Postanowienie SN z 27 września 2013, sygn. II KK 246/13
Data orzeczenia
27 września 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Andrzej Stępka
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (14)
POSTANOWIENIE
Dnia 27 września 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Andrzej Stępka
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 27 września 2013 r.,
sprawy P. T. L.
skazanego z art. 279 § 1 k.k. i innych
z powodu kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego
od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]
z dnia 17 kwietnia 2013 r.,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w W.
z dnia 20 grudnia 2012 r.,
p o s t a n o w i ł
I. oddalić kasację obrońcy skazanego jako oczywiście
bezzasadną;
II. zwolnić skazanego P. T. L. od
kosztów sądowych za postępowanie kasacyjne;
III. zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz adw. K.
G., Kancelaria Adwokacka, kwotę 738 zł
(siedemset trzydzieści osiem złotych), w tym 23% VAT,
tytułem wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie kasacji
na rzecz skazanego.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 20 grudnia 2012 r., w sprawie dotyczącej
oskarżonego P. T. L., rozstrzygnął, co następuje:
2
1/ uniewinnił oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstw z art. 279 § 1 k.k. w
zw. z art. 65 § 1 k.k. zarzuconych w pkt V i X (poprzednio pkt VI i XVI) aktu
oskarżenia oraz przestępstwa z art. 278 § 1 k.k. zarzuconego w pkt XII (poprzednio
pkt XX) aktu oskarżenia;
2/ uznał oskarżonego L. za winnego popełnienia czynów z art. 279 § 1 k.k. w zw. z
art. 65 § 1 k.k., zarzucanych w pkt II, III, IV, VI i IX (poprzednio pkt II, III, V,VII i XIV)
aktu oskarżenia oraz czynów z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art.
65 § 1 k.k. (wcześniej kwalifikowanych z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 278 § 1 k.k. w
zw. z art. 65 § 1 k.k. i z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 278 § 1 k.k.), zarzucanych w pkt
VII i XI (poprzednio IX i XVII) aktu oskarżenia, z tym, że przyjął Sąd, iż oskarżony
dopuścił się ich działając wspólnie i w porozumieniu z innymi ustalonymi osobami,
w krótkich odstępach czasu, w podobny sposób, czyniąc sobie z popełniania
przestępstw stałe źródło dochodu i działając w zorganizowanej grupie przestępczej.
Nadto Sąd zmodyfikował w tym zakresie opis kilku czynów:
- w przypadku czynu opisanego w pkt II poprzez wskazanie, że osobą
pokrzywdzoną była też M. F.,
- w przypadku czynu opisanego w pkt III poprzez wskazanie, że wartość
samochodu wyniosła 35 600 zł, a osobą pokrzywdzoną była też firma O. Polska SA
w W.,
- w przypadku czynu opisanego w pkt IX poprzez wskazanie, że samochód
posiadał numer rejestracji […],
- czyny opisane w pkt VII i XI zakwalifikował jako występki z art. 13 § 1 k.k. w zw. z
art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.
Sąd skazał oskarżonego za każdy z tych występków na podstawie art. 91 § 1 k.k. w
zw. z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. i wymierzył mu karę 3 lat i 4 miesięcy
pozbawienia wolności;
3/ oskarżonego P. T. L. uznał za winnego popełnienia czynu z art. 286 § 2 k.k. w
zw. z art. 65 § 1 k.k., zarzuconego w pkt VIII (poprzednio pkt XIII) aktu oskarżenia,
z tym, iż przyjął, że oskarżony dopuścił się go działając wspólnie i w porozumieniu z
inną ustaloną osobą oraz, iż żądał kwoty 6000 zł w zamian za zwrot bezprawnie
zabranego samochodu, czyniąc sobie z popełniania przestępstw stałe źródło
dochodu - i za to skazał go na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności;
3
4/ na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. Sąd umorzył postępowanie co do czynu z
art. 258 § 1 k.k. zarzuconego w pkt I (poprzednio także pkt I) aktu oskarżenia;
5/ na podstawie art. 91 § 2 k.k. i art. 86 § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego L.
łączną karę pozbawienia wolności w rozmiarze 3 lat i 6 miesięcy.
Apelację od tego wyroku wniósł obrońca oskarżonego, zaskarżając go w
części dotyczącej uznania winy P. L. w zakresie zarzucanych mu przestępstw (ust.
II i III wyroku). Na podstawie art. 438 pkt 2 i 3 k.p.k. zarzucił Sądowi I instancji
obrazę przepisów postępowania oraz błąd w ustaleniach faktycznych, które mogły
mieć wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia i w konkluzji wniósł o zmianę wyroku
i uniewinnienie oskarżonego od wszystkich przypisanych mu przestępstw. Nadto
apelacja zaskarżała uzasadnienie wyroku w części odnoszącej się do ust. IV
orzeczenia, umarzającego postępowanie na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. W
tym zakresie obrońca wnosił o zmianę pisemnych motywów wyroku poprzez
„wyeliminowanie z jego treści stwierdzeń nie potwierdzonych materiałem
dowodowym zebranym w toku sprawy, a przypisujących oskarżonemu udział w
zorganizowanej grupie przestępczej”.
Po rozpoznaniu apelacji Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2013
r., utrzymał w mocy wyrok w zaskarżonej części.
Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wniósł obrońca skazanego, który na
podstawie art. 523 § 1 k.p.k. zarzucił rażące naruszenie prawa procesowego, które
miało istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a mianowicie:
- naruszenie art. 7 k.p.k., art. 410 k.p.k. i art. 424 § 1 k.p.k. w zw. z art. 433 § 2
k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. poprzez wadliwą ocenę, a także ustosunkowanie się w
sposób pobieżny, nieodpowiadający standardom określonym w tych przepisach, do
zarzutów skargi apelacyjnej, dotyczących dokonania przez Sąd I instancji oceny
dowodów, które miały służyć za podstawę skazania P. L., w sposób całkowicie
dowolny, sprzeczny z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia
życiowego, z pominięciem kompleksowej analizy wszystkich dowodów i
niedostatecznym uzasadnieniu dokonanych ocen, czego skutkiem było błędne
przypisanie skazanemu popełnienia zarzucanych mu czynów, w sytuacji, gdy
całokształt okoliczności sprawy i właściwa kompleksowa analiza poszczególnych
dowodów, nie dawały podstaw do przypisania ich sprawstwa.
4
W konkluzji autor kasacji wniósł o uchylenie w zaskarżonej części wyroku
Sądu Apelacyjnego oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Okręgowego i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Apelacyjnej
wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.
Rozpoznając kasację Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się oczywiście bezzasadna, co skutkowało jej oddaleniem w
trybie określonym w art. 535 § 3 k.p.k.
Należy zauważyć, że w przedmiotowej sprawie skarga zmierzała do
kolejnego zakwestionowania prawidłowości dokonanej przez sąd pierwszej instancji
– i zaakceptowanej w pełni w wyniku kontroli apelacyjnej przez sąd odwoławczy –
oceny materiału dowodowego oraz ustaleń faktycznych. Generalnie zarzuty
kasacyjne stanowią powielenie zarzutów apelacyjnych, a przecież postępowanie
kasacyjne nie może stanowić powtórzenia postępowania apelacyjnego i nie jest
swego rodzaju trzecią instancją odwoławczą, mającą służyć kolejnemu
weryfikowaniu poprawności zapadłych orzeczeń w sądach pierwszej i drugiej
instancji.
W niniejszej sprawie kasacja została skonstruowana w taki sposób, iż
zarzuty dotyczą w istocie wprost wyroku sądu pierwszej instancji, zaś poprzez ich
powiązanie z zarzutami pod adresem orzeczenia sądu odwoławczego jej autor
stara się doprowadzić do poddania ocenie przez Sąd Najwyższy ustaleń
faktycznych dokonanych przez Sąd Okręgowy.
Trzeba podkreślić, iż zarzuty podniesione pod adresem orzeczenia Sądu I
instancji podlegają rozważeniu przez sąd kasacyjny tylko w takim zakresie, w jakim
jest to konieczne dla właściwego rozpoznania zarzutów stawianych w tym
nadzwyczajnym trybie zaskarżonemu wyrokowi sądu odwoławczego.
Tych zarzutów jednak nie można rozpatrywać w oderwaniu od zarzutów
stawianych orzeczeniu sądu odwoławczego, skoro nie jest funkcją kontroli
kasacyjnej kolejne, powielające kontrolę apelacyjną rozpoznawanie zarzutów
stawianych pod pozorem kasacji orzeczeniu sądu pierwszej instancji. Z istoty samej
kasacji wynika, że w tym postępowaniu niedopuszczalne jest dokonywanie przez
Sąd Najwyższy ponownej oceny dowodów, czy też poprawności dokonanych
5
ustaleń faktycznych. Sąd kasacyjny może tylko zbadać, czy Sądy obydwu instancji
dokonując tych ustaleń nie dopuściły się rażącego naruszenia reguł procedowania,
co mogłoby mieć wpływ na ustalenia faktyczne, a w konsekwencji na treść wyroku.
Zatem kontroli w trybie kasacji podlegają nie same ustalenia faktyczne, ale sposób
ich dokonania.
Wobec zarzutu kasacji dotyczącego rażącego naruszenia art. 7 k.p.k. należy
stwierdzić, iż zarzut złamania zasady swobodnej oceny dowodów może być
samodzielnie i bezpośrednio stawiany wyrokowi sądu odwoławczego tylko wtedy,
gdy sąd ten wydał orzeczenie o charakterze reformatoryjnym. A więc, gdy zmienił
wyrok Sądu pierwszej instancji dokonując oceny dowodów odmiennej od tej, która
legła u podstawy faktycznej wyroku tego Sądu. W przeciwnym wypadku, a więc gdy
Sąd odwoławczy utrzymuje w mocy orzeczenie Sądu I instancji, zarzut naruszenia
art. 7 k.p.k. może być w kasacji podniesiony tylko jako racja ewentualnego
stwierdzenia zasadności i uwzględnienia zarzutów podniesionych pod adresem
orzeczenia Sądu odwoławczego.
W realiach przedmiotowej sprawy nie można zasadnie przyjąć, aby sądy obu
instancji naruszyły dyrektywy z art. 7 k.p.k. Tym bardziej dotyczy to orzeczenia
Sądu odwoławczego, który nie dokonywał żadnej zmiany ustaleń faktycznych sądu
pierwszej instancji, utrzymując w mocy tenże wyrok. Sam fakt, iż przyjęte przez
Sądy założenia dowodowe nie odpowiadają subiektywnym oczekiwaniom
skazanego nie jest wystarczający do skutecznego podnoszenia zarzutu złamania
zasady swobodnej oceny dowodów. Wbrew odmiennemu stanowisku autora
kasacji, Sąd pierwszej instancji dokonał właściwej i zgodnej z naczelnymi zasadami
postępowania karnego oceny wszystkich zebranych w sprawie dowodów,
wyciągnął z niej trafne wnioski, zaś tę analizę Sąd odwoławczy w pełni
zaakceptował jako logiczną, zgodną z zasadą prawidłowego rozumowania oraz
wiedzy i doświadczenia życiowego. Do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji
zasady swobodnej oceny dowodów Sąd Apelacyjny odniósł się wystarczająco w
uzasadnieniu na stronach 7 – 8.
Podobnie nie doszło do obrazy przepisu art. 410 k.p.k. Należy zdecydowanie
podkreślić, że nie stanowi naruszenia tego przepisu dokonanie oceny materiału
dowodowego przeprowadzonego lub ujawnionego na rozprawie w sposób
6
odmienny od subiektywnych oczekiwań stron procesowych. Do takiego naruszenia
doszłoby tylko wtedy, gdyby Sąd I instancji wydając wyrok oparł się jedynie na
części materiału dowodowego. Jednakże przepisu art. 410 k.p.k. nie można
rozumieć w ten sposób, że każdy z przeprowadzonych dowodów ma stanowić
podstawę ustaleń faktycznych. Nie można zarzucać, że niektóre dowody nie
stanowiły podstawy ustaleń faktycznych, jeśli sąd je rozważył i odrzucił na
płaszczyźnie art. 7 k.p.k. jako niewiarygodne.
Niezasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd odwoławczy art. 457 § 3 k.p.k.
i art. 433 § 2 k.p.k., podniesiony w kasacji obrońcy skazanego. Sąd Apelacyjny
rozważył wszystkie zarzuty i wnioski podniesione w apelacji obrońcy oskarżonego i
wystarczająco umotywował swój stosunek do nich. Uzasadnienie wyroku Sądu
odwoławczego w pełni odpowiada wymogom określonym w art. 457 § 3 k.p.k.
Wbrew sugestiom obrońcy nie można utożsamiać faktu nie podzielenia zasadności
podniesionego w apelacji zarzutu z brakiem ustosunkowania się do niego. Zresztą
należy po raz kolejny zauważyć, iż kasacja jest wręcz kalką apelacji. Przy pewnych
tylko modyfikacjach niezbędnych dla nadania skardze formy kasacji, powiela prawie
wszystkie zarzuty apelacji, a także część przywołanej na ich poparcie argumentacji.
Tymczasem powtórzenie w skardze kasacyjnej argumentacji prezentowanej
uprzednio w apelacji może być skuteczne tylko wówczas, gdy Sąd odwoławczy nie
rozpozna należycie wszystkich zarzutów i nie odniesie się do nich w uzasadnieniu
swojego orzeczenia w sposób zgodny z wymogami określonymi w art. 433 § 2
k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k.
Motywy kasacji wskazują natomiast wprost, że jej autor prezentując własną
ocenę dowodów opartą na ich jednostronnej analizie, polemizuje z ustaleniami
faktycznymi i oceną wiarygodności dowodów wskazujących na sprawstwo
skazanego w omawianym zakresie (por. postanowienie SN z dnia 11 lutego 2009
r., V KK 400/08, Lex Nr 495318, wyrok SN z dnia 5 października 2004 r. VKK
124/04, Lex Nr 126715).
Należy również przypomnieć, iż stopień szczegółowości rozważań Sądu
odwoławczego uzależniony jest od jakości oceny dokonanej przez Sąd I instancji.
Jeżeli ta ocena jest wszechstronna, pełna, logiczna i wsparta zasadami
doświadczenia życiowego, a więc odpowiada w pełni wymogom nałożonym przez
7
reguły z art. 7 k.p.k., to wówczas Sąd odwoławczy zwolniony jest od
drobiazgowego odnoszenia się do zarzutów apelacji, kwestionujących w
rzeczywistości taką ocenę. W takim wypadku wystarczające jest wskazanie
głównych powodów nie podzielenia zarzutów apelacji, a następnie odesłanie do
szczegółów uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji. Jakkolwiek jest rzeczą
oczywistą, iż na Sądzie odwoławczym ciąży obowiązek rozpoznania wszystkich
wniosków i zarzutów wskazanych w środku odwoławczym, nie oznacza to jednak
bezwzględnego wymogu szczegółowego umotywowania każdego argumentu.
Jeżeli Sąd odwoławczy podziela w pełni dokonaną przez Sąd I instancji ocenę
dowodów, może zaniechać szczegółowego odnoszenia się w uzasadnieniu
swojego wyroku do zarzutów apelacji, gdyż byłoby to zbędnym powtórzeniem
argumentacji tego sądu (por. wyrok SN z dnia 15 kwietnia 2009 r., III KK 381/08,
Lex Nr 512100, postanowienia SN: z dnia 10 października 2007 r., III KK 120/07,
Lex Nr 322853, z dnia 2 sierpnia 2006 r., II KK 238/05, Lex Nr 193046). Skoro w
przedmiotowej sprawie Sąd I instancji sporządził uzasadnienie swego wyroku w taki
sposób, iż w pełni odpowiadało wymogom z art. 424 § 1 k.p.k., nadto zawiera ono
pełną i rzetelną ocenę całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, to Sąd
odwoławczy nie miał potrzeby jeszcze bardziej szczegółowego, niż to uczynił,
odnoszenia się do poszczególnych zarzutów apelacji.
Jest faktem, że wyjaśnienia i zeznania świadka koronnego D. C. stanowiły
główny dowód będący podstawą ustaleń faktycznych. Nie ma jednak racji autor
kasacji, jakoby relacje te stanowiły jedyny dowód, na podstawie którego przyjęto
sprawstwo skazanego L. Sądy obydwu instancji wskazały jednoznacznie, iż
dodatkowymi dowodami były również częściowo wyjaśnienia samego skazanego
L., a także zeznania osób pokrzywdzonych. Dla przykładu należy wskazać, iż w
zakresie czynu zarzuconego w pkt VIII (poprzednio pkt XIII) aktu oskarżenia,
skazany przyznał się częściowo do jego popełnienia, chociaż tę okoliczność w
kasacji akurat pominięto. Analiza uzasadnienia Sądu I instancji wyraźnie wskazuje,
iż Sąd ten dokonał wnikliwej i rzeczowej oceny relacji świadka koronnego. Czynił to
zarówno w treści całego uzasadnienia wyroku, przy omówieniu poszczególnych
zarzutów z aktu oskarżenia, jak i poświęcając temu dowodowi osobne miejsce (str.
5 – 6 uzasadnienia).
8
Sąd Okręgowy podniósł szereg argumentów, które przemawiały za
wiarygodnością zeznań świadka C. Trafnie też uznał, iż pewne nieścisłości w tych
zeznaniach są wytłumaczalne w sposób logiczny i nie wpływają negatywnie na jego
prawdomówność, bądź dotyczą mniej istotnych kwestii. Podkreślił również Sąd, że
w toku postępowania nie ujawniła się żadna okoliczność, która mogłaby
wskazywać, że świadek koronny w sposób świadomy zeznawał nieprawdę. Godzi
się przypomnieć kolejny fakt pominięty w kasacji, a mianowicie tę okoliczność, iż
Sąd I instancji oceniał wszystkie zebrane dowody – w tym relacje D. C. – przy
pełnym respektowaniu zasady in dubio pro reo z art. 5 § 2 k.p.k., skoro uniewinnił
P. L. od trzech zarzutów popełnienia przestępstw. Zwrócił na ten fakt uwagę Sąd
Apelacyjny, generalnie w pełni aprobując dokonaną przez Sąd I instancji ocenę
materiału dowodowego (str. 7 i 9 in fine uzasadnienia).
Wbrew odmiennemu stanowisku obrońcy wyrażonemu w kasacji, Sądy
obydwu instancji poddały rzeczowej ocenie także wyjaśnienia i zeznania P. D. oraz
A. K. Sąd Okręgowy wskazał wyraźnie, że ich relacje są nieprzydatne dla czynienia
ustaleń faktycznych, gdyż osoby te celowo nie chciały ujawnić przed sądem pełnej
wiedzy o działalności przestępczej P. L. (str. 5 uzasadnienia). Odpowiadając na
stosowne zarzuty apelacji obrońcy w zakresie „dowodów korzystnych dla
oskarżonego”, w tym relacji D. i K., Sąd odwoławczy wyraził swe stanowisko m.in.
na stronie 8 uzasadnienia własnego wyroku, aprobując ich ocenę dokonaną przez
Sąd I instancji. Ten fakt, iż Sąd odwoławczy wymienił wprost dane personalne
świadka K., a pominął nazwisko D., nie może być uznany za naruszenie art. 433 §
2 k.p.k., czy też art. 457 § 3 k.p.k., skoro Sąd odnosił się do wszystkich dowodów
wskazywanych w apelacji. Po raz kolejny należy zauważyć, iż odrzucenie przez
Sąd pewnych dowodów po ich krytycznej analizie, nie może być uznane za ich
pominięcie. Podobnie nie można utożsamiać faktu niepodzielenia zasadności
podniesionego w apelacji zarzutu, z brakiem ustosunkowania się do niego. Godzi
się zauważyć, iż Sąd odwoławczy analizując w ramach kontroli instancyjnej
przeprowadzoną przez Sąd meriti ocenę zebranego materiału dowodowego, na
stronach 10 – 12 uzasadnienia własnego wyroku odniósł się do każdego kolejnego
czynu przypisanego skazanemu, na co trafnie zwrócił uwagę prokurator w
odpowiedzi na kasację.
9
Mając na uwadze wszystkie podniesione powyżej okoliczności Sąd
Najwyższy oddalił kasację obrońcy skazanego w trybie art. 535 § 3 k.p.k. jako
oczywiście bezzasadną. O kosztach sądowych postępowania kasacyjnego
orzeczono na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k., zwalniając od
nich skazanego P. L.
O wynagrodzeniu dla obrońcy skazanego, adwokat K. G., Kancelaria
Adwokacka, za sporządzenie i wniesienie kasacji, rozstrzygnięto na podstawie § 2
ust. 3 i § 14 ust. 3 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28
września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez
Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.