września 1955r. odmawiające przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości (...). Jako podstawę rozszerzenia powództwa powodowie przyjęli wycenę wartości lokali mieszkalnych nr (...) i lokalu użytkowego nr (...). Przy czym powód Ł. V. (1) rozszerzył powództwo o odszkodowanie za udział który przysługiwałby mu w lokalach nr (...) oraz o odszkodowanie w wysokości ¼ kwoty ceny uiszczonej za lokal przez jego poprzedniczkę prawną L. C. (2) z uwzględnieniem obecnej siły nabywczej pieniądza. Powódka C. P. (1) rozszerzyła powództwo o odszkodowanie za udział, który przysługiwałby jej w lokalach nr (...) oraz o odszkodowanie w wysokości ¼ kwoty ceny uiszczonej za lokal przez jej poprzedniczkę prawną L. C. (2) z uwzględnieniem obecnej siły nabywczej pieniądza. Powódka E. B. (1) w zakresie odszkodowania za udział w lokalu nr (...) ograniczyła swoje roszczenie do ½ kwoty ceny uiszczonej za lokal z uwzględnieniem obecnej siły nabywczej pieniądza – uznając w tym zakresie za zasadne argumenty wskazane przez pozwanego w piśmie z 26 października 2017 r. (akta II C 917/15: pismo procesowe z 7.02.2018 – kk. 612-613v.).
Wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 19 października 2018 roku w sprawie o sygn. II C 917/15, Sąd zasądził od Skarbu Państwa - Wojewody (...) na rzecz:
a) C. P. (1) kwotę 559 292,50 zł (pięćset pięćdziesiąt dziewięć tysięcy dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote pięćdziesiąt groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 19 października 2018 r. do dnia zapłaty;
b) Ł. V. (1) kwotę 559 292,50 zł (pięćset pięćdziesiąt dziewięć tysięcy dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote pięćdziesiąt groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 19 października 2018 r. do dnia zapłaty;
c) E. B. (1) kwotę 1 113 865,79 zł (jeden milion sto trzynaście tysięcy osiemset sześćdziesiąt pięć złotych siedemdziesiąt dziewięć groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 19 października 2018 r. do dnia zapłaty;
a w pozostałym zakresie powództwo oddalił (odpis wyroku z 19.10.2018 wraz z uzasadnieniem – kk. 84-88v.; akta II C 917/15: k. 769, kk. 774-801).
Ww. wyrok został zmieniony prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie V Wydział Cywilny z dnia 16 grudnia 2020 roku (sygn. V ACa 428/19) w ten sposób że:
1. SA sprostował oznaczenie pozwanego w zaskarżonym wyroku poprzez zastąpienie jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa określonej jako (...) jednostką: „Minister Rozwoju, Pracy i Technologii” w odpowiedniej formie,
2. zmienił zaskarżony wyrok w części:
- w punkcie pierwszym a/ poprzez oddalenie powództwa o zasądzenie na rzecz C. P. (1) kwoty 14 756,50 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od tej kwoty za okres od dnia 19 października 2018 roku do dnia zapłaty,
- w punkcie pierwszym b/ poprzez oddalenie powództwa o zasądzenie na rzecz Ł. V. (1) kwoty 14 756,50 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od tej kwoty za okres od dnia 19 października 2018 roku do dnia zapłaty,
- w punkcie pierwszym c/ poprzez oddalenie powództwa o zasądzenie na rzecz E. B. (1) kwoty 29 513 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od tej kwoty za okres od dnia 19 października 2018 roku do dnia zapłaty,
a także zmienił wymiar procentowy wyniku sprawy i oddalił apelację w pozostałym zakresie (wyrok z 16.12.2020 – kk. 99-99v.; akta II C 917/15: kk. 992-993).
W dniu 31 lipca 2013 roku E. B. (1) wniosła o ustanowienie użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej przy (...) w Ł., ozn. nr hip. (...) o pow. 490,10 m 2, a do wniosku przyłączyli się uczestnicy C. P. (1) i Ł. V. (1) (wniosek – kk. 101-102v.; uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z 17.04.2019, I SAB/Wa 22/19 – k. 112v.).
Na skutek złożonej przez C. P. (1), E. B. (1) i Ł. V. (1) skargi na bezczynność Prezydenta (...) Ł., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2019 roku w sprawie o sygn. I SAB IVa 22/19 uwzględnił skargę na bezczynność i zobowiązał organ do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w Ł. przy (...) w terminie 4 miesięcy od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, stwierdzając, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (wyrok z 17.04.2019 wraz z uzasadnieniem – kk. 112-114).
W opinii geodezyjnej z dnia 8 czerwca 2021 roku sporządzonej w toku postępowania o ustanowienie użytkowania wieczystego ustalono, że dawna nieruchomość hipoteczna (...) o pow. 490 m 2 obecnie zawiera się w działkach ew. nr (...)o pow. 210 m 2 i 26-cz. o pow. 280 m 2. Działka nr (...) jest zabudowana budynkiem mieszkalnym o pow. 210 m 2 (analiza geodezyjna – kk. 175-177).
E. B. (1) złożyła datowany na dzień 11 października 2021 roku ponowny wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody komunalizującej nieruchomość położoną w Ł. przy (...) (wniosek – k. 81).
Decyzją Prezydenta (...) Ł. nr (...) z dnia 1 sierpnia 2022 roku organ odmówił C. P. (1), E. B. (1) i Ł. V. (1) uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej w Ł. przy (...), stanowiącego obecnie (...) nr (...) z obrębu(...) w zakresie, w jakim Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia 24 kwietnia 2013 roku nr(...)utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 14 stycznia 2013 roku nr (...) (...), w której stwierdził nieważność decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia 26 listopada 1955 roku oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w (...) Ł. z dnia 2 września 1955 roku – z uwagi na treść art. 214a ustawy o gospodarce nieruchomościami zmienioną przez art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 17 września 2020 r. (Dz.U.2020.1709) zmieniającej nin. ustawę z dniem 20 października 2020 r. (decyzja z 1.08.2022 – kk. 104-105v.).
Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2022 roku WSA w Warszawie wymierzył Prezydentowi (...) Ł. grzywnę w wysokości 3 000 zł, za niewykonanie jego wcześniejszego wyroku i ponownie stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (wyrok z 9.12.2022 – kk. 116-119).
Decyzją SKO z dnia 23 sierpnia 2023 roku w sprawie o sygn. (...)/(...) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję (decyzja z 23.08.2023 – kk. 107-110).
Lokale nr (...) przy ul. (...) pozostają w zasobach (...) Ł. – są lokalami komunalnymi (pismo (...) Ł. z 7.01.2025 – k. 183).
Wartość lokali mieszkalnych nr(...) przy uwzględnieniu ich obciążenia komunalnym prawem najmu, wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej, w tym w użytkowaniu wieczystym działki nr (...)pod budynkiem, wg stanu na dzień 26 listopada 1955 roku i cen aktualnych na dzień wyceny wynosi 1 651 000 zł. Wartość udziału w prawie użytkowania działki nr (...) otaczającej budynek wynosi 200 000 zł (wyciąg z opinii biegłego – k. 191).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów oraz ich kopii, a także dokumentów z akt dołączonej sprawy o sygn. II C 917/15. Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu wyceny nieruchomości J. O. celem ustalenia należnego powodom odszkodowania, a więc ustalenia obecnej rynkowej wartości prawa własności (...) numer (...) o pow. 65 m ( 2) położonych w budynku przy (...) wraz z odpowiadającym tym lokalom udziałem w nieruchomości wspólnej i w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej oraz utrata prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej działki ew. nr (...)o pow. 280 m ( 2) wg stanu z dnia wydania ostatecznej decyzji odmawiającej przyznania prawa własności czasowej przedmiotowej nieruchomości, tj. orzeczenia Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia 26 listopada 1955 roku nr MT.(...) – z uwzględnieniem obciążenia nieruchomości obligatoryjnym prawem najmu lokali znajdujących się w budynku. W toku postępowania Sąd dwukrotnie dopuścił też dowód z uzupełniającej pisemnej opinii biegłego (kk. 509-512, k. 554) – w ocenie Sądu wszelkie zarzuty do opinii głównej, począwszy od niezbadania przeznaczenia nieruchomości w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, a skończywszy na kwestiach dotyczących samego budynku, jego stanu technicznego, biegły precyzyjnie wyjaśnił i w przekonaniu Sądu opinia jest jasna, pełna, zawiera wszystkie potrzebne elementy, nie budzi wątpliwości co do wartości przedmiotowej nieruchomości i może stanowić podstawę faktyczną orzekania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powództwo podlega uwzględnieniu w przeważającej części.
Na wstępie rozważań prawnych wskazać należy, iż wątpliwości Sądu nie budziła kwestia legitymacji czynnej i biernej stron. Powodowie są bowiem następcami prawnymi osób, które nabyły przedmiotową nieruchomość – L. C. (1) (C. P. (1) i Ł. V. (1)) i B. E. (E. B. (1)). Ich legitymacja czynna została tez potwierdzona w ramach postępowania toczonego w sprawie o sygn. II C 917/15. Mając na uwadze, że przedmiotem żądania w niniejszej sprawie było świadczenie pieniężne - a więc mające charakter podzielny - przyjąć należało, że należne od pozwanego świadczenie dzieli się, stosownie do art. 379§1 k.c., na tyle części, ilu jest, będących wierzycielami, spadkobierców a tym samym każdy z nich może samodzielnie dochodzić zaspokojenia w części odpowiadającej jego udziałowi spadkowemu (tak trafnie M. Pazdan, K. Pietrzykowski, Komentarz, t. II, s. 1085; J. Kremis (w:) E. Gniewek, Komentarz, s. 1561). E. B. (1) przysługuje udział 1/2 w nieruchomości, zaś C. P. (1) i Ł. V. (1) – po 1/4.
Z kolei statio fisci Skarbu Państwa – Wojewody (...) powodowie zasadnie wywodzili z art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 21 stycznia 2000 roku o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej (Dz. U. nr 12, poz. 136), który stanowi, że w postępowaniach administracyjnych i sądowych, w których stroną jest Skarb Państwa, wynikających z działalności państwowych jednostek organizacyjnych nie mających osobowości prawnej, które:
1) przed dniem 1 stycznia 1999 r. uzyskały osobowość prawną lub zostały zlikwidowane albo
2) z dniem 1 stycznia 1999 r. zostały przejęte przez jednostkę samorządu terytorialnego,
Skarb Państwa reprezentuje wojewoda właściwy ze względu na siedzibę jednostki.
Niewątpliwie powodom przysługuje roszczenie odszkodowawcze w oparciu o przepis art. 160§1 i 2 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 160§1 k.p.a. - w brzmieniu przed jego uchyleniem - stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu art. 156§1 albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji, służy roszczenie o odszkodowanie za poniesioną rzeczywistą szkodę, chyba że ponosi ona winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie. W myśl §2 cytowanego przepisu do odszkodowania stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego, z wyłączeniem art. 418 tego kodeksu. Stosownie do jego §3 odszkodowanie przysługuje od organu, który wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 156§1, chyba że winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie ponosi inna strona postępowania dotyczącego tej decyzji; w tym ostatnim przypadku roszczenie o odszkodowanie służy w stosunku do strony winnej powstania tych okoliczności. §6 tego przepisu stanowił, że roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisu art. 156§1 albo decyzja, w której organ stwierdził, w myśl art. 158§2, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu art. 156§1. Z uwagi zaś na fakt, że przepis art. 160 k.p.a. został uchylony 1 września 2004 r. na mocy art. 2 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. nr 162 poz. 1692), Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 31 marca 2011 r. rozstrzygnął, że do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed 1 września 2004 r., której nieważność lub wydanie z naruszeniem art. 156§1 k.p.a. stwierdzono po tym dniu, ma zastosowanie art. 160§1, 2, 3 i 6 k.p.a. (III CZP 112/10, OSNC 2011/7-8/75). Orzeczenie Prezydium Rady Narodowej (...) W., na mocy którego przejęto nieruchomość, a następnie decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej utrzymująca to orzeczenie w mocy, zostały wydane w 1955 roku, a zatem przed 1 września 2004 roku.
Przepis art. 160 k.p.a. nie zawiera żadnej regulacji dotyczącej przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej za szkodę wyrządzoną wadliwą decyzją administracyjną, odsyłając w tym zakresie do przepisów k.c. Przesłankami odpowiedzialności odszkodowawczej są zatem: powstanie szkody oraz istnienie normalnego związku przyczynowego pomiędzy szkodą a zdarzeniem, które ją wywołało. Tym zdarzeniem w niniejszej sprawie było wydanie w 1955 roku orzeczeń administracyjnych: orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w (...) Ł. z dnia 2 września 1955 roku nr (...)-(...)/(...) oraz decyzji nr MT.(...) z dnia 26 listopada 1955 roku Ministerstwa Gospodarki Komunalnej utrzymującej w mocy orzeczenie Prezydium. Ostateczna decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w części stwierdzająca wydanie decyzji administracyjnych z 26 listopada 1955 roku i z 2 września 1955 roku o przejęciu przedmiotowej nieruchomości z naruszeniem prawa, a w części stwierdzająca ich nieważność, została wydana 24 kwietnia 2013 roku. Jako szkodę powodowie wskazywali na utratę prawa własności nieruchomości lokali mieszkalnych przejętych przez Skarb Państwa, wraz z odpowiadającym tym lokalom udziałem w nieruchomości wspólnej i w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej oraz na utratę prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej działki ewidencyjnej nr (...) o pow. 280 m ( 2).
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z 6 lutego 2004 r. (II CK 433/02, LEX nr 163987) stwierdzenie, że decyzja wydana została z naruszeniem prawa, przesądza o odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę poniesioną w wyniku wadliwej decyzji. Art. 160§1 k.p.a. stanowi bowiem samodzielną, wyłączną podstawę odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę będącą następstwem wydania decyzji rażąco naruszającej prawo lub nieważnej. Stwierdzenie nieważności decyzji lub stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa przesądza w zasadzie o bezprawności, natomiast rolą strony jest wykazanie istnienia pozostałych przesłanek uzasadniających odpowiedzialność odszkodowawczą pozwanego, w postaci istnienia szkody, jej wysokości i normalnego związku przyczynowego, między wadliwą decyzją, a wskazaną szkodą. Ciężar dowodu w tym zakresie, zgodnie z ogólną regułą wyrażoną w art. 6 k.c., spoczywa na stronie dochodzącej odszkodowania. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt: IV CSK 5/08 (LEX nr 371827) wskazał: „stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej stanowi wypełnienie podstawowej przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej przewidzianej w art. 160§1 k.p.a., nie przesądza jednak w sposób wiążący dla sądu o istnieniu pozostałych przesłanek odpowiedzialności wynikających z Kodeksu cywilnego, w szczególności istnienia normalnego związku przyczynowego pomiędzy wadliwą decyzją a dochodzoną szkodą.”
W orzecznictwie ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym zakres kognicji sądów nie obejmuje oceny prawidłowości decyzji wydanych we właściwym postępowaniu administracyjnym przez kompetentne organy, w tym także zgodności z prawem decyzji nadzorczych, stwierdzających nieważność decyzji administracyjnych albo też ich wydanie z naruszeniem prawa (uchwały składu siedmiu sędziów SN z 8 lutego 1971 r., III CZP 74/70 i z 18 listopada 1982 r., III CZP 26/82; wyr. SN z 6 lutego 2004 r., II CK 433/02; wyr. SN z 6 czerwca 2009 r., I CSK 504/08; wyr. SN z 4 marca 2010 r., I CSK 380/09). Na tle bogatego orzecznictwa dotyczącego rozstrzygania o zasadności wniosków z art. 7 ust. 1 dekretu (...), za powszechne należy uznać stanowisko, zgodnie z którym „kwestia badania, czy odmowa przyznania własności czasowej była uzasadniona w świetle uregulowań planu zabudowania obowiązującego w chwili wydania orzeczenia administracyjnego, uznanego następnie za nieważne, należy do postępowania administracyjnego. Nie ma prawnie przewidzianych podstaw do analizowania jej w postępowaniu sądowym. Prowadziłoby to do niedopuszczalnego wkraczania w kompetencje zastrzeżone dla postępowania administracyjnego i do pozbawionej ustawowego umocowania kontroli przez sąd powszechny decyzji nadzorczej. Sąd nie może badać i ustalać, czy odmowa przyznania własności czasowej była uzasadniona” (tak SN w wyr. z 28 maja 2014 r., I CSK 419/13 i podobnie wyr. z 4 marca 2010 r., I CSK 380/09, wyr. z 19 maja 2011 r., I CSK 202/11). Z powyższego wynika, że zakres kompetencji sądu orzekającego w niniejszej sprawie nie obejmował badania prawidłowości wniosku dekretowego. Sądy powszechne są w tym zakresie związane decyzjami nadzorczymi wydanymi w trybie administracyjnym i nie było możliwe ustalenie w postępowaniu cywilnym, że wniosek dekretowy (który z naruszeniem przepisów nie został uwzględniony decyzją dekretową) mógł nie zostać uwzględniony w dacie wydania powołanej decyzji.
Konieczną przesłanką powstania odpowiedzialności odszkodowawczej jest związek przyczynowy o charakterze adekwatnym, czego wymaga art. 361§1 k.c. Dla oceny istnienia związku przyczynowego między określonym zdarzeniem a szkodą konieczne jest w pierwszej kolejności ustalenie, czy gdyby zdarzenie to nie miało miejsca, szkoda by się pojawiła. W ocenie Sądu bezprawność działania organów publicznych i poniesiona wskutek tego działania szkoda była oczywista. Nie może budzić wątpliwości, że gdyby nie wydano decyzji odmawiającej ustanowienia własności czasowej nie doszłoby do kolejnych zdarzeń, które spowodowały, że co do nieruchomości powodowie, względnie ich poprzednicy prawni, nie mogli zrealizować swojego prawa. Nie ulega również wątpliwościom, że gdyby dalszą przesłankę w postaci możliwości korzystania z nieruchomości przez dotychczasowego właściciela zgodnie z jej przeznaczeniem oceniać rzetelnie, to w 1955 roku wniosek zostałby uwzględniony. Wadliwa ocena w tym zakresie przesądziła o treści decyzji nadzorczej, którą Sąd rozpoznający sprawę niniejszą jest związany. Niewątpliwie zatem między wydanym orzeczeniem administracyjnym Prezydium Rady Narodowej (...) W. z 2 września 1955 roku i utrzymującą je w mocy decyzją Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 26 listopada 1955 roku, a szkodą w majątku poprzedników prawnych powodów, a tym samym powodów, zachodzi adekwatny związek przyczynowy. Gdyby w sprawie została wydana decyzja prawidłowa, tj. uwzględniająca wniosek dekretowy, powodowie nie ponieśliby szkody i posiadaliby nieruchomość w swoich majątkach.
W ocenie Sądu nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut przedawnienia roszczenia. Słusznie pozwany wywodził, w oparciu o uchwałę Sądu Najwyższego z 13 lipca 2016 roku (III CZP 14/16, OSNC 2017/1/1), że złożony przez powódkę E. B. (1) wniosek o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na przedmiotowej nieruchomości nie mógł przerwać biegu przedawnienia roszczenia o naprawienie szkody spowodowanej nieustanowieniem tego prawa unieważnioną decyzją. Sąd jednak przychyla się do stanowiska strony powodowej, że zgłoszenie tego zarzutu przez stronę pozwaną należy uznać za nadużycie prawa podmiotowego w rozumieniu art. 5 k.c. Z przedstawionego stanu faktycznego wynika bowiem, że poprzednicy prawni powodów – L. C. (1) i B. E. nabyli przedmiotową nieruchomość gruntową, zabudowaną, z wypalonym, zniszczonym na skutek działań wojennych budynkiem, który następnie własnymi siłami, z własnych środków pieniężnych odbudowali. Następnie jednak nieruchomość ta została im odebrana przez organy państwowe (na skutek działań władzy komunistycznego reżimu) na mocy orzeczenia administracyjnego z dnia 2 września 1955 roku (...) (...)Prezydium Rady Narodowej w (...) Ł., a następnie decyzji nr (...).(...) z dnia 26 listopada 1955 roku Ministerstwa Gospodarki Komunalnej. Ww. orzeczenia następnie w 2013 roku zostały zakwestionowane na gruncie postępowania administracyjnego w ten sposób, że w części stwierdzono, że zostały wydane z naruszeniem prawa, a częściowo stwierdzono ich nieważność. Przez lata jednak powodowie nie mogą się doczekać odzyskania należnego im majątku z uwagi na opieszałość organów władzy publicznej. To w oczywisty sposób musi budzić poczucie niesprawiedliwości i krzywdy i taki sposób postępowania jak Skarbu Państwa w opisanym stanie faktycznym byłby nie do pomyślenia w stosunkach między osobami prywatnymi, przy uwzględnieniu dobrych obyczajów, zasad uczciwego obrotu. Nie może też uciec z pola widzenia fakt, że powodowie liczyli na uregulowanie swojej sytuacji prawnej w związku z przedmiotową nieruchomością na skutek wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości – postępowanie w tym przedmiocie trwało 10 lat, zapadło również orzeczenie o bezczynności organu w tym przedmiocie, a dopiero po rozstrzygnięciu w tym przedmiocie (decyzji SKO z 23 sierpnia 2023 roku w sprawie o sygn. (...)) powodowie zdecydowali się wystąpić z przedmiotowym powództwem. Strona powodowa nie ukrywa, że termin przedawnienia upłynął, jednak z uwagi na okoliczności niezależne od niej – zwłokę organów administracji rządowej w rozpoznaniu wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości, której dotyczy przedmiotowe postępowanie. W jej ocenie należy odwołać się do zasad współżycia społecznego, jakie zostały ze strony Skarbu Państwa przez lata naruszone – uczciwości, sprawiedliwości społecznej, poszanowania prawa własności. Sąd przychyla się do tak sformułowanej argumentacji, a odniesienie się do zasad współżycia społecznego i nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia roszczenia z uwagi na nadużycie prawa podmiotowego znajduje swoje pokrycie w orzecznictwie (zob. wyrok SN z 18.12.2016, I CSK 1080/14, LEX nr 2198210; wyrok SN z 8.05.2014, V CSK 322/13, LEX nr 1491263).
Pozwany podniósł także zarzut res iudicata, który w oczywisty sposób nie był zasadny. Tzw. powaga rzeczy osądzonej w niniejszej sprawie nie zachodzi, albowiem przedmiotem postępowania w sprawie o sygn. II C 917/15 było dochodzone odszkodowanie w związku z wydaniem opisanych orzeczeń administracyjnych (decyzja wydana przez Ministerstwo Gospodarki Komunalnej z dnia 26 listopada 1955 roku nr (...) oraz utrzymane nią w mocy orzeczenie Prezydium Rady Narodowej z dnia 2 września 1955 roku (...)) w odniesieniu do utraty prawa do gruntu i lokali: lokalu użytkowego nr (...), lokalu mieszkalnego nr (...) oraz lokali nr (...). Odszkodowanie to nie objęło lokali komunalnych nr (...), co do których stwierdzono nieważność decyzji dekretowej i konieczne było w stosunku do tej części ponowne rozpoznanie wniosku dekretowego, co zajęło Prezydentowi (...) Ł. ponad 10 lat. Pozew w niniejszej sprawie dotyczy tych lokali komunalnych i udziałów w gruncie nieruchomości z nimi związanych.
Rozmiar szkody wyznacza wartość prawa do nieruchomości, które zostałoby ustanowione, gdyby w 1955 r. wydano decyzję odpowiadającą prawu. Stosownie do art. 363§2 k.c. wysokość odszkodowania została ustalona według cen z daty orzekania. U podstaw rozwiązania przyjętego w art. 363§2 k.c. stoi założenie, że odszkodowanie wypłacane w pieniądzu ma powetować doznany uszczerbek. Za odszkodowanie uprawniony winien zatem móc nabyć przedmiot, który w następstwie zdarzenia szkodzącego utracił. Jak ustalił biegły, wartość lokali mieszkalnych nr (...) przy uwzględnieniu ich obciążenia komunalnym prawem najmu, wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej, w tym w użytkowaniu wieczystym działki nr (...) pod budynkiem, wg stanu na dzień 26 listopada 1955 roku i cen aktualnych na dzień wyceny wynosi 1 651 000 zł. Wartość udziału w prawie użytkowania działki nr (...) otaczającej budynek wynosi 200 000 zł. Powodowie ostatecznie domagali się łącznie kwoty 1 615 800 zł, która mieści się w granicach wyliczeń dokonanych przez biegłego, w związku z czym Sąd orzekał mając na uwadze art. 321 k.p.c., stosownie do udziałów przysługujących każdemu z powodów z tytułu spadkobrania. Sąd przyjął wartość ww. lokali mieszkalnych z uwzględnieniem obciążenia nieruchomości obligatoryjnym prawem najmu lokali znajdujących się w budynku, albowiem należy podzielić stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy w wyroku z 27 listopada 2002 r., sygn. akt I CKN 1215/00, zgodnie z którym ustalenie wysokości szkody, jaką w związku ze sprzedażą przez Skarb Państwa najemcom zajmowanych przez nich w budynku lokali poniósł pierwotny właściciel, powinno uwzględniać ograniczenia prawne, którym podlegałaby przedmiotowa nieruchomość, gdyby nie doszło do jej bezprawnego przejęcia przez państwo w 1945 r. - od wprowadzenia publicznej gospodarki lokalami w 1945 r. do dnia orzekania. Przedmiotowe lokale są obecnie lokalami komunalnymi. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że w wypadku, gdy źródłem szkody jest wadliwa decyzja, dla ustalenia odszkodowania za szkodę, związaną z jej wydaniem – w przypadku, gdy nieruchomość nie może zostać zwrócona – istotny jest stan oraz przeznaczenie nieruchomości z daty wydania decyzji. Niewątpliwie problematyka ogólnego stanu nieruchomości lokalowej obejmuje również obciążenie lokalu obligatoryjnym prawem najmu i wszelkie zmiany w tym zakresie związane ze zmianą stanu prawnego. Nie ma żadnych podstaw prawnych, aby odmiennie traktować wzrost wartości nieruchomości, który nastąpił po powstaniu szkody, na skutek zmiany przeznaczenia nieruchomości oraz wzrost wartości nieruchomości lokalowej, na skutek zmiany przepisów lokalowych dotyczących ochrony najemców i czynszu najmu. W obu wypadkach mamy do czynienia z utraconymi korzyściami, które poszkodowany mógłby ewentualnie osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono, nie zaś ze stratą w majątku poszkodowanego rozumianą jako niekorzystna zmiana układu stosunków istniejących przed naruszeniem sfery prawnej poszkodowanego. W konsekwencji rozmiar szkody utożsamianej z utratą własności lokali należy ustalić na datę wydania szkodzących decyzji, z uwzględnieniem ogólnego stanu lokali, który obejmuje nie tylko stan techniczny lokali, ale też stan prawny, w tym obciążenie lokali obligatoryjnym prawem najmu (tak np. wyr. SN z 27 listopada 2002 r. sygn. akt I CKN 1215/00, wyr. SN z 8 czerwca 2004 r. sygn. akt I CK 644/03, wyr. SA w Warszawie z 23 września 2003 r., sygn. akt I ACa 583/03, wyr. SA w Warszawie z 19 lutego 2004 r., sygn. akt I ACa 1084/03, wyr. SA w Warszawie z 4 marca 2005 r., sygn. akt I ACa 349/04, wyr. SA w Warszawie z 12 lipca 2007 r., sygn. akt I ACa 326/06, wyr. SA w Warszawie z 19 lutego 2008 r. sygn. akt I ACa 405/06, wyr. SA w Warszawie z 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I ACa 1662/14 oraz wyr. SA w Warszawie z 29 maja 2015 r., sygn. akt I ACa 1780/14). Nadto zgodnie z ustawą z 26 lutego 1951 r. o budynkach i lokalach nowowybudowanych lub odbudowanych (Dz.U. z 1951 r. Nr 19, poz. 75), lokale zostały poddane publicznej gospodarce lokalami. Zakładając, że decyzja z 1955 r. nie pozbawiłaby poprzedników prawnych powodów prawa do przedmiotowego budynku, to i tak lokale w tym budynku zostałyby objęte przymusowym najmem (publiczną gospodarką). Obecnie natomiast kwestię obligatoryjnego najmu reguluje ustawa z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. nr 71, poz. 733 ze zm.). Od 1 stycznia 2007 r. obowiązuje stan prawny zawierający takie ograniczenia jak: podwyższanie czynszu albo innych opłat za używanie lokalu, z wyjątkiem opłat niezależnych od właściciela, nie może być dokonywane częściej niż co 6 miesięcy oraz podwyżka w wyniku, której wysokość czynszu albo innych opłat za używanie lokalu w skali roku przekroczy albo następuje z poziomu wyższego niż 3% wartości odtworzeniowej lokalu może nastąpić w uzasadnionych przypadkach, o których mowa w ust. 4a albo w ust. 4e.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, roszczenie powoda oparte o art. 160§1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 361 k.c. należało uznać za udowodnione co do zasady, zaś przyjmując ustaloną przez biegłego w ramach dopuszczonej opinii wartość nieruchomości za prawidłową oraz mając na uwadze regulację z art. 379§1 k.c., roszczenie należało uznać za zasadne również co do wysokości w zakresie kwoty roszczenia głównego.
Częściowo niezasadne Sąd uznał jedynie roszczenie odsetkowe, albowiem za wezwania do zapłaty należy potraktować dopiero pozew, a następnie pismo stanowiące modyfikację powództwa. Sąd zatem uznał, że datą wymagalności roszczenia w zakresie kwot 168 750 zł (w stosunku do powódki C. P. (1)), 168 750 zł (w stosunku do powoda Ł. V. (1)) i 337 500 zł (w stosunku do powódki E. B. (1)) jest dzień sporządzenia odpowiedzi na pozew (tj. 19 września 2024 roku – k. 125), a zatem odsetki od tych kwot należne są od dnia następnego, tj. od 20 września 2024 roku, zaś w zakresie pozostałych kwot 235 200 zł (w stosunku do powódki C. P. (1)), 235 200 zł (w stosunku do powoda Ł. V. (1)) i 470 400 zł (w stosunku do powódki E. B. (1)) analogicznie odsetki należne są od dnia następnego po dniu sporządzenia odpowiedzi na pismo stanowiące modyfikację powództwa (k. 543), tj. od dnia 10 grudnia 2025 roku i stosownie do powyższych ustaleń Sąd orzekł zgodnie z art. 455 k.c. w zw. z art. 481§1 i 2 k.c.
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd orzekł jak w punktach I-II sentencji wyroku.
W przedmiocie kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98§1, §1 1 i §3 k.p.c. i art. 100 k.p.c. Na koszty poniesione przez powodów, którzy wygrali sprawę niemalże w całości (z wyjątkiem roszczenia odsetkowego w niewielkim zakresie), złożyły się: opłata od pozwu C. P. (1) w wysokości 8 438 zł, opłata od pozwu Ł. V. (1) w wysokości 8 438 zł, opłata od pozwu E. B. (1) w wysokości 16 875 zł, zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłego w kwotach 1 500 zł (k. 156), 2 759,32 zł (k. 490), 47 040 zł (k. 532) koszty zastępstwa procesowego w kwocie 10 800 zł (zgodnie z §2 pkt 7 oraz §19 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, przy czym należy nadmienić, że po stronie powodowej występuje współuczestnictwo materialne, a zatem należało zaliczyć do kosztów wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w wysokości jednej stawki minimalnej, niezależnie od liczby reprezentowanych przez niego uczestników; zob. uchwała SN z 16.11.2023 r., III CZP 54/23, OSNC 2024, nr 6, poz. 57) oraz opłaty skarbowe od pełnomocnictwa w wysokości łącznej 51 zł – łącznie 95 901,32 zł. Należne koszty procesu każdemu z powodów zasądzono stosownie do udziałów im przypadających.
W przedmiocie nieuiszczonych kosztów sądowych orzeczono w punkcie IV sentencji wyroku na podstawie art. 98§1 k.p.c. w zw. z art. 113 ust. 1 u.k.s.c., zgodnie z wynikiem sprawy, nakazując ich pobranie od strony przegrywającej sprawę. Koszty te stanowiła część wynagrodzeń biegłego pokryta tymczasowo ze środków Skarbu Państwa w kwotach 272,69 zł (postanowienie – k. 514) i 104,08 zł (postanowienie – k. 556) – łącznie 381,71 zł.