Postanowienie SN z 11 marca 2015, sygn. V KZ 4/15
Data orzeczenia
11 marca 2015
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział V
Przewodniczący
SSN Przemysław Kalinowski
POSTANOWIENIE
Dnia 11 marca 2015 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Przemysław Kalinowski
w sprawie M. W.
skazanego z art. 216 k.k.
po rozpoznaniu zażalenia skazanego na zarządzenie przewodniczącego V
Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w K.
z dnia 29 grudnia 2014 r.
w przedmiocie odmowy przyjęcia kasacji
na podstawie art. 437 § 1 k.p.k.
postanowił
uchylić zaskarżone zarządzenie, a także zarządzenie z dnia 13
listopada 2014 r. w przedmiocie odmowy wyznaczenia
skazanemu obrońcy z urzędu i przekazać sprawę Sądowi
Okręgowemu w K. w celu ponownego rozpoznania.
UZASADNIENIE
Wyrok Sądu Okręgowego w K., utrzymujący w mocy orzeczenie Sądu I
instancji w sprawie M. W., został wydany w dniu 29 września 2014 r. Pismem z dnia
14 października 2014 r., skazany zwrócił się do Sądu Okręgowego w K. o
wyznaczenie, jak to określił „pełnomocnika z urzędu dla skierowania skargi
kasacyjnej do Sądu Najwyższego”. Zarządzeniem z dnia 13 listopada 2014 r.
przewodniczący V Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w K.
odmówił wyznaczenia M. W. obrońcy z urzędu w celu sporządzenia kasacji z uwagi
na brak wskazania przez w/w okoliczności stanowiących bezwzględną przyczynę
uchylenia wyroku oraz fakt skazania wyłącznie na karę grzywny – z jednoczesnym
pouczeniem o uprawnieniu do ustanowienia w tym celu obrońcy z wyboru. To
2
właśnie ta decyzja została zakwestionowana przez skazanego w drodze „zażalenia”
z dnia 17 grudnia 2014 r., w którym skazany powoływał się na swoją sytuację
zdrowotną i osobistą oraz załączoną korespondencję.
Następnie, w dniu 29 grudnia 2014 r. zostało wydane zarządzenie
przewodniczącego V Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w K.,
sygn. akt … 814, którym odmówiono przyjęcia kasacji od wyroku tego Sądu z dnia
29 września 2014 r. w sprawie M. W., wskazując przy tym, że nie zostały usunięte
braki formalne w postaci niezachowania wymogu sporządzenia i podpisania
nadzwyczajnego środka zaskarżenia przez ustanowionego obrońcę. To ostatnie
zarządzenie zostało z kolei zakwestionowane przez skazanego w piśmie z dnia 29
stycznia 2015 r., w którym odniósł się on przebiegu postępowania jeszcze przed
Sądem I instancji, a także okoliczności będących podłożem konfliktu między
stronami procesowymi w tej sprawie, deklarując na koniec zamiar skorzystania z
udzielonego mu pouczenia i zwrócenia się do tzw. podmiotów specjalnych o
wniesienie kasacji w jego sprawie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Stosownie do dyspozycji przepisu art. 530 § 2 k.p.k., prezes sądu do którego
wniesiono kasację, odmawia jej przyjęcia jeżeli zachodzą okoliczności, o których
mowa w art. 120 § 2 lub w art. 429 § 1 k.p.k. albo gdy kasację oparto na innych
powodach niż wskazane w art. 523 § 1 k.p.k.. Właśnie takie zarządzenie podlega
zaskarżeniu zażaleniem przewidzianym w art. 530 § 3 k.p.k. Jednak na tym etapie
postępowania okołokasacyjnego kontroli podlega również wcześniejsza decyzja
procesowa dotycząca wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu. Wprawdzie,
zgodnie z dyspozycją art. 528 § 1 pkt 2 k.p.k., skazanemu M. W. nie przysługiwał
środek odwoławczy na odmowę wyznaczenia mu obrońcy z urzędu, ale w
orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że rozstrzygnięcie w tej
kwestii podlega kontroli w zakresie, w jakim stało się przyczyną blokującą
uruchomienie i dalszy bieg tzw. procedury okołokasacyjnej (por. postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2003 r. II KZ 48/02 LEX nr 74381). Brak
możliwości zaskarżenia samej decyzji o odmowie wyznaczenia obrońcy z urzędu w
celu zbadania sprawy pod kątem ewentualnej możliwości wniesienia kasacji,
przenosi kwestię oceny zasadności tego rozstrzygnięcia na kolejny etap
3
procedowania, tj. zarządzenie o odmowie przyjęcia środka zaskarżenia
sporządzonego przez samego skazanego. Skoro w niniejszej sprawie przyczyną
odmowy przyjęcia kasacji był brak sporządzenia i podpisania tego nadzwyczajnego
środka zaskarżenia przez obrońcę będącego adwokatem, to zasadniczego
znaczenia nabiera ocena prawidłowości decyzji przewodniczącego wydziału
odmawiającej wyznaczenia skazanemu M. W. obrońcy z urzędu w celu zbadania
sprawy pod kątem ewentualnego sporządzenia i wniesienia kasacji. Tymczasem,
właśnie w tej materii stanowisko wyrażone w zarządzeniu przewodniczącego V
Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w K. z dnia 13 listopada 2014
r. o odmowie wyznaczenia M. W. obrońcy z urzędu w celu ewentualnego
sporządzenia kasacji – nie jest trafne.
Jak już odnotowano na wstępie, podstawą tego zarządzenia było
stwierdzenie, że we wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu brak było wskazania
okoliczności stanowiących bezwzględną przyczynę uchylenia wyroku w sytuacji,
gdy w niniejszej sprawie nastąpiło skazanie wyłącznie na karę grzywny.
Przewodniczący przyjął zatem, że to skazany ma ustalić i wskazać okoliczności
wymienione w art. 439 k.p.k. i dopiero wtedy może skutecznie ubiegać się o
wyznaczenie mu obrońcy z urzędu.
Zapatrywania tego podzielić nie można. W pełni trzeba bowiem zgodzić się z
poglądem wyrażonym w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2009 r.
V KZ 8/09, w którym podkreślono, że „po to ustawodawca w postępowaniu
kasacyjnym ustanowił przymus adwokacki, aby ten nadzwyczajny środek
zaskarżenia sporządzany był przez profesjonalistów, należycie znających
procedurę karną i potrafiący właściwie formułować zarzuty kasacyjne. Z faktu, że w
osobistej „kasacji” skazany nie podniósł czy nie sformułował należycie właściwych
zarzutów, nie można przecież wnosić, że nie mógłby tego uczynić ewentualnie
wyznaczony obrońca z urzędu”. Wprawdzie rzeczywiście, w świetle dyspozycji art.
523 § 2 w zw. z § 4 k.p.k., kasację na korzyść oskarżonego, który nie został
skazany na karę bezwzględnego pozbawienia wolności, strona może wnieść
jedynie w razie podniesienia uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k., ale wcale nie
oznacza to, że już na etapie ubiegania się o wyznaczenie obrońcy z urzędu w
postępowaniu kasacyjnym skazany ma obowiązek wykazania zaistnienia
4
okoliczności wymienionej w tym ostatnim przepisie. Zarazem, brak powołania się
przez skazanego, na tym etapie postępowania, na jedną z bezwzględnych przyczyn
uchylenia wyroku, nie prowadzi do wniosku, że badanie sprawy przez podmiot
fachowy także nie doprowadzi do ujawnienia uchybienia należącego do tej
kategorii. Przyjmowanie założenia, że w sprawach, w których nie została
wymierzona kara pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej
wykonania, wyznaczenie obrońcy z urzędu w celu zbadania czy nie istnieją
podstawy do wniesienia kasacji, wyłącznie zależy od powołania się na okoliczności
wymienione w art. 439 k.p.k., nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach.
Zagadnienie przesłanek determinujących udzielanie pomocy prawnej z urzędu
regulują normy art. 78 i nast. k.p.k., w oparciu o które powinien zostać
merytorycznie rozpoznany wniosek skazanego M. W. Dopiero prawidłowe
ustosunkowanie się do tego wniosku umożliwi podjęcie dalszych decyzji
związanych z postępowaniem okołokasacyjnym.
Powyższe zapatrywanie przemawiało za uchyleniem obu zarządzeń
przewodniczącego V Wydziału Karnego Odwoławczego Sądu Okręgowego w K.
wymienionych na wstępie, z których pierwsze oparte było na wadliwej przesłance, a
drugie, choć formalnie poprawne – wykorzystało tę ułomną podstawę dla wydania
rozstrzygnięcia niekorzystnego z punktu widzenia realizacji uprawnień procesowych
skazanego.
Przy ponownym procedowaniu w tej sprawie, należy w pierwszej kolejności
ustosunkować się do wniosku M. W. z uwzględnieniem przesłanek wymienionych w
art. 78 § 1 k.p.k., co otworzy drogę do podjęcia dalszych niezbędnych
rozstrzygnięć.
Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy postanowił, jak na wstępie.., co otworzy drogę do podjęcia dalszych niezbędnych
rozstrzygnięć.
Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy postanowił, jak na wstępie.