sygn. III KK 10/14 6 lutego 2014 Sąd Najwyższy

Postanowienie SN z 6 lutego 2014, sygn. III KK 10/14

Data orzeczenia 6 lutego 2014
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Karna, Wydział III
Przewodniczący SSN Tomasz Grzegorczyk
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Karna #postanowienie SN
Sygn. akt III KK 10/14
POSTANOWIENIE
Dnia 6 lutego 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Tomasz Grzegorczyk
w sprawie J. C. i Ja. C.
skazanych z art. 286 § 1 w zw. z art. 297 § 1 k.k. oraz z art. 197 § 1 i 3 k.k. i art.
191 § 1 k.k. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
w dniu 6 lutego 2014r.,
kasacji obrońców skazanych
od wyroku Sądu Apelacyjnego […] z dnia 12 sierpnia 2013r.,
zmieniającego wobec J. C., ale tylko w zakresie orzeczonego środka karnego, a
utrzymującego w mocy w pozostałej części, jak i w całości wobec Ja. C., wyrok
Sądu Okręgowego w G. z dnia 24 stycznia 2013r.
1. oddala obie kasacje jako oczywiście bezzasadne,
2. zwalnia obu skazanych od kosztów sądowych
postępowania kasacyjnego,
3. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. P. S. (Kancelaria
Adwokacka), jako obrońcy z urzędu J. C. oraz na rzecz adw. W. K.
( Kancelaria Adwokacka), jako obrońcy Ja. C. kwoty po 738 zł
(słownie siedemset trzydzieści osiem) zł, obejmującej już
podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za
sporządzenie i wniesienie kasacji dotyczących oskarżonych,
których byli obrońcami.
UZASADNIENIE
J. C. i Ja. C. odpowiadali w postępowaniu wspólnie z dwoma innymi
osobami. Wyrokiem Sadu Okręgowego z dnia 24 stycznia 2013 r., J. C. został
2
uznany winnym wszystkich zarzucanych mu czynów, z tym, że dwa z nich uznano
za jedno przestępstwo wypełniające znamiona różnych przepisów, a w
konsekwencji skazano go kolejno za przestępstwo a) z art. 178a § 1 k.k.
wymierzając karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, b) z art. 286 § 1 w zb. z art.
297 § 1 k.k., popełnione z Ja. C. i jeszcze innym oskarżonym, wymierzając mu za
to karę 2 lat i 4 miesięcy pozbawienia wolności, c) z art. 191 § 1 k.k. również
popełnione wspólnie i w porozumieniu z Ja. C. i innym współoskarżonym, z
orzeczeniem za to kary roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, d) czynu ciągłego z
art. 191 § 1 w zb. z art. 275 § 1 i art. 12 k.k., ze skazaniem go za nie na rok i 6
miesięcy pozbawienia wolności i e) z art. 197 § 1 i 3 k.k., popełnione również z Ja.
C. i innym współoskarżonym, z wymierzeniem mu za nie kary 5 lat i 6 miesięcy
pozbawienia wolności, orzekając jako karę łączną, karę 7 lat i 6 miesięcy
pozbawienia wolności, a nadto m.in. zakaz prowadzenia pojazdów za czyn z art.
178a § 1 k.k. na okres roku i 6 miesięcy oraz zakaz zbliżania się i kontaktowania z
pokrzywdzoną czynami z art. 191 § 1 i art. 197 § 1 i 3 k.k. na okres 10 lat.
Natomiast Ja. C., został tym wyrokiem skazany za: a) wskazane wyżej
przestępstwo z art. 286 § 1 w zb. z art. 297 § 1 k.k., popełnione wspólnie m.in. z J.
C., z wymierzeniem za nie kary 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, b) z art.
191 § 1 k.k., popełnione również wspólnie z J. C. i innym oskarżonym, za co
skazano go za karę roku pozbawienia wolności oraz c) popełnionego również we
współdziałaniu z J. C. i innym oskarżonym przestępstwa z art. 197 § 1 i 3 k.k., za
które wymierzono mu karę 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, z orzeczeniem
jako kary łącznej, kary 4 lat i 2 miesięcy pozbawienia wolności oraz również
wspomniany wyżej zakaz zbliżania się do pokrzywdzonej czynami z art. 191 § 1 i
art. 197 § 1 i 3 k.k. i kontaktowania się z nią na okres lat 10.
Wyrok ten zaskarżył prokurator na niekorzyść J. C. w zakresie dotyczącym
orzeczenia o karze, a obrońca z urzędu tego oskarżonego w zakresie wszystkich
skazań z wyjątkiem skazania za pierwsze z przypisanych mu przestępstw, tj. z art.
178a § 1 k.k., a nadto odnośnie środka karnego zakazu zbliżania się i
kontaktowania z pokrzywdzoną czynami z art. 191 § 1 k.k. i art. 197 § 1 i 3 k.k.
Natomiast obrońca z urzędu Ja. C. skarżyła ten wyrok w zakresie skazania tego
3
oskarżonego za przestępstwa z art. 191 § 1 i art. 197 § 1 i 3 k.k. oraz co do środka
karnego.
W apelacji pierwszego z obrońców podniesiono obrazę art. 167 w zw. z art.
193 k.p.k. przez nieprzeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłych
psychiatrów oraz art. 170 § 1 pkt 3 i art. 193 § 1 , a także 366 § 1 k.p.k., polegające
na oddaleniu wniosku dowodowego o przesłuchanie określonego świadka na
okoliczność zażywania przez pokrzywdzoną narkotyków oraz świadczenia usług
seksualnych w zamian za nie, a także art. 7 k.p.k. przez przyznanie przymiotu
wiarygodności zeznaniom pokrzywdzonej czynami z art. 197 § 1 i 3 oraz art. 191 §
1 k.k.
Natomiast w drugiej apelacji zarzucana była obraza art. 4 i 7 k.p.k., przez
bezpodstawne przyjęcie za wiarygodne zeznań tej pokrzywdzonej, pominięcie w tej
ocenie, że nadużywa ona alkoholu i zażywa narkotyki, że nie ustalono, by
próbowała wzywać pomocy w trakcie zdarzenia z art. 197 k.k., odmowę dania wiary
zeznaniom jednego ze świadków, że pokrzywdzona straszyła oskarżonych
pójściem na Policję oraz tego, że na żadnym z zatrzymanych narzędzi nie wykryto
śladów oskarżonego Ja. C., podobnie jak nie wykryto jego materiału genetycznego
ani podobnego materiału pokrzywdzonej na jego ciele. Ponadto zarzucono w tej
apelacji obrazę art. 167 w zw. z art. 211 k.p.k. przez nieprzeprowadzenie
eksperymentu procesowego bądź wizji lokalnej w miejscu zdarzenia oraz błędu w
ustaleniach faktycznych, powodujących błędne przyjęcie, że Ja. C. dokonał
przestępstwa z art. 197 § 1 i 3 k.k. oraz wewnętrzną sprzeczność w wyroku,
polegającą na bezkrytycznym przyjęciu odpowiedzialności tego oskarżonego oraz
analizowaniu w uzasadnieniu tego orzeczenia okoliczności, które nie wskazują na
winę oskarżonego.
Po rozpoznaniu tych środków odwoławczych, Sąd Apelacyjny, wyrokiem z
dnia 12 sierpnia 2013 r., zmienił zaskarżony wyrok, ale jedynie w ten sposób, że
uwzględniając częściowo apelację prokuratora ustalił okres zakazu prowadzenia
pojazdów mechanicznych orzeczonych wobec J. C. na okres 2 lat, a poza tym
utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelacje obrońców za oczywiście
bezzasadne.
4
Od wyroku tego z kasacjami wystąpili obrońcy obu oskarżonych. W kasacji
obrońcy J. C., zarzucono obrazę art. 457 § 3 k.p.k., przez : a) nieprawidłowe
ustosunkowanie się do zarzutu obrazy art. 167, 366 § 1 i art. 201 oraz 410 k.p.k.,
mimo że biegłe złożyły w postępowaniu przed Sądem opinię niepełną uchylając się
od wskazani objawów abstynencyjnych oraz b) obrazę art. 7 k.p.k. przez
przyznanie waloru wiarygodności zeznaniom pokrzywdzonej, podczas gdy szereg
okoliczności związanych z jej trybem życia i postępowania po zdarzeniu poddają w
wątpliwość rzetelność jej relacji, a także c) art. 167 i 170 k.p.k. przez
nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań pokrzywdzonej w postępowaniu
odwoławczym i niewskazanie w uzasadnieniu powodów, z jakich wniosek ten w
związku z zeznaniami 2 świadków został oddalony, nadto zaś obrazę przez Sąd
odwoławczy art. 7 k.p.k. przez odmowę uznania za wiarygodne zeznań 2 świadków
złożonych w postępowaniu apelacyjnym. Natomiast obrońca Ja. C. podniosła
naruszenie art. 6 w zw. z art. 170 § 1 pkt 4 k.p.k. przez bezpodstawne i
przedwczesne oddalenie w postępowaniu odwoławczym wniosku o przesłuchanie
pokrzywdzonej, bez podjęcia przez Sąd odwoławczym prób ustalenia jej aktualnego
miejsca pobytu oraz art. 5 § 2 i art. 7 k.p.k., przez wybiórczą analizę materiału
dowodowego przez co dowody i okoliczności świadczące na korzyść tego
oskarżonego zostały pominięte, a rozstrzygnięcie nieusuwalnych wątpliwości
nastąpiło o relacje obciążające Ja. C.
Obrońcy obydwu oskarżonych, podnosząc wskazane wyżej zarzuty, wystąpili
o uchylenie obu wydanych w sprawie wyroków i przekazanie jej do ponownego
rozpoznania Sądowi I instancji. W odpowiedzi na te kasacje, prokurator Prokuratury
Apelacyjnej wniósł o ich oddalenie jako oczywiście bezzasadnych.
Rozpoznając te kasacje Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Obie kasacje są rzeczywiście bezzasadne w stopniu oczywistym i dlatego
rozpoznano je w trybie przewidzianym w art. 535 § 3 k.p.k. Przedmiotem kasacji
mogą być bowiem tylko rażące naruszenia prawa, i to takie, które w istotny sposób
mogły wpłynąć na treść wydanego orzeczenia. Wymaga to wykazania przez
skarżącego zarówno rangi podnoszonego uchybienia, jak i wysokiego
prawdopodobieństwa jego wpływu na treść wyroku, a więc że wyrok ten miałby
treść inną. Nie wystarczy w związku z tym ogólnikowe twierdzenie, że nastąpiła
5
rażąca obraza prawa, ale należy wykazać nie tylko, ze określone uchybienie miało
miejsce, ale też, że ma ono in concreto taki właśnie charakter. W sprawie niniejszej,
nie tylko że nie dopełniono tego ostatniego wymogu, to żadne z podnoszonych
jakoby naruszeń w sprawie tej miejsca nie miały.
I tak, jeżeli chodzi o podniesiony w obu kasacjach zarzut „bezpodstawnego i
przedwczesnego oddalenia wniosku o przesłuchanie przez Sąd odwoławczy
pokrzywdzonej” przestępstwem z art. 197 § 1 i 3 k.k., w aspekcie zeznań złożonych
przed tym Sądem przez dwóch świadków (zarzut 1 apelacji obrońcy Ja. C.), czy też
inaczej nieprzeprowadzenie tego dowodu i „niewykazanie powodów”, dla jakich
wniosek ten został oddalony (zarzut 3 obrońcy J. C.), to nie jest prawdą, aby do
oddalenia tego doszło przedwcześnie i bezpodstawnie ani aby nie zostało
wyjaśnione dlaczego zrezygnowano z tego dowodu. Obrońca Ja. C. podnosi tu, że
Sąd nie podjął próby ustalenia miejsca aktualnego pobytu pokrzywdzonej z
powołaniem się na wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 9 stycznia 2008 r., III KK
337/07 (LEX nr 406969 – SN), w którym rzeczywiście podniesiono, że nieustalenie
„aktualnego adresu zamieszkania” świadka nie może stanowić przyczyny oddalenia
wniosku dowodowego na podstawie art. 170 § 1 pkt 4 k.p.k., bez uprzedniego
podjęcia próby ustalenia jego aktualnego adresu, nie można bowiem twierdzić, że
dowodu nie da się przeprowadzić oraz z dnia 15 marca 2012 r., III KK 244/11
(OSNKW 2012, z. 6, poz. 68), w którym uznano, że za oddaleniem wniosku
dowodowego w oparciu o wskazany wyżej przepis może jeszcze tylko przemawiać
niemożność przesłuchania świadka z uwagi na stan jego zdrowia, w tym
psychicznego.
Skarżąca nie zauważa jednak, że w pierwszym z tych judykatów wyraźnie
wskazano, iż chodziło o ustalenie nowego adresu zamieszkania świadka, a nie
miejsca jego pobytu. Tymczasem w sprawie niniejszej wiadomo było, że
pokrzywdzona może przebywać pod trzema adresami (w tym pod adresem
podanym przez nią jako miejsce zamieszkania – k. 32 oraz załącznik dla Sądu do
aktu oskarżenia) i pod każdy z nich każdorazowo i wielokrotnie przesyłano
stosowne wezwania, które nie były odbierane, a jednocześnie osoby tam
zamieszkujące nie były w stanie powiedzieć, gdzie aktualnie przebywać może
pokrzywdzona, co do której bynajmniej nic nie wskazywało, aby zmieniła w ogóle
6
swoje miejsce zamieszkania, zaś miejsca jej rzeczywistego pobytu nie dało się
ustalić także w wyniku pozaprocesowych działań Policji (zob. k. 2417-2426, 2452-
2455, 2472-2473, 2487-2496, 2518, 2534-2540, 2549, 2558, 2564, 2575, 2584-
2586, 2590-2593, 2596 i 2610).
Dopiero w wyniku tych poczynań wydano, na ostatnim terminie rozprawy,
decyzję o oddaleniu wniosków dotyczących przesłuchania pokrzywdzonej, wyraźnie
wskazując, że „jak wynika z informacji Policji miejsce pobytu świadka jest nieznane”
(k. 2616). Nie chodziło zatem o fakt zmiany przez świadka miejsce swego
zamieszkania, gdyż pozostawał nim nadal jeden z adresów, na które kierowano
pisma, ale miejsce jej rzeczywistego pobytu, a takiego nie ustalonoby nawet przez
Centralne Biuro Adresowe w Warszawie. Powyższe wskazuje przy tym również, że
zarzut jakoby nie wyjaśniono powodów rezygnacji z przeprowadzenia dowodu z
zeznań pokrzywdzonej na rozprawie odwoławczej, jest całkowicie niezasadny.
Nijak zaś do tej sprawy ma się powoływanie przez jednego ze wskazanych
wyżej obrońców na przywołany wcześniej wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15
marca 2012 r., III KK 244/11, jako że wiąże się on z kwestią ewentualnego,
wyjątkowego przesłuchiwania małoletniego świadka poniżej lat 15, w sytuacji
wskazanej w art. 185a k.p.k. i możliwość rezygnacji z takiego przesłuchania właśnie
gdy z uwagi na stan psychiczny dziecka nie jest w ogóle możliwe „nawiązanie z nim
rzeczowego kontaktu”. Autorce tej skargi można zatem zwrócić uwagę, że przy
powoływaniu się na publikowane tezy orzeczeń Sądu Najwyższego, dobrze jest
zapoznać się z uzasadnieniem danego judykatu i ustalić, jakiej sytuacji konkretnej
on dotyczył.
Jeżeli chodzi zaś o podnoszenie zarzutów związanych z niezasadnym
przyznaniem wiarygodności zeznaniom wskazanej pokrzywdzonej, w tym w
aspekcie zeznań 2 świadków przesłuchanych na rozprawie odwoławczej (zarzut 2
kasacji obrońcy Ja.C. oraz zarzut 2 i 4 kasacji J. C.), to i w tej materii Sąd
odwoławczy obszernie się wypowiedział (k. 2744-2746, 2752-2755). Poddał on
kontroli ocenę jej zeznań dokonaną przez Sąd meriti, tyle że w aspekcie wszystkich
wówczas przeprowadzonych dowodów, a także mając na uwadze dowody
przeprowadzone dopiero na rozprawie odwoławczej, ze szczegółowym
wskazaniem, dlaczego dowodom tym nie można dać wiary. Obrońcy natomiast
7
powołują się w kasacjach na te ostatnie dowody, a więc na źródła dowodowe, co do
których wykazano, mając m.in. na uwadze ich wzajemne rozbieżności, że nie mogą
one być obdarzone walorem wiarygodności. Fakt, że skarżący odmiennie oceniają
te dowody nie może być uznane za obrazę przez Sąd art. 7 k.p.k. Należy zaś
podkreślić, że o ile Sądy dokonywały tej oceny w aspekcie wszystkich
przeprowadzonych dowodów, to obrońcy czynią to jedynie wybiórczo, pomijając
całkowicie dowody dla oskarżonych niekorzystne. Zatem i te zarzucane w
kasacjach uchybienia w realiach tej sprawy w ogóle nie miały miejsca, a skarżący
kontestują jedynie ocenę dokonaną przez Sąd odwoławczy.
To samo stwierdzić należy odnośnie pierwszego z zarzutów kasacji obrońcy
J. C. co do nieprawidłowego rzekomo ustosunkowania się Sądu odwoławczego w
kwestii zarzutu nieprzeprowadzenia dowodu z uzupełniającej opinii biegłych z
zakresu psychiatrii w odniesieniu do tego oskarżonego. Sąd odwoławczy obszernie
wypowiedział się w tej materii, uwzględniając zarówno wywody Sądu pierwszej
instancji, jak i treść depozycji biegłych, podanych podczas ich przesłuchania,
szczegółowo analizując też ich opinie pisemne (k. 2749-2752). To zaś, że nie
zadowala to skarżącego, nie oznacza, iż doszło w tej sprawie do naruszenia prawa,
nie mówiąc już o naruszeniu o charakterze rażącym.
Powyższe wskazuje, że żadne z podnoszonych w tych kasacjach uchybień w
realiach tej sprawy nie miało miejsca. Tym samym są to skargi oczywiście
bezzasadne.
Oddalając je z tego powodu, Sąd Najwyższy zdecydował jednak, z uwagi na
sposób formułowania zarzutów kasacyjnych, po 18 latach od powrotu kasacji do
polskiego procesu karnego, o sporządzeniu z urzędu uzasadnienia tego
orzeczenia. Przedmiotem kasacji nie może być bowiem kontestowanie przez
skarżącego ocen i rozstrzygnięć sądu na zasadzie polemiki, z pomijaniem
argumentacji przedstawionej w uzasadnieniach orzeczeń, lecz wskazywanie na
obrazę prawa o charakterze szczególnym, bo dotyczącym podstawowych reguł lub
dyrektyw procesu karnego przez określone postąpienie sądu, które podważa
prawidłowość wydanego wyroku albo godzi w standardy rzetelnego procesu.
Mając zaś na uwadze art. 618 § 1 pkt 11 w zw. z § 14 ust. 3 pkt 2 w zw. z § 2
ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności
8
adwokackie (…) z 28 września 2002 r. (t. j.: Dz. U z 2013, poz. 461), zasądzono na
rzecz każdego z obrońców z urzędu kwoty po 738 zł, obejmujące już VAT z racji
sporządzenia i wniesienia przez nich tych kasacji. Zwolniono też, na podstawie art.
624 w zw. z art. 634 i art. 518 k.p.k., obu skazanych od ponoszenia kosztów
sądowych postępowania kasacyjnego, w tym od nieuiszczonej opłaty od kasacji,
podobnie, jak uczynił to Sąd Apelacyjny zwalniając ich od kosztów sądowych
postępowania odwoławczego.
Z tych wszystkich względów orzeczono jak na wstępie.