Postanowienie SN z 13 listopada 2013, sygn. II KK 164/13
Data orzeczenia
13 listopada 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Rafał Malarski
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (4)
POSTANOWIENIE
Dnia 13 listopada 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Rafał Malarski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Małgorzata Gierszon
SSA del. do SN Dariusz Czajkowski
Protokolant Marta Brylińska
przy udziale prokuratora Prokuratury Biura Lustracyjnego IPN Jacka Wygody,
w sprawie J. T. Z.
w przedmiocie lustracji
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 13 listopada 2013 r.,
kasacji, wniesionej przez obrońcę
od orzeczenia Sądu Apelacyjnego w […]
z dnia 28 stycznia 2013 r.,
utrzymującego w mocy orzeczenie Sądu Okręgowego w W.
z dnia 22 października 2012 r.,
I. oddala kasację jako oczywiście bezzasadną;
II. obciąża J. T. Z. kosztami sądowymi za
postępowanie kasacyjne.
U Z A S A D N I E N I E
Sąd Apelacyjny w Warszawie, po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2013 r.
apelacji obrońcy osoby lustrowanej, utrzymał w mocy orzeczenie Sądu
Okręgowego z 22 października 2012 r., którym na podstawie art. 21 a ust. 1 i 2
ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnieniu informacji o dokumentach
organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów –
2
Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 425 ze zm. (dalej: ustawy lustracyjnej z 2006 r.)
stwierdził, że J. T. Z. złożył w dniu 25 września 2007 r. niezgodne z prawdą
oświadczenie lustracyjne.
Kasację od prawomocnego orzeczenia Sądu odwoławczego wniósł obrońca
osoby lustrowanej, zarzucając:
1) rażące i mogące mieć istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie prawa
procesowego, a mianowicie
a) art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. w zw. z art. 19 ustawy lustracyjnej z 2006 r. przez
brak umorzenia postępowania lustracyjnego, mimo że kwestia
współpracy J. T. Z. z organami bezpieczeństwa PRL była przedmiotem
już prawomocnie zakończonego postępowania lustracyjnego,
b) art. 5 § 1 k.p.k. w zw. z art. 19 ustawy lustracyjnej z 2006 r. przez
zastosowanie domniemania winy osoby lustrowanej,
c) art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z
1950 r. przez prowadzenie kolejnego procesu „dotyczącego tego
samego oświadczenia”,
d) art. 7 k.p.k. w zw. z art. 433 § 1 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k. w zw. z art. 19
ustawy lustracyjnej z 2006 r.,
e) art. 4 k.p.k. i art. 167 k.p.k. w zw. z art. 433 § 1 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k.
w zw. z art. 19 ustawy lustracyjnej z 2006 r.;
2) rażące i mogące mieć istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie prawa
materialnego, mianowicie art. 30 k.k. w zw. z art. 21 ustawy lustracyjnej z
2006 r., przez brak ustalenia o działaniu osoby lustrowanej w warunkach
błędu podczas składania oświadczenia lustracyjnego z 25 września 2007 r.
Prokurator Oddziałowego Biura Lustracyjnego IPN-KŚZpNP w K. zażądał w
odpowiedzi na kasację jej oddalenia jako oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym. Sąd kasacyjny,
posługując się regułą interpretacyjną a maiori ad minus, uznał, że skoro art. 535 § 3
k.p.k. daje podstawy do odstąpienia w całości od sporządzenia pisemnego
uzasadnienia postanowienia, to tym bardziej pozwala na opracowanie go w formie
uproszczonej, wskazującej jedynie na istotę rozstrzygnięcia (zob. post. SN z 13
3
stycznia 2004 r., II KK 269/03, LEX nr 83753), oraz (lub) na ustosunkowanie się
wyłącznie do wybranego zarzutu kasacyjnego, którego skomentowanie jawi się jako
celowe. W niniejszej sprawie wypadało odnieść się na piśmie jedynie do
twierdzenia skarżącego, że skoro już wcześniej, pod rządem ustawy z dnia 11
kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa
państwa lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób pełniących funkcje
publiczne – Dz. U. z 1999 Nr 42, poz. 428 ze zm. (dalej: ustawy lustracyjnej z 1997
r.), prawomocnie uznano, że lustrowany złożył w dniu 9 października 2005 r.
fałszywe oświadczenie lustracyjne, to wystąpił stan powagi rzeczy osądzonej
wykluczający możliwość sądowego badania, czy złożone w dniu 25 września 2007
r. oświadczenie lustracyjne, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy lustracyjnej z
2006 r., było zgodne z prawdą. Zapatrywanie autora kasacji w tej mierze wymagało
zdecydowanej krytyki.
Sytuację prawną osoby, która złożyła oświadczenie lustracyjne pod rządem
ustawy lustracyjnej z 1997 r., a która ubiega się ponownie o stanowisko objęte
obowiązkiem złożenia tego oświadczenia pod rządem ustawy lustracyjnej z 2006 r.,
należy oceniać na podstawie tej ostatniej ustawy. Ustawodawca w art. 7 ust. 1
ustawy lustracyjnej z 2006 r. nie różnicuje wszak sytuacji osób, które nie składały
oświadczenia lustracyjnego na podstawie ustawy z 1997 r. i osób, które złożyły
takie oświadczenia, a zatem – lege non distinguente – rozróżnień tych nie wolno
wprowadzać interpretatorowi. Przepis ten stanowi, że obowiązek złożenia
oświadczenia, dotyczącego pracy lub służby w organach bezpieczeństwa lub
współpracy z tymi organami w okresie od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r., mają
osoby, o których mowa w art. 4 ustawy lustracyjnej z 2006 r., urodzone przed
dniem 1 sierpnia 1972 r. To oświadczenie jest oświadczeniem wiedzy osoby
składającej je w zakresie wymienionych zachowań oraz wskazanych organów w
takim rozumieniu, jakie nadała im ustawa z 2006 r. Definicje zachowań objętych
oświadczeniem oraz organów były inne (węższe) w ustawie lustracyjnej z 1997 r.
(art. 4 i art. 2 tej ustawy). Wynika stąd, że oświadczenie lustracyjne złożone na
podstawie ustawy z 1997 r. i to oświadczeni złożone na podstawie ustawy z 2006
r., mimo że zbliżoną, to mają jednak różną treść. Oświadczenie lustracyjne z
ustawy z 1997 r. nie może więc zastąpić oświadczenia opartego na ustawie z 2006
4
r. Przedstawiony punkt widzenia, utrwalony już w judykaturze, wolno wyrazić też w
postaci stwierdzenia, że złożenie oświadczenia lustracyjnego na podstawie art. 6
ust. 1 ustawy lustracyjnej z 1997 r. nie uchyla obowiązku złożenia nowego
oświadczenia przez osobę, która kandyduje na stanowisko objęte lustracją na
podstawie art. 7 ust. 1 ustawy lustracyjnej z 2006 r. (zob. wyrok SN z 10 listopada
2010 r., III KRS 13/10, OSNP 2012, z. 5-6, poz. 82). Nie ma tu nic do rzeczy treść
art. 7 ust. 3 ustawy lustracyjnej z 2006 r., który mówi o wygaśnięciu obowiązku
powtórnego składania oświadczenia lustracyjnego, jako że z usytuowania tego
przepisu jasno wynika, iż odnosi się on tylko do oświadczeń lustracyjnych
złożonych w granicach regulacji wprowadzonych przez ustawę z 2006r.
Względy funkcjonalne ewidentnie wspierają rezultat wykładni językowej. Nie
ulega wszak wątpliwości, że celem ustawy z 2006 r. jest ujawnienie faktu pracy lub
służby w organach bezpieczeństwa komunistycznego państwa lub współpracy z
nimi osób pełniących funkcje publiczne lub kandydujących do ich pełnienia (zob.
Preambuła do ustawy lustracyjnej z 2006 r.).
Przechodząc do rozważań nad kwestią funkcjonowania w postępowaniu
lustracyjnym przeszkód procesowych, trzeba wyraźnie odnotować, że w ramach
tego postępowania (zarówno przewidzianego w starej ustawie, jak i nowej)
przedmiotem procesu pozostają dane oświadczenia lustracyjne, czyli złożone przez
osoby lustrowane oświadczenia woli, a nie wydarzenia z przeszłości, czyli fakty
ewentualnej służby lub pracy w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy
z nimi. Ujmując zagadnienie precyzyjniej, przedmiotem rozpoznania (procesu
lustracyjnego) jest nie tyle samo oświadczenie lustracyjne, co jego zgodność (lub
niezgodność) z prawdą. W konsekwencji należy stwierdzić: prawomocne
orzeczenie w kwestii prawdziwości (lub nieprawdziwości) oświadczenia
lustracyjnego złożonego na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy lustracyjnej z 1997
r. nie stwarza stanu rzeczy osądzonej (rei iudicatae) w rozumieniu art. 17 § 1
pkt 7 k.p.k., który znajduje – zgodnie z art. 19 ustawy lustracyjnej z 2006 r. –
odpowiednie zastosowanie w postępowaniu lustracyjnym, i tym samym nie
stanowi przeszkody do badania zgodności z prawdą oświadczenia
lustracyjnego złożonego na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy lustracyjnej z 2006
5
r., mimo że oba oświadczenia dotyczą tych samych wydarzeń z przeszłości i
w obu postępowaniach lustracyjnych przeprowadza się te same dowody.
W tym stanie rzeczy, skoro w toku pierwszego postępowania lustracyjnego
prowadzonego na podstawie ustawy lustracyjnej z 1997 r. badano prawdziwość
oświadczenia lustracyjnego J. T. Z. z dnia 9 października 2005 r., a toku
niniejszego procesu przedmiotem oceny było oświadczenie lustracyjne tej osoby
złożone w dniu 25 września 2007 r. pod rządem ustawy lustracyjnej z 2006 r., to o
istnieniu bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. nie mogło
być mowy.
Dlatego Sąd Najwyższy, uznając zarzut powagi rzeczy osądzonej oraz
pozostałe zarzuty za ewidentnie chybione, oddalił kasację obrońcy osoby
lustrowanej jako oczywiście bezzasadną (art. 535 § 3 k.p.k.). O kosztach sądowych
za postępowanie kasacyjne orzeczono po myśli art. 636 § 1 k.p.k. w zw. z art. 518
k.p.k.