Wyrok SN z 29 października 2013, sygn. IV KK 349/13
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
warunkowo umorzono postępowanie karne
Typ sprawy
sprawa karna
Etap
postępowanie kasacyjne przed Sądem Najwyższym
Tematy
odszkodowanie
Role w sprawie
oskarżony
podejrzany
pokrzywdzony
biegły
prokurator
Data orzeczenia
29 października 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Barbara Skoczkowska
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 października 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący)
SSN Kazimierz Klugiewicz
SSN Michał Laskowski (sprawozdawca)
Protokolant Dorota szczerbiak
w sprawie G. S.
wobec którego warunkowo umorzono postępowanie o czyn z art. 7 ust. 2 ustawy z
dnia 5 lipca 2002 r. o ochronie niektórych usług świadczonych drogą elektroniczną
opartych lub polegających na dostępie warunkowym
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 29 października 2013 r.,
kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego
na korzyść oskarżonego
od wyroku Sądu Okręgowego w T.
z dnia 28 maja 2013 r.,
zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w M.
z dnia 11 marca 2013 r.,
uchyla zaskarżony wyrok i zmieniony nim wyrok Sądu
Rejonowego w M. i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w M.
do ponownego rozpoznania.
2
UZASADNIENIE
G. S. oskarżony został o to, że:
1. w okresie od grudnia 2008 r. do 6 października 2010 r. w M. w miejscu
zamieszkania posiadał i używał wyłącznie na własne potrzeby niedozwolone
urządzenia w postaci tunerów telewizji satelitarnej Dreambox model DM 800
HD PRV, umożliwiające bezumowny odbiór programów telewizyjnych płatnej
kodowanej platformy cyfrowej Cyfra+, czym spowodował straty w kwocie
łącznej 3.335 złotych na szkodę Canal+ Cyfrowy Sp. z o.o. z siedzibą w W.,
to jest o czyn z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. o ochronie
niektórych usług świadczonych drogą elektroniczną opartych lub
polegających na dostępie warunkowym;
2. w okresie od grudnia 2008 r. do 6 października 2010 r. w M. w miejscu
zamieszkania posiadał i używał wyłącznie na własne potrzeby niedozwolone
urządzenia w postaci tunerów telewizji satelitarnej Dreambox model DM 800
HD PRV, umożliwiające bezumowny odbiór programów telewizyjnych płatnej
kodowanej platformy cyfrowej Cyfrowego Polsatu SA, czym spowodował
straty w kwocie łącznej 1.955 złotych na szkodę Cyfrowego Polsatu SA z
siedzibą w W., to jest o czyn z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. o
ochronie niektórych usług świadczonych drogą elektroniczną opartych lub
polegających na dostępie warunkowym.
Sąd Rejonowy w M., wyrokiem z dnia 11 marca 2013 r., na podstawie art. 66 1
k.k. i art. 67 § 1 k.k. warunkowo umorzył postępowanie przeciwko G. S. o
przestępstwa z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 5 lipca 2002 r. o ochronie niektórych
usług świadczonych drogą elektroniczną opartych lub polegających na dostępie
warunkowym na okres próby w wymiarze roku, a nadto orzekł od oskarżonego
świadczenie pieniężne w kwocie 300 złotych na rzecz Funduszu Pomocy
Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej oraz zobowiązał oskarżonego do
naprawienia szkody poprzez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego Canal+ Sp. z o.o. z
siedzibą w W., reprezentowanego przez Stowarzyszenie Dystrybutorów Programów
Telewizyjnych SYGNAŁ kwoty 3.335 złotych i na rzecz pokrzywdzonego Cyfrowego
Polsatu SA z siedzibą w W., reprezentowanego przez Stowarzyszenie
Dystrybutorów Programów Telewizyjnych SYGNAŁ kwoty 1.955 złotych. Sąd orzekł
3
ponadto przepadek na rzecz Skarbu Państwa przedmiotów służących do
popełnienia przestępstwa w postaci dekoderów.
Wyrok powyższy zaskarżony został przez prokuratora i oskarżonego, przy
czym oskarżony w apelacji własnej zarzucił wyrokowi między innymi błąd w
ustaleniach faktycznych, polegający na uznaniu, że w okresie od grudnia 2008 r. do
6 października 2010 r. w M. w miejscu zamieszkania posiadał i używał wyłącznie na
własne potrzeby niedozwolone urządzenia w postaci tunerów telewizji satelitarnej
Dreambox model DM 800 HD PRV, umożliwiające bezumowny odbiór programów
telewizyjnych płatnych kodowanych platform, podczas gdy zgromadzony materiał
dowodowy nie dawał podstaw do takiego ustalenia. W uzasadnieniu apelacji
oskarżony podniósł, że błędnie ustalony został okres popełnienia przypisanych mu
czynów, zwracając uwagę, że data początkowa tego okresu przyjęta przez sąd
wynikała wyłącznie z jego zeznań złożonych w sprawie w charakterze świadka.
Skarżący zakwestionował także wysokość szkody wyliczonej w oparciu o przyjęty
czas popełnienia przestępstwa.
Po rozpoznaniu obu apelacji Sąd Okręgowy, wyrokiem z dnia 28 maja 2013
r., zmienił zaskarżony wyrok w ten tylko sposób, że zobowiązał oskarżonego do
naprawienia szkody w okresie próby. W pozostałym zakresie zaskarżony wyrok
utrzymany został w mocy, przy czym apelacja oskarżonego uznana została za
oczywiście bezzasadną.
Kasację od tego wyroku wniósł Prokurator Generalny. Zaskarżył wyrok w całości
na korzyść oskarżonego i zarzucił rażące i mające istotny wpływ na jego treść
naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 433 § 2 k.p.k.
i art. 457 § 3 k.p.k., polegające na zaniechaniu dokonania przez Sąd Okręgowy w T.
prawidłowej oraz wszechstronnej kontroli odwoławczej, nienależytym rozważeniu i
ustosunkowaniu się w uzasadnieniu orzeczenia do wszystkich zarzutów
podniesionych w apelacji oskarżonego i wspierającej je argumentacji, w
następstwie czego doszło do utrzymania w mocy niezasadnego wyroku Sądu
Rejonowego w M., wydanego z naruszeniem art. 66 § 1 k.k., art. 7 k.p.k. w zw. z art.
410 k.p.k. i art. 366 § 1 k.p.k. oraz z naruszeniem normy gwarancyjnej wynikającej
z art. 74 § 1 k.p.k.
4
Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i
zmienionego na jego mocy wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy temu
sądowi do ponownego rozpoznania w pierwszej instancji.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się zasadna w stopniu, który
umożliwił jej rozpoznanie i uwzględnienie zawartego w niej wniosku na posiedzeniu
wyznaczonym na podstawie art. 535 § 5 k.p.k. stwierdzić należy, że zarówno wyrok
wydany przez sąd odwoławczy, jak i wyrok, który zapadł przed sądem pierwszej
instancji dotknięte są wadami, które powodują konieczność ich wyeliminowania z
obrotu prawnego, to jest uchylenia i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji
do ponownego rozpoznania. Sąd odwoławczy, bez mała w całości utrzymując w
mocy zaskarżony wyrok i uznając apelację oskarżonego za oczywiście bezzasadną,
ograniczył się w uzasadnieniu swego orzeczenia do ogólnikowej akceptacji ustaleń
faktycznych dokonanych w sprawie przez sąd pierwszej instancji, ignorując przy
tym zarzut zawarty w apelacji oskarżonego, co do wadliwego określenia czasu
przypisanych mu przestępstw. Oskarżony przedstawił przy tym w apelacji
argumenty uzasadniające w jego przekonaniu postawiony zarzut. Sąd odwoławczy
w ogóle nie odniósł się do nich; tymczasem rozważenia wymagało ustalenie daty,
od której oskarżony rozpoczął nielegalny odbiór programów telewizyjnych. Biorąc
pod uwagę fakt, że w toku postępowania, po przedstawieniu zarzutów, oskarżony
odmówił składania wyjaśnień, wątpliwe jest ustalenie przez sąd pierwszej instancji
daty początkowej nielegalnych działań oskarżonego na grudzień 2008 r. Nie
przesądzając o prawidłowości lub nieprawidłowości tego ustalenia, stwierdzić
trzeba, że oparcie go na zeznaniach złożonych przez G. S. w charakterze świadka
(k. 80-81 akt) nie może być uznane za prawidłowe. W każdym razie kwestia ta
powinna być wnikliwie rozważona przez sąd odwoławczy, do czego nie doszło.
Konsekwencją ustalenia czasu popełnienia przypisanego oskarżonemu
przestępstwa jest wysokość zasądzonego odszkodowania. W toku postępowania
odwoławczego doszło zatem do naruszenia przepisów prawa wskazanych w
zarzucie kasacji. Naruszenie to ma charakter rażący i miało niewątpliwy wpływ na
treść wyroku.
5
Wyrok Sądu Rejonowego także zapadł z rażącym naruszeniem
wymienionych w kasacji przepisów. Z uzasadnienia wyroku tego sądu nie wynika,
na jakiej podstawie ustalił on czas popełnienia przypisanych oskarżonemu
przestępstw, w szczególności zaś na jakiej podstawie doszło do ustalenia daty
początkowej przestępczego działania. Trafnie przy tym zwrócono w kasacji uwagę
na przeprowadzone w toku przewodu sądowego dowody w postaci opinii i zeznań
biegłego oraz analizy połączeń telefonicznych dokonanych z telefonu R. A. Sąd
pierwszej instancji nie skorzystał z możliwości wynikających z tych dowodów, a
ustalił czas popełnienia przestępstwa, w ślad za zarzutami oskarżyciela, opierając
się, jak można przypuszczać, na dowodzie w postaci zeznań G. S. złożonych w
toku przesłuchania go jako świadka. Tego rodzaju praktyka godzi w podstawowe
reguły postępowania karnego. Zobowiązany do mówienia prawdy świadek G. S.
udzielił bowiem informacji, które pozwoliły na postawienie zarzutu podejrzanemu, a
następnie oskarżonemu G. S. Zgodnie ze wskazanym w zarzucie kasacji
przepisem art. 74 § 1 k.k. oskarżony nie ma obowiązku dowodzenia swej
niewinności ani obowiązku dostarczania dowodów na swoją niekorzyść. Skoro
oskarżony skorzystał z prawa do odmowy składania wyjaśnień w sprawie, nie
można było wykorzystać w żadnym zakresie tego co powiedział przesłuchiwany w
charakterze świadka. Stanowiło to rażące obejście zasady wynikającej z art. 74 § 1
k.p.k. i miało oczywisty wpływ na treść wyroku. Co więcej, w ujawnionym materiale
dowodowym nie zostały w zupełności wyjaśnione okoliczności popełnienia
przestępstwa, którego popełnienie zarzucono G. S. Nie została tym samym
spełniona wymieniona w art. 66 § 1 k.k. przesłanka warunkowego umorzenia
postępowania w postaci braku wątpliwości co do okoliczności popełnienia
przestępstwa. Uchybienie w postaci oparcia ustaleń co do czasu popełnienia
przestępstwa na podstawie zeznań złożonych przez G. S. w charakterze świadka,
braku innych działań sądu zmierzających do ustalenia tych okoliczności i
warunkowego umorzenia postępowania mimo niewyjaśnienia wątpliwości w tym
zakresie miało w sprawie charakter pierwotny. Uchybienie to wobec nieprawidłowej
kontroli odwoławczej nie zostało wyeliminowane przez sąd drugiej instancji. W tym
stanie rzeczy konieczne stało się uchylenie zarówno wyroku Sądu Okręgowego, jak
6
i wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji, a więc
Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
W toku tego rozpoznania Sąd ten dokonać powinien próby ustalenia czasu
popełnienia przestępstw zarzucanych oskarżonemu na podstawie innych dowodów
aniżeli zeznania świadka G. S. W uzasadnieniu kasacji wskazano takie możliwości,
wynikające między innymi z zeznań biegłego. Dopiero po precyzyjnym ustaleniu
czasu popełnienia przestępstwa z uwzględnieniem zasad postępowania karnego, w
tym zasady in dubio pro reo i zważywszy kierunek wniesionej kasacji, zakazu
reformationis in peius możliwe będzie podjęcie decyzji co do sposobu zakończenia
postępowania i wydanie poszczególnych rozstrzygnięć z tym związanych, w tym
orzeczenia o obowiązku naprawienia szkody. W czasie rozpoznania Sąd zwrócić
powinien także uwagę na to, czy zasadnym jest zarzucanie, a następnie
przypisanie oskarżonemu popełnienia dwóch odrębnych przestępstw, czy też
działanie oskarżonego stanowiło w istocie jedno przestępstwo, które dokonane
zostało na szkodę dwóch pokrzywdzonych podmiotów.. przesłanka warunkowego umorzenia
postępowania w postaci braku wątpliwości co do okoliczności popełnienia
przestępstwa. Uchybienie w postaci oparcia ustaleń co do czasu popełnienia
przestępstwa na podstawie zeznań złożonych przez G. S. w charakterze świadka,
braku innych działań sądu zmierzających do ustalenia tych okoliczności i
warunkowego umorzenia postępowania mimo niewyjaśnienia wątpliwości w tym
zakresie miało w sprawie charakter pierwotny. Uchybienie to wobec nieprawidłowej
kontroli odwoławczej nie zostało wyeliminowane przez sąd drugiej instancji. W tym
stanie rzeczy konieczne stało się uchylenie zarówno wyroku Sądu Okręgowego, jak
6
i wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji, a więc
Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
W toku tego rozpoznania Sąd ten dokonać powinien próby ustalenia czasu
popełnienia przestępstw zarzucanych oskarżonemu na podstawie innych dowodów
aniżeli zeznania świadka G. S. W uzasadnieniu kasacji wskazano takie możliwości,
wynikające między innymi z zeznań biegłego. Dopiero po precyzyjnym ustaleniu
czasu popełnienia przestępstwa z uwzględnieniem zasad postępowania karnego, w
tym zasady in dubio pro reo i zważywszy kierunek wniesionej kasacji, zakazu
reformationis in peius możliwe będzie podjęcie decyzji co do sposobu zakończenia
postępowania i wydanie poszczególnych rozstrzygnięć z tym związanych, w tym
orzeczenia o obowiązku naprawienia szkody. W czasie rozpoznania Sąd zwrócić
powinien także uwagę na to, czy zasadnym jest zarzucanie, a następnie
przypisanie oskarżonemu popełnienia dwóch odrębnych przestępstw, czy też
działanie oskarżonego stanowiło w istocie jedno przestępstwo, które dokonane
zostało na szkodę dwóch pokrzywdzonych podmiotów.