sygn. V KK 341/13 9 stycznia 2014 Sąd Najwyższy

Postanowienie SN z 9 stycznia 2014, sygn. V KK 341/13

Data orzeczenia 9 stycznia 2014
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Karna, Wydział V
Przewodniczący SSN Eugeniusz Wildowicz
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Karna #postanowienie SN
Sygn. akt V KK 341/13
POSTANOWIENIE
Dnia 9 stycznia 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Eugeniusz Wildowicz
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 9 stycznia 2014 r.
sprawy z wniosku A. A. i A. N.
o odszkodowanie i zadośćuczynienie
z powodu kasacji wniesionej pełnomocnika wnioskodawczyń
od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]
z dnia 20 czerwca 2013 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w S.
z dnia 27 lutego 2013 r.,
p o s t a n o w i ł
1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną,
2. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciążyć
wnioskodawczynie w częściach na nich przypadających.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 27 lutego 2013 roku, na podstawie art. 8 ust.
1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych
wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu
Państwa Polskiego oddalił wniosek A. N., A. A., G. D. i D. N. o odszkodowanie i
zadośćuczynienie za represje, jakich doznał Z. N. w związku z wykonaniem
2
wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w P. z dnia 18 kwietnia 1950 r. w sprawie
Sr …/50.
Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2013 roku, Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu
apelacji wniesionych przez pełnomocników wnioskodawczyń A. A. i A. N. utrzymał
w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelacje pełnomocników wnioskodawczyń za
oczywiście bezzasadne.
Kasację od tego wyroku wniósł pełnomocnik wnioskodawczyń A. A. i A.N.
zarzucając:
1) rażące naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na treść
orzeczenia, a mianowicie:
- art. 8 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 3 ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń
wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz
niepodległego bytu Państwa Polskiego w zw. z art. 552 § 4 k.p.k., poprzez
uznanie, że wobec niewykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej
wyrokiem o sygn. akt Sr …/50 oraz niezaliczeniu stosowanego w tym
postępowaniu tymczasowego aresztowania na poczet wykonanej kary - nie
stanowi podstawy do zasądzenia na rzecz osoby represjonowanej
odszkodowania i zadośćuczynienia, podczas gdy do przepisów wskazanej
ustawy, stanowiącej lex specialis do przepisów k.p.k., odpowiednie
zastosowanie mają przepisy znajdujące się w rozdziale 58 k.p.k. z
wyłączeniem art. 555 wskazanego przepisu, w związku z czym, w niniejszym
przypadku zastosowanie będzie miał art. 552 § 4 k.p.k., będący przepisem
proceduralnym i stanowiącym, że odszkodowanie i zadośćuczynienie
przysługuje również w przypadku niesłusznego tymczasowego aresztowania
lub zatrzymania, co miało miejsce w niniejszej sprawie; ponadto, jako że
wyrok z dnia 18.05.1950 r. został wykonany w zakresie kar dodatkowych -
zaistniała przesłanka zasądzenia żądanego przez wnioskodawczynię
odszkodowania i zadośćuczynienia,
- art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. poprzez naruszenie granic swobodnej
oceny dowodów, skutkującej uznaniem, że szkoda po stronie Z. N., powstała
z tytułu trwałego uszczerbku na zdrowiu, utraty dochodów z pracy
zarobkowej z powodu utrzymującej się niezdolności do pracy, utraconych
3
korzyści w postaci możliwości zaliczenia do emerytury okresu zatrudnienia,
utraty praw do dziedziczenia majątku i gospodarstwa rolnego po zmarłym
ojcu oraz krzywda związana z pozbawieniem wolności - powstała jedynie na
skutek wykonania wyroku Sr …/49, podczas gdy warunki wykonywania kary
po zastosowaniu względem represjonowanego tymczasowego aresztowania
w sprawie Sr …/50 uległy znacznemu pogorszeniu (tortury, przeniesienie do
więzienia progresywnego), co przełożyło się na późniejszy stan zdrowia
represjonowanego oraz jego funkcjonowanie w społeczeństwie,
- art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. poprzez naruszenie granic swobodnej
oceny dowodów, skutkującej uznaniem, że roszczenie wnioskodawczyni o
zasądzenie na jej rzecz odszkodowania i zadośćuczynienia za wykonane
względem Z. N. kary pozbawienia praw publicznych i obywatelskich
(orzeczenie Sr …/49) zostało zaspokojone na skutek wykonania orzeczenia
Sądu Wojewódzkiego w P. z 1992 r., podczas gdy w orzeczeniu tym
orzeczono względem Z. N. jedynie odszkodowanie za utracone zarobki
podczas pobytu w zakładzie oraz zadośćuczynienie za każdy miesiąc
pozbawienia wolności, w konsekwencji - orzeczenie to nie obejmowało
swoim zakresem odszkodowania i zadośćuczynienia z tytułu wykonania kar
dodatkowych, w tym z tytułu zastosowania względem niego tymczasowego
aresztowania,
2) rażące naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na treść
wydanego rozstrzygnięcia, a mianowicie:
- art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń
wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz
niepodległego bytu Państwa Polskiego, poprzez uznanie, że żądane przez
wnioskodawczynię odszkodowanie nie może zostać uwzględnione z uwagi na
niewykonanie względem Z. N. orzeczenia Sr …/50 w przedmiocie kary
pozbawienia wolności, podczas gdy niedopuszczalne jest ograniczanie
zasądzenia odszkodowania i zadośćuczynienia od wykonania orzeczenia w
przedmiocie pozbawienia wolności, zwłaszcza jeżeli orzeczenie to zawiera
inne rozstrzygnięcia powodujące szkodę oraz krzywdę, tak jak miało to
miejsce w niniejszej sprawie,
4
- art. 8 ust. 4 ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób
represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa
Polskiego, poprzez jego nieuwzględnienie i przy przyjęciu, że względem Z. N.
zasądzono już odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne skazanie
również wyrokiem Sr …/50 - niezastosowanie w niniejszym postępowaniu
zasad słuszności, które umożliwiają przyznanie od Skarbu Państwa
odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienia za doznaną
krzywdę, wynikłe z wykonania orzeczenia, które uznano za nieważne -
również w przypadku, gdy należności te zostały zasądzone innym
orzeczeniem sądowym.
W konkluzji kasacji skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego i
przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w pisemnej odpowiedzi na kasację
wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja pełnomocnika wnioskodawczyń A. A. i A. N. jest bezzasadna w
stopniu oczywistym, uzasadniającym jej oddalenie w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
W pierwszej kolejności - dla porządku - zaznaczyć należy, że prawomocnym
postanowieniem Sądu Okręgowego w S. z dnia 27 sierpnia 2012 roku, sygn. akt III
Ko …/12, umorzono postępowanie w części dotyczącej zgłoszonego wniosku
dotyczącego odszkodowania i zadośćuczynienia za represje, jakich doznał Z. N. w
związku z wykonaniem wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w P. z dnia 13
stycznia 1950 r., w sprawie Sr …/49, tj. w części dotyczącej dochodzonej kwoty
404.708,28 zł tytułem odszkodowania i kwoty 256.476,33 zł tytułem
zadośćuczynienia. Oznacza to, że przedmiotem rozpoznania jest obecnie
wyłącznie kwestia zadośćuczynienia i odszkodowania za represje, jakich doznał Z.
N. w związku z wykonaniem wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w P. z dnia 18
kwietnia 1950 r., w sprawie o sygn. akt Sr …/50.
Przechodząc do poszczególnych zarzutów kasacji pełnomocnika
wnioskodawczyń wskazać należy, że zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 w zw. z art. 8
ust. 3 ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób
represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
5
w zw. z art. 552 § 4 k.p.k. jest bezzasadny. Zarzut ten stanowi wierne powielenie
zarzutu apelacji pełnomocnika A. A., a Sąd ad quem odniósł się do niego w
pisemnych motywach swojego orzeczenia (s. 9-12, k. 876-877v). Wyłożona przez
Sąd odwoławczy argumentacja jest prawidłowa, albowiem Sąd ten jednoznacznie
wskazał, że orzeczona w sprawie Sr …/50 kara więzienia nie była wykonywana, a
stosowane w tej sprawie tymczasowe aresztowanie miało miejsce w trakcie
odbywania kary w sprawie Sr …/49. Kara 6 lat więzienia ze sprawy Sr …/50 miała
być wykonywana w okresie od 10 sierpnia 1957 r. do 10 sierpnia 1963 r., przy
czym do jej wykonania nigdy nie doszło, gdyż na podstawie ustawy z dnia 22
listopada 1952 r. o amnestii darowano w całości orzeczone kary więzienia (k. 439-
440). W orzecznictwie podnosi się natomiast, że „treść art. 8 ust. 1 ustawy z dnia
23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób
represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego,
nie pozostawia wątpliwości, że w aktualnym stanie prawnym odszkodowanie i
zadośćuczynienie na podstawie tego przepisu przysługuje wyłącznie za wykonanie
orzeczenia, którego nieważność stwierdzono w trybie tejże ustawy, lub za
wykonanie decyzji o internowaniu (zob. np. postanowienie SN z dnia 10 stycznia
2013 r., IVKK 292/12, LEX nr 1277775). W tym stanie rzeczy za trafną należy
uznać argumentację Sądu odwoławczego, że doszło już do prawomocnego
zasądzenia zadośćuczynienia i odszkodowania z tytułu wykonania kary więzienia w
okresie od 10 sierpnia 1949 r. do 25 lutego 1955 r. (postanowienie Sądu
Wojewódzkiego w P. z dnia 22 czerwca 1992 r., sygn. akt III Ko … /91).
Odnosząc się do kolejnych zarzutów kasacyjnych wskazać należy, że zarzut
naruszenia art. 7 k.p.k. podnoszony może być w postępowaniu kasacyjnym tylko
wówczas, gdy sąd odwoławczy czynił samodzielne ustalenia faktyczne, co w
niniejszej sprawie nie miało miejsca. Podobnie, zarzut naruszenia art. 410 k.p.k.
może być zasadny w przypadku, gdyby sąd opierał się na materiale
dowodowym, który w sprawie nie został ujawniony, bądź orzekał w
oparciu jedynie o część ujawnionego materiału dowodowego. Zważyć
jednak należy, że sąd drugiej instancji nie przeprowadzał postępowania
dowodowego co do istoty sprawy oraz nie zmieniał ustaleń faktycznych.
6
Ponadto Sąd Apelacyjny na s. 11 uzasadnienia wyroku wskazał,
odnosząc się do tożsamego zarzutu podniesionego w apelacji, że
rozstrzygając o odszkodowaniu i zadośćuczynieniu Sąd Wojewódzki w
P. miał na względzie rygory, sposób odbywania kary i zmiany jej
miejsca, gdyż orzekał o całym okresie represji, jakim był poddany Z. N.
(k. 877).
Odnosząc się natomiast do kwestii wykonania wobec Z. N. kar dodatkowych
zauważyć przede wszystkim należy, że wyrokiem w sprawie o sygn. akt Sr …/50,
poza karą więzienia, orzeczono także kary utraty praw publicznych, konfiskaty
mienia i obywatelskich praw honorowych. Wymienione kary dodatkowe zostały
wykonane. W tej mierze prawidłowo wypowiedział się również Sąd Apelacyjny
wskazując przede wszystkim, że roszczenia o zwrot skonfiskowanego mienia
dochodzone były tylko w związku z wykonaniem wyroku w sprawie Sr …/49, a
ponadto mogą być dochodzone w drodze powództwa cywilnego. Nie uszło również
uwagi Sądu odwoławczego, że Z. N. nie spotkał się z żadnymi przejawami
ostracyzmu, a z zeznań A. N. i A. A. wynikało, iż fakt nieuczestniczenia przez Z. N.
w wyborach do ciał ustawodawczych i samorządowych był jego świadomą decyzją.
Sąd ad ąuem trafnie uwzględnił ponadto, że odmowa przyjęcia Z. N. do pracy w
PKP nie miała związku ze wskazanymi karami dodatkowymi, a jedynie z jego
stanem zdrowia, zaś wykonanie kar dodatkowych nie spowodowało szkody dla Z.
N., w tym np. utraty zarobkowania.
Jeżeli chodzi o ostatni z zarzutów skargi kasacyjnej, tj. naruszenia art. 8 ust.
4 ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób
represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
zwrócić należy uwagę na następujące kwestie. Nie ulega wątpliwości, że na rzecz
wnioskodawcy Z. N., o czym była mowa powyżej, zostało już zasądzone, z tytułu
niesłusznego skazania, stosowne odszkodowanie i zadośćuczynienie, którego
wnioskodawca nie kwestionował. Przepis art. 8 ust. 4 ustawy z 23 lutego 1991 r. o
uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za
działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego w sposób
jednoznaczny odnosi się co do zasady do postępowania z wnioskami osób, które
7
otrzymały już odszkodowanie i zadośćuczynienie, a które ponownie występują z
roszczeniem, z powołaniem przepisów tej ustawy, domagając się wypłacenia im
dodatkowych kwot. Art. 8 ust. 4 powołanej ustawy generalnie ustala, że w takiej
sytuacji odszkodowanie i zadośćuczynienie nie przysługuje, „chyba że za jego
zastosowaniem przemawiają względy słuszności". Z lektury uzasadnienia wyroku
Sądu Apelacyjnego wynika, że Sąd ad quem rozważał sprawę i w tym aspekcie
wskazując, że nie można odnosić odszkodowania i zadośćuczynienia zasądzonego
i wypłaconego w 1992 roku do kwot z 2013 roku. Na kartach uzasadnienia wyroku
Sąd odwoławczy przeprowadził stosowne wyliczenie, z którego wynikało, że
przyznana Z. N. kwota stanowiła równowartość 75 średnich wynagrodzeń lub 41 m
mieszkania. Jednocześnie trafnie zauważono, że gdyby zasądzoną kwotę
zadośćuczynienia i odszkodowania waloryzować według wysokości średniego
wynagrodzenia, uzyskano by kwotę 280.503 zł (s. 9 uzasadnienia). Zaznaczyć
jednocześnie wypada, że powyższe uwagi Sądu Apelacyjnego, choć trafne, to
jednak mają drugorzędne znaczenie w niniejszej sprawie, skoro jej przedmiotem
była wyłącznie kwestia zadośćuczynienia i odszkodowania za represje, jakich
doznał Z. N. w związku z wykonaniem wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w P.
z dnia 18 kwietnia 1950 r., w sprawie o sygn. akt Sr …/50. Postępowanie w części
dotyczącej zgłoszonego wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie za represje,
jakich doznał Z. N. w związku z wykonaniem wyroku Wojskowego Sądu
Rejonowego w P. z dnia 13 stycznia 1950 r., w sprawie Sr …/49, zostało bowiem
prawomocnie umorzone, co przesądza o bezzasadności również tego zarzutu
kasacji.
Powyższe rozważania uprawniają do stwierdzenia, że Sąd Apelacyjny
logicznie i rzeczowo odniósł się do wszystkich zarzutów apelacji pełnomocników
wnioskodawczyń A. A. i A. N., trafnie przesądzając o ich bezzasadności.
Jedynie na marginesie wskazać należy na nieprawidłowość wniosku
wywiedzionej przez pełnomocnika wnioskodawczyń kasacji. Skarżący wnosi
bowiem o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego, a jednocześnie o przekazanie
sprawy Sądowi I instancji celem ponownego rozpoznania sprawy, nie wnosząc o
uchylenie wyroku tego Sądu.
8
Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w części
dyspozytywnej postanowienia, przy czym kosztami sądowymi postępowania
kasacyjnego obciążył wnioskodawczynie w częściach na nie przypadających.