Postanowienie SN z 27 września 2013, sygn. II KK 245/13
Data orzeczenia
27 września 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Andrzej Ryński
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (9)
POSTANOWIENIE
Dnia 27 września 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Andrzej Ryński
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 kpk
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 27 września 2013 r.,
sprawy R. N.
skazanego z art. 286 § 1 kk
z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego
od wyroku Sądu Okręgowego w Ł.
z dnia 23 kwietnia 2013 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Ł.
z dnia 20 listopada 2012 r.,
p o s t a n o w i ł :
1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną;
2. obciążyć skazanego R. N. kosztami sądowymi
postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
R. N. został oskarżony o to, że w okresie od 7 września 2005 r. do 24
października 2005 r. w Ł., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej ze z
góry powziętym zamiarem, w krótkich odstępach czasu, doprowadził S. S. do
niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 36.328,09 zł. w ten sposób, że
zawarł z w/w umowę o świadczenie usług elektrycznych, wprowadzając
pokrzywdzonego w błąd odnośnie zamiaru realizacji wynikających z nich
zobowiązań finansowych, czym działał na szkodę S. S., to jest o czyn z art. 286 § 1
k.k. w zw. z art. 12 k. k.
Wyrokiem z dnia 20 listopada 2012 r., Sąd Rejonowy oskarżonego R. N.
2
uznał za winnego tego, że w okresie od 1 października 2005 r. do 1 kwietnia 2006
r., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, ze z góry powziętym zamiarem,
w krótkich odstępach czasu, doprowadził S. S. do niekorzystnego rozporządzenia
mieniem w kwocie łącznej 37.646,76 zł. w ten sposób, że zawarł z w/w umowy o
świadczenie usług elektrycznych i wynajmu rusztowań, wprowadzając
pokrzywdzonego w błąd odnośnie zamiaru realizacji wynikających z nich
zobowiązań finansowych, potwierdzonych wystawionymi fakturami, czym działał na
szkodę S. S., tj. popełnienia przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k. k. i
za to na podstawie art. 286 § 1 k. k. wymierzył mu karę roku pozbawienia wolności,
której wykonanie na podstawie art.69 § 1 k.k. i art.70 § 1 pkt 1 k.k. warunkowo
zawiesił na okres 3 lat tytułem próby. Jednocześnie na podstawie art. 33 § 2 k. k.
orzekł wobec oskarżonego grzywnę w wysokości 100 stawek dziennych po 10 zł.
każda.
Od powyższego wyroku apelację złożył obrońca oskarżonego R. N., który na
podstawie art. 438 pkt.2 i 3 k.p.k. zarzucił orzeczeniu sądu pierwszej instancji
obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, a to: art. 14 §
1 k.p.k. (tj. wyrażonej w tym przepisie zasady skargowości) poprzez oczywiste
wyjście poza granice skargi oskarżyciela publicznego i skazanie oskarżonego za
czyn nieobjęty aktem oskarżenia, podczas gdy zasada skargowości sformułowana
w art.14 § 1 k.p.k. wyznacza przedmiotowe granice rozpoznania sprawy przez sąd
orzekający w fazie jurysdykcyjnej, który nie może wyjść poza granice zakreślone
przez oskarżyciela w skardze inicjującej dane postępowanie. Nadto podniósł
zarzuty: obrazy art. 2 § 2, 4, 5 § 1, 7 k.p.k. i art. 92 w zw. z art. 410 k.p.k. oraz 413
§ 2 pkt.1 k.p.k., błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę
orzeczenia, który mógł mieć wpływ na jego treść, zaś alternatywnie z ostrożności
obrończej obrazę przepisów prawa materialnego - art. 18 § 1 k.k. w zw. z art. 286 §
1 k.k. i art. 53 k.k., przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.
Powołując się na powyższe, skarżący wniósł o uniewinnienie oskarżonego
od zarzucanego mu czynu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2013 r., utrzymał w mocy
zaskarżony wyrok, uznając apelację za oczywiście bezzasadną.
3
Wyrok ten zaskarżył kasacją obrońca skazanego R. N., który na zasadzie art.
523 § 1 i § 4 pkt 1 k.p.k., zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
I. rażące naruszenie, art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., skutkujące uchybieniem o którym
mowa w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., tj. wyjście poza granice oskarżenia i orzekanie
bez skargi uprawnionego oskarżyciela, a w konsekwencji przypisanie oskarżonemu
także innego zachowania (zaniechania zapłaty), niż to które zostało mu zarzucone
w akcie oskarżenia (zawarcie umów), które to uchybienie Sąd II instancji powielił za
Sądem I instancji bezzasadnie utrzymując w mocy wyrok Sądu I instancji, który
również był dotknięty w/w uchybieniem;
II. rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 18 § 1 in fine k.k. poprzez
jego niezastosowanie, w sytuacji gdy ustalenia stanu faktycznego prowadzą do
jednoznacznego wniosku, iż zachowanie R. N. może być - co najwyżej - rozważane
jako realizujące znamiona sprawstwa polecającego.
Powołując się na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie
zaskarżonego orzeczenia i uniewinnienie oskarżonego, ewentualnie o uchylenie
zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Sądowi Okręgowemu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja obrońcy skazanego okazała się niezasadna w stopniu oczywistym,
co spowodowało jej oddalenie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
Na wstępie należy zauważyć, że R. N. skazano na karę pozbawienia
wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, co powodowało związanie
autora kasacji ograniczeniem przewidzianym w art. 523 § 4 pkt 1 k.p.k. w zw. z art.
523 § 2 k.p.k. W konsekwencji skarżącemu nie wolno było sformułować innego
zarzutu poza takim, który nawiązywał do bezwzględnych przyczyn odwoławczych
przewidzianych w art. 439 k.p.k., nawet jeżeli dostrzegał inne rażące naruszenie
prawa mogące mieć istotny wpływ na treść prawomocnego wyroku. Dlatego też
podniesienie w wywiedzionej kasacji zarzutu rażącego naruszenia prawa
materialnego - art. 18 § 1 k.k., było w świetle wskazanych przepisów
niedopuszczalne i nie mogło skutkować jego rozpoznaniem w postępowaniu
kasacyjnym.
Zatem, Sąd Najwyższy obowiązany był odnieść się wyłącznie do kolejnego
4
zarzutu kasacji opartego na bezwzględnej przyczynie odwoławczej określonej w art.
439 § 1 pkt. 9 k.p.k. Podnosząc ten zarzut skarżący twierdził, iż Sąd I instancji
naruszył zasadę skargowości, bowiem przekroczył granice oskarżenia i orzekł poza
podstawą faktyczną aktu oskarżenia (art. 17 § 1 pkt. 9 k.p.k.), zaś Sąd odwoławczy
utrzymując zaskarżony wyrok w mocy powielił ten błąd (str. 5 kasacji).
Trzeba zauważyć, że Sąd Okręgowy dokonując kontroli odwoławczej
orzeczenia Sądu Rejonowego analizował to zagadnienie trafnie dochodząc do
przekonania, że zmieniając opis czynu stosownie do dokonanych ustaleń
faktycznych Sąd I instancji nie wykroczył poza granice skargi oskarżyciela
publicznego, bowiem orzekał w ramach tego samego historycznego zdarzenia (str.
5 – 7 uzasadnienia).
Argumentacja kasacji nie zdołała podważyć trafności stanowiska Sądu
odwoławczego, które zostało należycie umotywowane.
Warto przypomnieć, że czynność wykonawcza przestępstwa oszustwa z art.
286 § 1 k.k., charakteryzuje się złożonym działaniem lub zaniechaniem, którego
celem jest doprowadzenie wprowadzonego w błąd pokrzywdzonego do
niekorzystnego rozporządzenia mieniem własnym lub cudzym. Jest to
przestępstwo materialne, którego skutkiem jest niekorzystne rozporządzenie
mieniem (zob. wyroki SN: z dnia 15 listopada 2002 r., IV KKN 618/99, Prok.i Pr.-
wkł. 2003/6/7, z dnia 29 marca 2011 r., III KK 321/10, Prok.i Pr.-wkł. 2011/10/6,
postanowienie SN z dnia 3 kwietnia 2012 r., LEX nr 1163989). W tym kontekście
trzeba stwierdzić, że autor kasacji nie kwestionuje, iż przedmiotem opisu czynu
zarzucanego aktem oskarżenia i przypisanego przez Sąd I instancji są te same
umowy, które regulowały świadczenie usług elektrycznych przez firmę „S. – N.”
stanowiącą własność S. S. na rzecz spółki z o.o., której prezesem zarządu w dacie
czynu był R. N. Nadto zarówno oskarżyciel publiczny jak i Sąd I instancji przyjęli
działanie oskarżonego w czynie ciągłym (art. 12 k.k.). Polegało ono na
wprowadzeniu pokrzywdzonego w błąd przy zawieraniu poszczególnych umów
odnośnie zamiaru ich realizacji przez oskarżonego w zakresie wynikających z nich
zobowiązań finansowych, co spowodowało doprowadzenie pokrzywdzonego do
niekorzystnego rozporządzenia mieniem w konkretnej kwocie. Zatem, przy
specyfice tych umów, także prokurator w akcie oskarżenia oceniał przestępne
5
zachowanie oskarżonego w kontekście fazy ich realizacji oraz braku zapłaty za
wykonane prace po terminie wyznaczonym treścią wystawionych faktur, albowiem
tylko w ten sposób mógł oznaczyć wymiar finansowy powstałej stąd szkody.
Prowadzi to do wniosku to, że przyjęty przez Sąd I instancji opis czynu nie
wykracza poza to samo zdarzenie faktyczne obejmujące zawarcie i realizację
przedmiotowych umów o świadczenia usług elektrycznych, w którego przebiegu
również prokurator dopatruje się popełnienia przez R. N. przestępstwa z art. 286 §
1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. Dlatego poczynienie przez Sąd Rejonowy w ramach
przyjętego czynu ciągłego ustaleń, że utrzymywanie przez oskarżonego stanu
błędu pokrzywdzonego w zakresie woli sprawcy dokonania zapłaty za wykonane
prace miało miejsce nie tylko w chwili zawierania poszczególnych umów ale
rozciągało się również na moment wystawienia przez pokrzywdzoną firmę faktur
oraz na terminy płatności zobowiązań finansowych wynikających z zawartych
umów, nie naruszało zasady skargowości, tym bardziej, że porównując opisy czynu
zarzucanego i przypisanego należy zauważyć, że występuje w nich niezmienność
podmiotu czynu i przedmiotu ochrony, a także tożsamość osoby pokrzywdzonej.
Warto podkreślić, że według utrwalonej linii orzecznictwa Sądu Najwyższego,
dokonanie w toku przewodu sądowego odmiennych niż przyjęte w zarzucie ustaleń
faktycznych co do tego samego zdarzenia np. w zakresie daty, czy okresu
popełnienia czynu, miejsca jego popełnienia, ilości i wartości przedmiotu
przestępstwa, czy też wprowadzenie nowego elementu do czynu ciągłego, który
rzutuje na oznaczenie czasu jego popełnienia, nie stanowi wyjścia poza granice
oskarżenia (zob. postanowienia SN: z dnia 30 sierpnia 2001 r., V KKN 111/01, LEX
nr 51844, z dnia 5 lutego 2002 r., V KKN 473/99, OSNKW 2002/5-6/34, z dnia 2
kwietnia 2003 r., V KK 281/02, OSNKW 2003/5-6/59, z dnia 24 kwietnia 2007 r., IV
KK 58/07, OSNwSK 2007/1/924, z dnia 29 kwietnia 2010 r., III KK 368/09, LEX nr
584761, wyroki SN: z dnia 20 stycznia 1933 r., II K 856/32, OSN(K) 1933/3/57, z
dnia 4 stycznia 2006 r., IV KK 376/05, OSNwSK 2006/1/35, z dnia 25 sierpnia 2010
r., II KK 186/10, LEX nr 619624 ).
Oznacza to, że Sąd Rejonowy nie dopuścił się uchybienia wskazanego w art.
439 § 1 pkt. 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt. 9 k.p.k., bowiem dokonana przez ten
Sąd modyfikacja opisu czynu, w stosunku do tego jak sformułowano go w akcie
6
oskarżenia, stanowiła jedynie realizację określonego w art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k.
obowiązku dokładnego określenia w wyroku skazującym przypisanego
oskarżonemu czynu i na tej podstawie Sąd I instancji doprecyzował jego opis w
zakresie wielkości szkody i czasu popełnienia przedmiotowego oszustwa.
Z tych względów nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniesionej kasacji,
Sąd Najwyższy orzekł o jej oddaleniu, jako oczywiście bezzasadnej i kosztami
sądowymi postępowania kasacyjnego obciążył skazanego w oparciu o przepis art.
636 § 1 k.p.k.