Postanowienie SN z 10 grudnia 2014, sygn. III KZ 93/14
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
pozostawiono zażalenie bez rozpoznania
Przedmiot
pozostawienie cofniętego zażalenia bez rozpoznania
Typ sprawy
sprawa karna
Etap
zażalenie
Tematy
pozostawienie zażalenia bez rozpoznania
Role w sprawie
oskarżony
podejrzany
obrońca z urzędu
wnioskodawca
Data orzeczenia
10 grudnia 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Dariusz Świecki
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
POSTANOWIENIE
Dnia 10 grudnia 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Dariusz Świecki
w sprawie E. W.
skazanego z art. 208 k.k. z 1969 r. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 10 grudnia 2014 r.,
kwestii dopuszczalności zażalenia
na zarządzenie przewodniczącego II Wydziału Karnego Sądu Apelacyjnego
z dnia 20 października 2014 r.,
o odmowie wyznaczenia obrońcy z urzędu w celu sporządzenia i podpisania
wniosku o wznowienie postępowania
postanowił:
pozostawić zażalenie bez rozpoznania.
UZASADNIENIE
Zarządzeniem z dnia 20 października 2014 r. przewodniczącego II Wydziału
Karnego Sądu Apelacyjnego na podstawie art. 78 § 1 w zw. z art. 84 § 3 k.p.k. nie
uwzględnił wniosku E. W. o wyznaczenie obrońcy z urzędu do sporządzenia i
podpisania wniosku o wznowienie postepowania w sprawie sygn. […]. Na to
zarządzenie zażalenie wniósł E. W., wnosząc o jego uwzględnienie, gdyż pojawiły
się w sprawie nowe dowody świadczące o jego niewinności. Zarządzeniem z dnia 3
listopada 2014 r. zażalenie zostało przyjęte i przekazane do rozpoznania Sądowi
Najwyższemu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
2
Zażalenie nie jest dopuszczalne z mocy ustawy. Przepisy Kodeksu
postępowania karnego nie przewidują zaskarżalności decyzji w przedmiocie
wyznaczenia obrońcy z urzędu. W tej kwestii należy mieć jednak na uwadze wyrok
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., K 30/11 (OTK-A
2013/7/98), mocą którego uznano przepis art. 81 § 1 k.p.k., w zakresie, w jakim nie
przewiduje on sądowej kontroli zarządzenia o odmowie wyznaczenia obrońcy z
urzędu dla oskarżonego, który złożył wniosek w trybie art. 78 § 1 k.p.k., za
niezgodny z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 42 ust. 2 i art. 78 w zw. z art. 176 ust. 1
Konstytucji RP. Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono pogląd, że
stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny w przywołanym wyroku z dnia 8
października 2013 r., K 30/11, niekonstytucyjności braku w art. 81 k.p.k. możliwości
zażalenia się na odmowę ustanowienia oskarżonemu obrońcy z urzędu oznacza,
że sam fakt, iż w świetle art. 459 § 2 in fine w zw. z art. 466 § 1 k.p.k. nie jest to
zarządzenie zaskarżalne, nie ma znaczenia, gdyż rozwiązanie to jest niezgodne z
Konstytucją RP, a sądy, dopóki nie dojdzie do odpowiedniej zmiany przepisów, w
razie zdecydowania o takiej odmowie powinny wprost stosować przepisy ustawy
zasadniczej dotyczące prawa oskarżonego do obrony, jak i możliwości zaskarżania
pierwszoinstancyjnie wydanych decyzji procesowych wskazanych w tym orzeczeniu
Trybunału (postanowienie SN z 13 marca 2014 r., IV KZ 13/14, OSNKW 2014, z. 7,
poz. 58).
Należy jednak zauważyć, że wypowiadając przedstawiony pogląd, Sąd
Najwyższy nie odniósł się wprost do kwestii zaskarżalności zarządzenia o odmowie
wyznaczenia obrońcy z urzędu w postępowaniu o wznowienie postępowania,
natomiast wyraził ogólną myśl sprowadzającą się do zalecenia stosowania przez
sądy przepisów Konstytucji RP bezpośrednio (art. 8 ust. 2). Ponadto
wypowiedziany pogląd dotyczy możliwości zaskarżenia decyzji wydanych w
pierwszej instancji.
Nie ulega też wątpliwości, że przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z
dnia 8 października 2013 r., K 30/11, nie może zostać wprost odniesiony do
postępowania wznowieniowego z uwagi na szczególny charakter tego
postępowania, gdyż toczy się ono po prawomocnym zakończeniu postępowania
karnego. Wobec tego wypracowane w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego
3
standardy poszanowania w procedurze karnej gwarancji konstytucyjnych powinny
być w tym postępowaniu uwzględniane, ale nie zawsze bezpośrednio stosowane.
Wskazuje na to przyjęty przez Trybunał w wyroku z dnia 8 października 2013 r., K
30/11, wzorzec konstytucyjny badania zakwestionowanych przepisów Kodeksu
postępowania karnego. Trybunał Konstytucyjny w tym orzeczeniu stwierdził
naruszenie art. 45 ust. 1 w zw. z art. 42 ust. 2 i art. 78 w zw. z art. 176 ust. 1
Konstytucji RP.
Przypomnieć należy, że 42 ust. 2 Konstytucji RP gwarantuje prawo do
obrony we wszystkich stadiach postępowania, ale każdemu przeciwko komu
prowadzone jest postępowanie karne. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego
wyrażono pogląd, że konstytucyjne prawo do obrony rozumieć należy szeroko.
Szerokie rozumienie pojęcia oskarżonego oznacza, iż prawo do obrony przysługuje
każdemu od chwili wszczęcia przeciwko niemu postępowania, a więc także
podejrzanemu, aż do prawomocnego zakończenia postępowania, a także na etapie
wykonywania kary (por. orzeczenie TK z 20 października 1992 r., K 1/92, OTK-A
1992/2/23). W wypadku złożenia wniosku na korzyść, postępowanie
wznowieniowe nie jest prowadzone przeciwko wnioskodawcy. Natomiast
wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawo do sądu dotyczy nie tylko wąsko
rozumianego postępowania głównego, ale może również obejmować inne
postępowania, w których sąd rozstrzyga o prawach i obowiązkach danego
podmiotu. Wprowadzone przez ustawodawcę do Kodeksu postępowania karnego
nadzwyczajne środki zaskarżenia nie są związane z realizacją konstytucyjnego
prawa do sądu, choć w wypadku wznowienia postępowania rozwiązania prawne w
pewnych kwestiach mogą ograniczać prawo do sądu (por. wyrok TK z 7 września
2006 r., SK 60/05, OTK-A 2006/8/101). Odnośnie zaś zasady kontroli (art. 78
Konstytucji RP) i zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego (art. 176 ust.
1 Konstytucji RP), to w aspekcie postępowania wznowieniowego wypowiedział się
już Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 11 czerwca 2013 r., SK 23/10 (OTK-A
2013/5/57) stwierdzając, że przepis art. 547 § 1 k.p.k. w zakresie w jakim nie
przewiduje zaskarżalności postanowienia o oddaleniu wniosku o wznowienie
postępowania wydanego przez sąd apelacyjny nie narusza art. 78 Konstytucji RP.
W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał podniósł, że standard dostępu do drugiej
4
instancji nie może być stosowany w tym postępowaniu, gdyż postanowienie
wydane na podstawie art. 547 § 1 k.p.k. nie jest orzeczeniem wydanym w pierwszej
instancji, pomimo że decyzja w przedmiocie wznowienia postępowania jest
podejmowana po raz pierwszy. Rozwijając ten pogląd Trybunału można stwierdzić,
że także decyzje wydawane w postępowaniu „okołowznowieniowym” nie muszą
podlegać zaskarżeniu w świetle wskazanego wzorca, skoro nie zostały wydane na
poziomie pierwszej instancji.
Należy na koniec zauważyć, że w postępowaniu o wznowienie postępowania
przewidziany jest tryb kontroli zarządzenia o odmowie wyznaczenia przedstawiciela
procesowego z urzędu w drodze środka odwoławczego, tyle tylko, że w sposób
pośredni poprzez zaskarżenie zarządzenia o odmowie przyjęcia wniosku o
wznowienie postępowania z uwagi na niespełnienie wymogu jego sporządzenia i
podpisania przez adwokata lub radcę prawnego (por. postanowienie SN z 17
stycznia 2008 r., V KZ 82/07, OSNKW 2008, z. 2, poz. 20).
Mając to wszystko na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł, jak w postanowieniu.. nie jest orzeczeniem wydanym w pierwszej
instancji, pomimo że decyzja w przedmiocie wznowienia postępowania jest
podejmowana po raz pierwszy. Rozwijając ten pogląd Trybunału można stwierdzić,
że także decyzje wydawane w postępowaniu „okołowznowieniowym” nie muszą
podlegać zaskarżeniu w świetle wskazanego wzorca, skoro nie zostały wydane na
poziomie pierwszej instancji.
Należy na koniec zauważyć, że w postępowaniu o wznowienie postępowania
przewidziany jest tryb kontroli zarządzenia o odmowie wyznaczenia przedstawiciela
procesowego z urzędu w drodze środka odwoławczego, tyle tylko, że w sposób
pośredni poprzez zaskarżenie zarządzenia o odmowie przyjęcia wniosku o
wznowienie postępowania z uwagi na niespełnienie wymogu jego sporządzenia i
podpisania przez adwokata lub radcę prawnego (por. postanowienie SN z 17
stycznia 2008 r., V KZ 82/07, OSNKW 2008, z. 2, poz. 20).
Mając to wszystko na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł, jak w postanowieniu.