sygn. III KK 448/13 10 kwietnia 2014 Sąd Najwyższy

Postanowienie SN z 10 kwietnia 2014, sygn. III KK 448/13

Najważniejsze informacje

W skrócie

Wynik oddalono kasację
Typ sprawy sprawa karna
Etap postępowanie kasacyjne przed Sądem Najwyższym
Tryb rozprawa
Role w sprawie
oskarżony pokrzywdzony biegły prokurator skazany
Data orzeczenia 10 kwietnia 2014
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Karna, Wydział III
Przewodniczący SSN Barbara Skoczkowska
Sygn. akt III KK 448/13 POSTANOWIENIE Dnia 10 kwietnia 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Włodzimierz Wróbel SSA del. do SN Jacek Błaszczyk Protokolant Jolanta Włostowska przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Mieczysława Tabora w sprawie S. Z. skazanego z art. 197 § 1 k.k. w zb. z art. 197 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2014 r. kasacji, wniesionych przez obrońców skazanego, od wyroku Sądu Okręgowego w Z. z dnia 20 maja 2013 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Z. z dnia 21 czerwca 2012 r. 1. oddala obie kasacje; 2. obciąża skazanego S. Z. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Sąd Rejonowy w Z., wyrokiem z dnia 21 czerwca 2012 r., uznał S. Z. za winnego tego, że w dniu 14 czerwca 2010 r. w okolicach Z., podstępem polegającym na zwabieniu I. C. do samochodu pod pozorem powiezienia jej, a następnie przemocą polegającą na przytrzymywaniu przełamał jej opór i grożąc użyciem przemocy doprowadził pokrzywdzoną do poddania się innym czynnościom seksualnym (…), a następnie doprowadził ją do obcowania płciowego (…) i odbył z nią stosunek płciowy, tj. czynu wyczerpującego dyspozycję art. 197 § 1 k.k. w zb. z art. 197 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za ten czyn na podstawie art. 197 § 1 k.k. 2 w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu karę 4 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, na podstawie art. 63 § 1 k.k. zaliczył na poczet orzeczonej kary okres tymczasowego aresztowania w sprawie oraz obciążył go częścią kosztów sądowych. Wyrok zaskarżył obrońca oskarżonego S. Z., który w apelacji zarzucił: 1. „obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść wyroku art. 4, 5, 7 i 424 k.p.k. polegającą na jednostronnej, fragmentarycznej analizie i ocenie dowodów, rozstrzygnięciu nie dających się usunąć wątpliwości na niekorzyść oskarżonego S. Z., oparciu orzeczenia o winie oskarżonego tylko na dowodach niekorzystnych i pominięciu dowodów korzystnych bez należytego uzasadnienia takiego stanowiska, naruszeniu zasady bezstronności, domniemania niewinności oraz swobodnej oceny dowodów, przyjęciu ustaleń dowolnych nie mających oparcia w materiale dowodowym ujawnionym na rozprawie oraz art. 391 § 1 k.p.k. poprzez odczytanie zeznań świadka H. K. pomimo prawidłowego wezwania na termin rozprawy w dniu 28 maja 2012 r. oraz art. 394 § 2 k.p.k. poprzez ujawnienie na rozprawie w dniu 28 maja 2012 r. dokumentów z k. 137-138-odpisu wyroku Sądu Rejonowego w T. w sytuacji kiedy skazanie uległo zatarciu z mocy prawa oraz art. 170 § 1 k.p.k. poprzez oddalenie wniosków dowodowych obrony o przesłuchanie świadków […] oraz biegłego seksuologa M. H.; 2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, mający wpływ na jego treść przez ustalenie na podstawie nieprawidłowej i dowolnej oceny dowodów, że oskarżony S. Z. dopuścił się popełnienia zarzucanego mu czynu mimo poważnych wątpliwości w tym względzie wynikających z całokształtu materiału dowodowego”. W związku z powyższymi zarzutami obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie S. Z. od popełnienia zarzucanego czynu ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Z. Sąd Okręgowy w Z., wyrokiem z dnia 20 maja 2013 r., utrzymał w mocy zaskarżony wyrok i obciążył S. Z. kosztami sądowymi za postępowanie odwoławcze. 3 Wyrok Sądu odwoławczego został zaskarżony dwoma kasacjami wniesionymi przez obrońców skazanego S. Z. Adw. M. L. w swojej kasacji zarzuciła „rażące naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie obrazę następujących przepisów prawa procesowego: 1. art. 4 k.p.k., art. 5 § 1 k.p.k., art. 7 k.p.k. poprzez naruszenie zasady bezstronności, zasady domniemania niewinności, zasady in dubio pro reo, oraz zasady swobodnej oceny dowodów przez rozstrzygnięcie na niekorzyść oskarżonego S. Z. nie dających się usunąć wątpliwości w szczególności poprzez: a) ustalenie, że obecność spermy w pochwie pokrzywdzonej potwierdza, że doszło pomiędzy I. C. a oskarżonym do stosunku podczas, gdy z zeznań pokrzywdzonej jednoznacznie wynika, że do wytrysku u oskarżonego nie doszło, b) ustalenie, że ekspertyza z badań genetycznych potwierdza wersję podaną przez pokrzywdzoną podczas, gdy z analizy tejże opinii nie wynika, że pokrzywdzona odbyła stosunek seksualny w dniu zdarzenia, ani też ekspertyza nie potwierdza śladów DNA oskarżonego, c) poprzez dokonanie ustaleń w sprawie w oparciu o bezdowodowe domniemania wyrażające się w stwierdzeniu, że nie ulega wątpliwości, iż ciało obce w pochwie pokrzywdzonej umieścił oskarżony w sytuacji kiedy z zeznań pokrzywdzonej wynika, iż po spotkaniu z oskarżonym poddała się dokładnym zabiegom higienicznym, które powinny doprowadzić do usunięcia owego ciała obcego; 2. art. 186 § k.p.k. poprzez przywołanie w treści uzasadnienia dowodu z zeznań świadka B. Z. - matki oskarżonego - w sytuacji kiedy świadek ten przed Sądem skorzystała z ustawowego uprawnienia do odmowy składania zeznań; 3. art. 452 § 1 k.p.k. poprzez przeprowadzenie przez Sąd Odwoławczy dowodu z opinii biegłego ginekologa, który to dowód jest dowodem co do istoty sprawy, w szczególności gdy opiniująca biegła nie dokonała oględzin dowodu w postaci zabezpieczonego podczas badania ginekologicznego 4 pokrzywdzonej ciała obcego, co skutkowało zdaniem skarżącego wydanie opinii niepełnej; 4. art. 391 § 1 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. przez ujawnienie przez odczytanie na rozprawie zeznań świadka H. K. z karty 178v.-179 oraz składanych na rozprawie w dniu 13 lutego 2012 r., to jest składanych na rozprawie, na którą oskarżony nie mógł się stawić z uwagi na chorobę, co udokumentował zaświadczeniem lekarskim wydanym przez lekarza uprawnionego do wydawania zaświadczeń celem usprawiedliwienia nieobecności w Sądzie, potwierdzonym następnie opinią zespołu biegłych i uznaniu, pomimo prawidłowego wezwania tego świadka na rozprawę w dniu 28 maja 2012 r. za wystarczające w świetle art. 391 § 1 k.p.k., że świadek przebywa za granicą, na podstawie telefonicznego usprawiedliwienia świadka, że nie ; 5. art. 167 k.p.k. w zw. z art. 170 § 2 k.p.k. przez uznanie, że dowód z zeznań świadka E. D. słusznie został oddalony, albowiem twierdzenia oskarżonego, że rozmawiał przez telefon z E. D. podczas spotkania z I. C., są sprzeczne z materiałem dowodowym, a wyjaśnienia oskarżonego w tym zakresie zostały uznane za nieprawdziwe szczególnie, że treść opinii biegłego z zakresu odzyskiwania i ujawniania danych z telefonów komórkowych, kart pamięci oraz innych nośników służących do przechowywania danych połączenia telefonicznego oskarżonego z E. D. nie wyklucza; 6. art. 457 § 3 k.p.k. poprzez nierozważenie i nieustosunkowanie się przez Sąd Okręgowy do wszystkich zarzutów wskazanych w apelacji obrońcy jak też zaniechanie należytego wskazania w sporządzonym uzasadnieniu przesłanek, dla których zarzuty i wnioski apelacji Sąd uznał za niezasadne; 7. art. 424 § 1 k.p.k. poprzez wybiórcze potraktowanie przez Sąd dowodów i pominięcie w uzasadnieniu wyroku całościowej analizy odnośnie wiarygodności lub niewiarygodności dowodów, których treść wskazuje na możliwość dokonania ustaleń faktycznych odmiennych od przyjętych w wyroku skazującym (powołana podstawa kasacyjna jest zgodna ze 5 stanowiskiem SN w wyroku z dnia 13.10.1999 r., KKN 297/97, OSN Prok. i Pr. 2000, nr 3, poz. 15)”. Podnosząc powyższe zarzuty, obrońca skazanego adw. M. L. wniosła o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego i utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy oskarżonego S. Z. do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Drugi obrońca skazanego, adw. J. Z., zarzucił w kasacji zaskarżonemu wyrokowi „mające wpływ na treść orzeczenia rażące naruszenie prawa procesowego w postaci: 1. art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k. i art. 391 § 1 k.p.k. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd Okręgowy bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci przeprowadzenia przez Sąd meriti rozprawy w dniu 13 lutego 2012 r. – z przesłuchaniem nań świadka H.K. – pod nieobecność oskarżonego, którego stawiennictwo sam Sąd uważał za obowiązkowe, pomimo usprawiedliwienia przez niego swej absencji i złożenia stosownego wniosku o odroczenie rozprawy w tym dniu, z następowym jedynie odczytaniem w terminie późniejszym zeznań tej osoby przy jednoczesnym pozbawieniu S. Z. możliwości osobistego zadawania pytań H. K., w sytuacji w jakiej brak było ku temu uzasadnionych podstaw; 2. art. 457 § 3 k.p.k. na skutek zaniechania ustosunkowania się w uzasadnieniu wyroku Sądu odwoławczego do wszystkich zarzutów apelacji S. Z. odnośnie nieprawidłowych ustaleń Sądu I instancji prowadzących w efekcie do uznania numeru telefonu komórkowego nr /…/ za należący do oskarżonego, podczas kiedy w rzeczywistości jest to numer centrum serwisowego operatora telefonicznego, a co wszystko razem następowo stanowiło podstawę nietrafnego oddalenia wniosku o przesłuchanie E. D. jako bezzasadnego; 3. art. 456 k.p.k. w zw. z art. 452 § 1 i 2 k.p.k., art. 438 pkt 3 k.p.k., art. 391 § 1 k.p.k. i art. 177 § 1 k.p.k. przez nie uchylenie do ponownego rozpoznania zaskarżonego wyroku celem wdrożenia postępowania dowodowego przed sądem rejonowym co do istoty sprawy w drodze przeprowadzenia dowodów 6 zawnioskowanych w apelacji jako mających kluczowe znaczenie dla wydania końcowego rozstrzygnięcia z jednoczesnym przeprowadzeniem części z tych dowodów przed Sądem II instancji uniemożliwiającym tym samym kontrolę instancyjną poczynionych przez ten organ ustaleń; 4. art. 186 § 1 k.p.k. w zw. z art. 182 § 1 k.p.k. w następstwie przywołania jako podstawy orzeczeń przez sądy obu instancji zeznań złożonych przez matkę oskarżonego B. Z. w sytuacji kiedy już w toku pierwszego przesłuchania sądowego ostatnio wymieniona skorzystała z prawa do odmowy ich złożenia, ergo nie mogły one stanowić podstawy żadnego z rozstrzygnięć w niniejszej sprawie, a z ostrożności procesowej również 5. rażącą niewspółmierność orzeczonej kary pozbawienia wolności. Stawiając powyższe zarzuty adw. J. Z. wniósł o uznanie skazania za oczywiście niesłuszne i uniewinnienie S. Z. od przypisanego mu czynu, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia pierwszoinstancyjnego i przekazanie sprawy właściwemu sądowi do ponownego rozpoznania. Prokurator Prokuratury Okręgowej w pisemnej odpowiedzi na kasacje wniósł o ich uwzględnienie i uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, gdyż jego zdaniem w sprawie zaistniała przesłanka określona w art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k. Prokurator Prokuratury Generalnej na rozprawie kasacyjnej poparł stanowisko wyrażone w pisemnej odpowiedzi na kasacje. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacje obrońców skazanego S. Z. są niezasadne. W kasacji adw. J. Z. podniesiony został bezpośrednio zarzut obrazy art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k., natomiast z treści zarzutu 4 kasacji adw. M. L. wynika, iż stawiając zarzut obrazy art. 391 § 1 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k., w istocie, zdaniem obrońcy, doszło również do wystąpienia w sprawie tej bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Z uwagi na wagę tego zarzutu, jak i stanowisko prokuratorów wyrażone w pisemnej odpowiedzi na kasacje oraz na rozprawie kasacyjnej, stało się konieczne w pierwszej kolejności odniesienie się do nich przez Sąd Najwyższy. 7 Bezsporne jest w sprawie, że przed Sądem Rejonowym w dniu 13 lutego 2012 r., podczas usprawiedliwionej nieobecności na rozprawie oskarżonego S. Z. i jego wniosku o odroczenie rozprawy oraz wcześniejszego uznania przez Sąd obecności oskarżonego za obowiązkową, doszło do bezpośredniego przesłuchania św. H. K. Jednakże w niniejszej sprawie nie przesądza to o zasadności kasacji z uwagi na wystąpienie uchybienia stanowiącego bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 11 k.p.k