Postanowienie SN z 24 września 2014, sygn. IV KK 275/14
Data orzeczenia
24 września 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Roman Sądej
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (4)
POSTANOWIENIE
Dnia 24 września 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Roman Sądej
na posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 24 września 2014 r.,
sprawy M. Z.,
o odszkodowanie z tytułu wykonania decyzji o internowaniu,
z powodu kasacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy,
od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 17 kwietnia 2014 r.,
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w G.
z dnia 10 grudnia 2013 r.
p o s t a n o w i ł
1) oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną;
2) obciążyć wnioskodawcę kosztami sądowymi postępowania
kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 8 września 2009r. zasądził od Skarbu
Państwa na rzecz M. Z. kwotę 14.000 zł zadośćuczynienia i kwotę 11.000 zł
odszkodowania w związku z wykonaniem wobec niego dwóch decyzji o
internowaniu wydanych w związku z wprowadzeniem stanu wojennego.
Wnioskodawca, wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1
marca 2011r. (za niezgodny z Konstytucją uznano zapis ustawy z dnia 23 lutego
1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych
za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego przewidujący
2
ograniczenie odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa do kwoty
25.000 zł), złożył wniosek o wznowienie postępowania, co zostało uczynione
wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 29 czerwca 2011r.
Wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z dnia 26 marca 2012r., zasądzono na
rzecz wnioskodawcy kwotę 27.325 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia
prawomocności wyroku. Wyrok ten, w części oddalającej wniosek, w wyniku
rozpoznania apelacji, uchylono i przekazano do ponownego rozpoznania.
Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2013r., Sąd Okręgowy w G. zasądził od Skarbu
Państwa na rzecz M. Z. 41.230 zł tytułem odszkodowania, w pozostałej części
oddalając wniosek (wnioskodawca żądał kwoty wielokrotnie przewyższającej
zasądzone odszkodowanie). Ponadto orzeczono o kosztach postępowania.
Apelację od tego wyroku złożyła pełnomocnik wnioskodawcy zaskarżając go
w części oddalającej wniosek, zarzucając naruszenie prawa procesowego: art. 4
k.p.k., poprzez nieuwzględnienie okoliczności mających wpływ na rozmiar szkody;
art. 7 k.p.k. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów w związku z
dowolnym przyjęciem, iż wnioskodawca nie pracowałby do czasu osiągnięcia
emerytury, z końcem czerwca ponownie uzyskałby zatrudnienie w kopalni na
analogicznym stanowisku z tym samym wynagrodzeniem, otrzymał trzynastą
pensję za 1982r., otrzymał wynagrodzenie za grudzień 1982r.; art. 170 k.p.k.
poprzez oddalenie wniosków dowodowych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia
sprawy (wykazania wysokości szkody). Orzeczeniu temu zarzucono również błąd w
ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż brak jest związku
przyczynowego pomiędzy internowaniem, a szkodą poniesioną przez
wnioskodawcę po wyjeździe z Polski. Autorka apelacji wniosła o zmianę
zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie wniosku w całości, względnie o
uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej
instancji do ponownego rozpoznania.
Wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2014r. Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy
zaskarżony wyrok uznając apelację za oczywiście bezzasadną oraz orzekł o
kosztach postępowania.
Kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego wniosła kolejna pełnomocnik M. Z.,
zaskarżając to orzeczenie w całości i zarzucając mu:
3
- rażące naruszenie prawa materialnego, mogące mieć wpływ na treść orzeczenia,
tj. art. 8 ust 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń
wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego
bytu Państwa Polskiego, poprzez błędną wykładnię tego przepisu, polegającą na
uznaniu, że szkody majątkowe wynikłe z wykonania orzeczenia albo decyzji to
jedynie szkody majątkowe powstałe wyłączenie w okresie rzeczywistego
pozbawienia wolności spowodowanego wydaniem orzeczenia lub decyzji, podczas
gdy przepis ten nie zawiera żadnych granic zarówno czasowych powstania szkody
jak i co do rodzaju szkody, a jedynym kryterium będącym podstawą ustalenia tego,
czy dany uszczerbek majątkowy jest szkodą wynikłą z wykonania orzeczenia lub
decyzji jest „normalne następstwo” działania lub zaniechania, z którego szkoda
wynikła, co w konsekwencji przełożyło się na uznanie, że wynagrodzenie i
świadczenia z tytułu stosunku pracy, które otrzymywałby wnioskodawca również w
okresie emigracji gdyby nie został zwolniony z pracy, nie są szkodą będącą
normalnym następstwem wydania decyzji o internowaniu;
- rażące naruszenie prawa materialnego, mogące mieć istotny wpływ na treść
orzeczenia, tj. art. 361 § 1 i 2 k.c., poprzez jego niezastosowanie przy ustalaniu
zakresu szkody, podczas gdy przepis ten, zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie i
doktrynie stanowiskiem stanowi jedyną podstawę ustalenia zakresu i wysokości
odszkodowania z tytułu szkód będących następstwem wydania decyzji o
internowaniu;
- rażące naruszenie prawa procesowego, mogące mieć wpływ na treść orzeczenia,
tj. art. 4 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. polegające na niedokonaniu przez Sąd analizy
okoliczności sprawy i ukształtowania stanowiska Sądu co do zakresu szkody w
oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, a jedynie ograniczenie się do
stwierdzenia, że zakres szkody obejmuje jedynie uszczerbek majątkowy powstały w
okresie rzeczywistego pozbawienia wolności na skutek wykonania decyzji o
internowaniu.
Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania.
W pisemnej odpowiedzi na kasację, prokurator Prokuratury Apelacyjnej,
wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.
4
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.
Kasacja pełnomocnika wnioskodawcy była bezzasadna w stopniu
oczywistym, uzasadniającym jej oddalenie w trybie art. 535 § 3 k.p.k. Podzielić
należy przy tym stanowisko prokuratora zawarte w jego odpowiedzi na ten
nadzwyczajny środek zaskarżenia.
Na podstawie art. 536 k.p.k. Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację w granicach
zaskarżenia i podniesionych zarzutów, a w zakresie szerszym – tylko w wypadkach
określonych w art. 435 k.p.k., art. 439 k.p.k. i art. 455 k.p.k., które w niniejszej
sprawie nie wystąpiły.
Nie można zgodzić się ze skarżącą, że Sąd ad quem wyraził pogląd, jakoby
wykładnia art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne
orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz
niepodległego bytu Państwa Polskiego dawała podstawę do uznania, że „szkody
majątkowe wynikłe z wykonania orzeczenia albo decyzji to jedynie szkody
majątkowe powstałe wyłącznie w okresie rzeczywistego pozbawienia wolności
spowodowanego wydaniem orzeczenia lub decyzji”. Taką interpretację
uzasadnienia Sądu odwoławczego należało uznać za niewłaściwą. Z treści
argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia jasno wynika, że
Sąd Apelacyjny rozważał nie ramy czasowe, jak to przyjęła pełnomocnik, a kwestie
związku przyczynowego pomiędzy szkodą a internowaniem, w tym czy szkoda
miała charakter bezpośredni i była normalnym jego następstwem. Wprost pisał o
tym na str. 2 uzasadnienia. Stąd zarzut ten należało uznać za chybiony. Należy
podzielić pogląd Sądu odwoławczego, że szkoda wynikająca z wykonania decyzji o
internowaniu, ograniczona jest do normalnych następstw i skutków bezpośrednio
wynikających z wykonania decyzji o internowaniu (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 10 stycznia 2013r., sygn. akt IV KK 292/12, Lex nr 1277775;
powoływane przez Sąd ad quem postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17
października 2012r., sygn. akt IV KK 212/12, Lex nr 1226741). Wprawdzie Sąd ad
quem lakonicznie stwierdził w uzasadnieniu wyroku, że „niezasadnie rozciągnięto
okres za jaki przysługuje odszkodowanie i na czas wykraczający poza internowanie
wnioskodawcy” (str.3), ale stwierdzenie to wiązać należy z oceną związku
przyczynowego in concreto, a nie z wyrażeniem ogólnego poglądu, który przecież
5
pozostawałby w sprzeczności z wcześniejszymi wywodami i powołanym
orzecznictwem.
Bezzasadny okazał się również zarzut niezastosowania art. 361 § 1 i 2 k.c.
Argumentacja zawarta w uzasadnieniu Sądu odwoławczego w przeważającej
części odnosi się właśnie do kwestii uregulowanych w tym przepisie. Samo literalne
niepowołanie tej podstawy prawnej nie może prowadzić do uznania, że nie została
ona zastosowana, zwłaszcza gdy w uzasadnieniu Sądu odwoławczego wprost
rozważono kwestie dotyczące związku przyczynowego pomiędzy szkodą a decyzją
o internowaniu, a także w sposób wystarczający, mając na względzie uzasadnienie
Sądu a quo i treść apelacji, odniesiono się do ustaleń dotyczących wysokości
doznanej szkody. Stąd nie można było zgodzić się z autorką kasacji, że Sąd a quo,
co zaakceptował Sąd ad quem, wyliczył szkodę z pominięciem treści art. 361 k.c.
Nie można przy tym podzielić stanowiska skarżącej, próbującej wykazać, jakoby
trudności życiowe wnioskodawcy związane z szykanami władz komunistycznych w
stosunku do jego osoby, czy te związane z emigracją, wynikały bezpośrednio z
wykonania decyzji o internowaniu. Takiego związku przyczynowego doszukiwać się
nie można. Decyzja wnioskodawcy o emigracji podjęta w przeszło 6 miesięcy od
zwolnienia z internowania nie może być uznana za jego „normalne następstwo” w
rozumieniu art. 361 § 1 k.c. Niewątpliwie sytuacja wnioskodawcy była wynikiem
jego działalności opozycyjnej, na co zwracano w sprawie uwagę. Nie można jednak
utożsamiać jej ze szkodą wynikającą bezpośrednio z jego internowania i będącą
normalnym jego następstwem. Brak tych dwóch elementów powoduje, że
okoliczności podnoszone przez autorkę kasacji pozostają poza odpowiedzialnością
odszkodowawczą Skarbu Państwa na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23
lutego 1991r. Tym bardziej zatem trudności wnioskodawcy związane ze
znalezieniem pracy na emigracji nie stanowią bezpośredniej i normalnej
konsekwencji wykonania decyzji o internowaniu. Pozbawione podstaw było również
twierdzenie, że wnioskodawca z pewnością do emerytury pracowałby w kopalni.
Sądy obu instancji przedstawiły w tym zakresie wyczerpującą argumentację, której
pełnomocnik wnioskodawcy nie podważyła, a jej ocena okoliczności sprawy miała
jedynie charakter prezentacji własnego stanowiska.
6
Ostatni z zarzutów, naruszenia art. 4 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. również nie
mógł zostać uwzględniony. Skarżąca naruszenia zasady swobodnej oceny
dowodów doszukiwała się w stwierdzeniu, że zakres szkody obejmuje jedynie
uszczerbek majątkowy powstały w okresie rzeczywistego pozbawienia wolności, co
było już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w części dotyczącej zarzutu
naruszenia art. 8 ust. 1 k.p.k. ustawy z dnia 23 lutego 1991r. Niemniej należy
zauważyć, że brak podstaw do stwierdzenia, aby w sprawie dokonano oceny
dowodów z naruszeniem art. 7 k.p.k., a zgromadzony w sprawie materiał
dowodowy był niepełny. Sąd ad quem nie zmieniał w sprawie ustaleń faktycznych,
a także zaaprobował ocenę dowodów dokonaną przez Sąd a quo. Zarzut ten de
facto został więc skierowany przeciwko wyrokowi Sądu pierwszej instancji, co stoi
w sprzeczności z treścią art. 519 k.p.k.
Z tych względów kasację uznać należało za oczywiście bezzasadną, czego
skutkiem było jej oddalenie w trybie art. 535 § 3 k.p.k.
Na podstawie art. 636 § 1 k.p.k. wnioskodawcę obciążono kosztami
sądowymi postępowania kasacyjnego.